Bài giảng đại cương xquang

MỤC TIÊU 1. Biết được lịch sử và nguyên lý X quang 2. Biết được cấu tạo của máy X quang 3. Nhận biết được các kĩ thuật của X quang 4. Biết các chỉ định và chống chỉ định của X quang 5. Nẵm vững các nguyên tắc về an toàn bức xạ NỘI DUNG 1. Lịch sử ra đời và phát triển X quang 2. Bản chất, đặc tính và cách phát tia X 3. Cấu tạo của máy X quang 4. Các kĩ thuật XQ qui ước 5. Chỉ định chống chỉ định X quang 6. An toàn bức xạ

Đại cương X quang

MỤC TIÊU

1 Biết được lịch sử và nguyên lý X quang

2 Biết được cấu tạo của máy X quang

3 Nhận biết được các kĩ thuật của X quang

4 Biết các chỉ định và chống chỉ định của X quang

5 Nẵm vững các nguyên tắc về an toàn bức xạ

NỘI DUNG

1 Lịch sử ra đời và phát triển X quang

2 Bản chất, đặc tính và cách phát tia X

3 Cấu tạo của máy X quang

4 Các kĩ thuật XQ qui ước

5 Chỉ định & chống chỉ định X quang

6 An toàn bức xạ

Wilhelm Conrad Röntgen

Born: Wilhelm Conrad Röntgen

• Năng lượng: 120 eV ÷ 120 keV

• Do điện tử gia tốc tốc độ cao đập vào anode

• Y học: chẩn đoán và điều trị

Các lại bức xạ sóng điện từ

Năng lượng photon ( eV )

• Quan trọng trong tạo hình X quang

Đặc tính của tia X

• Quang học: như ánh sáng, khúc xạ, phản xạ,nhiễu xạ, tán xạ

• Gây phát quang: 1 số muối phát quang nhưclorua, Na…-> màn huỳnh quang, tấm tăngquang

• Hóa học: tác dụng lên muối bromua bạctrên phim -> ghi hình trên phim X quang

• Tác dụng sinh học: gây ảnh hưởng lên tếbào

Nội dung

1 Lịch sử ra đời và phát triển X quang

2 Bản chất, đặc tính và cách phát tia X

3 Cấu tạo của máy X quang

4 Các kĩ thuật XQ qui ước

5 Chỉ định & chống chỉ định X quang

6 An toàn bức xạ

Quá trình chụp X quang

1 Chùm tia X  cơ thể  suy giảm do bị hấp

thụ bởi các cấu trúc (phụ thuộc độ d ày,mật độ các cấu trúc mà nó đi qua)

3 Cấu tạo của máy X quang

Khác nhau tương đối giữa các thế hệ X quang,nhưng cơ bản gồm các bộ phận :

1 Khối phát tia X

2 Khối tạo cao thế

3 Bàn chụp, giá chụp, cột đỡ bóng

4 Khối điều khiển

5 Khối thu nhận/hiển thị hình ảnh

3.1Bóng X quang

3.2 Khối tạo cao thế

3.3 Bàn chụp, giá chụp, cột đỡ bóng

a.Hệ thống cột bàn:

Bàn chụp, giá chụp, cột đỡ bóng

b Hệ thống Bucky: Thiết bị để lọc tia:

(1) Khung Bucky chạy dọc theo bàn(2) Khay giữ cassett có thể kéo ra vào được(3) Lưới lọc tia (Grid) đặt trên cùng

• Tia X phát ra  xuyên qua BN  qua lưới lọc tia

 đập vào cassett cho hình ảnh

c Bộ định vị (Collimator)

• Định vị trung tâm vùng khám và khu trú vùngphát tia, gồm đèn chiếu định vị và hai cửa sổđóng mở độc lập

e Bucky tường (Bucky Stand)

• Có chức năng như giá chụp phổi nhưng

có gắn thêm Bucky

3.4 Khối điều khiển

3.5 Khối thu nhận/hiển thị hình ảnh

Phân loại máy X quang

Có nhiều cách: hình dạng, cấu trúc, chức năng, công nghệ xử lý ảnh…

1 Theo cấu trúc : XQ cố định, XQ di động

2 Theo chức năng : XQ thường quy, XQ răng, XQ vú, XQ can thiệp…

3 Theo công nghệ xử lý ảnh : XQ cổ điển (film), XQ chiếu (màn chiếu), XQ kỹ

thuật số gián tiếp (CR), XQ kỹ thuật số trực tiếp (DR)

1 Theo cấu trúc : XQ cố định, XQ di động

2 Theo chức năng : XQ vú, XQ thường quy, XQ răng, XQ can thiệp…

3 Theo công nghệ xử lý ảnh: Các máy X quang hiện nay

• Máy XQ cổ điển dùng phim âm bản: ít được sử dụng vì: an

toàn bức xạ, vệ sinh môi trường, bất tiện…

• Máy XQ kỹ thuật số đang dần thay thế do:

Các hệ thống máy X quang hiện nay

a.X quang cổ điển

• Dùng phim/bìa tăng quang

• Phim được chứa trong cassette

• Cassette được đặt sau vật cần chiếu

• Tia X sau khi xuyên qua được vật sẽ đếnđập vào phim

• Mang phim đi rửa  ra kết quả

• Phải phơi khô, mất thời gian

• Hình vĩnh viễn, không sửa được, khó lưutrữ, sao lục và truy tìm

X quang kỹ thuật số CR

(Computed Radiography)

• Sau đó tấm tạo ảnh sẽ phát quang lần 2 khiquét laser trong máy KTS hóa, cho ra hình kỹthuật số, tức là có sự chuyển đổi từ hình

analog  digital

• Hình này sẽ được chuyển qua máy tính đểđược xử lý

• Ảnh cũ sẽ được xóa bởi nguồn ánh sáng trắng

• Số lần tái sử dụng tùy thuộc công nghệ, chấtliệu và hãng sản xuất tấm tạo ảnh

c.X quang kỹ thuật số DR

(Direct Radiography)

• Bảng cảm ứng thay phim/bìa tăng quang cổ điển

• Chụp  chuyển hình và hiển thị trên màn hìnhmáy tính (5 giây) và có thể chụp tiếp ngay khôngcần xóa như CR

• Ngày nay, nhờ sự phát triển của ngành điện tử vàKTS: máy XQ với công nghệ mới hiện đại như:

máy XQ cao tần, máy CT scanner, máy XQ vú, máy

XQ mạch máu xóa nền DSA…

X quang kỹ thuật số DR

(Direct Radiography)

• Giống máy chụp ảnh KTS: dùng nguyên tắctương tự là bảng cảm ứng và cho hình ngay saukhi chụp

• Nguyên tắc tạo ảnh: nhờ bảng cảm ứng

(Sensor panel) cấu tạo do sự kết hợp của lớpnhấp nháy (Scintillator) gồm các lớp

cesiumiodide/thallium và tấm phim mỏngtransistor (TFT) với silicon vô định hình(amorphous silicon)

Bảng cảm ứng chụp liên tục không cần xóa CR cần phải xóa tấm tạo ảnh gần 30”

DR có bảng cảm ứng sử dụng gần như vĩnh CR có những tấm tạo ảnh có tuổi thọ và có

viễn

DR không cần cassette, có thể ghi tên trực CR cần cassette và phải có máy ID station để

tiếp tên bệnh nhân nhờ máy tính ghi tên BN

thể bị hao mòn sau một thời gian

SO SÁNH X QUANG CR & DR

Nhưng DR thường có bảng cảm ứng cố

định, chỉ dùng cho 1 máy X quang

CR có nhiều cassettes nên có thể sử dụngcho nhiều phòng

DR hiện đại hơn CR và đang còn tiếp tục

nghiên cứu để đạt mức tối ưu

DR gọn nhẹ hơn CR, có thể tạo hệ thống XQ CR cồng kềnh hơn

Nội dung

1 Lịch sử ra đời và phát triển X quang

2 Bản chất, đặc tính và cách phát tia X

3 Cấu tạo của máy X quang

4 Các kĩ thuật XQ qui ước

5 Chỉ định & chống chỉ định X quang

6 An toàn bức xạ

4.Các kỹ thuật X quang quy ước

Chiếu X quang

• Chùm tia X xuyên qua cơ thể rồi tác dụng lênchất huỳnh quang trên màn chiếu tạo ra hìnhảnh

• Chùm tia: đâm xuyên 70-80 KV,

cường độ thấp 1,5-3 mA

• Buồng tối, 15 phút thích nghi

• Hiện nay: hầu như không dùng

• X quang tăng sáng truyền hình: (DSA)hình ảnh rõ hơn, phòng sáng, ít tia X

Các phương pháp chụp XQ

• Chụp các bộ phận cơ thể: xươngkhớp, bụng, sọ não… không sửdụng chất cản quang

UIV: Urographie intra veineuse, HSG: Hystérosalpingographie

Nội dung

1 Lịch sử ra đời và phát triển X quang

2 Bản chất, đặc tính và cách phát tia X

3 Cấu tạo của máy X quang

4 Các kĩ thuật XQ qui ước

5 Chỉ định & chống chỉ định X quang

6 An toàn bức xạ

X quang phổi (ngực) bình thường

XQ phổi bệnh lý

XQ hệ tiết niệu: UIV

XQ bụng đứng

X quang tiêu hóa

X quang tiêu hóa

XQ xương

X quang cột sống

X quang xương cẳng tay

X quang xương bàn tay, bàn chân

X quang: bàn tay

Nhũ ảnh

X quang răng

Máy X quang can thiệp

Máy X quang trong phòng mổ

Chống chỉ định chụp X quang

Nội dung

1 Lịch sử ra đời và phát triển X quang

2 Bản chất, đặc tính và cách phát tia X

3 Cấu tạo của máy X quang

4 Các kĩ thuật X quang qui ước

5 Chỉ định & chống chỉ định X quang

6 Vấn đề An toàn bức xạ

6 Vấn đề an toàn trong chụp X quang

• Tia X là bức xạ: có thể tổn thương tế bào,phôi bào, tác hại di truyền, ung thư,

• Vật chắn tia: nếu không thể tránh xa đượctia X

• Đóng kín đường ra của tia: vật hấp thụphóng xạ ở tại bóng đèn

• Tấm lọc tia: phải có bề dày ít nhất từ 1-2

6 Vấn đề an toàn trong chụp X quang

• Tránh bộ phận sinh dục: dùng tấm chắn cao su chì để bảo vệ

• Tường, cửa phòng XQ: phải tráng baryte hoặc ốp chì, kính chì đảm bảo tia X không thoát ra ngoài

• KTV XQ: mặc quần áo bảo hộ

• Phải chuẩn bị BN: tránh chụp lần 2

• Thời gian chụp không được lâu

TÓM TẮT: XQ QUI ƯỚC

1 Lịch sử

2 Bản chất, đặc tính và cách phát tia X

3 Cấu tạo của máy X quang

4 Các kĩ thuật XQ qui ước

5 Chỉ định & chống chỉ định

6 An toàn bức xạ

Thank you for your attention!

Merci pour votre attention!