MỤC TIÊU: 1. Biết được nội dung của làm mẹ an toàn 2. Nêu được một số vấn đề liên quan đến việc thực hiện chương trình làm mẹ an toàn 3. Kể được các biện pháp để chăm sóc sức khỏe sản khoa thiết yếu NỘI DUNG: A. LÀM MẸ AN TOÀN I. NỘI DUNG CỦA LÀM MẸ AN TOÀN Làm mẹ an toàn là những biện pháp được áp dụng để đảm bảo sự an toàn cho cả người mẹ và thai nhi (cũng như trẻ sơ sinh) mà mục đích là làm giảm tỉ lệ tử vong và bệnh tật ngay từ khi người phụ nữ còn mang thai, trong khi sinh và suốt trong thời kỳ hậu sản. Chìa khoá của làm mẹ an toàn là kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc người mẹ trước, trong và sau khi sinh đồng thời đẩy mạnh công tác thông tin, giáo dục, truyền thông bao gồm tư vấn để cung cấp những kiến thức về sức khỏe sinh sản, phát hiện và xử trí kịp thời những trường hợp bất thường của thai nghén và những hiện tượng xảy ra trong chuyển dạ mục đích làm giảm 5 tai biến sản khoa. 1. Chăm sóc trước sinh Chăm sóc giáo dục cho phụ nữ trong thời kỳ mang thai là đăng ký quản lý thai nghén tốt trong khi mang thai cho đến khi chuyển dạ có tác động rất lớn đến sự an toàn của người mẹ. Qua việc đăng ký quản lý thai nghén chúng ta có thể: Xác định sớm những nguy cơ, biến chứng có liên quan đến thai nghén Giáo dục tư vấn cho thai phụ vệ sinh và hiểu biết về thai nghén Giải thích những biến chứng có thể xảy ra và sẽ thường xảy ra khi nào và nếu xảy ra thì nên đến khám và xử trí ở đâu để đảm bảo độ an toàn, giảm thiểu tối đa tác hại của những biến chứng đó. Một thai phụ phải khám thai thường kỳ, ít nhất là ba lần trong suốt thời kỳ mang thai: • Khám thai lần 1: thực hiện trong 3 tháng đầu với mục đích là xác định có thai, phát hiện những bất thường và những biến chứng sớm như nôn nặng hoặc các bệnh lý gây chảy máu. • Khám thai lần 2: vào ba tháng giữa để đánh giá sự phát triển của thai và phát hiện thai nghén có nguy cơ cao và tiêm phòng uốn ván. • Khám thai lần thứ 3: vào ba tháng cuối phát hiện những biến chứng muộn và xác định khoảng thời gian sinh và nơi sinh. Trong quá trình khám thai sẽ đăng ký quản lý thai nghén, tiêm phòng uốn ván, cho thai phụ uống bổ sung viên sắt và acid folic để chống thiếu máu. Giáo dục cho thai phụ về chế độ dinh dưỡng, lao động, nghỉ ngơi, vệ sinh thai nghén bao gồm cả vấn đề sinh hoạt tình dục. Phát hiện sớm những nguy cơ để chuyển tuyến kịp thời vì phần lớn các biến chứng sản khoa là không thể xử trí ở tuyến cơ sở. Bệnh viện huyện có khả năng xử trí được những biến chứng sản khoa không quá phức tạp, chăm sóc sản khoa toàn diện mà yêu cầu là phải điều trị và xử trí những biến chứng về sản khoa, phá thai và phải cung cấp dịch vụ phá thai an toàn. Lưu ý rằng một biến chứng sản khoa nếu phát hiện muộn có thể ảnh hưởng tính mạng của thai nhi và có thể cả tính mạng của người mẹ. Chú ý các bệnh nội khoa, các bệnh mãn tính và các nguyên nhân như yếu tố xã hội, kinh tế và môi trường, nên phối hợp đồng bộ để giải quyết . Chăm sóc trước sinh cũng phải phát hiện những bất thường của thai nhi, giảm thiểu những trẻ sơ sinh bị dị tật. Tư vấn trước sinh bao gồm những vấn đề chung cho mọi sản phụ nhưng cũng phải chú ý đến những trường hợp cá biệt, có những hoàn cảnh đặc biệt. Đối với những người có thai lần đầu phải cung cấp những thông tin về thai nghén, còn những người có thai từ lần thứ ba trở lên những bất lợi và nguy cơ thai nghén nhiều lần. Cũng như thai nghén ngoài ý muốn, thai ngoài hôn thú, họ có nhiều tâm sự cần được tư vấn để giúp họ cách giải quyết hợp lý và an toàn nhất. Những trường hợp thai nghén có nguy cơ cao thì nguy cơ đó ảnh hưởng đến tính mạng của bản thân cũng như thai nhi như thế nào và cách giải quyết như thế nào là tốt nhất. Tư vấn cho họ về vệ sinh thai nghén, tình dục trong khi có thai và tầm quan trọng của khám thai định kỳ, nuôi con bằng sữa mẹ và các biện pháp tránh thai. 2. Chăm sóc trong chuyển dạ Nắm được các yếu tố của mẹ, sự phát triển của thai, tình trạng hiện tại của thai nhi và phần phụ; diễn biến của chuyển dạ để tiên lượng cuộc đẻ để có những thái độ xử trí thích hợp. Quan tâm nhiều hơn đến những cuộc chuyển dạ mà người mẹ bị các bệnh nội khoa mãn hay cấp tính hoặc sản phụ có sẹo mổ ở tử cung. Ghi chép quá trình diễn biến của cuộc chuyển dạ trên biểu đồ chuyển dạ để phát hiện và theo dõi, xử trí cuộc chuyển dạ bị đình trệ, thai suy, sử dụng các thuốc tăng co hoặc giảm co, giảm đau, gây tê, gây mê trong chuyển dạ. Tư vấn trong khi chuyển dạ giải thích cho người phụ nữ và gia đình biết tình trạng của cuộc chuyển dạ và những điều có thể xảy ra và nếu có thì hướng xử trí sẽ như thế nào để họ an tâm vì có sự động viên và chia sẻ của người cung cấp dịch vụ. Cần thực hiện tư vấn ngay cả trước khi sinh và ngay sau khi sinh để người sản phụ và gia đình thực hiện. Trong một số trường hợp đặc biệt ví dụ như khi có những tai biến sản khoa xảy ra, trẻ sơ sinh chết hoặc bị dị dạng hoặc là khi sản phụ bị sốc về tâm lý hoặc bị chấn thương về tinh thần có liên quan đến cuộc chuyển dạ thì phải có những tư vấn đặc biệt. 3. Chăm sóc trong thời kỳ hậu sản Chăm sóc trong thời kỳ hậu sản là phải theo dõi chặt chẽ bà mẹ và trẻ sơ sinh ngay sau khi sinh để phát hiện chảy máu ở bà mẹ hoặc trẻ sơ sinh bị lạnh hay ngạt lại. Chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh ngày đầu sau khi sinh bao gồm hai giờ đầu, từ giờ thứ 3 cho đến hết ngày thứ nhất. Chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tuần đầu sau đẻ và phát hiện những bất thường để xử trí còn chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh trong 6 tuần sau đẻ để phát hiện và xử trí những trường hợp sốt sau đẻ. Hướng dẫn cho các bà mẹ biết cách chăm sóc sơ sinh khoẻ mạnh, sơ sinh non tháng và nhẹ cân và chăm sóc sơ sinh bị dị tật. Tư vấn sau khi sinh: Tư vấn lợi ích và cách thức nuôi con bằng sữa mẹ và chăm sóc trẻ sơ sinh sau đẻ, những vấn đề sinh lý bình thường trong thời kỳ hậu sản, chế độ dinh dưỡng hợp lý để đảm bảo sự hồi phụ của người mẹ cũng như sự phát triển của trẻ sơ sinh; vệ sinh trong thời kỳ hậu sản, vấn đề áp dụng các biện pháp tránh thai ngay sau khi sinh.
Trang 1LÀM MẸ AN TOÀN - CHĂM SÓC SẢN KHOA THIẾT YẾU
BS Lê Thị Mộng Tuyền
ĐỐI TƯỢNG: Sinh viên năm thứ 4 dài hạn
MỤC TIÊU:
1 Biết được nội dung của làm mẹ an toàn
2 Nêu được một số vấn đề liên quan đến việc thực hiện chương trình làm mẹ
an toàn
3 Kể được các biện pháp để chăm sóc sức khỏe sản khoa thiết yếu
NỘI DUNG:
A LÀM MẸ AN TOÀN
I NỘI DUNG CỦA LÀM MẸ AN TOÀN
Làm mẹ an toàn là những biện pháp được áp dụng để đảm bảo sự an toàn cho cả người mẹ và thai nhi (cũng như trẻ sơ sinh) mà mục đích là làm giảm tỉ lệ tử vong và bệnh tật ngay từ khi người phụ nữ còn mang thai, trong khi sinh và suốt trong thời kỳ hậu sản
Chìa khoá của làm mẹ an toàn là kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc người mẹ trước, trong và sau khi sinh đồng thời đẩy mạnh công tác thông tin, giáo dục, truyền thông bao gồm tư vấn để cung cấp những kiến thức về sức khỏe sinh sản, phát hiện và xử trí kịp thời những trường hợp bất thường của thai nghén và những hiện tượng xảy ra trong chuyển dạ mục đích làm giảm 5 tai biến sản khoa
1 Chăm sóc trước sinh
* Chăm sóc giáo dục cho phụ nữ trong thời kỳ mang thai là đăng ký quản lý thai nghén tốt trong khi mang thai cho đến khi chuyển dạ có tác động rất lớn đến
sự an toàn của người mẹ Qua việc đăng ký quản lý thai nghén chúng ta có thể:
- Xác định sớm những nguy cơ, biến chứng có liên quan đến thai nghén
- Giáo dục tư vấn cho thai phụ vệ sinh và hiểu biết về thai nghén
- Giải thích những biến chứng có thể xảy ra và sẽ thường xảy ra khi nào và nếu xảy ra thì nên đến khám và xử trí ở đâu để đảm bảo độ an toàn, giảm thiểu tối đa tác hại của những biến chứng đó
* Một thai phụ phải khám thai thường kỳ, ít nhất là ba lần trong suốt thời kỳ mang thai:
Trang 2 Khám thai lần 1: thực hiện trong 3 tháng đầu với mục đích là xác định có thai, phát hiện những bất thường và những biến chứng sớm như nôn nặng hoặc các bệnh lý gây chảy máu
Khám thai lần 2: vào ba tháng giữa để đánh giá sự phát triển của thai và phát hiện thai nghén có nguy cơ cao và tiêm phòng uốn ván
Khám thai lần thứ 3: vào ba tháng cuối phát hiện những biến chứng muộn và xác định khoảng thời gian sinh và nơi sinh
* Trong quá trình khám thai sẽ đăng ký quản lý thai nghén, tiêm phòng uốn ván, cho thai phụ uống bổ sung viên sắt và acid folic để chống thiếu máu Giáo dục cho thai phụ về chế độ dinh dưỡng, lao động, nghỉ ngơi, vệ sinh thai nghén bao gồm cả vấn đề sinh hoạt tình dục
* Phát hiện sớm những nguy cơ để chuyển tuyến kịp thời vì phần lớn các biến chứng sản khoa là không thể xử trí ở tuyến cơ sở
* Bệnh viện huyện có khả năng xử trí được những biến chứng sản khoa không quá phức tạp, chăm sóc sản khoa toàn diện mà yêu cầu là phải điều trị và xử trí những biến chứng về sản khoa, phá thai và phải cung cấp dịch vụ phá thai an toàn
* Lưu ý rằng một biến chứng sản khoa nếu phát hiện muộn có thể ảnh hưởng tính mạng của thai nhi và có thể cả tính mạng của người mẹ
* Chú ý các bệnh nội khoa, các bệnh mãn tính và các nguyên nhân như yếu
tố xã hội, kinh tế và môi trường, nên phối hợp đồng bộ để giải quyết
* Chăm sóc trước sinh cũng phải phát hiện những bất thường của thai nhi, giảm thiểu những trẻ sơ sinh bị dị tật
Tư vấn trước sinh bao gồm những vấn đề chung cho mọi sản phụ nhưng
cũng phải chú ý đến những trường hợp cá biệt, có những hoàn cảnh đặc biệt Đối với những người có thai lần đầu phải cung cấp những thông tin về thai nghén, còn những người có thai từ lần thứ ba trở lên những bất lợi và nguy cơ thai nghén nhiều lần Cũng như thai nghén ngoài ý muốn, thai ngoài hôn thú, họ có nhiều tâm sự cần được tư vấn để giúp họ cách giải quyết hợp lý và an toàn nhất Những trường hợp thai nghén có nguy cơ cao thì nguy cơ đó ảnh hưởng đến tính mạng của bản thân cũng như thai nhi như thế nào và cách giải quyết như thế nào là tốt nhất Tư vấn cho họ về vệ sinh thai nghén, tình dục trong khi có thai và tầm quan trọng của khám thai định kỳ, nuôi con bằng sữa mẹ và các biện pháp tránh thai
Trang 32 Chăm sóc trong chuyển dạ
- Nắm được các yếu tố của mẹ, sự phát triển của thai, tình trạng hiện tại của thai nhi và phần phụ; diễn biến của chuyển dạ để tiên lượng cuộc đẻ để có những thái
độ xử trí thích hợp
- Quan tâm nhiều hơn đến những cuộc chuyển dạ mà người mẹ bị các bệnh nội khoa mãn hay cấp tính hoặc sản phụ có sẹo mổ ở tử cung
- Ghi chép quá trình diễn biến của cuộc chuyển dạ trên biểu đồ chuyển dạ để phát hiện và theo dõi, xử trí cuộc chuyển dạ bị đình trệ, thai suy, sử dụng các thuốc tăng co hoặc giảm co, giảm đau, gây tê, gây mê trong chuyển dạ
Tư vấn trong khi chuyển dạ giải thích cho người phụ nữ và gia đình biết tình
trạng của cuộc chuyển dạ và những điều có thể xảy ra và nếu có thì hướng xử trí sẽ như thế nào để họ an tâm vì có sự động viên và chia sẻ của người cung cấp dịch
vụ Cần thực hiện tư vấn ngay cả trước khi sinh và ngay sau khi sinh để người sản phụ và gia đình thực hiện Trong một số trường hợp đặc biệt ví dụ như khi có những tai biến sản khoa xảy ra, trẻ sơ sinh chết hoặc bị dị dạng hoặc là khi sản phụ
bị sốc về tâm lý hoặc bị chấn thương về tinh thần có liên quan đến cuộc chuyển dạ thì phải có những tư vấn đặc biệt
3 Chăm sóc trong thời kỳ hậu sản
- Chăm sóc trong thời kỳ hậu sản là phải theo dõi chặt chẽ bà mẹ và trẻ sơ sinh ngay sau khi sinh để phát hiện chảy máu ở bà mẹ hoặc trẻ sơ sinh bị lạnh hay ngạt lại
- Chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh ngày đầu sau khi sinh bao gồm hai giờ đầu,
từ giờ thứ 3 cho đến hết ngày thứ nhất
- Chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tuần đầu sau đẻ và phát hiện những bất thường để xử trí còn chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh trong 6 tuần sau đẻ để phát hiện
và xử trí những trường hợp sốt sau đẻ Hướng dẫn cho các bà mẹ biết cách chăm sóc sơ sinh khoẻ mạnh, sơ sinh non tháng và nhẹ cân và chăm sóc sơ sinh bị dị tật
Tư vấn sau khi sinh: Tư vấn lợi ích và cách thức nuôi con bằng sữa mẹ và chăm
sóc trẻ sơ sinh sau đẻ, những vấn đề sinh lý bình thường trong thời kỳ hậu sản, chế
độ dinh dưỡng hợp lý để đảm bảo sự hồi phụ của người mẹ cũng như sự phát triển của trẻ sơ sinh; vệ sinh trong thời kỳ hậu sản, vấn đề áp dụng các biện pháp tránh thai ngay sau khi sinh
Trang 44 Các bất thường trong khi có thai, trong chuyển dạ và hậu sản
- Cần phải phát hiện sớm và xử trí kịp thời những bất thường có thể xảy ra trong quá trình mang thai hoặc trong chuyển dạ vì những bất thường này đe doạ trực tiếp tới tính mạng của cả người mẹ và thai nhi
- Tìm và phát hiện các nguyên nhân gây xuất huyết 3 tháng đầu, giữa, cuối thai kì, các nguyên nhân gây băng huyết sau sinh để xử trí kịp thời
- Phải chú ý đến một số vấn đề khác như choáng trong sản khoa, tiền sản giật và sản giật, đa thai, các ngôi thế bất thường… đặc biệt là những tư vấn và quản
lý và xử trí cho những phụ nữ bị nhiễm HIV khi có thai và khi sinh cũng như các trẻ có bà mẹ bị nhiễm HIV
5.Thực hiện nạo hút thai an toàn.
Mặc dù phá thai không an toàn có thể phòng tránh được, nhưng những tai biến của nó vẫn chiếm tỷ lệ cao tử vong mẹ trên thế giới (nghĩa là tử vong mẹ do phá thai chiếm tới 1/8 tử vong mẹ) Việc làm giảm tử vong mẹ do phá thai không
an toàn có thể tóm tắt như sau:
Thực đúng những chỉ định và quy tắc vô khuẩn cũng như kỹ thuật
Phát hiện sớm và xử lý kịp thời
Chăm sóc sau phá thai đã được nhấn mạnh tại Hội nghị thượng đỉnh về dân
số và phát triển tại Cairo 1994 như là một chiến lược để làm giảm tử vong
mẹ mà nội dung là sự lồng ghép của 3 vấn đề:
- Xử trí cấp cứu tốt những biến chứng sảy thai không hoàn toàn hoặc là sót nhau
- Tư vấn và có sẵn các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình ngay sau phá thai để người sử dụng có thể dễ dàng lựa chọn và sử dụng ngay một biện pháp tránh thai phù hợp với hoàn cảnh của họ
- Những dụng cụ chăm sóc sức khỏe sinh sản khác
II MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH LÀM MẸ AN TOÀN
1 Kiến thức và kỹ năng của nữ hộ sinh là điều cốt yếu trong làm mẹ an toàn
Thường xuyên đào tạo lại kiến thức nữ hộ sinh nhằm mục đích nâng cao trình độ cũng như kĩ năng đẻ để chăm sóc tốt trước sinh, thực hiện đỡ đẻ sạch, an toàn, phát hiện sớm và bản thân họ có thể xử trí những biến chứng của sản khoa, đặc biệt là chuyển tuyến đến các cơ sở chăm sóc thích hợp và kịp thời sẽ làm giảm được tỉ lệ tử vong mẹ
Trang 52 Đào tạo bà đỡ dân gian
Trong thực tế, ở nước ta các bà đỡ dân gian đã có một vai trò rất tích cực trong chăm sóc các sản phụ đẻ tại nhà đặc biệt là ở những vùng núi, vùng sâu vùng
xa hoặc là vùng thiểu số mà một số phong tục, tập quán hoặc do địa lý ngăn cản hoặc hạn chế người phụ nữ đến với cán bộ y tế hoặc là các cơ sở y tế
Phần lớn họ chỉ dựa vào kinh nghiệm bản thân, vì vậy việc đào tạo để nâng cao kiến thức cho bà đỡ dân gian hiện nay đang là một trong những nội dung chăm sóc sức khoẻ sinh sản tại cộng đồng đặc biệt là ở các nước thuộc thế giới thứ 3
Thực tế trong những năm qua, ở những địa phương mà các bà đỡ dân gian được đào tạo chu đáo và được cung cấp gói đỡ đẻ sạch, họ đã xử trí tốt những trường hợp đẻ tại nhà, góp một phần không nhỏ trong vấn đề làm mẹ an toàn Đào tạo bà đỡ dân gian chỉ là giải pháp tạm thời Bà đỡ dân gian chỉ nên được đào tạo nhận biết những dấu hiệu có thể phát sinh trong quá trình đẻ con, hướng dẫn người phụ nữ lên tuyến trên Đào tạo và liên kết với bà đỡ dân gian chỉ là một cấu phần nhỏ của chiến lược làm mẹ an toàn, phải được kết hợp với việc chuyển tuyến, giám sát và đánh giá chương trình
3 Liên quan giữa các chương trình và chính sách
Công tác làm mẹ an toàn thực sự yêu cầu phải có sự cam kết đối với những nhà hoạch định chính sách, quản lý các chương trình và cộng đồng Cả thế giới lên tiếng đòi hỏi sự cam kết vững chắc này vì sự tiến bộ của làm mẹ an toàn, như là một quyền của con người, cũng như công nhận làm mẹ an toàn thực sự là một đầu
tư cần thiết về kinh tế và xã hội…
Thực tế cho thấy nhiều quốc gia đã đạt được những thành tích lớn trong việc giảm tử vong mẹ một cách đáng kể sau khi đưa ra những chính sách quốc gia thích hợp đầu tư cho chương trình làm mẹ an toàn ví dụ như thiết lập hệ thống chăm sóc sản khoa do cán bộ y tế thực hiện, với các tiêu chuẩn về chất lượng y tế
Xem xét từ nhiều nghiên cứu về làm mẹ an toàn và những chính sách có liên quan, người ta đã gợi ý tầm quan trọng đến các hoạt động của các chính sách và các chương trình sau:
3.1 Hệ thống luật pháp và chính sách
Sự cam kết của chính phủ là yếu tố hàng đầu trong việc giảm tử vong mẹ Đòi hỏi phải có sự phân bổ nguồn lực phù hợp và các chính sách thích hợp cho phép người phụ nữ có thể tiếp cận với dịch vụ y tế, để họ có thể vượt qua những cản trở như đường xá xa xôi, không có tiền, không có phương tiện đi lại Luật pháp nên cho phép cán bộ y tế cơ sở thực hiện những nhiệm vụ cơ bản để có thể cứu
Trang 6sống được người phụ nữ khi họ gặp phải tai biến Nếu không họ sẽ không có đủ điều kiện để tiếp cận với các dịch vụ ở các tuyến cao hơn Nên mở rộng chính sách cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản cho mọi lứa tuổi, mọi đối tượng, đưa ra các chuẩn mực thực hiện các thủ thuật sản phụ khoa và phân quyền cho các tuyến y tế
cơ sở
Như vậy các chính sách cần phải:
Sửa đổi các luật định để mở rộng sự tiếp cận của phụ nữ đối với các dịch vụ sức khoẻ cần thiết cũng như là mở rộng vai trò của người nữ hộ sinh trong chăm sóc sản khoa cần thiết
Phân phối nguồn lực một cách thích hợp để trợ giúp cho sự chuyển vận và chăm sóc sản khoa cần thiết
Tạo điều kiện thuận lợi và mở rộng sự chăm sóc của nữ hộ sinh trong cộng đồng và họ cũng phải đảm bảo kỹ năng thành thục, xử trí tốt mọi cuộc đẻ
Tăng cường và mở rộng những chăm sóc sản khoa cần thiết bao gồm cả các dịch vụ cấp cứu
Lồng ghép chăm sóc sức khỏe sinh sản bao gồm kế hoạch hóa gia đình và dịch vụ chăm sóc sau phá thai
Đảm bảo sự cung cấp trang thiết bị, phương tiện chuyển viện, thuốc men để nâng cao chất lượng chăm sóc, khắc phục các tai biến sản khoa đạt kết quả tốt hơn nữa trong làm mẹ an toàn
Tuy nhiên cũng phải nhận thức rằng: chỉ riêng các chính sách, phân phối nguồn lực một cách thích hợp và những cơ sở chăm sóc sức khoẻ bà mẹ hiện đại cũng không đảm bảo thành công về làm mẹ an toàn bởi vì sự thành công của làm mẹ an toàn còn phải có nhiều yếu tố khác nữa
3.2 Hỗ trợ của gia đình và cộng đồng
Sự hỗ trợ của gia đình và cộng đồng là yếu tố cơ bản có thể làm giảm tử vong
mẹ Người phụ nữ cần phải được giúp đỡ để có được những chăm sóc sức khoẻ cần thiết Nhận biết những dấu hiệu nguy hiểm, tổ chức phương tiện giao thông chuyển tuyến trên, hỗ trợ kinh phí, là những yếu tố có tính chất quyết định để có thể giảm
tử vong mẹ Sự thay đổi hành vi của cộng đồng là cần thiết cho làm mẹ an toàn thành công, vì vậy khi xây dựng các chiến lược phải dựa vào cộng đồng bao gồm:
Các thành viên của cộng đồng đặc biệt là phụ nữ, những người cung cấp dịch vụ tại địa phương nhằm cải thiện sức khoẻ bà mẹ
Tuyên truyền, giáo dục để làm thay đổi hành vi của cộng đồng, phụ nữ, gia đình và các thày lang để người bệnh được chăm sóc y tế sớm hơn
Trang 7 Làm cho cộng đồng hiểu được những biến chứng sản khoa và các cơ sở xử trí những biến chứng đó
3.3 Người phụ nữ cần hỗ trợ để có chế độ dinh dưỡng phù hợp, không chỉ trong
giai đoạn mang thai mà trong mọi thời kỳ, từ lúc là em bé gái nhỏ Được đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ sẽ giải quyết vấn đề suy dinh dưỡng và có ảnh hưởng tốt đối với quá trình mang thai và sinh con
3.4 Ngành y tế cần phải chú trọng vào các lĩnh vực chính:
Kế hoạch hóa gia đình, phát hiện và xử trí kịp thời các tai biến sản khoa Các dịch vụ y tế cần phải tập trung vào những khu vực sau: Thông tin và dịch vụ kế hoạch hóa gia đình hướng về khách hàng, tư vấn biện pháp tránh thai đối với phụ
nữ nạo phá thai, chăm sóc trước và sau đẻ, có cán bộ y tế đỡ đẻ, dịch vụ cấp cứu sản khoa, chuyển tuyến phải đạt chất lượng cao Đồng thời tiến hành các chương trình nhằm phòng tránh các dịch bệnh khác như lao, HIV/AIDS, tai biến của nạo phá thai không an toàn
Cùng với việc nâng cao nhận thức nguy cơ tử vong mẹ, thay đổi những chính sách không thích hợp về sức khoẻ, đảm bảo những dịch vụ cần thiết bao gồm
kế hoạch hóa gia đình, điều trị phá thai không an toàn, nâng cao kỹ năng đỡ đẻ, chăm sóc cấp cứu sản khoa và lôi cuốn sự tham gia của cộng đồng vào việc phát triển một cách có hiệu quả các dịch vụ sức khoẻ bà mẹ sẽ làm giảm tử vong mẹ, trẻ
em và phụ nữ cũng như cộng đồng sẽ khoẻ mạnh hơn Đó chính là mục đích của làm mẹ an toàn
4 Mối liên hệ chặt chẽ giữa người cung cấp dịch vụ và cộng đồng
Tăng cường và hoàn thiện mối liên hệ giữa người cung cấp dịch vụ với cộng đồng (bao gồm y tế cơ sở, các đối tượng có nhu cầu dịch vụ sức khỏe sinh sản và người thân của họ) là nội dung quan trọng để thực hiện tốt chương trình làm mẹ an toàn
Y tế thôn bản làm nhiệm vụ chủ yếu là truyền đạt tới cộng đồng các kế hoạch của y tế xã Giúp y tế xã đăng ký quản lý thai sớm, nhắc nhở phụ nữ có thai
đi khám thai đều đặn, thực hiện kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh sau đẻ
Y tế xã có vai trò lắng nghe, giải quyết các ý kiến của cộng đồng, cung cấp các dịch vụ sức khoẻ sức sản của cộng đồng Hợp tác với người nhà trong chăm sóc, chuyển tuyến khi cần thiết Tại các tuyến trên (tuyến huyện, tỉnh và trung ương), cán bộ y tế có trách nhiệm cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản cho người dân, đồng thời có thể phát hiện ra những vấn đề tuyến dưới cần phải được cập nhật,
Trang 8cung cấp thông tin, đào tạo thêm để có thể thực hiện dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản cho cộng đồng ngày một tốt hơn
D CHĂM SÓC SẢN KHOA THIẾT YẾU
1.Dinh dưỡng: Chế độ ăn khi có thai
- Lượng tăng ít nhất 1/4 (tăng số bữa ăn và số lượng cơm, thức ăn trong mỗi bữa)
- Tăng chất: đảm bảo cho sự phát triển của mẹ và con (thịt, cá, tôm, sữa, trứng, đậu, vừng, dầu ăn, rau quả tươi)
- Không nên ăn mặn, nên thay đổi món để ngon miệng
- Không hút thuốc lá, uống rượu
- Không uống thuốc nếu không có chỉ định của thầy thuốc
- Tránh táo bón bằng chế độ ăn hợp lý, không nên dùng thuốc chống táo bón
2 Chế độ làm việc khi có thai
- Làm theo khả năng, xen kẽ nghỉ ngơi nhưng không quá nặng nhọc, tránh làm ban đêm (nhất là từ tháng thứ bảy)
- Không làm việc vào tháng cuối để đảm bảo sức khỏe cho mẹ và để con tăng cân
- Không mang vác nặng trên đầu, trên vai
- Không để kiệt sức
- Không làm việc dưới nước hoặc trên cao
- Không tiếp xúc với các yếu tố độc hại
- Tránh đi xa, tránh xóc xe hay va chạm mạnh
- Quan hệ tình dục thận trọng
3 Đảm bảo vệ sinh thai nghén: Vệ sinh thai nghén bao gồm vệ sinh trong sinh
hoạt và vệ sinh trong lao động
- Vệ sinh trong sinh hoạt : Thai phụ cần tắm rửa hàng ngày, chăm sóc răng miệng tốt, chăm sóc đầu vú để chuẩn bị cho con bú sau khi sinh, ngủ ít nhất 8 giờ mỗi ngày,…
Trang 9- Vệ sinh trong lao động : Không để thai phụ lao động nặng nhọc, không chơi các môn thể thao cần dùng nhiều sức Tập thể dục với những động tác nhẹ dành cho thai phụ Có thể tiếp tục công việc thường ngày trừ những trường hợp doạ sẩy thai, tiền sử sẩy thai liên tiếp Từ tháng thứ tám trở đi nên tránh đi du lịch
xa vì có thể chuyển dạ bất ngờ
CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ
Trả lời ngắn các câu từ 1-10:
1 Làm mẹ an toàn là những biện pháp được áp dụng để đảm bảo sự an toàn cho cả
…(A)…và …(B)… (cũng như trẻ sơ sinh) mà mục đích là làm giảm …(C)… và … (D)…ngay từ khi người phụ nữ còn mang thai, trong khi sinh và suốt trong thời kỳ hậu sản
2 Hãy nêu 5 nội dung chính của làm mẹ an toàn
A………
B………
C………
D………
E………
3.Hãy nêu 3 thời điểm quan trọng nhất cần đi khám thai trong suốt thai kỳ A………
B………
C………
4.Hãy nêu 3 vấn đề lớn cần quan tâm trong chăm sóc trong chuyển dạ A………
B………
C………
5.Hãy nêu 3 thời điểm quan trọng trong thời kỳ chăm sóc hậu sản A………
Trang 10C………
6.Kể 3 nhóm bất thường trong khi có thai, trong chuyển dạ và hậu sản A………
B………
C………
7 Hãy nêu 3 việc cần làm để làm giảm tử vong mẹ do phá thai không an toàn A………
B………
C………
8 Hãy nêu 4 vấn đề liên quan đến việc thực hiện chương trình làm mẹ an toàn A………
B………
C………
D………
9 Kể được 3 biện pháp trong chăm sóc sản khoa thiết yếu A………
B………
C……… TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc SKSS 2016- Bộ y tế - Cổng thông tin điện tử bộ y tế www.moh.gov.vn