Cử chỉ Hoạt động 6: Hướng dẫn HS tự học và chuẩn bị bài mới @ Hướng dẫn tự học: - Đọc lại các văn bản viết về chủ đề gia đình và nhà trường đã học - Ghi lại những ấn tượng, cảm xúc của[r]
Trang 1- Côt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Tôi đi học
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua ngòi bút Thanh Tịnh
2/ Kĩ năng
- Đọc- hiểu đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân
III/ PHƯƠNG PHÁP: vấn đáp, gợi mở, thuyết giảng, thảo luận
IV/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra dụng cụ học tập của học sinh
2 2 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới:
Bài học đầu tiên của môn Ngữ Văn lớp 7, em đã học bài gì? Tác giả? Nội dung thể hiện tâm trạng
gì? Của ai? (Cổng trường mở ra – Lí Lan, thể hiện tâm trạng người mẹ trong đêm trước ngày khai trường
đầu tiên của con trai mình) Nếu như với cha mẹ, lần đầu tiên con cắp sách đến trường là những lo âu, trăntrở thì với các em nó lại là những kỉ niệm, dấu ấn khó quên Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện đã phổ lại nhữngcảm xúc đó của nhà thơ Viễn Phương với lời ca bay bỗng: “Ngày đầu tiên đi học, mẹ dắt tay từng bước….bên em”) Còn với Thanh Tịnh thì những cảm giác trong sáng ấy được ông cảm nhận và ghi lại như thế
nào? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu qua văn bản “Tôi đi học”
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu chung văn bản.
* GV cho HS đọc thầm phần chú thích
! Giới thiệu vài nét về nhà văn Thanh Tịnh ( tên khai sinh là gì?
Quê ông ở đâu? Sự nghiệp văn học? Phong cách sáng tác)
=> HS phát hiện dựa vào chú thích SGK/7, 8:
=> Tên khai sinh là Trần Văn Ninh ( 1911-1988), quê ở xóm Gia Lạc
- Huế; lên 6 tuổi đổi tên là Trần Thanh Tịnh Ông học ở Huế đến năm
1933 đi làm, đi dạy học Đây cũng là thời gian ông sáng tác văn
chương, trong sự nghiệp của mình Thanh Tịnh đã đóng góp vào nhiều
lĩnh vực như: Truyện ngắn, dài, thơ, ca dao, bút kí, văn học…Có lẽ
Trang 2ông thành công hơn cả là truyện ngắn và thơ Truyện ngắn nhìn
chung thường toát lên một tình cảm êm dịu, trong trẻo, nhẹ nhàng mà
thấm sâu, mang hương vị man mác, ngọt ngào, quyến luyến Tiêu
biểu là văn bản “ tôi đi học”
*GV chốt: Ông làm nhiều nghề: dạy học, viết báo, làm văn, có nhiều
tập truyện ngắn, thơ nổi tiếng Sáng tác trữ tình, đằm thắm, nhẹ
nhàng, sâu lắng
? Văn bản này nằm trong tập truyện ngắn nào? Xuất bản ?
=> Văn bản này nằm trong tập “Quê mẹ” - Xuất bản năm 1941
hơi buồn, chú ý câu nói của nhân vật tôi, nhân vật mẹ và ông đốc
* Đọc mẫu một đoạn Gọi HS đọc theo sự hướng dẫn
* Nhận xét ngắn gọn cách đọc của HS
* Tìm hiểu chú thích: theo 14 từ SGK Giải thích thêm từ “tựu
trường, ông đốc, bất giác, lạm nhận?
? Xác định bố cục của văn bản và nêu nội dung chính từng phần?
=> Chia làm 5 F:
+ F1: “Từ đầu … tưng bừng rộn rã.” khơi nguồn kỉ niệm
+ F2: “Buổi mai hôm ấy … trên ngọn núi.” tôi trên con đường tới
trường
+ F3: “Trước sân trường … trong các lớp.” tôi giữa sân trường
+ F4: “Ông đốc … chút nào hết.” tôi nghe gọi tên vào lớp
+ F5: Phần còn lại tôi vào học tiết đầu tiên
? Từ bố cục của văn bản, em thử nêu chủ đề mà văn bản đề cập!
=>Tái hiện lại tâm trạng hồi hộp, bỡ ngỡ của nhân vật tôi trong buổi
tựu trường đầu tiên
? Đọc toàn bộ truyện ngắn, em thấy những kỉ niệm này được nhà
văn diễn tả theo trình tự như thế nào?
Buổi mai (sáng tựu trường) theo trình tự không gian, thời gian
của buổi tựu trường (trên đường sân trường vào lớp bàn
học; rạng sáng trưa)
! Cho biết kiểu văn bản? Phương thức biểu đạt chính? Vì sao em
biết ?
Tự sự, phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả biểu cảm Viết
về kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên với nhiều cảm giác, ấn
tượng sâu sắc, tâm trạng của nhân vật
hiện tại, nhân vật Tôi hồi tưởng
về kỉ niệm ngày đầu tiên đi học
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS Đọc - Hiểu văn bản
? Những hình ảnh nào khơi gợi tác giả nhớ lại kỉ niệm của
buổi tựu trường ấy?
=> Hoàn cảnh có một sức gợi lớn:
+ Thời gian: cuối thu (tựu trường)
+ Khung cảnh: lá rụng nhiều, mây bàng bạc, mấy em bé rụt rè
Trang 3khứ của bản thân
? Khi nhớ lại ngày đầu tiên ấy, tâm trạng của tôi hiện tại cảm
thấy như thế nào? Nó được diễn tả bằng những từ ngữ gì?
Theo em, những cảm xúc đó có mâu thuẩn với nhau? Nó có
giá trị biểu cảm ra sao?
=> Nao nức, miên man, tưng bừng, rộn rã không mâu thuẩn mà
bổ sung cho nhau, diễn tả cụ thể tâm trạng, cảm xúc thật của tôi
khi nhớ laị, tạo cảm giác như chuyện vừa mới xảy ra rút ngắn
khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại
Thuyết giảng (tích hợp môi trường): Chính cái hiện tại của bầu
trời thu tuyệt đẹp với những chiếc lá rụng cuối thu và những
đám mây bàng bạc trên không, những con người rụt rè đã họp
lạị tạo thành khúc dạo đầu nhẹ nhàng, mãnh liệt Thế là quá khứ
được đánh thức và bao kỉ niệm chợt ùa về với một chuỗi tâm
trạng lần lượt hiên lên qua những khoảnh khắc thời gian, không
gian khác nhau của buổi tựu trường
trường cho HS thảo luận theo nhóm
? Kỉ niệm ngày đầu đến trường cùng mẹ của nhân vật “tôi”
cũng gắn với không gian, thời gian nào?
=>Thời gian: Buổi sáng cuối thu, không gian: Trên con đường
Tất cả những sự đổi khác này xuất phát từ sự đổi khác nào?
=> Con đường này tôi đã quen … thấy lạ” cảm thấy có sự thay
đổi lớn trong lòng; Trang trọng, đứng đắn với bộ quần áo và
quyển vở mới trên tay; Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở vừa
lúng túng vừa muốn thử sức, muốn khẳng định mình
! Tìm những động từ diễn tả tư thế và cử chỉ ngộ nghĩnh, ngây
thơ và đáng yêu của cậu bé Có thể lí giải như thế nào về tâm
trạng của cậu lúc bấy giờ!
* Vì sao có sự thay đổi như thế?
=> thèm, bặm, ghì, sệt, chúi, muốn Lần đầu tiên đến trường, thế
giới lạ, tập làm người lớn, không nô đùa, rong chơi, thả diều,
trang trọng, đứng đắn nhưng chưa quen + còn nhỏ thèm được tự
nhiên, nhí nhảnh như học trò lớp trước( cầm hai quyển vở: nặng,
bặm tay ghì, xóc lên nắm lại cẩn thận, lại muốn thử sức: định cầm
thêm bút, thước) Tâm trạng, cảm giác tự nhiên
Thuyết giảng : cảnh vật vốn quen thuộc của hằng ngày nhưng có
sự thay đổi lớn về hình thức, tâm hồn, cảm nhận …vì từ một đứa
bé ngày nào chỉ biết vui đùa, bẫy chim, nay bắt đầu một công
việc mới: đi học ,nên cảm thấy ngỡ ngàng, lúng túng, lo sợ
nhưng cũng rất tự tin ngay từ lúc đầu đã có cái gì quyến luyến
,cảm thấy hay hay khi bước vào lớp học buổi học đầu tiên
a/ Diễn biến tâm trạng của tôi trong buổi tựu trường:
* Trên đường cùng mẹ đến trường:
_ Con đường dài và hẹp, có sương thu
Trang 4? Khi đứng trước sân trường Mỹ Lí, tôi cảm nhận đươc gì từ
ngôi trường này?
? Từ tâm tạng háo hức, hăm hở trên đường tới trường, tâm
trạng của tôi lúc bấy giờ diễn biến như thế nào? Tìm những
hình ảnh nói lên tâm trạng đó!
=> Sân trường dày đặc cả người, ai cũng quần áo sạch sẽ; Ngôi
trường xinh xắn vừa oai nghiêm khác thường, cảm thấy mình bé
nhỏ so với nó, lo sợ vẫn vơ rồi bỡ ngỡ ngập ngừng, e sợ, thèm
vụn, ước ao thầm, không còn cảm giác thèm vụn nữa hồi hộp
chờ nghe tên (toàn thân run run, chân dềnh dàng, chân co, chân
duỗi)
? Khi nghe ông đốc gọi tên và rời tay mẹ vào lớp, thì sự bở ngỡ
được biểu hiện như thế nào?
=>Quả tim ngừng đập, giật mình, lúng túng, sợ khi sắp phải rời
bàn tay dịu dàng của mẹ (dúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc theo);
thấy xa mẹ…
? Vì sao tôi lại bất giác gục đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc
khi chuẩn bị bước vào lớp (yếu đuối hay vòi vĩnh)
=> Cảm giác nhất thời của một đứa bé nông thôn rụt rè, ít được
tiếp xúc với đám đông, xa nhà, xa mẹ Đó là giọt nước mắt
trưởng thành chứ không phải nước mắt vòi vĩnh như trước
? Khi ngồi vào chỗ và đón nhận giờ học đầu tiên, nhân vật tôi
cảm thấy như thế nào?
=> Cảm thấy vừa xa lạ vừa gần gũi với mọi vật, với người bạn
ngồi bên cạnh; vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin, tôi nghiêm trang bước
vào giờ học đầu tiên
? Qua diễn biến tâm lí nhân vật “tôi” trong truyện, hãy tìm và
phân tích những hình ảnh so sánh được nhà văn sử dụng?
=> “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng nảy nở…
như mấy cành hoa tươi…”; “ý nghĩ ấy thoáng qua…như 1 làn
mây…; “ họ như con chim đứng bên bờ tổ, nhìm quãng trời rộng
muốn bay nhưng còn ngập ngừng e sợ ss tinh tế, nên thơ tạo nên
chất trữ tình trong văn bản ( 12 lần)
? Từ đó cho em hiểu thêm gì về tình cảm của nhân vật “tôi”
đối với lớp học, mái trường, người mẹ và quê hương của mình?
=> Tình yêu tha thiết, trong sáng, niềm trân trọng sách vở, bạn
bè, bàn ghế, lớp học, thầy cô gắn liền với mẹ và quê hương
* Liên hệ một số câu về quuê hương (Quê hương là đường đi học
– Con về rợp bướm vàng bay; Quê hương là câu tre nhỏ - Mẹ về
nón lá nghiêng che)
? Người lớn được nhắc đến gồm có những ai?
=> Các bậc phụ huynh, thầy giáo trẻ, ông đốc
? Hình ảnh của họ được tôi được nhớ lại qua các chi tiết nào?
=> PHHS: chuẩn bị chu đáo, trân trọng tham dự buổi lễ, ai cũng
hồi hộp, lo lắng cho con em mình; Ông đốc: người thầy, người
lãnh đạo nhà trường từ tốn, bao dung (“Các em phải gắng học …
sung sướng”, Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và cảm động,
tươi cười, nhẫn nại chờ chúng tôi.); Thầy giáo trẻ: vui tính, giàu
tình yêu thương
* Giữa sân trường nhìn mọi người vàcác bạn
_ Sân trường dày đặc, ngôi trường sạch
sẽ, xinh xắn, oai nghiêm _ Lo sợ, bỡ ngỡ, ngập ngừng, e sợ,
thèm vụn, ước ao thầm, hồi hộp (run
* Vào lớp, đón nhận giờ học đầu tiên:
xa lạ vừa gần gũi, vừa ngỡ ngàng, vừa
tự tin, chăm chỉ và nghiêm trang.
lớn
_ PHHS: chu đáo, trân trọng hồi hộp,
lo lắng _Ông đốc: từ tốn, bao dung
_ Thầy giáo trẻ: vui tính, giàu yêu
Trang 5? Qua những hình ảnh, cử chỉ đĩ, liên hệ với thực tế ngày nay:
gia đình và nhà trường cĩ quan tâm đến thế hệ tương lai?
=> HS tự trình bày cảm nhận của mình
Thuyết giảng: Trường học, thầy cơ luơn là mơi trường giáo dục
ấm áp, đối tượng giáo dục tốt, là nơi trang bị kiến thức,
là nguồn nuơi dưỡng tâm hồn các em trưởng thành.
? Tác phẩm được bố cục theo trình tự nào? Phương thức biểu
đạt được sử dụng?
=> Bố cục theo dịng hồi tưởng, cảm nghĩ của nhân vật tơi, theo
trình tự khơng gian, thời gian của buổi tựu trường Kết hợp hài
hịa giữa Tự sự, miêu tả và biểu cảm (bộc lộ cảm xúc)
? Trong sự đan xen các phương thức: tự sự, miêu tả, biểu
cảm Theo em phương thức nào trội hơn? => Tự sự
? Cĩ ý kiến cho rằng 1 truyện ngắn hấp dẫn hay khơng là tùy
thuộc cốt truyện “Tơi đi học” hầu như khơng cĩ cốt truyện.
Vậy truyện cuốn hút được người đọc là nhờ đâu?
Bản thân tình huống truyện (buổi tựu trường đầu tiên
trong đời chứa đựng bao cảm xúc thết tha, kỉ niệm mới lạ,
mơn man của nhân vật tơi) + Tình cảm ấm áp, trìu mến
của những người lớn đối với các em nhỏ + Thiên nhiên,
ngơi trường, các so sánh giàu gợi cảm Tốt lên chất trữ
tình êm dịu
GV chốt lại nghệ thuật đặc sắc của văn bản
Thuyết giảng : Tất cả nét đặc sắc của nghệ thuật tạo nên chất
trữ tình êm dịu, giọng văn nhẹ nhàng mà thấm thía, mang dư vị
vừa man mác, buồn thương vừa ngọt ngào, quyến luyến gieo vào
lịng người đọc bao nỗi niềm buâng khuâng, rung cảm, nhẹ
nhàng.
? Em học tập gì về nghệ thuật kể chuyện của Thanh Tịnh trong
truyện ngắn “Tơi đi học”?
Muốn kể chuyện phải cần cĩ nhiều kỉ niệm đẹp và giàu
cảm xúc…
? Dòng chữ “Tôi đi học” kết thúc truyện có ý nghĩa như thế
nào ?
=> Dịng chữ “tơi đi học” vừa khép lại bài vừa mở ra 1 thế giới
mới, 1 giai đoạn mới trong cuộc đời chú bé cách kết thúc tự
nhiên, bất ngời
? Qua bài học, em rút ra ý nghĩa gì từ văn bản?
(gợi ý: đây là buổi tựu trường trong cuộc đời tác giả)
? Cĩ thể coi đây là một bài thơ bằng văn xuơi được khơng?
? Văn bản cĩ sự kết hợp các PTBĐ? Yếu tố nghệ thuật làm nên
thành cơng của truyện?
=> Trả lời dựa vào ghi nhớ SGK trang 09
III/ TỔNG KẾT:
Ghi nhớ (SGK/9)
Trang 6 Hoạt động 5: Hướng dẫn HS củng cố bài học
! Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật tôi
! Viết một đoạn văn ngắn ghi lại ấn tượng của em trong buổi tựu trường đầu tiên (có thể nói miệng trước lớp)?
*Có thể phân lớp làm bốn nhóm vẽ 4 bức tranh tương ứng với một thời điểm của nhân vật tôi như đã phân tích
? Tác phẩm thuộc thể loại nào?
A Bút kí B truyện ngắn trữ tình C Tiểu thuyết D Tùybút
? Nhân vật chính trong tác phẩm là ai?
A Người mẹ B Ông đốc C Thầy giáo trẻ D Nhân vật tôi
? Nhân vật chính được thể hiện chủ yếu ở phương diện nào?
A Lời nói B Tâm trạng C Ngoại hình D Cử chỉ
Hoạt động 6: Hướng dẫn HS tự học và chuẩn bị bài mới
@ Hướng dẫn tự học:
- Đọc lại các văn bản viết về chủ đề gia đình và nhà trường đã học
- Ghi lại những ấn tượng, cảm xúc của bản thân về một ngày tựu trường mà em nhớ nhất
@ Chuẩn bị bài mới:
_ Học bài: Đọc diễn cảm, nắm diễn biến tâm trạng nhân vật tôi qua các thời điểm khác nhau, đặc sắc của
truyện
_ Soạn bài mới: : “Tính thống nhất về chủ đề của văn bản”.
+ Đọc văn bản “Tôi đi học” của Thanh Tịnh và bám vào câu hỏi SGK/12 để soạn
+ Tìm chủ đề của văn bản
………
………
………
………
Trang 71/ Kiến thức:
- Chủ đề văn bản
- Những thể hiện của chủ đề trong một văn bản
2/ Kĩ năng:
- Đọc- hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản
- Trình bày một văn bản ( nói, viết) thống nhất về chủ đề.
II/ CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên: Bảng phụ ghi các câu hỏi tìm hiểu ở mục I, II, sơ đồ rời khi nêu ví dụ
2 Học sinh: Soạn bài theo yêu cầu của GV
III/ PHƯƠNG PHÁP: vấn đáp, gợi mở, thảo luận,…
IV/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1 Kiểm tra bài cũ: (Kiểm tra phần chuẩn bị bài mới của HS)
2 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới:
Trong thực tế khi đọc một câu chuyện hay xem mộ bộ phim, có thể có rất nhiều chi tiết được nhắcđến nhưng cuối cùng chỉ để làm sáng tỏ một vấn đề chủ chốt - đó là chủ đề của văn bản Trong giao tiếpcũng vậy, nếu các em trình bày lan man, không tập trung vào ý chính sẽ gây cho người đối diện sự khóhiểu, nhàm chán Cho nên để tạo lập 1 văn bản (nói và viết) cũng đòi hỏi nhiều yếu tố nhưng quan trọng làphải thống nhất về chủ đề Tiết học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu vấn đề này để thực hành tốt hơn
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu nội dung bài học
Ngày dạy: /08 /2013 tại lớp 8A1 Ngày dạy: /08 /2013 tại lớp 8A2
TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA
VĂN BẢN
Trang 8Hoạt động của GV và HS Nội dung bài học
@
Hướng dẫn tìm hiểu khái niệm chủ đề của văn bản
! Yêu cầu HS quan sát lại văn bản “Tôi đi học” của Thanh Tịnh
=> Quan sát lại văn bản
? Văn bản chủ yếu kể lại việc đang xảy ra (hiện tại) hay đã xảy ra
(quá khứ, hồi ức, kỉ niệm)? Tác giả nhớ lại những kỷ niệm sâu
sắc nào trong thời thơ ấu của mình? Sự hồi tưởng ấy gợi lên ấn
tượng gì trong lòng tác giả?
=> Sự việc đang xảy ra: những hồi tưởng, kỉ niệm của ngày đầu tiên
đi học) Bộc lộ cảm xúc của mình (mơn man, ấn tượng, khó quên)
trước một kỉ niệm sâu sắc thuở thiếu thời (vấn đề chính)
! Cho HS thảo luận, xác định và nắm chắc lại chủ đề của văn bản
“Tôi đi học”(chọn đáp án đúng nhất)
A Kỉ niệm sâu sắc về tuổi học trò của Thanh Tịnh
B Vai trò của nhà trường trong cuộc đời mỗi con người
C Dòng cảm nghĩ thiết tha, sâu lắng của Thanh Tịnh khi nhớ lại
ngày đầu tiên đi học
=> Chọn đáp án C Dòng cảm nghĩ thiết tha, sâu lắng của Thanh
Tịnh khi nhớ lại ngày đầu tiên đi học
! Giải thích vì sao em chọn chủ đề là câu C mà không phải là câu
khác.
=> Vừa có đối tượng (ngày đầu tiên đi học) vừa có vấn đề chính: tư
tưởng tình cảm thể hiện trong văn bản (Dòng cảm nghĩ thiết tha, sâu
lắng)
? Vậy thế nào là chủ đề của văn bản?
=> Dựa vào ghi nhớ 1 SGK trang 12
Chốt: Chủ đề trong văn bản bao gồm đối tượng, vấn đề chính mà
văn bản biểu đạt còn là vấn đề chủ yếu xuyên suốt từ đầu đến cuối
@
Hướng dẫn tìm hiểu tính thống nhất về chủ đề của văn bản
? Nhan đề của văn bản “Tôi đi học” cho phép người đọc dự đoán
được điều gì liên quan đến chủ đề?
=> “Tôi đi học” nghĩa tường minh dự đoán nội dung của văn bản
nói về chuyện đi học
? Những từ ngữ nào liên quan được lặp lại nhiều lần? Việc lặp đi
lặp lại các từ nêu trên có tác dụng gì?
=> Đại từ tôi; Các từ ngữ được lặp đi lặp lại biểu thị nghĩa đi học
duy trì đối tượng
! Tìm các câu văn nhắc đến một cách trực tiếp những kỉ niệm của
buổi tựu trường đầu tiên trong đời?
=> Hôm nay tôi đi học
Hằng năm, cứ vào cuối thu
Tôi quên thế nào.
Hai quyển vở…
Tôi bặm tay ghì….
Chốt:Tính thống nhất về chủ đề của văn bản được thể hiện trước
hết ở mặt hình thức bao gồm: nhan đề, các từ ngữ nói về chủ đề của
văn bản,các đại từ duy trì đối tượng …
I CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN:
1/ Văn bản:Tôi đi học
_ Đối tượng : những kỉ niệm củangày đầu tiên đi học
_ Vấn đề chính: bày tỏ cảm xúcthiết tha, sâu lắng
Chủ đề của văn bản2/ Ghi nhớ 1 SGK /12
II/ TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
1/Hình thức :_ Nhan đề :Tôi đi học
_ Các từ ngữ được lặp đi lặp lại duy trì đối tượng
_ Các câu: SGK
Thống nhất về hình thức
Trang 9Chuyển: Điều mà tác giả muốn làm nổi bật không phải tâm trạng
tĩnh tại, nhất quán từ đầu đến cuối mà là sự thay đổi vừa quen vừa lạ
rất trẻ con Sự thay đổi ấy được diễn đạt (thể hiện) như thế nào?
* Phân lớp làm 4 nhóm tương ứng với 4 móc thời gian thảo luận
tìm những chi tiết cho thấy sự thay đổi trong tâm trạng của nhân
vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên?
.=> -Trên con đường cảm thấy lạ
-Trước sân trường ngôi trường lo sợ vẩn vơ
- Sắp hàng vào lớp lo sợ, lúng túng, nức nở
- Ngồi trong lớp thấy lạ và hay hay, quyến luyến, tự tin
? Nhận xét thay đổi của diễn biến tâm trạng đó?
=> Diễn biến tâm trạng theo trình tự thời gian, không gian, từ đầu
đến cuối buổi tựu trường; diễn biến hợp lý theo mạch, theo trình tự
của dòng hồi ức về kỷ niệm của buổi tựu trường đầu tiên
Chốt: Rõ ràng các chi tiết và phương tiện ngôn từ trong văn bản
đều tập trung khắc họa tâm trạng của tôi trong ngày tựu trường đầu
tiên vấn đề chính được đề cập tới xuyên suốt trong tác phẩm Như
vậy là văn bản có sự liên kết về nội dung, không rời xa, lạc sang
chủ đề khác.
? Chủ đề của văn bản là gì?
=> Nhắc lại ghi nhớ 1SGK/ 12
? Tính thống nhất về chủ đề thể hiện ở những phương diện nào?
Có yêu cầu cụ thể ra sao?
=> Hình thức và nội dung
+ Về hình thức: nhan đề, đề mục, các từ then chốt lặp lại
+ Về nội dung: vấn đề chính được đề cập tới xuyên suốt trong tác
phẩm
? Làm thế nào để viết được một văn bản thống nhất về chủ đề?
=> Tự nhận thức dựa vào câu 3
! Yêu cầu 2 học sinh nhắc lại ghi nhớ trước khi làm bài tập?
=> Học sinh chốt lại ghi nhớ
* Có thể khắc sâu bằng sơ đồ (cách biểu đạt chủ đề đã xác định)sau:
Xác định đối tượng mà văn bản phản ánh
- Ngồi trong lớp thấy lạ và hayhay, quyến luyến, tự tin
=> Diễn biến tâm trạng theo trình
tự thời gian, không gian, theotrình tự của dòng hồi ức
Thống nhất về nội dung
* Ghi nhớ 2,3 : SGK/12
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS thực hiện phần luyện tập
! Gọi HS đọc bài tập 1 và xác định yêu cầu
! Cho HS đọc (quan sát) văn bản “Rừng cọ quê tôi”
Chia lớp làm 4 nhóm tương ứng với 4 câu trong SGK
III/ LUYỆN TẬP BT1 Phân tích tình thống nhất chủ đề văn bản
a Đối tượng: cây cọ, vấn đề chính: tình cảm của
Trang 10cĩ sự gợi ý của giáo viên (cĩ thể đảo vị trí của câu a và
b để HS dễ thực hành)
! Gọi HS đọc bài tập 2 và xác định yêu cầu
Cho HS thảo luận ghi vào bảng nhĩm các đáp án của
mình, GV chọn nhĩm cĩ đáp án đúng (bốc thăm) và
yêu cầu giải thích thêm
! Gọi HS đọc bài tập 3 và xác định yêu cầu
* Phân lớp làm 4 nhĩm, HS thảo luận ghi vào bảng
nhĩm các đáp án của mình (mỗi nhĩm 1 câu)! Gọi
nhĩm trình bày và các nhĩm cịn lại nhận xét
người dân quê tơi đối với cây cọ Chủ đề
b Thứ tự trình bày trong văn bản: giới thiệu chung rừng cọ cây cọ tác dụng tình cảm gắn bĩvới cây cọ với gia đình, nhà trường, quê hương Hợp lí, khơng nên thay đổi
_ Miêu tả đặc điểm của cây cọ _ Mối quan hệ giữa cọ và đời sống con người _ Tình cảm của người dân đối với rừng cọ Thống nhất chủ đề
c Tính thống nhất về chủ đề:
_ Nhan đề_ Các phần trong bài văn:
+ Cọ - Hình ảnh đẹp của quê hương+ Cọ che chở quê hương
+ Cọ gắn bĩ với cuộc sống quê hương, gia đình.+ Cọ đại diện quê hương
d Từ ngữ, câu thể hiện chủ đề (gạch vào SGK)
-Các từ ngữ thể hiện chủ đề: rừng cọ, cây
cọ, thân cọ, búp cọ, lá cọ, chổi cọ, nón lá cọ,… gắn bó, nhớ, cơm nắm lá cọ, người sông Thao,…
-Các câu:
+Căn nhà tôi ở núp dưới rừng cọ.
+Csống quê tôi gắn bó với cây cọ.
+Người sông Thao đi đâu rồi cũng nhớ về rừng cọ quê mình.
BT3 Bổ sung, lựa chọn điều chỉnh sát yêu cầu của đề
_ Lạc đề: e, g_ Hợp với chủ đề nhưng cách diễn đạt chưa tốt nên thiếu sự tập trung vào chủ đề : b,c
_ Điều chỉnh:
+ a Cứ mùa thu về, mỗi lần thấy mấy em nhỏ núp dưới nĩn mẹ lần đầu tiên đi đến trường, lịng tơi lại náo nức, rộn rã, xốn xang
+ b Cảm thấy con đường thường đi lại lắm lần…cảnh vật thay đổi
+ c Muốn thử cố gắng tự mang sách vở như một học trị thật sự
+ d cảm thấy ngơi trường vốn qua lại nhiều lần
Trang 11cũng có nhiều biến đổi.
+ e Cảm thấy gần gũi, thân thương đối với lớphọc, với những người bạn mới
Hoạt động 4: Hướng dẫn HS củng cố bài học
? Chủ đề của văn bản là gì?
A Luận điểm lớn được triển khai trogn văn bản
B Là câu chủ đề của một đọan văn trong văn bản
C Là đốii tượng mà văn bản nói tời, là tư tưởng, tình cảm thể hiện torng văn bản
D Là sự lặp đi lặp lại một số từ ngữ trong văn bản
? Tíh thống nhất của văn bản thể hiện ở những chỗ nào?
A Văn bản có đối tượng xác định
Viết một đoạn văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề văn bản theo yêu cầu của giáo viên
@ Chuẩn bị bài mới:
- Học thuộc bài, làm bài tập còn lại hoặc bài tập bổ sung trong sách bài tập, có thể vận dụng phân tíchmột số văn bản khác đã học
- Chuẩn bị bài: “Trong lòng mẹ”.
+ Đọc văn bản, tìm hiểu về tác giả và các chú thích
Trang 12- Khái niệm thể loại hồi kí
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Trong lòng mẹ.
- Ngôn ngữ truyện thể hiện niềm khao khát tình cảm ruột thịt cháy bỏng trong lòng của nhân vật
- Ý nghĩa giáo dục: những thành kiễn cổ hủ, nhỏ nhen, độc ác không hteer làm khô héo tình cảm ruột thịt sau nặng, thiêng liêng
2 Kĩ năng:
- Bước đầu biết đọc- hiểu một văn bản hồi kí
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự để phân tích tác phẩm truyện
II/ CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên: Tác phẩm “Những ngày thơ ấu”của Nguyên Hồng, tranh minh họa tác phẩm, bảng
phụ ghi các hình ảnh đối chiếu
2 Học sinh: Đọc bài, tóm tắt, soạn theo câu hỏi tìm hiểu văn bản, chia bố cục, xác định nội dung
chính của từng phần
III/ PHƯƠNG PHÁP: vấn đáp, gợi mở, phân tích, thảo luận, diễn giảng…
IV/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1 Kiểm tra bài cũ :
Câu hỏi :
? Diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” thể hiện ở những thời điểm nào trong buổi tựu trường đầutiên?
? Nêu chủ đề của truyện ngắn!
! Ghi (nói) lại ấn tượng của em trong buổi tựu trường đầu tiên?
? Theo em, hình ảnh nào là so sánh đặc sắc trong tác phẩm? Lí giải sự lựa chọn của em
2 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới:
Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào, tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm Tuổi thơ của em, tuổi thơ của tôi Ai chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã trôi qua, không bao giờ trở lại và dấu ấn mà nó để lại trong ta là không giống nhau (hạnh phúc, đau khổ) “Những ngày thơ ấu” cay đắng, khốn khổ của Nguyên Hồng đã được kể, tả lại với những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại” (Thạch Lam)
mà thấm đẫm tình yêu – tình yêu mẹ Tiết học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu một phần trong tác phẩm – Đoạn trích “Trong lòng mẹ”
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu chung văn bản.
Ngày dạy: /08 /2013 tại lớp 8A1 Ngày dạy: /08 /2013 tại lớp 8A2
TRONG LÒNG MẸ (Trích hồi kí Những ngày thơ ấu)
Trang 13Hoạt động của GV và HS Nội dung bài học
* GV cho HS đọc thầm phần chú thích
=> Phát hiện dựa vào chú thích SGK/17, 18:
! Giới thiệu vài nét về nhà văn Nguyên Hồng (tên khai sinh là gì? ?
Quê ông ở đâu? Bắt đầu sự nghiệp từ lúc nào? Sáng tác chủ yếu về
đề tài gì? Phong cách sáng tác? Thành tựu nổi bật? )
=> Tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng (1918-1982), quê ở thành
phố Nam Định; trước CM sống chủ yếu ở cảng Hải Phòng, trong một
xóm lao động nghèo Tác phẩm đầu tay đã hướng ngòi bút về những
người cùng khổ gần gũi là ông yêu thương thắm thiết Sau cách
mạng, tiếp tục sáng tác tiểu thuyết, kí, thơ, sử thi nhiều tập… Được
truy tặng giả thưởng HCM về VH –NT (1996) Tác phẩm chính: Bỉ
vỏ (tiểu thuyết, 1938), Những ngày thơ ấu (hồi kí, 1938), Cửa biển
(bộ tiểu thuyết gồm 4 tập: Sóng gầm (1961), Cơn bão đã đến (1967),
Thời kì đen tối, (1973), Khi đứa con ra đời, (1976), Núi rừng Yên Thế
(tiểu thuyết lịch sử), Bước đường viết văn (hồi kí)
*Chốt: Ông là nhà văn của những người lao động cùng khổ (dưới đáy
xã hội) Yêu thương, trân trọng vẻ đẹp đáng quý của họ Sáng tác
giàu chất trữ tình (thiết tha, chân thành)
? Văn bản này nằm trong tác phẩm nào nào? Nội dung chính và
bố cục? Xuất bản?
=> Văn bản trích “Những ngày thơ ấu” kể về tuổi thơ cay đắng của
tác giả Tác phẩm gồm 9 chương, đăng trên báo năm 1938, in thành
sách năm 1940
*Chốt: Những ngày thơ ấu viết về tuổi thơ cay đắng (mồ côi cha,
sống với mẹ mà phải sống với người cô độc ác của bé Hồng – tác giả
bộ mặt lạnh lùng của xã hội đồng tiền, thành kiến cổ hũ, nhỏ nhen
độc ác của đám thị dân Tình máu mũ cũng khô héo nhưng tình mẫu
tử thiêng liêng, yêu mẹ tha thiết, vượt qua giọng lưỡi xúc xỉm, dư
luận không mấy tốt đẹp về người mẹ )
? Đoạn trích thuộc chương mấy của “Những ngày thơ ấu”
=> Đoạn trích thuộc chương 5
_ Những ngày thơ ấu (hồi kí, 1938):
gồm 9 chương kể về tuổi thơ cayđắng của tác giả
_ Đoạn trích thuộc chương 5
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS Đọc - Hiểu văn bản
H
+ Cuộc đối thoại với bà cô: bà cô chì chiết, đay nghiến, cố hạ uy tín
người mẹ trong lòng đứa con Bé Hồng yếu đuối vừa cứng cõi, tự hào
về mẹ xen lẫn đau đớn khi thấy mẹ bị xúc phạm
+ Mẹ con gặp gỡ diễn cảm: nỗi xúc động vô bờ bến của chú bé khi
gặp mẹ (ríu chân, nũng nịu nép vào mẹ, làm sao bé lại…)
Gọi 3 HS đọc (phân vai) theo sự hướng dẫn Nhận xét ngắn gọn
Trang 14bố cục của văn bản và nêu nội dung chính từng phần?
=> Chia làm 2 F:
+ F1: “Từ đầu … người ta hỏi đến chứ.” Tâm địa xấu xa của người
cơ bé Hồng
+ F2: Cịn lại Tình yêu mãnh liệt của chú bé Hồng đối với mẹ
! Yêu cầu HS quan sát phần 1, chú ý những từ ngữ, chi tiết liên
quan đến biểu hiện của người cơ.
? Người cơ đã nĩi gì với bé Hồng? Mục đích của những lời nĩi đĩ
là gì? Chi tiết nào trong lời nĩi của người cơ thể hiện rõ bản chất
của nhân vật?
=> Quan sát đoạn trích (phần 1)
=> Mày cĩ muốn vào Thanh Hĩa chơi với mẹ mày khơng?
Mợ mày phát tài lắm, cĩ như dạo trước đâu!
Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ
mày may vá, sắm sửa cho và thăm em bé chứ.
? Mục đích săm soi, hành hạ, nhục mạ đứa bé tự trọng, ngây thơ
bằng việc xốy vào nỗi đau, nỗi khổ tâm cĩ đạt được khơng? Điều
đĩ giúp em hiểu thêm gì về người cơ?
Kéo đứa cháu vào trị chơi độc ác dàn tính sắn với mục đích
châm chọc, nhục mạ
? Khi dồn cậu bé đến sự đau khổ tột cùng, bà cơ cĩ thái độ như thế
nào?
=> Từ cười đáp lại im lặng cúi đầu xuống đất , lịng thắt lại, khĩe
mắt cay cay nước mắt rịng rịng cay nghiệt, cao tay
? Các chi tiết vỗ vai, nhìn mặt, đổi giọng, nghiêm nghị cĩ phải
người cơ đã chịu nhượng bộ?
=> Tươi cười kể các chuỵên (về sự khốn khổ của người mẹ) với thái
độ thích thú)
=> Thay đổi đấu pháp tấn cơng: hạ giọng, ngậm ngùi thưong xĩt
người đã mất (Đỡ tủi cho cậu… mày cũng cịn phải cĩ họ cĩ hàng)
Giả dối, thâm hiểm, trơ trẻn
? Qua cuộc thoại giữa người cơ và bé Hồng, em quan sát thấy cử
chỉ, lời nĩi của người cơ thể hiện như thế nào? Tìm chi tiết chứng
minh!
=> Lời nĩi ngọt ngào nhưng thật cay độc; Lúc nào cũng cười, tỏ vẻ
thân thiện, gần gũi (cười hỏi, cười rất kịch, giọng vẫn ngọt, vỗ vai,
cười mà nĩi rằng, ngân dài, thật ngọt, tươi cười kể, vỗ vai, ngậm
ngùi…)
? Với những chi tiết đã phân tích, em hãy khái quát lại bản chất
của người cơ Từ đĩ, tác giả muốn tố cáo điều gì, từ loại người nào
trong xã hội?
=> Lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm Tố cáo hạng người tàn nhẫn, sắc
lạnh, vơ cảm trong xã hội thực dân nửa phong kiến
GV chốt và bình: Mới đầu nghe người cô hỏi, lập tức trong kí ức
chú bé sống dậy hình ảnh vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ Từ
“cúi đầu không đáp” đến “cũng đã cười và đáp lại cô tôi” là 1
phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ
của chú bé Hồng Bởi chú nhận ra ngay những ý nghĩa cay độc
a/ Tâm địa của bà cơ
_ Mày cĩ muốn vào… chơi với mẹ mày khơng? (cười hỏi)
_ Mợ mày phát tài lắm (giọng ngọt) _ Tao chạy cho tiền tàu, và… thăm em
bé chứ (vỗ vai, cười nĩi, ngân dài)
châm chọc, nhục mạ, cay nghiệt, cao
tay
_ Kể về sự khốn khổ của mẹ Hồng (tươi cười kể)
_ Hạ giọng, ngậm ngùi thưong xĩt
Giả dối, thâm hiểm, trơ trẻn
Tố cáo hạng người tàn nhẫn, sắc lạnh,
vơ cảm
Trang 15trong giọng nói và trên nét mặt của cô mình nhưng lại không muốn
tình thương yêu và lòng kính mến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩn
xâm phạm đến
! Hướng dẫn HS tìm hiểu tâm trạng của chú bé Hồng (tình yêu
mẹ tha thiết)
? Sau khi nghe cậu hỏi đầu tiên của người cơ, trong kí ức bé Hồng
hiên ra hình ảnh mẹ Vì sao em lại cuối đầu khơng đáp?
=> Nhận ra những ý nghĩ cay độc, xấu xa về mẹ mà người cơ sắp
gieo rắc
? Lí do gì sau đĩ bé Hồng lại cười đáp lại cơ tơi?
=> Tin yêu mẹ, khơng để cho những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến
? Nhưng khi nghe người cơ cố tình ngân dài hai tiếng em bé, tâm
trang bé Hồng lúc bấy giờ ra sao? Giải thích!
=> Nước mắt rớt rịng rịng, cười dài trong tiếng khĩc Đau đớn tột độ
vì thương mẹ và căm tức những thành kiến tàn ác
? Đặc biệt thái độ căm tức của bé Hồng đã được diễn tả bằng các
chi tiết ấn tượng, lời văn dồn dập với các chi tiết, hình ảnh, động từ
mạnh mẽ Tìm những chi tiết đĩ.
=> Cổ họng nghẹn ứ, khĩc khơng ra tiếng; giá những cổ tục là vật gì
như hịn đá, đầu mẫu gỗ quyết vồ ngay lấy mà cắn, nhai, nghiền cho
kì nát vụn mới thơi căm tức nhửng hủ tục đã đày đọa mẹ
? Đến gần ngày giỗ, mẹ bé Hồng cũng về Lúc vừa nhìn thấy mẹ,
tình yêu thương mẹ đã được bộc lộ trực tiếp như thế nào?
=> Thấy xe chở người giống mẹ liền đuổi theo, gọi bối rối: Mợ ơi!
Mợ ơi! Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hơi, ríu cả chân lại Ịa khĩc nức
nở
Thuyết giảng : Giọt nước mắt lần này cĩ khác với lần trả lời người
cơ( uất ức): sự dỗi hờn, mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện.
? Cảm giác sung sướng cực điểm của đứa con khi ở trong lịng mẹ
được Nguyên Hồng diễn tả bằng những cảm hứng đặc biệt say mê,
bằng những rung động vơ cùng tinh tế? Hãy làm sáng tỏ nhận
định trên!
=> Khi ở trong lịng mẹ: ngồi trên đệm xe, đùi áp vào đùi mẹ, đầu
ngả vào cánh tay mẹ, thấy cảm giác ấm áp mơn man khắp da thịt;
Hơi quần áo và hơi thở mẹ thơm tho lạ thường; Phải bé lại và lăn
vào lịng mẹ, áp mặt vào bầu sửa nĩng của người mẹ, để bàn tay
người mẹ vuốt ve và gãi rơm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ cĩ
một êm dịu vơ cùng, khơng mảy may nghĩ ngợi gì
Thuyết giảng : Chính vì bồng bềnh trơi trong cảm giác vui sướng
rạo rực, khơng mảy may nghĩ ngợi gì những lời cay độc, những tủi
cực cũng bị chìm đi giữa dịng cảm xúc miên man ấy.
Liên hệ một số câu hát, câu thơ ngợi ca tình mẹ
? Đây là chương thấm đẫm chất trữ tình Hãy tìm chi tiết chứng
b/ Tình yêu mẹ tha thiết:
+ Khơng mảy may nghĩ ngợi gì.
Sung sướng cực điểm khi được ở tronglịng mẹ
- Tạo dựng được mạch truyện, mạch
