ĐẠI CƯƠNG: Thông trực tiếp động mạch cảnh xoang hang có bản chất do xuất hiện luồng thông trực tiếp từ động mạch cảnh trong vào trong xoang hang.. Các phương pháp điều trị thông động
Trang 1DÒ ĐỘNG MẠCH CẢNH XOANG
HANG
I. ĐẠI CƯƠNG:
Thông trực tiếp động mạch cảnh xoang hang có bản chất do xuất hiện luồng thông trực tiếp từ động mạch cảnh trong vào trong xoang hang Bệnh lý này chiếm tỷ lệ cao ở Việt Nam, do liên quan cơ chế sinh bệnh sau chấn thương do tai nạn giao thông hoặc tai nạn sinh hoạt
Các phương pháp điều trị thông động mạch cảnh xoang hang được cải tiến và đem lại nhiều tiến bộ vượt bậc trong những năm qua, giúp thay đổi hoàn toàn tiên lượng bệnh.Các phương pháp điều trị cũ, nhiều rủi ro, có khả năng biến chứng nguy hiểm đã được thay thế bởi những phương pháp tiên tiến với tỉ lệ thành công cao, ít biến chứng
II. TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN:
II.1 LÂM SÀNG :
Biểu hiện bằng các triệu chứng lồi mắt, ù tai, cương tụ kết mạc
Thông thể trực tiếp thường nặng nề hơn thể gián tiếp
II.2 CẬN LÂM SÀNG:
Siêu âm doppler mạch vùng cổ và hốc mắt
MSCT sọ não :
• Giãn tĩnh mạch mắt trên
• Thay đổi các cơ vận nhãn
• Lồi mắt
• Tiêm thuốc cản quang thấy xoang hang 2 bên không tương xứng và giãn bên tổn thương
Chụp mạch não số hóa xóa nền ( DSA)
PHÂN LOẠI:
Dựa vào kiểu thông, vị trí, hình thái tổn thương Barrow và cộng sự đã đưa ra bảng phân loại sau:
• Loại A:Thông trực tiếp động mạch cảnh trong và xoang hang
• Loại B: Thông gián tiếp giữa các nhánh mang cứng động mạch cảnh trong và xoang hang (hiếm gặp)
Trang 2• Loại C: Thông gián tiếp giữa các nhánh cảnh ngoài và xoang hang.
• Loại D:Thông gián tiếp giữa các nhánh màng cứng của cả động mạch cảnh ngoài và cảnh trong vào xoang hang
Tĩnh mạch dẫn lưu:
• Dẫn lưu ra phía trước qua các tĩnh mạch mắt trên mắt dưới,tĩnh mạch mặt và tĩnh mạch cảnh
• Dẫn lưu phía sau qua các tĩnh mạch đá dưới về tĩnh mạch cảnh trong
• Dẫn lưu phía dưới qua đám rối tĩnh mạch chân bướm, tĩnh mạch cảnh ngoài và đôi khi tĩnh mạch lỗ tròn lớn và lỗ bầu dục
• Dẫn lưu sang xoang hang đối bên qua các xoang gian hang và chẩm ngang
Phân loại lưu thông:
• Lưu lượng thông cao:Tất cả các nhánh động mạch cảnh trong đổ về xoang hang Không thấy hiện hình động mạch não khi chụp hình động mạch cảnh bên tổn thương
• Lưu lương thông vừa: Chụp động mạch cảnh trong bên tổn thương thấy hiện hình các động mạch cùng bên kèm dãn tĩnh mạch mắt hoặc tĩnh mạch xoang hang.Các nhánh động mạch ngấm thuốc không bằng bên đối diện, lưới mạch máu thưa
• Lưu lượng thông thấp: Hình các động mạch não hiện hình như bên không tổn thương
Phân loại mức độ dãn xoang tĩnh mạch hang: Được đo bằng cách so sánh với đường kính động mạch cảnh trong đoạn sát xoang hang và chia làm 3 mức độ:
• Dãn lớn: >3 lần so với đường kính động mạch cảnh trong
• Dãn vừa: <3 lần so với đường kính động mạch cảnh trong nhưng >2
• Dãn vừa: >2 lần so với đường kính động mạch cảnh trong
III. ĐIỀU TRỊ:
III.1.Nội khoa:
Điều trị giảm nhẹ triệu chứng
III.2.Can thiệp nội mạch:
Điều trị khi có triệu chứng hoặc có nguy cơ xuất huyết
Nút mạch bằng bóng tách rời
Nút mạch bằng coil
Kháng sinh dự phòng:
Mặc dù việc sử dụng kháng sinh dự phòng được ủng hộ bởi nhiều bác sĩ can thiệp thần kinh nhưng có những nghiên cứu cho thấy tỉ lệ nhiễm trùng chung liên quan đến can thiệp thần kinh là rất thấp Riêng quan điểm chúng tôi nên sử dụng kháng sinh dự phòng vì tình hình thực tế ở Việt Nam thường hay tái sử dụng lại những dụng cụ đã qua sử dụng và chúng tôi đề xuất sử dụng kháng sinh dự phòng
Trang 3giống như một cuộc phẫu thuật mở sọ là sử dụng cephazoline 1g trong vòng 1h trước khi can thiệp
IV. THEO DÕI SAU ĐIỀU TRỊ:
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
A : Nếu +Bít tắc hoàn toàn lỗ thông
+Không tắc lòng động mạch cảnh trong
B: Nếu +Bít tắc hoàn toàn lỗ thông
+ Gây tắc lòng động mạch cảnh
C: Không gây tắc hoàn toàn lỗ thông nhưng lưu lượng thông còn rất nhỏ.Dấu hiệu thể hiện lưu lượng thông còn nhỏ:
+Tĩnh mạch xoang hang hiện hình muộn
+Có hiện tượng lưu thuốc muộn ở xoang hang
D: Thất bại : Luồng thông còn cao
Chụp lại mạch máu não kiểm tra khi có triệu chứng
BIẾN CHỨNG:
1 Liệt vận nhãn thoáng qua
2 Nhồi máu não do co thắt động mạch cảnh đoạn mấu giường
V. TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Lei Feng, Philip M Meyers, Randall T Higashidaes (2005), Treatment of Dural Arteriovenous Fistulas In: M.B horowit, E.l.Levy neuroendovascular Surgery S.Karger Basel-Switzerland(2005) 160-179.
Neurointerventional Teachnique, second edition, Spinger Science + Business Media NewYork 2013, pp 603-625.
3. Stacey Quintero Wolfe and Mohammad Ali Aziz-Sultan (2011), Intracranial Arteriovenous Fistulae In Eric M.Deshaies, MD; Christopher S.Eddleman,
MD, PhD; Alan S.Boulos, MD, FACS Handbook of neuroendovascular Surgery Thieme New York Stuttgart 288-300