Đánh trùng thuế trong đầu tư quốc tế

Tuy nhiên chính: “ Sự khác nhau về chính sách giữa các nước, đặc biệt là về pháp luật thuế, cùng với việc các quốc gia đồng thời triển khai đặc quyền thu thuế trên cơ sở các nguyên tắc t

Ví dụ 1 :

Ông Nguyễn Văn A là người mang quốc tịch Việt Nam,thành lập công ty kinh doanh Cà Phê Việt tại Pháp.Lợi nhuận thu được trong một năm là 100

tỷ Biết:

+ Thuế thu nhập doanh nghiệp ở Việt Nam là: 25%

+ Thuế thu nhập doanh nghiệp ở Pháp là: 30%

Ta nói có hiện tượng đánh trùng thuế xảy ra khi: Doanh nghiệp phải nộp: Thuế TNDN ở:

Việt Nam : 100*25% = 25 (tỷ)

Pháp : 100*30% = 30 (tỷ)

Tổng số thuế mà doanh nghiệp phải nộp là: 55 (tỷ)

2 Nguyên nhân của hiện tượng đánh trùng thuế :

Nhìn chung, luật thuế của mỗi quốc gia đều được xây dựng trên cơ sở đặc quyền của quốc gia đó và phần lớn không mang ý nghĩa quốc tế.Nhưng

trên cơ sở các mối quan hệ quốc tế, thì đặc quyền thu thuế của các quốc gia đều dựa trên các nguyên tắc:

+ Nguyên tắc cư trú

+ Nguyên tắc nguồn

+ Nguyên tắc kết hợp nguồn và cư trú

đều được đại đa số các quốc gia trên thế giới chấp nhận

Tuy nhiên chính: “ Sự khác nhau về chính sách giữa các nước, đặc biệt là

về pháp luật thuế, cùng với việc các quốc gia đồng thời triển khai đặc quyền thu thuế trên cơ sở các nguyên tắc trên đã dẫn đến tình trạng thu trùng thuế”

Ví dụ 2 : (Tiếp ví dụ trên)

Ông A mở thêm một công ty con tại Thái Lan, thu nhập hàng năm của công ty con này là: 50 (Tỷ).Về nguyên tắc, cả Thái Lan và Việt Nam đều

có quyền đánh thuế đối với khoản thu nhập 50 tỷ này khi:

Việt Nam thu thuế theo nguyên tắc cư trú: Vì Ông A là đối tượng cư trú tại Việt Nam nên sẽ tiến hành thu thuế trên thu nhập toàn cầu của ông

Thái Lan thu thuế theo nguyên tắc nguồn : sẽ xác định đây là nguồn thu nhập phát sinh từ quốc gia mình và tìm cách đánh thuế

Hoặc khi hai nước có sự kết hợp nguyên tắc nguồn và cư trú trong qúa trình đánh thuế cũng sẽ dẫn đến hiện tượng đánh trùng thuế giữa hai quốc gia

Để thấy rõ hơn về hiện tượng đánh trùng thuế giữa các quốc gia, Ta xét các trường hợp đánh trùng thuế có thể xảy ra như sau:

3 Các trường hợp đánh trùng thuế :

3.1 Trường hợp cư trú trùng :

Trường hợp này phát sinh khi cả hai quốc gia khác nhau cùng coi một đối tượng nộp thuế là đối tượng cư trú của quốc gia mình.Do đó cùng thu thuế đối với đối tượng đó trên cùng một thu nhập.Trường hợp này còn được gọi

là nghĩa vụ thuế đồng thời

Còn phía Pháp xác định đối tượng cư trú theo nguyên tắc hiện trạng và hành động thực tế : tức là nơi tiến hành các hoạt động sinh lời, quan hệ gia đình, xã hội

Ông A sẽ được xác định là đối tượng cư trú của cả Việt Nam và Pháp nên

sẽ bị đánh thuế trên thu nhập toàn cầu ở cả hai nước

3.3 Trường hợp cạnh tranh về nguồn và cư trú :

Trường hợp này phát sinh khi: một đối tượng cư trú của một quốc gia có được thu nhập có nguồn từ một quốc gia khác và do đó cả hai quốc gia ( Quốc gia nguồn và quốc gia cư trú) đều tìm cách đánh thuế trên phần thu nhập đó

Ví dụ 5 :

Việt Nam đánh thuế trên thu nhập toàn cầu của ông A Vì ông là đối tượng

cư trú, Thái Lan đánh thuế trên phần thu nhập 50 tỷ vì khoản thu nhập này phát sinh tại Thái Lan

3.4 Trường hợp điều chỉnh lợi nhuận :

Trường hợp này phát sinh khi một quốc gia,theo quy định tại nội luật của mình đã đơn phương điều chỉnh tăng phần lợi tức chịu thuế đối với phần lợi tức phát sinh từ nước ngoài, trong khi đó tại nước ngoài lại không thực hiện bất cứ một điều chỉnh nào có tính chất bù đắp sau đó

Ví dụ :

Công ty X của quốc gia A,có chi nhánh đặt tại quốc gia B

Tại B, chính sách thuế điều chỉnh mức thuế từ 24% lên 28%

Tại A, phần thuế được khấu trừ vẫn chỉ là 24%

=>DN chịu thiệt

4 Tác hại của đánh trùng thuế :

Trong điều kiện ngày nay, việc đánh trùng thuế đã có ảnh hưởng tiêu cực đối với sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu (Ở cả các nước phát triển cũng như các nước đang phát triển).Cụ thể như sau:

4.1 Đối với các nước phát triển :

Hạn chế sự đầu tư ra nước ngoài :

Ở các nước phát triển thường có sự tích lũy lớn về vốn, khoa học công nghệ hiện đại, trong khi đó lại có hạn chế về điều kiện đất đai, nguồn nhân lực về tài nguyên thiên nhiên.Còn ở các nước đanh phát triển thường có nguồn lao đông dồi dào, nguồn tài nguyên phong phú nhưng lại thiếu vốn

để đầu tư sản xuất kinh doanh,khoa học kỹ thuật lạc hậu

Cho nên xu hướng của các nước phát triển là khuyến khích đầu tư sang các nước đang phát triển để nhằm khai thác tối đa các lợi thế so sánh.Tuy nhiên,khi có hiện tượng đánh trùng thuế xảy ra trên phần thu nhập mà họ thu được từ việc đầu tư ra nước ngoài có thể dẫn đến lợi nhuận sau thuế còn thấp hơn so với đầu tư ở trong nước.Như vậy, rõ ràng họ sẽ không tiếp tục đầu tư

Không khuyến khích sự nghiên cứu và phát triển công nghệ mới:

Để có được những sản phẩm công nghệ tiên tiến hiện đại, các nước phát triển phải bỏ ra một lượng vốn khá lớn để đầu tư vào nghiên cứu, phát triển.Sau khi ra đời, nếu các sản phẩm này chỉ được sử dụng trong nước có thể sẽ không bù đắp được chi phí hoặc không có lợi nhuận Đòi hỏi các nhà đầu tư phải đưa sản phẩm ra khai thác tại thị trường bên ngoài nhằm nhanh chóng thu hồi chi phí và thu lợi nhuận

Trong trường hợp này, nếu nước nhận công nghệ áp dụng một mức thuế suất quá cao đối với thu nhập từ hoạt động chuyển giao công nghệ, thì phần thu nhập còn lại sẽ không đủ bù đắp chi phí ban đầu, hoặc sẽ không

có lợi nhuận

Ví dụ :

Một liên doanh pha chế dầu nhờn tại Việt Nam ký kêt hợp đồng với một công ty của Hàn Quốc.Trong đó quy định : Công ty này chuyển giao cho liên doanh Việt Nam công thức pha dầu nhờn của công ty Hàn Quốc trong vòng 20 năm.Khi liên doanh Việt Nam trả tiền bản quyền cho công ty Hàn Quốc, theo quy đinh của luật thuế Việt Nam, Liên doanh phải khấu trừ thuế trên tiền bản quyền ( Số thuế đánh trên phần thu nhập từ chuyển giao bản quyền do bên Hàn Quốc chịu).Trong tình huống này, nếu phía nhận chuyển giao là Việt Nam đánh thuế quá cao, có thể khiến cho phía Hàn Quốc không có lợi nhuận từ hoạt động chuyển giao này khi khoản thu nhập đó tiếp tục bị đánh thuế ở Hàn Quốc

Như vậy, hoạt động chuyển giao công nghệ đã bị hạn chế, và từ đó việc đầu tư cho nghiên cứu, phát minh công nghệ mới cũng sẽ không được các nhà đầu tư chú trọng

Ngoài ra đối với các nước phát triển, việc đánh trùng thuế còn ảnh hưởng tới sự phân công nguồn lao động:

Do các chuyên gia giỏi, các nhà quản lý có chuyên môn của các nước này

sẽ không chấp nhận ra nước ngoài làm việc nếu như phần thu nhập sau thuế của họ từ việc lao động ở nước ngoài thấp hơn khi làm việc ở trong nước

Ví dụ :

Năm 2008, ông A là đối tượng cư trú của Pháp, làm việc cho chi nhánh ngân hàng B tại Việt Nam trong vòng 8 tháng.Toàn bộ tiền lương và thu nhập khác của ông A do chi nhánh ngân hàng B tại việt Nam trả.Trong trường hợp này ông A có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân đối với khoản thu nhập nhận được trong thời gian làm việc ở Việt Nam, theo luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam Tuy nhiên nếu phần thu nhập đó tiếp tục bị đánh thuế tại Pháp thì Ông sẽ không sang Việt Nam làm việc.

4.2 Đối với các nước đang phát triển :

Các nước đang phát triển đang tìm cách thu hút các nhà đầu tư nứoc ngoài

để có số vốn và công nghệ bằng cách đơn phương đưa ra các ữu đãi miễn, giảm thuế nói chung và thuế thu nhập nói riêng để giảm nhẹ gánh nặng thuế cho họ Các biện pháp mà họ thường sủ dụng:

- miễn hoặc thu thuế với mức thuế suất thấp đối với một số loại thu nhập nhất định

- mở rộng và tăng số chi phí kinh doanh được khấu trừ nhằm thúc đẩy xuất khẩu

- giảm bớt một số loại thu nhập trong hoạt động xuất khẩu

- giảm thuế thu nhập cá nhân

- đẩy nhanh khấu hao tài sản cố định

Các biện pháp này chỉ có lợi cho nhà đầu tư nước ngoài khi bản thân nước của nhà đầu tư cho phép miễn thuế đối với thu nhập có nguồn gốc từ nước ngoài hay chấo nhận khấu trừ vào số thuế sẽ nộp ở nước nhận đầu tư

Để ngăn chặn tác động tiêu cực của việc đánh trùng thuế quốc tế trong đàu

tư như đã trình bày nêu trên, các qưốc gia tìm cách loại trừ hay giảm bớt việc đánh thuế trùng Việc này được thực hiện bằng rất nhiều các phương thức khác nhau, thông qua các hiệp định song phương hay đa phương và các biện pháp khác nhau( miễn thuế, khấu trừ thuế, khoán thuế….) Nội

dung cụ thể sẽ nghiên cứu trong nội dung Hiệp định tránh đánh thuế hai lần nêu dưới đây.

II Hiệp định tránh đánh thuế hai lần

1 Khái niệm :

Hiệp định tránh đánh thuế hai lần là hiệp định thuế, một thỏa thuận song phương phân chia quyền đánh thuế của từng nước đối với một số khoản thu nhập của các đối tượng liên quan, nhằm ngăn ngừa việc đánh trùng thuế đối với các loại thu nhập đó

2 Bản chất của Hiệp định tránh đánh thuế hai lần :

Trên phương diện pháp lý: Hiệp định tránh đánh thuế hai lần quy định giới hạn quyền đánh thuế của từng quốc gia trong khuôn khổ pháp lý của Hiệp định

Trên phương diện kinh tế: Hiệp định tránh đánh thuế hai lần là một thỏa thuận nhằm phân chia nguồn thu cho Ngân sách của nước đầu tư và nước nhận đầu tư, chuyển giao công nghệ, phân công lao động Thực chất, Hiệp định tránh đánh thuế hai lần không tạo ra một thứ thuế mới mà, nó là sự hạn chế quyền thu thuế của một trong các quốc gia tham gia Hiệp định Hiệp định thuế là công cụ để giảm nhẹ nghĩa vụ thuế

3 Mục tiêu của Hiệp định tránh đánh thuế hai lần :

Nói một cách chung nhất, mục tiêu cuối cùng của Hiệp định là thúc đẩy quan hệ thương mại, đầu tư qua biên giới bằng cách loại trừ các rào cản về thuế đối với các hoạt động này Mục tiêu chung này được bổ sung bởi các mục tiêu cụ thể dưới đây:

3.1 Tránh đánh thuế trùng :

Đây là mục tiêu cụ thể quan trọng nhất của Hiệp định Các quy định cơ bản của Hiệp định đưa ra nhằn ngăn chặn đánh thuế trùng Để đạt mục đich này Hiệp đinh đã đưa ra hai loại nguyên tắc :

Thứ nhất: đối với các loại thuế thu nhập khác nhau, Hiệp địn đưa ra các nguyên tắc để phân định các quyền đánh thuế giữa các quốc gia nguồn và quốc gia cư trú Cụ thể:

- Quốc gia nguồn là quốc gia thu thuế chủ yếu đối với loại thu nhập từ hoạt động kinh doanh và hoạt động làm công

- Quốc gia cư trú là quốc gia có quyền thu thuế chủ yếu đối với thu nhập

3.2 Chống lại trốn lậu thuế :

Đây là mục tiêu cụ thể thứ hai của Hiệp định Mục tiêu này được coi là mục tiêu đối trọng với mục tiêu thứ nhất Vì một mặt phải ngăn chặn đánh thuế thuế trùng, mặt khác phải thực hiện các biện pháp ngăn chặn các hành

vi lợi dụng để trốn lậu thuế Việc trốn lậu thuế không chỉ bao gồm các hành vi gian lận thuế, không đăng kí nộp thuế mà có cả các hành vi tránh thuế khác

3.3 Đảm bảo không phân biệt đối xử giữa những nguời nộp thuế :

Mục tiêu này nhằm tạo ra sự đối xử bình đẳng về thuế giữa đối tượng cư trú với đối tượng không cư trú và người không mang quốc tịch

3.4 Tạo ra cơ chế giải quyết tranh chấp :

Thông qua Hiệp định, các quốc gia tham gia Hiệp định đã tạo ra một cơ chế giải quyết các tranh chấp phát sinh từ việc chấp hành các luật thuế của mỗi bên liên quan với các giao dich qua biên giới Cơ chế giải quyết tranh chấp dựa trên nguyên tắc thỏa thuận song phương

4 Phạm vi áp dụng :

Phạm vi lãnh thổ : Hiệp định thuế có hiệu lực áp dụng trong phạm vi lãnh

thổ, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thuộc chủ quyền quốc gia của hai bên tham gia ký kết Đây sẽ là cơ sở cho việc xác định nguồn thu nhập, địa điểm có tài sản theo nguyên tắc nguồn thu nhập

Phạm vi đối tượng áp dụng : Đối tượng áp thuộc phạm vi điều chỉnh của

Hiệp định thuế là một cá nhân, một tổ chức pháp nhân và bất cứ một bộ phận nào khác của đối tượng này Chúng là đối tượng chịu thuế của các nước ký kết do có nhà ở, địa điểm cư trú , thời gian cư trú, trụ sở điều hành, trụ sở đăng ký kinh doanh tại các nước ký kết

Phạm vi các loại thuế áp dụng :Hiệp định thuế được áp dụng đối với các

loại thuế thu nhập ( tài sản) được đánh bởi các quốc gia tham gia ký kết Các loại thuế thu nhập thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định bao gồm : thuế đánh trên tổng thu nhập hay một bộ phận của thu nhập, thuế đánh trên tổng tài sản, các loại thuế đánh trên lợi tức từ hoạt động kinh doanh, chuyển nhượng tài sản, thuế đánh trên thu nhập từ tiền lương, làm công, cung cấp dịch vụ của những người hoạt động tự do

Trong một Hiệp định cụ thể sẽ liệt kê các loại thuế thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định và các loại thuế giống hoặc có cùng bản chất tương tự

sẽ được quy định trong tương lai bởi các quốc gia ký kết

5 Nguyên tắc áp dụng Hiệp định :

Mỗi quốc gia đều có đặc quyền thu thuế thu nhập dựa trên cơ sở mối liên

hệ giữa quốc gia đó với thu nhập Đó là mối liên hệ giữa quốc gia đó với các họat động tạo ra thu nhập, hay là mối liên hệ của quốc gia đó với đối tượng ( tổ chức, cá nhân) có thu nhập.; hay kết hợp cả hai sự liên hệ này để thực hiện đặc quyền thu thuế

5.1 Nguyên tắc nguồn :

Khi một quốc gia thu thuế căn cứ vào sự liên hệ giữa quốc gia đó với các hoạt động tạo ra thu nhập, tức là thu thuế đối với thu nhập phát sinh hay có nguồn phát sinh tại quốc gia đó.

Thu thuế thu nhập theo phương thức này trong quan hệ quốc thuế quốc tế đựợc gọi là thu thuế theo nguyên tắc nguồn

Tất cả các quốc gia trên thế giới đều áp dụng nguyên tắc này trong việc thực hiện đặc quyền thu thuế của mình đối với thu nhập Thực hiện theo nguyên tắc này tránh cho các quốc gia không gặp khó khăn trong việc quản lý nguồn thu nhập phát sinh ở nước ngoài của những người cư trú và công dân của họ

5.2 Theo nguyên tắc cư trú :

Khi một quốc gia thu thuế căn cứ vào mối liên hệ giữa quốc gia đó với bản thân đối tượng có thu nhập, tức là thu thuế thu nhập của đối tượng cư trú tại quốc gia đó

Thu thuế thu nhập theo phương thức này trong quan hệ thuế quốc tế gọi là thu thuế theo nguyên tắc cư trú

Thu thuế theo nguyên tắc này đảm bảo các quốc gia thực hiện thu thuế đối với thu nhập phát sinh trên toàn thế giới của đối tượng cư trú của mình Điều này có nghĩa là một đối tượng cư trú của một quốc gia sẽ cớ nghĩa vụ nộp thuế cho quốc gia mình cư trú ( nước cư trú) đối với thu nhập phát sinh không chỉ từ bản thân quốc gia đó mà cả thu nhập phát sinh ngoài phạm vi lãnh thổ quốc gia đó

Nhìn chung, phần lớn các quốc gia trên thế giới áp dụng nguyên tắc cư trú khi thực hiện đặc quyền thuế thu nhập đối với đối tượng được coi là đối tượng cư trú của quốc gia đó

5.3 Nguyên tắc kết hợp nguồn và cư trú :

Khi một quốc gia thu thuế căn cứ vào hai mối liên hệ nêu trên của quốc gia

đó với thu nhập ( nguồn và cư trú và / hoặc quốc tịch) có nghĩa là thu thuế

do thu nhập đó phát sinh và hoặc có nguồn phát sinh từ quốc gia đó và hoặc do đối tượng có thu nhập cư trú tại và hoặc mang quốc tịch của quốc gia đó

Thu thuế thu nhập theo phương thức này trong quan hệ thuế quốc tế đựoc gọi là thu thế theo nguyên tắc kết hợp nguồn và cư trú

Thu thuế theo nguyên tắc đảm bảo cho một quốc gia có thể thu thuế đối với mọi thu nhâp phát sinh tại quốc gia đó , đồng thời cũng đảm bảo quốc gia đó thu thuế đối với thu nhập phát sinh hoặc có nguồn phát sinh từ nước ngoài nếu thu nhập đó thuộc về đối tượng cư trú hay người mang quốc tịch của quốc gia đó

6 Nội dung hiệp định tránh đánh thuế hai lần :

6.1 Các phương thức và biện pháp tránh đánh thuế trùng:

6.1.1 Các phương thức tránh đánh trùng thuế :

- Phương thức đơn phương :Là phương thức mà mỗi quốc gia tham gia

trong đầu tư tự đưa ra những qui định trong nội luật nhằm giảm bớt sự đánh thuế trùng

Ngày nay, phần lớn các quốc gia trên thế giới đều đơn phương đưa ra các qui định để thực hiện việc đánh thuế trùng Đặc biệt là các quốc gia đang phát triển với mục đích khuyến khích đầu tư nước ngoài đã ban hành nhiều

ưu đãi về thuế cho các nhà đầu tư nước ngoài (VD: biểu thuế TNCN người nước ngoài lớn hơn trong nước, các ưu đãi về đất, về thuế TNDN).

- Phương thức đa phương :Là phương thức mà các quốc gia cùng nhau kí

kết các hiệp định chung nhằm hạn chế việc đánh trùng tthuế và phân định quyền, nghĩa vụ của mỗi bên

Các hiệp định thuế song phương được đàm phán trên cơ sở của các chính sách tiền tệ, tài chính và các chính sách kinh tế khác của mỗi quốc gia

6.1.2 Các biện pháp tránh đánh trùng thuế :

A Biện pháp miễn thuế :

Nước cư trú sẽ không đánh thuế đối với thu nhập mà theo qui định của Hiệp định có thể bị đánh tại nước đặt cơ sở thường trú hay nước nguồn

- Miễn thuế toàn phần :Nước cư trú sẽ không tính đến thu nhập đã được

miễn thuế ở nước ngoài trong khi xác định mức thuế suất áp dụng đối với các phần thu nhập phải chịu thuế còn lại

- Miễn thuế luỹ tiến :Nước cư trú có tính đến khoản thu nhập được miễn ở

nước ngoài trong khi xác định mức thuế suất áp dụng đối với phần thu nhập còn lại phải nộp thuế

Như vậy, trong khuôn khổ của Hiệp định, nếu phương pháp miễn thuế được các bên tham gia kí kết thừa nhận qui định tại Hiệp định thì sẽ đảm bảo đặc quyền thu thuế đối với một số loại thu nhập nhất định sẽ được dành chỉ cho 1 quốc gia kí kết

B Biện pháp khấu trừ thuế: