Bài viết trình bày việc mô tả một trường hợp dị dạng động - tĩnh mạch vùng chẩm với biểu hiện lâm sàng một bên dễ nhầm lẫn với trường hợp dò động mạch cảnh - xoang hang.
Trang 1MỘT TRƯỜNG HỢP DỊ DẠNG ĐỘNG TĨNH - MẠCH GIẢ DẠNG DÒ ĐỘNG MẠCH CẢNH - XOANG HANG
Gregory ME, Berry-Brincat E, Ghosh YK, Syed RN, Diaz PL, Jordan TL 2005
American Journal of Ophthalmology Vol 140 (3) Pages 548- 550 Người dịch TRẦN ÁNH DƯƠNG
Bệnh viện Việt Nam- Cuba, Đồng Hới, Quảng Bình
TÓM TẮT Mục đích: Mô tả một trường hợp dị dạng động - tĩnh mạch vùng chẩm với biểu hiện lâm sàng một bên dễ nhầm lẫn với trường hợp dò động mạch cảnh - xoang hang Thiết kế nghiên cứu: Thông báo một trường hợp bệnh có can thiệp
Phương pháp: mô tả - can thiệp
Bệnh nhân nam 67 tuổi huyết áp bình thường biểu hiện mắt phải giảm thị lực, đau, lồi mắt Thị lực MP 6/36, MT 6/5 Khám MP thấy xung huyết ổ mắt với động mạch hoá tĩnh mạch thượng củng mạc, nhãn áp 44 mHg và không điều chỉnh với thuốc Kết quả: Chụp cắt lớp vi tính và chụp động mạch não (AG) phát hiện dị dạng động tĩnh mạch chẩm chảy vào trong xoang bướm phải sau đó chảy đến tĩnh mạch mắt phải (nối tắt không qua xoang tĩnh mạch hang) Tiến hành mổ cắt bỏ khối động tĩnh mạch dị dạng kết quả: thị lực phục hồi, hết lồi mắt, nhãn áp trở về bình thường
Kết luận: Chẩn đoán nhanh, sớm và can thiệp ngay đưa lại kết quả phục hồi thị lực nhanh
Thông báo trường hợp bệnh
Bệnh nhân nam 67 tuổi huyết áp
bình thường biểu hiện mắt phải giảm thị
lực đột ngột kèm theo đau dữ dội và lồi
mắt Không có tiền sử chấn thương, xuất
hiện đỏ mắt hai năm nay
Thị lực (đã được chỉnh kính): MP 6/36, MT 6/5
Nhãn áp: MP 44mmHg, MT 20mmHg
Khám mắt phải: phù mi mắt, lồi mắt 7mm không có nhịp đập, tổn thương
Trang 2đường hướng tâm (đồng tử phản xạ ánh
sáng âm tính, phản xạ ánh sáng liên ứng
dương tính), giảm thị lực màu, liệt vận
nhãn hoàn toàn
Khám sinh hiển vi phát hiện: phù kết mạc, động mạch hoá tĩnh mạch thượng củng mạc, phù giác mạc, giãn mạch máu mống mắt, đồng tử giãn nhẹ
Soi đáy mắt: giãn mạch máu võng
mạc, phù võng mạc, tỷ số C/D = 0.6,
(mắt trái tỷ số C/D = 0.2)
Soi góc tiền phòng: góc mở 3600,
giai đoạn 3 của Schaffer, không có tân
mạch mống mắt và góc tiền phòng
Khám mắt trái: bình thường
Không có tiếng thổi ở nhãn cầu và vùng đầu
Chụp cắt lớp vi tính và chụp mạch xoá nền não - hốc mắt: dị dạng động - tĩnh chẩm và giãn rõ rệt tĩnh mạch mắt
Ảnh 1 (trước mổ): phù kết mạc, lồi mắt, giãn nhẹ đồng tử
Ảnh 2 (sau mổ): động mạch hoá tĩnh mạch thượng củng mạc, giảm phù kết mạc và lồi mắt
Ảnh 3-4 cho biết dị dạng động - tĩnh mạch thuỳ chẩm phải
Ảnh 5-6 dưới cho thấy giãn tĩnh mạch mắt trên
Trang 3Chụp động mạch não: dị dạng
động- tĩnh mạch chẩm (phần lớn được
cung cấp bởi động mạch não sau phải và
nhánh sau của động mạch màng não
giữa) Dòng chảy phần lớn đi qua tĩnh mạch bề mặt vỏ não đi vào trong thành xoang bướm phải sau đó vào tĩnh mạch mắt (không qua xoang tĩnh mạch hang)
Điều trị:
Truyền tĩnh mạch Acetazolamid,
Manitol và tra mắt thuốc hạ nhãn áp
nhưng nhãn áp không điều chĩnh
Gây tắc khối mạch dị dạng trong
vòng 24 giờ biểu hiện: cải thiện được
tình trạng vận nhãn, giảm lồi mắt 3mm
và nhãn áp hạ xuống 21mmHg Phẫu
thuật cắt bỏ khối mạch di dạng được thực
hiện vào ngày sau
Khám lại sau 1 tháng thấy thị lực
mắt phải 6/6, nhãn áp 14mmHg đồng tử
giãn nhẹ và cố định, vận nhãn bình
thường lồi mắt còn 3mm, hết tình trạng
động mạch hoá mạch máu thượng củng
mạc Làm thị trường tự động phát hiện
bán manh đồng danh bên trái không có
tổn thương hoàng điểm
Dị dạng động mạch được phân loại theo nguồn máu mà chúng cung cấp: màng cứng được cung cấp bởi nhánh của động mạch màng não, màng mềm được cung cấp bởi các động mạch não và tiểu não, màng cứng - mềm được cung cấp bởi hai nguồn trên Trong trường hợp này là điển hình của dị dạng mạch máu màng cứng - mềm
Biểu hiện tổn thương thần kinh - nhãn khoa trong dị dạng mạch máu não bao gồm chèn ép vào đường thị giác gây tổn hại thị trường, liệt vận nhãn và các dấu hiệu tăng áp lực sọ não
Dòng chảy hốc mắt từ dị dạng động mạch não rất hiếm Dòng chảy của tĩnh mạch đảo theo chiều ngược lại qua
võ não đến các màng cứng đến thành bên xoang bướm và xoang tĩnh mạch hang
Ảnh 7: Chụp động mạch não 1: dị dạng động- tĩnh mạch chẩm 2: dòng chảy tĩnh mạch võ não, 3: thành bên xoang bướm, 4 và 5: giản tĩnh mạch mắt trên
và tĩnh mạch mắt dưới Đường mầu trắng là vị trí hố yên
Trang 4sau đó vào hệ thống tĩnh mạch hốc mắt
Tuy nhiên, không phải tất cả các trường
hợp dị dạng mạch máu não đều dẫn đến
tình trạng trên Trong một vài trường hợp
có xung huyết hốc mắt nhưng không có
lồi mắt, tăng nhãn áp và động mạch hoá
mạch máu thượng củng mạc Ngoài ra,
tiếng thổi và lồi mắt theo nhịp đập
thường gặp trong dò động mạch cảnh -
xoang hang Một vài trường hợp dị dạng
mạch máu màng cứng nghe được tiếng thổi vùng đầu gần nơi tổn thương
Dấu hiệu lâm sàng sớm của dị dạng mạch máu nội sọ thường khó phát hiện
và thường điều trị theo hướng viêm nhãn cầu không đặc hiệu dẫn đến chẩn đoán muộn và điều trị muộn Tuy nhiên, dù muộn nhưng khi phát hiện và điều trị ngay thì thị lực có thể phục hồi