Ở những văn nghị luận như thế, biểu cảm không thể đóng vai trò - Văn nghị luận rất cần yếu tố biểu cảm, chủ đạo, mà chỉ là một yếu tố phụ trợ cho quá trình Yếu tố biểu cảm giúp cho bài v[r]
Trang 1Tuần 27 Ngày soạn : 08/03/2014 Tiết PPCT : 105-106 Ngày dạy : 10/03/2014
Văn bản : THUẾ MÁU (Trích: Bản án chế độ thực dân Pháp)
Nguyễn Ái Quốc
-A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT: * Giúp học sinh:
- Hiểu được bản chất giả dối, tàn bạo của chính quyền thực dân Pháp
- Thấy rõ tính chiến đấu, lập luận sắc bén cùng nghệ thuật trào phúng trong văn chính luận của Nguyễn Ái Quốc
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ:
1 Kiến thức
- Bộ mặt gỉa nhân, giả nghĩa của thực dân Pháp vàsố phận bi thảm của người dân thuộc địa bị bóc lột,
bị dùng làm bia đỡ đạn trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa được phản ánh trong tác phẩm
- Nghệ thuật lập luận và nghệ thuật trào phúng sắc xảo trong văn chính luận của Nguyễn Ái Quốc
2 Kỹ năng:
- Đọc – hiểu văn chính luận hiện đại, nhận ra và phân tích được nghệ thuật trào phúng sắc bén trong một văn bản chính luận
- Học cách đưa yếu tố biểu cảm vào văn chính luận
3.Thái độ: Có ý thức xây dựng đoạn văn trình bày luận điểm sắc sảo, mạch lạc và đưa yếu tố biểu
cảm vào văn nghị luận
C Phương pháp: Vấn đáp, thuyết trình, thảo luận nhóm.
D Tiến trình dạy học:
1 Ổn định lớp: Kiểm diện HS 8A2:
2 Bài cũ: Những chủ trương và ý kiến đề nghị của La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp gửi lên vua Quang Trung là gì ? Hãy liên hệ với thực tế ngày nay
3 Bài mới: Lên án chủ nghĩa thực dân Pháp là một trong những chủ đề quan trọng hàng đầu đối
với lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong giai đoạn hoạt động cách mạng những năm 20 thế kỉ XX ở
pháp và một số nước Châu Âu khác Người viết Bản án chế độ thực dân Pháp bằng tiếng Pháp và
coi đó là một nhiệm vụ cách mạng to lớn, cần kíp Lần đầu tiên, không phải chỉ ở Việt Nam, có một bảnán với nội dung phong phú, súc tích, với quan điểm chính trị tiên tiến nhất thời đại và những lập luận, cứng cứ hết sức hùng hồn, sắc bén đối với chủ nghĩa thực dân Pháp
GIỚI THIỆU CHUNG
Gọi hs đọc chú thích sao
Em hãy nêu vài nét về tác giả, tác phẩm? (Sgk)
Nêu xuất xứ và thể loại của văn bản? Hãy nêu những
hiểu biết của em về thể loại đó?
ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
Gv cùng hs đọc (Gịong điệu lúc mỉa mai châm biếm,
khi đau xót, đồng cảm, khi căm hờn phẩn nộ, khi giễu
nhại, trào phúng, khi bác bỏ mạnh mẽ … )
Hs: Đọc văn bản, đọc chú thích trong sgk 2,3
Gv: Em có suy nghĩ gì về cách tác giả đặt tên cho văn
bản là “Thuế máu” ?
Hs: “Thuế máu” là cách đặt tên của tác giả nhằm lên
I GIỚI THIỆU CHUNG:
1 Tác giả: Nguyễn Ái Quốc (1890 –
1969)
- Nguyễn Ái Quốc dùng văn chương để làm vũ khí chiến đấu
2 Tác phẩm:
a Xuất xứ: Tác phẩm gồm 12 chương và
phần phụ lục Đoạn trích là chương 1 Viết bằng tiếng Pháp, xuất bản tại Pa-ri, năm
1925, tại Hà Nội năm 1946
b.Thể loại: Phóng sự – chính luận
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1 Đọc –Tìm hiểu từ khó:
2 Tìm hiểu văn bản:
a Phương thức biểu đạt: Nghị luận.
Trang 2án thủ đoạn bóc lột xương máu của chế độ thực dân ở
các nước thuộc địa
Gv: Vb này có bố cục mấy phần, nêu nội dung từng
phần ?
* HS đọc đoạn đầu
Gv: So sánh thái độ của các quan cai trị thực dân đối
với người dân thuộc địa ở 2 thời điểm trước chiến
tranh và sau khi cuộc chiến tranh xảy ra?
Hs: Trước chiến tranh, họ bị xem là giống người hạ
đẳng, bị đối xử đánh đập như súc vật
Khi cuộc chiến tranh bùng nổ, lập tức họ đựơc các
quan cai trị tâng bốc, vỗ về nào là “con yêu”, “bạn
hiền”, “những chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do ”
Gv: Vì sao người bản xứ từ địa vị hèn hạ bong thành
những đứa con yêu, người bạn hiền, những chiến sĩ
bảo vệ công lí ?
Hs: Vì thực dân Pháp muốn che giấu dã tâm lợi dụng
xương máu của họ trong cuộc chiến tranh cho quyền
lợi của nước pháp Đó chính là thủ đoạn của chính
quyền thực dân
Gv: Các cụm từ đặt trong dấu ngoặc kép ở đây được
dùng với dụng ý gì? (Mỉa mai, châm biếm sự giả dối,
thâm độc của chế độ thực dân)
Gv: Để làm rõ cái giá phải trả cho cái vinh dự đột ngột
ấy, tác giả đã đưa ra các chứng cớ cùng với lời bình
ntn?
Đột ngột xa lìa vợ con, quê hương vì mục đích vô
nghĩa…Lấy máu mình tưới những vòng nguyệt quế
của các cấp chỉ huy và lấy xương mình chạm nên
những chiếc gậy của các ngài thống chế
Gv: Em có nhận xét gì cách đưa dẫn chứng bà bình
luận của tác giả trong đoạn văn này ?
Hs: Tiêu biểu, sát thực
Gv: Vậy số phận của người bản xứ ở hậu phương được
khái quát bằng sự việc nào ?
Hs: Những người làm kiệt sức trong các xưởng thuốc
súng …đã khạc ra từng miếng phổi, chẳng khác gì hít
phải hơi ngạt
Gv: Cách cấu tạo lời văn có gì đặt biệt ? Cách cấu tạo
lời văn như thế có tác dụng gì ?
Hs: Cả luận cứ được diễn đạt chỉ một câu với nhiều
dâu phẩy, dùng hình ảnh biểu tượng, kết hợp đưa dẫn
chứng
Tác dụng : Lượng thông tin nhanh, truyền cảm
Gv: Theo dõi đoạn văn cuối cho biết có gì đặc biệt
trong lời văn ở đoạn này ?
Hs: Tác giả đã nêu ra một con số đáng chú ý về số
người bản xứ đã bỏ mạng trên đất pháp trong mấy năm
chiến tranh
HẾT TIẾT 105 CHUYỂN TIẾT 106
b Bố cục: 3 phần
P1 Chiến tranh và người bản xứ P2: Chế độ lính tình nguyện P3: Kết quả của sự hi sinh
c Phân tích
c1.Thủ đoạn, mánh khóe nham hiểm của bọn thực dân đối với người dân các
xứ thuộc địa:
* Lời nói tráo trở, lừa dối :
+ Trước chiến tranh:
- Họ bị xem là giống người hạ đẳng, là những người da đen bẩn thỉu
- Bị đối xử đánh đập như súc vật
-> Là nô lệ
+ Chiến tranh bùng nổ:
- Họ đựơc tâng bốc, vỗ về nào là “con yêu”, “bạn hiền”, “những chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do”
-> Anh hùng cứu quốc + Chiến tranh kết thúc :
- Trở về thân phận nô lệ
=> Tương phản, giọng điệu mỉa mai, châm biếm sự giả dối, thâm độc của chế
độ thực dân
* Hành động :
- Tiến hành vây bắt, cưỡng bức
- Trói xích, nhốt người, đàn áp dã man khi phản đối
- Lợi dụng việc bắt lính để xoay xở kiếm tiền
- Bắt người dân thuộc địa phải đột ngột xa lìa vợ con, quê hương
- Buộc họ phải phơi thây trên các chiến trường châu Âu, bỏ xác tại những miền hoang vu
- Bị biến thành vật hi sinh cho lợi ích, danh dự của chủ nghĩa thực dân
-> Cưỡng bức không có chế độ lính tình nguyện.
- Bị đẩy vào làm việc trong tại các xưởng thuốc súng đầy khí độc hại
-> Có 8 vạn người trong 70 vạn người đến Pháp không còn thấy mặt trời quê hương
=> Vật trần bộ mặt bỉ ổi của chủ nghĩa thực dân, phản ánh số phận thảm thương của người dân thuộc địa.
c2 Phản ứng của những người đi lính
Trang 3* HS đọc đoạn 2
Gv: Em hãy giải thích từ “tình nguyện” có nghĩa là
gì ?
Hs: Trả lời
Gv: Hãy nêu rõ các thủ đoạn, mánh khoé bắt lính của
thực dân ?
Hs: Tiến hành lùng ráp, vây bắt và cưỡng bức người ta
phải đi lính Lợi dụng chuyện bắt lính mà doạ nạt,
xoay xở kiếm tiền đối với những người nhà giàu Sẵn
sàng trói, xích, nhốt
Gv: Em thấy thực trạng, chế độ lính tình nguyện ntn?
Hs: Là cơ hội làm giàu cho bọn quan chức, là cơ hội
củng cố địa vị, thăng quan tiến chức
Gv: Phản ứng của những người bị bắt lính tình
nguyện?
Hs: Tìm mọi cơ hội trốn thoát.Tự làm cho mình nhiễm
phải những bệnh nặng nhất
Gv: Người dân thuộc địa có “tình nguyện” hiến dâng
xương máu như lời lẽ bịp bợm cua bọn cầm quyền
không
Hs: Không Người dân thuộc địa hoặc trốn tránh hoặc
xì tiền ra
Gv: Phủ toàn quyền Đông Dương đã tuyên bố điều
gì?
Hs: Các bạn đã tấp nập đầu quân… kẻ thì dâng cánh
tay của mình như lính thợ
Gv: Trong thực tế những sự thật nào về lính tính
nguyện được phơi bày ?
Hs: Tốp thì xích tay, người thì bị nhốt có lính pháp
canh gác, lưỡi lê tuốt trần, đạn lên nòng sẵn
Gv: Ở đây diễn ra sự đối lập giữa sự thật với lời nói,
sự đối lập này có ý nghĩa gì ?
Hs: Vạch trần thủ đoạn lường gạt tàn nhẫn của chính
quyền thực dân đối với người bản xứ.*HS đọc đoạn
kết
Gv: Nhận xét về cách đối xử của chính quyền thực dân
đối với họ sau khi đã bóc lột hết “thuế máu” của họ?
Hs: Trả lời
Gv phân tích:Bộ mặt tráo trở, tàn nhẫn của chính
quyền thực dân được bộc lộ trắng trợn khi tước đoạt
hết của cải mà người lính thuộc địa mua sắm được,
đánh đập họ vô cớ, đối xử với họ thô bỉ như đối với
xúc vật Người dân thuộc địa lại trở về vị trí hèn hạ
ban đầu sau khi bị bóc lột hết “thuế máu” Bỉ ổi hơn
nữa, chính quyền thực dân còn không ngần ngại đầu
độc thuộc địa bằng rượu cồn và thuốc phiện.
Gv: Hãy chỉ ra biện pháp nghệ thuật được tác giả sử
dụng trong đoạn này ?
HS: Lập luận phản bác, mâu thuẫn trào phúng, thực tế
sinh động, câu hỏi tu từ, điệp từ
Gv: Từ đó, thái độ nào của người viết được bộc lộ?
Hs: Mỉa mai, châm biếm, tố cáo quyết liệt chế độ thực
và luận điệu của thực dân
+ Phản ứng của người bị bắt lính:
- Người nghèo chịu chết, không có lối thoát
- Người giàu chìa tiền để trốn đi lính
- Làm cho mình nhiễm những căn bệnh nặng
-> Phản đối quyết liệt, gay gắt.
+ Luận điệu của chính quyền thực dân
- Hứa hậu đãi sau chiến tranh
- Rêu rao về sự tình nguyện đầu quân của người dân thuộc địa
- Thực tế: xích trói, bắt nhốt, bạo động nổ ra
-> Lừa dối, mị dân.
c3 Số phận của những người dân thuộc địa:
- Bị tước đoạt hết của cải, bị đánh đập, đối
xử thô bỉ như đối với xúc vật
- Người dân thuộc địa lại trở về vị trí hèn
hạ ban đầu: giống người hạ đẳng, bẩn thỉu
- Bị lừa dối, bị áp bức, bị đẩy vào tình cảnh cùng quẫn
- Là nạn nhân của chính sách cai trị tàn bạo, nham hiểm của Pháp
=>Lập luận phản bác, mâu thuẫn, trào phúng, câu hỏi tu từ, điệp từ: Vô nhân đạo, tráo trở, tàn nhẫn.
3 Tổng kết:
a Nghệ thuật:
Tư liệu phong phú, xác thực, hình ảnh giàu giá trị biểu cảm
Trang 4dân pháp tại Việt Nam.
Gv: Học qua vb này đem lại cho em hiểu biết gì về
bản chất chế độ thực dân và số phận của người dân ở
các nước thuộc địa cách đây 2/3 thế kỉ?
Hs khái quát lại theo hiểu biết của mình
Hs khái quát nghệ thuật, nội dung, rút ra ý nghĩa văn
bản ? Đọc ghi nhớ
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Một số từ trái nghĩa thể hiện bút pháp trào phúng, mỉa
mai trong văn chính luận của Nguyễn Ái Quốc
- Giọng điệu đanh thép, ngòi bút trào phúng sắc sảo, mỉa mai
b Nội dung :
* Ý nghĩa văn bản: Văn bản như một bản
án tố cáo thủ đoạn và chính sách vô nhân đạo của bọn thực dân đẩy người dân thuộc địa vào các lò lửa chiến tranh
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
* Bài cũ: Tìm hiểu tác dụng của từ trái
nghĩa được sử dụng trong văn bản
- Sưu tầm một số tranh ảnh lịch sử minh
họa họa cho bài học
- Đọc diễn cảm văn bản (giọng điệu mỉa mai, bút pháp trào phúng)
* Bài mới: Chuẩn bị bài tiết sau : Hành
động nói (tt)
E RÚT KINH NGHIỆM :
………
………
………
************************************
Tuần 27 Ngày soạn: 13/03/2014 Tiết PPCT: 107 Ngày dạy: 15/03/2014
Tiếng Việt : HÀNH ĐỘNG NÓI (TT)
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Nắm được cách dùng các kiểu câu để thực hiện hành động nói
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ
1 Kiến thức:
- Cách dùng các kiểu câu để thực hiện hành động nói
2 Kĩ năng:
- Sử dụng các kiểu câu thực hiện hành động nói phù hợp
3 Thái độ: Biết vận dụng hành động nói đúng mục đích giao tiếp.
C PHƯƠNG PHÁP: Vấn đáp, nêu vấn đề…
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định lớp: Kiểm diện HS 8A2 :
2 Kiểm tra bài cũ: KIỂM TRA 15 PHÚT ( Xem cuối giáo án)
3 Bài mới : Tiết học này bàn về cách thực hiện hành động nói, xét trong quan hệ với các kiểu câu đã học.
TÌM HIỂU CHUNG
Hs đọc vd1 sgk
Gv: Phát phiếu học tập cho các nhóm và hướng
dẫn:Hãy xác định mục đích nói của những câu ấy
bằng cách đánh dấu (+) vào ô trống thích hợp và
dấu (- ) vào ô trống không thích hợp theo bảng
thống kê kết quả ?
-Hs: Th o lu n nhóm, trình bày.ả ậ
Câu
I TÌM HIỂU CHUNG:
1.Cách thực hiện hành động nói Bài tập 1 Sgk/70
- Câu trần thuật thực hiện hành động nói trình bày là cách dùng trực tiếp
- Câu trần thuật thực hiện hành động nói cầu khiến là cách dùng gián tiếp
2 Quan h gi a ki u câu v i hành đ ng nói:ệ ữ ể ớ ộ
Trang 5Hỏi
Hứa hẹn
- Gv:Cho biết sự giống nhau về hình thức của 5 câu
trên
- Hs: Đều là câu trần thuật kết thúc bằng dấu chấm
- Gv:Những câu nào giống nhau về mục đích ?
- Hs: Câu 1,2,3 ) – Trình bày ; câu 4, 5 Cầu khiến
- Gv: Cùng là câu trần thuật, nhưng chúng có những
mục đích khác nhau và thực hiện những hành động
khác nhau Vậy chúng ta có thể rút ra nhận xét gì ?
- Hs:Câu trần thuật thực hiện hành động nói trình
bày , chúng ta gọi là cách dùng trực tiếp; câu trần
thuật thực hiện hành động nói cầu khiến, chúng ta
gọi là cách dùng dán tiếp
- Gv:Hãy tìm một số vd về cách dùng trực tiếp và
cách dùng gián tiếp cho các kiểu câu nghi vấn, cầu
khiến, cảm thán, trần thuật
VD : Cách dùng trực tiếp
- Ôi chao, biển chiều nay đẹp thật
->Câu cảm thán thực hiện hành động bộc lộ cảm
xúc
VD: Cách dùng gián tiếp
- Cậu đi lại nhiều thế?
->Câu nghi vấn thực hiện hành động điều khiển:
Cậu đi lại ít thôi
- Gv hướng dẫn làm bài tập 2 sgk /70
- Hs làm
- Gọi hs đọc ghi nhớ
LUYỆN TẬP
Bài 1: Tìm câu nghi vấn trong bài Hịch tướng sĩ của
Trần Quốc Tuấn Cho biết những câu ấy được dùng
để làm gì? Vị trí của mỗi câu nghi vấn trong từng
đoạn văn có liên quan như thế nào đến mục đích nói
của nó
HS làm việc cá nhân và trình bày miệng trước
lớp
Câu hỏi thảo luận:
Nhóm 1-2: Làm bài tập 2
Nhóm 3-4: Làm bài tập 3
Nhóm 5: Làm bài tập 4
Nhóm 6: Làm bài tập 5
HS làm việc và trình bày kết quả theo nhóm
Các nhóm khác nhận xét, bổ sung nếu thấy cần
thiết
HĐ nói
Kiểu câu
Hỏ
i Trình bày
Điều khiể n
Hứ a hẹn
Bộ
c lộ cả m xúc
Nghi vấn
+
-Cầu
Trần
-* Ghi nhớ sgk tr 71.
II LUYỆN TẬP:
Bài tập 1 tr 71:
- Những câu nghi vấn đứng cuối đoạn văn trong bài Hịch tướng sĩ thường dùng để khẳng định hay phủ định hay phủ định đều được nêu
ra trong câu ấy Còn câu nghi vấn mở đầu đoạn dùng để nêu vấn đề cho tướng sĩ chuẩn
bị tư tưởng đọc (nghe) phần lí giải
Bài tập 2 tr 71, 72:
- Việc dùng câu trần thuật để kêu gọi như thế làm cho quần chúng thấy gần gũi với lãnh tụ
và thấy nhiệm vụ mà lãnh tụ giao cho chính là nguyện vọng của mình
Bài tập 3 tr 72:
- Câu có mục đích cầu khiến (tức là thuộc hành động điều khiển) có thể không có hình
Trang 6Nhận xét theo từng nhóm, biểu dương những nhóm
có kết quả tốt, tích cực
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- GV hdẫn một số nội dung bài soạn và bài tập về
nhà
thức của kiểu câu cầu khiến Cách nói của mỗi nhân vật thường thể hiện quan hệ giữa người nói với người nghe và tính cách của người nói Dế Choắt yếu đuối hơn Dế Mèn nên nói lời đề nghị khiêm nhường, nhã nhặn, còn Dế Mèn thì huênh hoang, hách dịch
Bài tập 4 tr 72:
- Những phương án được chọn mang tính lịch
sự cao: b, e
Bài tập 5 tr 73:
- Nên chọn hành động (c) vì chỉ đưa giúp lọ gia vị mà không nói câu nào thì không lịch sự, còn nếu trả lời Cái lọ ấy không nặng là không hiểu ý người nói
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
* Bài cũ: Học bài và hoàn thiện bài tập vào
vở
- Tìm hiểu đặc điểm nhân vật qua cách nhân vật thực hiện hành động nói ở 1 văn bản đã học
- Tiết sau: ôn tập về luận điểm, trả lời các câu hỏi ôn tập trong sgk, xem lại sách Ngữ văn 7
về luận điểm
* Bài mới: Chuẩn bị: Hội thoại.
ĐỀ BÀI 15 PHÚT Câu 1: (2 điểm) Thế nào là hành động nói? Nêu các kiểu hành động nói thường gặp? Lấy ví dụ về
hành động nói có chức năng đe dọa?
Câu 2: ( 7 điểm) Viết đoạn văn từ 5 đến 7 câu với chủ đề tự chọn có sử dụng các kiểu câu chia theo
mục đích nói (câu cầu khiến, câu cảm thán, câu nghi vấn, câu trần thuật)
ĐÁP ÁN:
1 - Hs nêu định nghĩa và các kiểu hành động nói
- Lấy đúng ví dụ
1.0 điểm 1.0 điểm
2 *Yêu cầu chung:
- Hình thức: Viết đoạn văn đảm bảo yêu cầu
- Lời văn trong sáng, mạch lạc, không sai chính tả, các ý lo gic
*Yêu cầu cụ thể :
HS viết đoạn có sử dụng các kiểu câu như đã nêu
(Mỗi kiểu câu viết đúng được 1.5 điểm)
1.0 điểm 6.0 điểm
E RÚT KINH NGHIỆM :
………
………
………
*************************************
Trang 7Tuần 27 Ngày soạn : 13/03/2014 Tiết PPCT : 108 Ngày dạy : 15/03/2014
Tập làm văn: TÌM HIỂU YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Bổ sung, nâng cao hiểu biết về văn nghị luận
- Nắm được vai trò yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận và cách đưa yếu tố biểu cảm vào văn nghị luận
B TRONG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ:
1 Kiến thức: Lập luận là phương thức biểu đạt chính trong văn nghị luận.
- Biểu cảm là yếu tố hỗ trợ cho lập luận, góp phần tạo nên sức lay động,truyền cảm của bài văn nghị luận
2 Kỹ năng : Nhận biết yếu tố biểu cảm và tác dụng của nó trong bài văn nghị luận.
- Đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận hợp lý, có hiệu quả phù hợp với logic lập luận của bài văn nghị luận
3.Thái độ: Có ý thức xây dựng đoạn văn trình bày luận điểm sắc sảo, mạch lạc và đưa yếu tố biểu
cảm vào văn nghị luận
C PHƯƠNG PHÁP: Vấn đáp, thuyết trình, thảo luận nhóm.
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số 8A2:………
2 Kiểm tra bài cũ: Hãy kể tên những tác phẩm nghị luận đã học ?
Nhận xét mục đích của văn nghị luận qua các tác phẩm nghị luận đã học ?
3 Bài mới: Ta đã biết yếu tố biểu cảm được thể hiện rõ nhất trong bài văn nghị luận là từ, ngữ , câu
cảm , giọng điệu lời văn Nhưng có thật chỉ có như vậy không? Làm thế nào để có cảm xúc, tình cảm và biểu hiện ra khi viết văn nghị luận thế nào? Biểu cảm trong văn nghị luận có giống như biểu
cảm trong văn biểu cảm hay không?
TÌM HIỂU CHUNG
Gọi hs đọc vb Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
GV: Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ tình cảm mãnh
liệt của tác giả và những câu cảm thán trong vb trên?
HS suy nghĩ và trả lời
GV: Về mặt sử dụng từ ngữ và đặt câu có tính chất
biểu cảm, lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của chủ
tịch Hồ Chí Minh có giống với Hịch tướng sĩ của
Trần Quốc Tuấn không? (Giống nhau ở chỗ có nhiều
từ ngữ và nhiều câu văn có giá trị biểu cảm )
Tuy nhiên Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến và
Hịch tướng sĩ vẫn được cọi là những vb nghị luận
chứ không phải là văn biểu cảm Vì sao? (Vì các tác
phẩm ấy được viết ra chủ yếu không phải nhằm mục
đích biểu cảm mà nhằm mục đích nghị luận (nêu
quan điểm, ý kiến để bàn luận phải trái, đúng sai,
nên suy nghĩ và nên sống thế nào) Ở những văn
nghị luận như thế, biểu cảm không thể đóng vai trò
chủ đạo, mà chỉ là một yếu tố phụ trợ cho quá trình
nghị luận mà thôi)
HS: Hãy theo dõi bảng đối chiếu và nhận xét xem
cột nào có sử dụng yếu tố biểu cảm, sử dụng yếu tố
biểu cảm như thế có tác dụng gì ? ( cột 2 có sử dụng
yếu tố biểu cảm vì thế nó giúp cho bài văn nghị luận
I TÌM HIỂU CHUNG :
1 Yếu tố biểu cảm trong bài văn nghị luận
a Phân tích ví dụ:
+ Từ, ngữ biểu cảm: Hỡi, muốn, phải, nhân nhượng, lấn tới, quyết tâm cướp, không, thà, chứ nhất định không chịu, phải đứng lên, hễ
là, thì, ai có, dù, ai cũng phải + Câu cảm thán : Hỡi đồng bào và chiến sĩ toàn quốc ! Hỡi đồng bào! Chúng ta phải đứng lên !
- Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân! Thắng lợi nhất định về dân tộc ta! - Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!
- Kháng chiến thắng lợi muôn năm!
- Văn nghị luận rất cần yếu tố biểu cảm, Yếu tố biểu cảm giúp cho bài văn nghị luận
có hiểu quả thuyết phục lớn hơn, vì nó có tác động mạnh mẽ tới tình cảm của người đọc (người nghe)
- Để bài văn nghị luận có sức biểu cảm cao, người làm văn phải thật sự có cảm xúc trước
Trang 8hay hơn)
* Gv giải thích : Biểu cảm là yếu tố có khả năng
“gây được hứng thú hoặc cảm xúc” đẹp đẽ, mãnh liệt
hoặc sâu lắng nhiều nhất, nghĩa là có khả năng nhiều
nhất trong việc làm nên cái hay cho vb
GV: Qua phhân tích em có nhận xét gì về yếu tố biểu
cảm trong văn nghị luận? ( ghi nhớ 1 sgk)
GV: Có bạn cho rằng: Càng dùng nhiều từ ngữ biểu
cảm, càng đặt nhiều câu cảm thán thì giá trọ biểu
cảm trong văn nghị luận càng tăng Ý kiến ấy có
đúng không? vì sao? Gv: Vậy, để bài văn nghị luận
có sức biểu cảm đòi hỏi người viết cần có yếu tố
nào? ( ghi nhớ 2 sgk )
LUYỆN TẬP
Bài 1:
GV hướng dẫn HS luyện tập bài 1 và 2 kèm theo gợi
ý
Bài 2 :Tác hại của việc học tủ
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC :
GV hướng dẫn các nội dung ở nhà
những điều mình viết (nói) và phải biết diễn
tả cảm xúc đó bằng những từ ngữ, những câu văn có sức truyền cảm Sự diễn tả cảm xúc cần phải chân thật và không được phá
vỡ mạch lạc nghị luận của bài văn
2 Ghi nhớ sgk
II LUYỆN TẬP:
Bài 1: Chỉ ra yếu tố biểu cảm trong phần
I – Chiến tranh và “người bản xứ”
- Các từ ngữ biểu cảm “ tên da đen bẩn thỉu” , “An – nam – mít bẩn thỉu” , “ con yêu” , “ chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do”, chiến tranh vui tươi, đem nướng họ
- Hình ảnh biểu cảm : Xuống tận đáy biển
để bảo vệ tổ quốc, bỏ xác qua những miền thơ mộng, lúc chết còn nguyệt quế
- Dùng từ ngữ có tính chất trái ngược với bản chất sự vật, so sánh, ẩn dụ tăng giá trị biểu cảm
- Tác dụng : Lật tẩy bộ mặt bịp bợm, xảo trá của thực dân Pháp, tăng sức thuyết phục, tạo hiệu quả châm biếm sâu sắc
Bài 2 :Trong đoạn văn, tác giả không chỉ
phân tích điều hơn lẽ thiệt cho học trò , để
họ thấy tác hại của việc “học tủ” và “ học vẹt” Người thầy ấy còn bộc bạch nỗi buồn
và sự khổ tâm của một nhà giáo chân chính trước sự “xuống cấp” trong lối học văn và làm văn của những hs mà ông thật lòng quí mến
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
* Bài cũ: Học thuộc ghi nhớ.
- Làm các bài tập
* Bài mới: Chuẩn bị bài tiết sau « Đi bộ
ngao du »
E RÚT KINH NGHIỆM
………
………
………
