BẢI GIẢNG ĐẠI CƯƠNG XQUANG

CÁCH TẠO HÌNH X - QUANG• Khi tia X xuyên qua cơ thể, tùy cấu tạo mô của bộ phận đó mà tia X được hấp thu nhiều hay ít, phần còn lại tác dụng lên nền phim có tráng bạc Ag tạo thành một ti

ĐẠI CƯƠNG X - QUANG

THỜI GIAN : 3 TIẾT GV: BS DƯƠNG NGUYỄN HỒNG TRANG

CÁC LOẠI BỨC XẠ SÓNG ĐIỆN TỪ

LỊCH SỬ TIA X

Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923)

HOÀN CẢNH PHÁT HIỆN TIA X

 8 tháng 11 năm 1895

 Wilhelm Conrad Röntgen nghiên cứu dòng điện vận chuyển trong ống chân không (ống Crookes): có 2 điện cực ở 2 đầu

TIA X

NGUYÊN LÝ TẠO TIA X

 Đặt vào giữa anode và cathode một hiệu điện thế không đổi (khoảng vài chục kV)

 Electron bứt ra từ cathode được tăng tốc rất mạnh.

 Khi đập vào đối âm cực, các electron bị đột ngột dừng lại và làm phát ra tia X

NGUYÊN LÝ TẠO TIA X

 Khi một chùm tia cathode (electron có năng lượng lớn) đập vào một vật rắn thì vật đó phát ra tia X.

 Người ta tạo ra tia X bằng ống Rơn - ghen, sau này người ta dùng ống Coolidge.

 Ống Rơn - ghen là một bình cầu (chứa khí áp suất thấp) bên trong có 3 điện cực:

bình cầu

là một kim loại có nguyên tử lượng lớn và khó nóng chảy (platin, wolfram )

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐÈN RONTGEN

Röntgen chụp bàn tay vợ,

Sau khi tráng ảnh đã thấy rất rõ xương và chiếc nhẫn

22/12/1895, ông quyết định đặt tên cho tia sáng này là tia X (ẩn số).

TIA X ĐƯỢC GỌI LÀ TIA ROENTGEN

 Ảnh được đưa ra trong hội nghị của Hội vật lý học thành phố Wurtzbourg (Đức) chứng minh khả năng xuyên qua cơ thể của tia này (23/11/1896)

 Chủ tịch hội đã đề nghị gọi tia này là tia Roentgen và gọi năm 1896 là năm của tia

Roentgen

 Thành tựu này mang lại cho ông giải Nobel về vật lý đầu tiên vào năm 1901

TÌM HIỂU VỀ TIA X

 Tia X là một dạng của sóng điện từ

 Bước sóng ngắn hơn tia tử ngoại, dài hơn tia g amma.

 Có bước sóng khoảng 0,01 – 10 nanomet

 Những tia X có bước sóng từ 0,01 nm đến 0,1 nm có tính xuyên thấu mạnh nên gọi là tia X

 Những tia X có bước sóng ≥ 0,1 nm có tính xuyên thấu yếu hơn được gọi là tia X mềm

 Làm ion hóa không khí.

 Hủy diệt tế bào (điều trị ung thư)

 Tăng nguy cơ ung thư (liều thấp kéo dài)

- X - quang

- Cộng hưởng từ (Magnetic Resonance Imaging-MRI)

- CT scanner (Computer Tomoghraphy Scanner)

- Khám phá những cấu trúc vật liệu cực nhỏ

- Những vết rạn vỡ nằm sâu trong lòng máy móc

- Dò tìm vết nứt khuyết tật trong ống dẫn dầu, khí, trong công nghiệp

Kiểm tra an ninh sân bay Các ngành tinh thể học tia X, thiên văn học tia X…

Y HỌC

CÔNG NGHIỆP

ỨNG DỤNG KHÁC

ỨNG DỤNG CÁC BƯỚC SÓNG CỦA TIA X

ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

Chụp X- quang có thể giúp chẩn đoán các bệnh lý

Cấu trúc xương

Phần mềm

- Khảo sát ngực: chẩn đoán bệnh về phổi

- Khảo sát vùng bụng: tắc ruột ,tắc thực quản, tràn khí, tràn dịch sỏi mật, sỏi thận

- Việc tạo hình cho phần mềm được thay thế bằng kĩ thuật chụp cắt lớp vi tính (computed axial tomography, CAT hay CT scanner) hoặc tạo hình bằng chụp cộng hưởng từ (MRI) hay

siêu âm

ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

vào các máy soi X quang để định vị các thương tổn

mạnh

X QUANG PHỔI

HÌNH ẢNH CT SCANNER NGỰC (COMPUTED TOMOGRAPHY)

HÌNH ẢNH MRI NGỰC - CỘT SỐNG (MAGNETIC RESONANCE IMAGING)

HÌNH ẢNH MRI ĐỘNG MẠCH CẢNH

CHỤP MẠCH MÁU SỐ HÓA XÓA NỀN

DSA (DIGITAL SUBTRACTION ANGIOGRAPHY)

HẸP ĐM THẬN PHẢI

CHỤP ĐƯỜNG MẬT CẢN QUANG

HÌNH ẢNH TẮC RUỘT

TRONG NGÀNH HÀNG KHÔNG

KIỂM TRA HÀNH LÝ- HÀNH KHÁCH Ở SÂN BAY

X- QUANG TRONG CÔNG NGHIỆP

ẤP K ÉO DÀ

I G ÂY TÁ

C H

ẠI HƠN LIỀ

U B ỨC XẠ CA O

•

CÁ

C B ỆN

H U NG TH

Ư K HÁ C

H ( TH

AI N HI)

T T HA

I K Ỳ

•

NG UY

CƠ D

Ị T

ẬT , U NG TH

Ư C HO TH

AI N HI

QUY TRÌNH CHỤP X QUANG PHỔI

CHỤP X – QUANG KỸ THUẬT SỐ

CÁCH TẠO HÌNH X - QUANG

• Khi tia X xuyên qua cơ thể, tùy cấu tạo mô của bộ phận đó mà tia X được hấp thu nhiều hay ít, phần còn lại tác dụng lên nền phim có tráng bạc (Ag) tạo thành một tiềm ảnh

 Ngâm chất hiện hình: nơi nào hấp thu nhiều tia Ag sẽ bám lại cho màu đen, ít hấp thu tia

Ag sẻ rơi bớt cho màu xám, không hấp thu tia (cản tia) sẽ có màu trắng

 Ngâm chất định hình, rửa bằng nước và sấy khô

CÁC KHÁI NIỆM KHI ĐỌC X-QUANG

HẤP THU TIA X

TRẮNG (mô cản tia, phim không hấp thu tia): đọc là MỜ

KIM LOẠI, CHẤT CẢN QUANG: BARIUM, IODE

MÔ ĐẶC, NƯỚC, MÔ MỀM

XÁM (ít hấp thu tia): MỠ

ĐEN (mô không hoặc ít cản tia, phim hấp thu tia): đọc là SÁNG

KHÍ (phế nang, ứ khí, tràn khí)

KỸ THUẬT CHỤP X – QUANG PHỔI

CÁC TƯ THẾ VÀ HƯỚNG TIA X-QUANG

 Tư thế đứng

 Phim sau – trước (thẳng)

 Nghiêng: trái, phải

 Tư thế đỉnh ưỡn

 Tư thế nằm

 Phim trước – sau (thẳng)

 Nghiêng: trái, phải

 Tư thế Fowler

CHỤP X QUANG TƯ THẾ ĐỨNG

(X- QUANG PHỔI THẲNG: SAU-TRƯỚC )

Hướng tia X từ sau ra trước

X - QUANG TƯ THẾ ĐỨNG (SAU-TRƯỚC)

X - QUANG TƯ THẾ ĐỨNG

(SAU – TRƯỚC)

X – QUANG TƯ THẾ ĐỨNG

(NGHIÊNG TRÁI)

X – QUANG TƯ THẾ ĐỈNH ƯỠN

(LORDOTIC)

 Giúp tách xương đòn và cung trước xương sườn 1 khỏi đỉnh phổi trên phim

 Khi cần khảo sát đỉnh phổi

 Bệnh nhân cần tháo vòng cổ, cột tóc cao

 Tư thế đứng, áp lưng hoặc ngực vào phim

 Chống 2 tay vào hông, ưỡn ngực

 Tia X chếch lên hoặc xuống góc < 30º

X- QUANG TƯ THẾ ĐỈNH ƯỠN

X- QUANG TƯ THẾ ĐỈNH ƯỠN

X - QUANG TƯ THẾ NẰM

(TRƯỚC – SAU)

Tia X từ trước ra sau

X – QUANG TƯ THẾ NẰM

(NGHIÊNG TRÁI)

X – QUANG TƯ THẾ FOWLER

 Bệnh nhân nằm trên giường, nữa thân trên nâng cao hơn nữa thân dưới

 Chỉ định ở bệnh nhân: sau phẩu thuật, không đứng được, đang dẫn lưu

 Khảo sát: khí tự do ổ bụng, hiệu quả dẫn lưu màng phổi

LIỀM HƠI DƯỚI HOÀNH

DẪN LƯU MÀNG PHỔI

ĐIỂM KHÁC NHAU GIỮA X- QUANG CHỤP SAU-TRƯỚC VÀ SAU

TRƯỚC-PA: CHỤP SAU – TRƯỚC (ĐỨNG), AP: CHỤP TRƯỚC – SAU (NẰM)

CÁC MỐC GIẢI PHẨU TRÊN X- QUANG PHỔI THẲNG

KỸ THUẬT CHỤP X -QUANG

 Tổn thương của lồng ngực hoặc phổi ở bên nào thì chụp nghiêng bên đó.

 Làm rõ hơn tổn thương

 Chụp nghiêng trái có uống cản quang để đánh giá sự chèn ép của tim vào bờ trước thực quản.

 Định khu tổn thương của trung thất (trước, giữa, sau)

 Thông thường trên phim nghiêng phải hai vòm hoành song song, nghiêng trái hai vòm hoành cắt nhau

CHỤP X – QUANG NGHIÊNG TRÁI

MỐC GIẢI PHẨU TRÊN X QUANG PHỔI NGHIÊNG

X – QUANG PHỔI THẲNG – NGHIÊNG TRÁI

X – QUANG PHỔI THẲNG – NGHIÊNG PHẢI

X - QUANG PHỔI THẲNG CHUẨN

Tên bệnh nhân, tuổi , số nhập viện

Kí hiệu: bên phải/ trái

nhu mô phổi)

X – quang tim phổi thẳng chuẩn

TIA CỨNG

TIA MỀM

CHỈ ĐỊNH CHỤP X – QUANG PHỔI

X - Quang phổi là phương tiện chẩn đoán

Không thể thiếu trong bệnh lý hô hấp

Phổ biến, không xâm lấn

Dể thực hiện

Chỉ định :

CÁC BỆNH LÝ HÔ HẤP THƯỜNG GẶP CẦN CHỤP XQ TRÊN LÂM SÀNG

VỊ TRÍ TỔN THƯƠNG TRÊN X – QUANG PHỔI

- Theo giải phẫu Xquang: thuỳ và phân thuỳ

ĐỊNH VỊ TRÍ TỔN THƯƠNG TRÊN X-QUANG PHỔI

Câu 2: Đặc tính của tia X, chọn câu SAI:

A. Có thể xuyên qua vật chất

B. Làm ion hóa không khí

C. Gây đột biến nhiểm sắc thể

D. Cần chỉ định chụp X – quang cho tất cả bệnh nhân nhập viện

Câu 4: Chuẩn bị bệnh nhân khi chụp X – quang phổi, chọn câu SAI:

A. Bệnh nhân luôn ở tư thế đứng

B. Hạn chế tối đa những vật kim loại trong vùng chụp

C. Phụ nữ có thai cần che bụng bằng áo chì

D. Khi chụp X – quang phổi thẳng chuẩn, bệnh nhân cần áp ngục vào

phim, chống tay vào hông và hít sâu