Giao an Ngu Van 8 hoc ki 2

TËp lµm v¨n 5® Hs chọn một trong hai đề sau: Đề 1: Thuyết minh một tác phẩm nghị luận trung đại mà em đã học ở lớp 8 - kì 2 Đề 2: Trong th gửi học sinh nhân ngày khai trờng đầu tiên của [r]

- Thấy đợc bút pháp lãng mạn đầy truyền cảm của nhà thơ.

2 Kiểm tra (Sự chuẩn bị bài của hs)

3 Giới thiệu bài

Thế Lữ không phải là ngời viết bài Thơ mới đầu tiên, nhng là nhà Thơ mớitiêu biểu nhất trong giai đoạn đầu Thế Lữ nh vầng sao đột hiện, sáng chói khắp trờithơ Việt Nam Ông không bàn về Thơ mới, không bút chiến, không diễn thuyết, ThếLữ chỉ lặng lẽ, điềm nhiên bớc những bớc vững vàng mà trong khoảnh khắc hàngngũ thơ xa phải tan vỡ… Với những bài Thơ mới đặc sắc về t tởng và nghệ thuật nh:

Nhớ rừng, Tiếng sáo thiên thai, Cây đàn muôn điệu

* Tiến trình tiết dạy

? Nêu những nét chính về tác giả?

- H Dựa vào chú thích*

- G Giải thích k/n “Thơ mới”

(Bài thơ ngắt nhịp tự do, linh hoạt;

vần chân liền, bằng - trắc nối tiếp)

- G Đọc mẫu, hớng dẫn hs đọc

- G Kiểm tra hiểu từ khó

? Em hãy cho biết nội dung của 5 đoạn

? Hai câu đầu nói lên điều gì về hoàn

cảnh đặc biệt và tâm trạng của con hổ?

(bị giam cầm trong cũi sắt, căm hờn, uất

hận)

- G Là chúa tể của muôn loài, đang

tung hoành chốn núi non hùng vĩ, con

hổ bị nhốt trong cũi sắt, trở thành thứ đồ

chơi của đám ngời nhỏ bé mà ngạo mạn,

ngẩn ngơ, chịu ngang bầy với bọn gấu

(Đơn điệu, nhàm tẻ, đều chỉ là nhân tạo

do bàn tay con ngời sửa sang, tỉa tót nên

tầm thờng, giả dối, không phải là thế

giới của tự nhiên to lớn, mạnh mẽ)

? Em có nhận xét gì về biện pháp NT

trong đoạn thơ? Tác dụng của việc sử

dụng từ ngữ, nhịp thơ?

(Từ gợi tả, diễn tả tâm trạng căm hờn,

uất ức âm ỉ, luôn thờng trực trong tâm

hồn)

? Cảnh tợng ấy khiến tâm trạng của hổ

ntn?

? Cảnh vờn bách thú dới con mắt của

con hổ thực chất là cảnh nào?

- H Liên hệ

- G Bài thơ gây tiếng vang rộng rãi, ít

nhiều tác động đến tình cảm yêu n“ ớc

khát khao độc lập, tự do của ngời dân

Việt Nam khi đó.

ở 2 câu đầu, những câu sau đọc liền nhkéo dài ra

- Tâm trạng của con hổ:

+ Vô cùng căm uất “gặm khối cămhờn”

+ Chán ghét thực tại tù túng, tẻ nhạt,tầm thờng, giả dối “ko đời nào thay

đổi”

+ Bất lực buông xuôi “nằm dài trôngngày tháng dần qua”

=> Cảnh vờn bách thú tù túng dới mắtcon hổ chính là thực tại XH đơng thời

đợc cảm nhận bởi tâm hồn lãng mạn

=> Thái độ ngao ngán, chán ghét cao

độ cảnh vờn bách thú của con hổ chính

là thái độ của mọi ngời đối với XH

* Củng cố

- Đọc diễn cảm đoạn thơ mà em thích

- Trả lời câu hỏi 4 (sgk)

- Thấy đợc bút pháp lãng mạn đầy truyền cảm của nhà thơ

B Hoạt động dạy - học

* Khởi động

1 ổn định lớp.

2 Kiểm tra:

3 Giới thiệu bài

* Tiến trình tiết dạy

(Núi rừng đại ngàn, cái gì cũng lớn lao,

phi thờng, hoang vu, bí mật - giang sơn

+ Sức sống mãnh liệt, bí mật:

bóng âm thầm, lá gai cỏ sắc chốn ngàn năm cao cả âm u cảnh nớc non hùng vĩ

oai linh, ghê gớm

- Cuộc sống tự do, tung hoành đầy quyền

hiện ra với vẻ đẹp ntn? (oai phong lẫm

(Điệp ngữ, nhân hoá, câu hỏi tu từ, liệt

kê, giọng điệu nhanh -> Làm nổi bật vẻ

đẹp hùng vĩ, thơ mộng của núi rừng, t

thế lẫm liệt, kiêu hãnh của chúa sơn lâm

đầy quyền uy và nỗi nhớ tiếc không

nguôi)

? Em có nhận xét gì về cuộc sống con

hổ?

? Qua sự đối lập sâu sắc giữa hai cảnh

nêu trên, tâm sự con hổ ở vờn bách thú

hồn lãng mạn Em hãy nêu vẻ đẹp ấy?

uy, oai phong, lẫm liệt “chúa tể cả muônloài”

- 4 cảnh: cảnh nào cũng có rừng núihùng vĩ, tráng lệ với con hổ uy nghi làmchúa tể:

+ Cảnh “Những đêm trăng vàng bên bờsuối - Con hổ say mồi đầy lãng mạn + Cảnh “ngày ma chuyển 4 phơngngàn” dữ dội - Con hổ mang dáng dấp đếvơng

+ Cảnh “bình minh cây xanh nắng gội”chan hoà ánh sáng …

+ Cảnh “chiều lênh láng máu saurừng”

* Những câu thơ sống động, giàu chấttạo hình + điệp ngữ => diễn tả chính xác

vẻ đẹp vừa uy nghi, dũng mãnh vừa mềmmại, uyển chuyển của chúa sơn lâm vànỗi nhớ tiếc khôn nguôi với cảnh huyhoàng đã qua

* NT tơng phản, đối lập gay gắt giữacảnh rừng núi hùng vĩ - vờn bách thú thểhiện nỗi bất hoà sâu sắc đối với thực tại

và niềm khát khao tự do của nv trữ tình

* Tâm sự con hổ - Tâm sự con ngời:

- Sống cảnh nô lệ, nhớ tiếc quá khứ oanhliệt

- Bất hoà sâu sắc với thực tại

- Khao khát tự do mãnh liệt

III Tổng kết

a, Nội dung

- “Nhớ rừng” có thể coi là một áng thơyêu nớc tuy thầm kín nhng tha thiếtmãnh liệt

- Đồng thời thể hiện vẻ đẹp của tâm hồnlãng mạn gắn liền với sự thức tỉnh về ýthức cá nhân, không hoà nhập với thếgiới giả tạo

? Em hãy cho biết những đặc sắc NT của

bài thơ?

? Vì sao t/g mợn lời con hổ ở vờn bách

thú? Tác dụng gì trong việc thể hiện cảm

- Hình ảnh thơ giàu chất tạo hình

- Ngôn ngữ, nhạc điệu phong phú giàusức biểu cảm

- Ngắt nhịp linh hoạt, bài thơ đầy tínhnhạc

- Giọng thơ khi thì u uất, bực dọc, dằnvặt, khi say sa, thiết tha hùng tráng màvẫn liền mạch

* Củng cố

- Đọc diễn cảm đoạn thơ mà em thích Nêu lí do?

- Trả lời câu hỏi 4 (sgk)

* Hớng dẫn

- Học thuộc bài thơ Nắm chắc các nội dung chính, nghệ thuật

- Chuẩn bị: Câu nghi vấn

2 Kiểm tra (Chuẩn bị bài)

3 Giới thiệu bài

Tiếng Việt cũng nh nhiều ngôn ngữ khác trên thế giới, mỗi kiểu câu có một

số đặc điểm, hình thức nhất định Những đặc điểm hình thức tơng ứng với chứcnăng khác nhau Hôm nay chúng ta cùng nhau tìm hiểu về câu nghi vấn

* Tiến trình tiết dạy

- H Đọc đoạn trích

? Trong đoạn trích, câu nào là câu

nghi vấn? Dựa vào đặc điểm hình

thức nào để biết đó là câu nghi

vấn?

? Câu nghi vấn trong đoạn trích

trên dùng để làm gì?

? Em hãy nêu đặc điểm hình thức

và chức năng chính của câu nghi

* Câu nghi vấn:

- Sáng nay ngời ta đấm u có đau lắm không?

- Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ănkhoai?

- Hay u thơng chúng con đói quá?

* Đặc điểm:

- Dấu chấm hỏi ở cuối câu

- Câu có những từ nghi vấn: không, làm sao,hay là

* Chức năng: Dùng để hỏi

3 Ghi nhớ sgk (11)

II Luyện tập

Bài 1 Xđ câu nghi vấn.

a, Chị khất tiền su đến chiều mai phải không?

b, Tại sao con ngời …?

a, Căn cứ vào từ ngữ - dấu câu

b, Không thể thay từ “hay” bằng từ “hoặc” Vì sẽ làm câu trở nên sai ngữ pháp hoặc biếnthành câu thuộc kiểu câu trần thuật và có ýnghĩa khác hẳn

+ Cái áo này đã cũ cha?

+ Cái áo này có mới không?

- Câu a: Không cần có giả định

Bài 5.

Khác về hình thức (trật tự từ) Khác về nội dung:

- Câu a: Hỏi về thời điểm: trong tơng lai sẽdiễn ra

- Câu b: Hỏi về thời điểm: quá khứ

- Học thuộc ghi nhớ Làm bài tập 6

- Chuẩn bị: Viết đoạn trong văn bản thuyết minh

Ngày 3.1.11 Tiết *

Ôn tập câu phân loại theo mục đích nói

- Nêu đđ và chức năng của câu nghi vấn? Cho ví dụ và phân tích?

3 Giới thiệu bài

* Tiến trình tiết dạy

? Nêu các kiểu câu phân

I Kiến thức cơ bản

1 Các kiểu câu - chức năng:

loại theo mục đích nói?

- Câu trần thuật: kể, tả, thông báo, nhận định

- Câu cầu khiến: yêu cầu, sai khiến, ra lệnh

- Câu nghi vấn: để hỏi

- Câu cảm thán: bộc lộ cảm xúc, thái độ đánhgiá

b, Dới gốc tre, tua tủa những mầm măng Măngtrồi lên nhọn hoắt nh một mũi gai khổng lồ

c, Con gái tôi vẽ đây ? Chả lẽ lại đúng là nó, cáicon Mèo hay lục lọi ấy!

d, Thằng bé kia, mày đến đây có việc gì? Tiến

lại gần đây! Mau!

e, Nó thì thầm vào tai tôi: “Em muốn cả anhcùng đi nhận giải.”

Bài 2 Viết đoạn văn

* Củng cố

- Các kiểu câu theo mục đích nói? Tác dụng?

* Hớng dẫn

- Ôn tập, nắm chắc kiến thức về các kiểu câu.

- Chuẩn bị: Viết đoạn trong văn bản thuyết minh

2 Kiểm tra

- Thế nào là đoạn văn? Vai trò của đoạn văn trong bài văn?

- Em hiểu thế nào là chủ đề? Câu chủ đề trong đoạn văn?

3 Giới thiệu bài

Để hoàn thành một văn bản thuyết minh, đoạn văn đóng một vai trò quantrọng Viết tốt đoạn văn là điều kiện để làm tốt bài văn

* Tiến trình tiết dạy

(Câu 2, 3, 4: Giới thiệu cụ thể

những biểu hiện của sự thiếu

I Đoạn văn trong văn bản thuyết minh

1 Nhận diện các đoạn văn thuyết minh

* Đoạn a.

- Câu chủ đề là câu 1

- Các câu sau: bổ sung thông tin làm rõ câu chủ

đề, câu nào cũng nói về nớc

+ Câu 2: thông tin lợng nớc ngọt ít ỏi + Câu 3: cho biết lợng nớc ấy bị ô nhiễm + Câu 4: sự cần thiết nớc ở các nớc thứ 3 + Câu 5: dự báo về sự thiếu nớc

-> Đoạn văn diễn dịch

* Đoạn b.

- Từ ngữ chủ đề: Phạm Văn Đồng

- Các câu tiếp cung cấp thông tin về Phạm Văn

Đồng theo lối liệt kê:

+ Câu 1: Quê quán + khẳng định phẩm chất vàvai trò của ông: Nhà cách mạng và nhà văn hoá + Câu 2: Sơ lợc quá trình hđ CM và những c-

ơng vị lãnh đạo đã trải qua

+ Câu 3: Quan hệ với chủ tịch HCM

? Nêu nhợc điểm của đoạn văn?

? Hãy sửa lại cho đúng? Nên

tách thành mấy đoạn?

- H Lập dàn ý

? Hãy cho biết cách viết đoạn

văn trong văn thuyết minh?

=> Yêu cầu:

- Nêu chủ đề + Trình bày cấu tạo + Phần đèn: bóng đèn, đui đèn, dây điện,công tắc

+ Kết bài: Trờng tôi nh thế đó: khang trang,giàu truyền thống và xiết bao gắn bó Chúng tôiyêu quý ngôi trờng nh ngôi nhà của mình Chắcchắn những kỉ niệm về mái trờng sẽ đi cùngchúng tôi trong suốt cuộc đời

Bài 2.

- Tìm ý:

+ Năm sinh, năm mất, quê quán, gia đình + Đôi nét về quá trình hoạt động và sự nghiệpcách mạng

+ Vai trò và cống hiến to lớn đối với dân tộc vàthời đại

- Đọc thuộc và phân tích đoạn thơ mà em thích nhất trong “Nhớ rừng”?

3 Giới thiệu bài

Nhớ quê hơng trong xa cách trở thành một dòng cảm xúc chảy dọc đời thơ TếHanh Cái làng chài nghèo ở một cù lao trên sông Trà Bồng đã nuôi dỡng tâm hồnthơ ông, đã trở thành 1 điểm hớng về để ông viết nên những dòng thơ tha thiết, đau

đáu Trong dòng cảm xúc ấy, “Quê hơng” là thành công khởi đầu rực rỡ cho nguồncảm hứng lớn trong suốt đời thơ Tế Hanh Với thể thơ 8 chữ, Tế Hanh đã dựng lênmột bức tranh đẹp đẽ, tơi sáng, bình dị về cuộc sống của con ngời và cảnh sắc củamột làng quê ven biển bằng tình cảm quê hơng sâu đậm, đằm thắm

* Tiến trình tiết dạy

? Hãy giới thiệu nét chính về tác giả?

? Bài thơ có vị trí ntn trong cuộc đời thơ

của Tế Hanh?

- H Dựa vào chú thích* để trả lời

- Cách đọc: Giọng nhẹ nhàng, trong trẻo,

b, Xuất xứ: Là sáng tác mở đầu đầy ý

nghĩa - Rút trong tập “Nghẹn ngào”(1939)

c, Thể thơ: 8 chữ

d, Bố cục: (4 phần)

- 2 câu đầu: Giới thiệu chung về làng

vần chân liền, bằng trắc nối tiếp từng cặp 1)

? Bố cục của bài thơ?

? Đọc 2 câu thơ đầu, em hình dung đợc

(Chiếc thuyền và cánh buồm)

? Hình ảnh chiếc thuyền đợc miêu tả bằng

BPNT gì? Tác dụng của BPNT đó?

? Em có nhận xét gì về từ ngữ đợc sử dụng?

? Chi tiết nào đặc tả con thuyền? Có gì độc

đáo ở hình ảnh này?

- G Cánh buồm nh mang linh hồn, sự sống

của làng chài Với bút pháp lãng mạn, hình

ảnh quen thuộc đó bỗng trở nên lớn lao,

thiêng liêng và rất thơ mộng Tế Hanh nh

nhận ra đó chính là biểu tợng của linh hồn

làng chài Nhà thơ vừa vẽ ra cái hình, vừa

cảm nhận đợc cái hồn của sự vật Một h/a

+ Từ ngữ mạnh: hăng, phăng, vợt diễn tả khí thế dũng mãnh của conthuyền, toát lên sức sống mạnh mẽ,

-vẻ đẹp vạm vỡ, khoẻ khoắn của nhữngtay chèo

- So sánh + ẩn dụ: Hình ảnh cánhbuồm trở nên lớn lao, thiêng liêng vàthơ mộng Đó chính là biểu tợng củalàng chài

=> Tác giả tự hào, tin yêu về quê

h-ơng mình

3 Cảnh thuyền về bến

(Một bức tranh sinh động, náo nhiệt, đầy

ắp niềm vui và sự sống, toát ra từ không khí

ồn ào, tấp nập, đông vui, từ những chiếc

ghe đầy cá, từ những con cá trắng, tơi ngon

trông thật thích mắt, từ lời cảm tạ chân

thành trời đất đã sóng yên biển lặng để“ ”

ngời dân chài trở về an toàn với cá đầy

ghe)

? Ngời dân chài đợc miêu tả ntn? Cảm nhận

của em về ngời dân chài qua những chi tiết

? Hãy nhận xét về tình cảm của tác giả?

? Qua bài thơ, em cảm nhận đợc điều gì về

cuộc sống ngời dân làng chài và nhà thơ?

? Theo em bài thơ đợc viết theo phơng thức

- Cảnh sống lao động náo nhiệt đầyniềm vui

- Hình ảnh ngời dân chài:

“Dân chài … rám nắng”

-> Ngời dân chài khoẻ mạnh, nớc danhuộm nắng, nhuộm gió -> H/a vừachân thực vừa lãng mạn, mang vẻ đẹp

và sức sống của biển, có tầm vóc phithờng

- “Chiếc thuyền im…thớ vỏ”:

-> Nghệ thuật nhân hoá -> conthuyền nh một cơ thể sống, nh mộtphần sự sống lao động ở làng chài,gắn bó mật thiết với con ngời nơi đây

=> Tâm hồn nhạy cảm, tinh tế của tácgiả, lắng nghe đợc sự sống âm thầmtrong những sự vật của qh, là ngời cótấm lòng sâu nặng với con ngời, cuộcsống dân chài ở qh

4 Nỗi nhớ quê hơng của tác giả

- Biển nỗi nhớ chân thành,

- Cá tha thiết nên lời thơ

- Cánh buồm giản dị, tự nhiên,

- Thuyền nh thốt ra từ trái

- Mùi biển tim

- Mùi nồng mặn: Vừa nồng nàn, nồnghậu lại mặn mà, đằm thắm

=> Nỗi nhớ chân thành, tha thiết,khôn nguôi, một tình yêu gắn bó,thuỷ chung của tác giả đối với quê h-

(là thơ trữ tình, phơng thức biểu cảm)

? Bài thơ có những đặc sắc NT gì nổi bật?

(Tất cả xuất phát từ 1 tình cảm yêu thơng,

gắn bó sâu nặng với quê hơng của tác giả)

- Rèn kỹ năng phân tích hình ảnh lãng mạn bay bổng trong bài thơ, sức mạnhnghệ thuật của những câu hỏi tu từ

- Nỗi nhớ quê hơng của tác giả đợc diễn tả ntn? Nét đặc sắc về NT củabài thơ?

3 Giới thiệu bài

Tố Hữu đợc coi là đỉnh cao của thơ trữ tình chính trị VN thời hiện đại Với

ông, đờng đến với cách mạng cũng là đờng đến với thơ ca Ông là “nhà thơ của lẽsống, tình cảm lớn, niềm vui lớn” Sức hấp dẫn của thơ Tố Hữu, vì thế trớc hết xuấtphát từ niềm say mê lý tởng, từ những khát khao lớn lao: Thơ ơi ta hãy cất cao tiếnghát Ca ngợi trăm lần Tổ quốc chúng ta

19 tuổi, đang hoạt động cách mạng sôi nổi, say sa ở thành phố Huế thì TốHữu bị thực dân Pháp bắt giam ở Thừa Phủ Trong những bài thơ nổi tiếng của ôngviết ở trong tù phải kể đến bài “Khi con tu hú” Bài thơ này có đặc sắc gì về nộidung, nghệ thuật, hôm nay chúng ta sẽ cùng hiểu

* Tiến trình tiết dạy

- H Đọc chú thích

? Trình bày hiểu biết của em về Tố Hữu?

- H Đọc, tìm hiểu từ khó

? Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào?

? Bài thơ đợc viết theo thể thơ nào? Tác

dụng của nó?

(Diễn tả cảm xúc tha thiết nồng hậu của

tâm hồn)

? Nên hiểu nhan đề bài thơ ntn?

(Nhan đề: là vế phụ của một câu trọn

ý Nguồn cảm xúc bắt đầu bằng tiếng

chim tu hú, thể hiện niềm khát khao tự

do, tình yêu cuộc sống mãnh liệt của ngời

tù cách mạng)

? Xác định phơng thức biểu đạt và chỉ ra

bố cục của bài thơ?

? Tiếng chim tu hú đã làm thức dậy trong

tâm hồn ngời chiến sĩ trẻ trong tù một

- Quê: Thừa Thiên - Huế

- Ông tham gia CM từ rất sớm ở ông

có sự thống nhất đẹp đẽ giữa cđ CM vàcđ thơ Ông là lá cờ đầu của thơ ca cáchmạng và kháng chiến

- 6 câu đầu: Bức tranh mùa hè

- 4 câu cuối: Tâm trạng của ngời tù

II Tìm hiểu văn bản

1 Cảnh mùa hè

- Âm thanh rộn rã: Tu hú, tiếng ve

- Sắc màu rực rỡ: Vàng của bắp, hồngcủa nắng

? Có gì đặc biệt trong việc miêu tả cảnh

? Từ thế giới đẹp đẽ của hoài niệm trở về

với thực tại nhà tù, tâm trạng của ngời tù

đợc bộc lộ ntn?

? Em có nhận xét gì về nghệ thuật thể

hiện ở đoạn thơ này? Tác dụng của việc

sử dụng các biện pháp nghệ thuật đó?

(Truyền đến độc giả cảm giác ngột ngạt

cao độ, niềm khao khát cháy bỏng muốn

thoát ra khỏi cảnh tù ngục, trở về với

cuộc sống tự do bên ngoài)

? Mở đầu và kết thúc bài thơ đều có tiếng

tu hú, nhng tâm trạng ngời tù khi nghe

tiếng tu hú thể hiện ở đoạn đầu và đoạn

cuối rất khác nhau Vì sao?

- H Thảo luận

- G Nhng điểm giống nhau ở 2 tiếng

chim tu hú đó là: Đó là tiếng gọi tha thiết

của tự do, của thế giới sự sống đầy quyến

rũ đối với nhân vật trữ tình - ngời tù cách

mạng trẻ tuổi.

? Hai đoạn thơ (tả cảnh, tả tình) nhng đều

là tiếng nói của một tâm hồn Em cảm

nhận đợc những điều cao đẹp nào từ tâm

đầy sức sống, đó là sự sống đang sinhsôi, nảy nở, đầy đặn, ngọt ngào

=> Sự cảm nhận tinh tế, một tâm hồntrẻ trung, yêu đời, khao khát tự do đếncháy lòng

2 Tâm trạng ngời tù

- Bộc lộ cảm xúc trực tiếp:

+ Tâm trạng đau khổ, uất ức, ngột ngạtcao độ

+ Khao khát tự do đến cháy bỏng

- Nghệ thuật:

+ Nhịp thở thay đổi bất thờng:

2 – 2 – 2 ; 6 – 2 ; 3 – 3 ; 6– 2

+ Động từ mạnh: Đạp tan, chết uất + Từ ngữ cảm thán: Ôi, thôi, làm sao

? Thơ là tiếng nói tâm hồn của nhà thơ.

- Tiếng chim tu hú khơi nguồn cảm xúc

- Thể thơ lục bát mềm mại, uyểnchuyển

- Giọng thơ tự nhiên, tơi sáng khoáng

đạt, có lúc dằn vặt, sôi trào

* Củng cố

- Bức tranh thiên nhiên trong bài thơ đợc thể hiện ntn?

- Cảm nhận về tâm trạng của ngời chiến sĩ qua bài thơ?

- Hãy tóm tắt ND bài thơ bằng cụm từ mở đầu “Khi con tu hú”?

(Khi con tu hú gọi bầy là khi mùa hè đến, ngời tù cách mạng cảm thấy ngộtngạt trong phòng giam chật chội càng thêm khát khao cháy bỏng cuộc sống tự do t-

ng bừng ở bên ngoài)

* Hớng dẫn

- Học thuộc bài thơ Tập phân tích từng nội dung

- Chuẩn bị: Hệ thống và phân tích các h/a thơ tiêu biểu

- Đọc thuộc bài “Khi con tu hú” Em cảm nhận đợc điều gì từ bài thơ?

3 Giới thiệu bài

* Tiến trình tiết dạy

- H Làm việc theo nhóm

+ Xác định các hình ảnh thơ tiêu biểu trong mỗi bài

+ Phân tích yếu tố cơ bản về NT, ND

- Các nhóm trình bày kết quả hoạt động Thảo luận, bổ sung

- Viết đoạn văn cảm thụ: Mỗi nhóm 1 hình ảnh tiêu biểu trong 1 bài thơ

* Các hình ảnh tiêu biểu:

- Nhớ rừng: Bức tranh tứ bình “Nào đâu … gay gắt”

- Ông đồ: + Hoa tay … rồng bay

+ Giấy đỏ … nghiên sầu

+ Lá vàng rơi … bay

- Quê hơng: Chiếc thuyền, cánh buồm, dân chài, chiếc thuyền

- Khi con tu hú: Đôi con diều sáo …

* Củng cố

- Em thích nhất hình ảnh thơ nào? Tại sao?

* Hớng dẫn

- Học thuộc thơ, nắm NT đặc sắc, nội dung từng bài Hoàn thiện đv

- Chuẩn bị: Câu nghi vấn (tiếp)

- Nêu đặc điểm hình thức và chức năng của câu nghi vấn? Cho VD?

3 Giới thiệu bài

Câu văn cũng nh cuộc đời, cuộc đời luôn thay đổi thì câu văn cũng phải luônthay đổi để thực hiện chức năng diễn đạt chính xác tinh tế những cảm xúc, nhữngtâm trạng vô cùng phong phú đa dạng phức tạp của con ngời Vì thế các em có thểgặp rất nhiều câu văn có hình thức giống nh một câu nghi vấn nhng thực tế nókhông phải là câu nghi vấn đích thực

* Tiến trình tiết dạy

- H Đọc ví dụ (tr 20)

? Trong đoạn văn trên câu

nào là câu nghi vấn?

thúc câu nghi vấn trên

? Câu nghi vấn có những

Những câu nghi vấn:

a, Những ngời muôn năm cũ….giờ? (Bộc lộ c/xúc)

b, Mày định nói cho cha mày nghe đấy à? (Đe doạ)

c, Có biết không? Lính đâu! nh vậy? Không cònphép tắc gì nữa à? (Đe doạ)

d, Cả đoạn trích là một câu nghi vấn (Khẳng định)

e, Con gái tôi vẽ đây ? Chả lẽ ấy! (Ngạc nhiên)

=> Các câu nghi vấn này không dùng để hỏi, mà để:Cầu khiến, khẳng định, đe doạ, bộc lộ cảm xúc…

b, (Câu cuối không phải là câu hỏi)

- Thay câu khác có nghĩa tơng tự:

Cụ không phải lo xa quá nh vậy Không nênnhịn đói mà để tiền lại ăn hết đến lúc chết không cótiền để mà lo liệu

- H 3 em lên bảng đặt câu.

d, Câu 1, 2 hỏi

Bài 3: Đặt câu không dùng để hỏi:

- Bạn có thể kể cho mình nghe nội dung bộ phim

- Học thuộc ghi nhớ Hoàn thiện bài tập

- Chuẩn bị: Thuyết minh về một phơng pháp

Ngày 16.1.11

Tiết 80

Thuyết minh về một phơng pháp (cách làm)

A Mục tiêu

Giúp hs biết cách thuyết minh phơng pháp (cách làm) 1 món ăn thông thờng,

1 đồ dùng đơn giản, 1 trò chơi quen thuộc, … từ mục đích, yêu cầu đến việc chuẩn

bị, quy trình tiến hành, yêu cầu sản phẩm…

Rèn kĩ năng trình bày lại một cách thức, một phơng pháp làm việc với mục

- Khi viết đoạn văn TM cần chú ý điều gì? Chữa BT?

3 Giới thiệu bài

* Tiến trình tiết dạy

- H Đọc 2 vb sgk

? Khi thuyết minh cách làm 1 đồ vật (hay

cách nấu món ăn) ngời ta thờng nêu những

1 Ví dụ (sgk)

2 Nhận xét

- Khi thuyết minh cách làm 1 đồvật hay nấu món ăn ngời ta thờngnêu:

? Nội dung và hiệu quả của phơng pháp đọc

nhanh đợc nêu trong bài ntn?

? Các số liệu trong bài có ý nghĩa gì đối với

việc giới thiệu phơng pháp đọc nhanh?

- G CM cho sự cần thiết, yêu cầu, cách thức,

+ Nguyên vật liệu + Cách làm (theo trình tự nhất

định) + Yêu cầu thành phẩm (chất l-ợng)

- Cách làm đợc trình bày theo thứtự: cái nào làm trớc cái nào làm sau

- Số ngời chơi, dụng cụ chơi

- Cách chơi (luật chơi)

Bài 2.

* Mở bài (Cách đặt vđ) Yêu cầu thực tiễn cấp thiếthoặc buộc phải tìm cách đọc nhanh

* Thân bài

(Có nhiều cách đọc có ýchí)

- Giới thiệu những cách đọc chủyếu:

+ Cách đọc thành tiếng + Cách đọc thầm: theo dòng và

khả năng, tác dụng của phơng pháp đọc

nhanh là có cơ sở và có thể áp dụng, rèn luyện

đợc với mỗi ngời chúng ta

Để thuyết minh bài viết đã dùng phơng

pháp: nêu số liệu, nêu ví dụ

- Cảm nhận đợc niềm thích thú thật sự của HCM trong những ngày gian khổ

ở Pắc Bó; Qua đó, thấy đợc vẻ đẹp tâm hồn của Bác: vừa là chiến sĩ say mê CM, vừa

nh một “khách lâm tuyền” ung dung hoà nhịp với thiên nhiên

- Hiểu đợc giá trị nghệ thuật độc đáo của bài thơ

- Rèn đọc diễn cảm, phân tích thơ tứ tuyệt đờng luật

- Đọc thuộc lòng bài thơ “Khi con tu hú”? Phân tích bức tranh thnh ?

- Tâm trạng của ngời chiến sĩ trong tù đợc thể hiện ntn trong bài thơ?

3 Giới thiệu bài

ở lớp7, các em đã học những bài thơ hay nào của chủ tịch HCM? Đó lànhững bài thơ nổi tiếng viết hồi đầu k/c chống Pháp Hôm nay, chúng ta lại gặp Bác

ở suối Lê - nin, hang Pắc Bó huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, vào mùa xuân 1941

Tháng 2 năm 1941, sao 30 năm bôn ba hoạt động cách mạng cứu nớc khắpbốn biển năm châu, lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đã bí mật về nớc để trực tiếp lãnh đạo

phong trào CM Việt Nam Ngời sống và làm việc trong hang Pác Bó trong hoàncảnh vô cùng thiếu thốn Mặc dù vậy, Bác rất vui, ngời làm việc say sa miệt mài.Thỉnh thoảng những lúc nghỉ ngơi, Ngời lại làm thơ Bên cạnh những bài thơ, bài catuyên truyền, kêu gọi lòng yêu nớc của đồng bào còn có một số bài thơ tức cảnh,tâm tình đặc sắc Tiêu biểu nhất là bài “Tức cảnh Pác Bó”

* Tiến trình tiết dạy

+ Tinh thần chung của bài thơ: 4

câu thơ tự nhiên, bình dị, giọng

điệu thoải mái pha chút vui đùa

hóm hỉnh -> Cảm giác vui thích,

sảng khoái của Bác Đọc bài thơ

nh thấy nụ cời vui nở trên gơng

(Đối thời gian, hoạt động, không

gian -> tạo thành hai vế sóng đôi

Sáng ra bờ suối / tối vào hang

? Bác Hồ có cảm xúc ntn về c/s

giữa thiên nhiên nơi núi rừng VB?

? Em hiểu câu thứ 2 có nội dung

ntn?

? Em có nhận xét gì về giọng điệu

của câu thơ này?

- G Câu 1 nói về ở, câu 2 nói về

ăn, câu 3 nói về đk làm việc -> đều

gian khổ nhng Bác lại rất thích thú

? Điều kiện làm việc của Bác ntn?

? ở câu 3, tác giả đã sử dụng BPNT

gì? (đối ý) ý nghĩa của NT đó?

(hình tợng Ngời vừa chân thực,

vừa có tầm vóc lớn lao)

? Nhận xét về tâm trạng của Bác

khi ở hang Pác Bó?

? Từ nào có ý nghĩa quan trọng

nhất của câu thơ, bài thơ? Vì sao?

? Giải thích ý nghĩa từ “sang”?

- Câu 3: Nơi làm việc thật thơ mộng giữa thiênnhiên hùng vĩ

+ Đối ý: Điều kiện làm việc tạm bợ (bàn đáchông chênh) / nội dung công việc quan trọng,trang nghiêm (dịch sử Đảng)

- Đối thanh: Bằng (chông chênh)/ trắc (dịch sử

Đảng)

 Với ngời cách mạng những khó khăn vật chấtthì cũng không thể cản trở cách mạng trongbất kỳ hoàn cảnh nào ngời cách mạng vẫn cóthể hoà hợp với thiên nhiên, thích nghi vớihoàn cảnh

- G* ở 3 câu thơ đầu chúng ta thấy Bác Hồ tuy phải sống trong hoàn cảnh khó khăn, nhng

đợc sống giữa núi rừng thiên nhiên đất nớc mình, đợc làm việc cho cách mạng, nên Bác rất yêu đời yêu thiên nhiên, lạc quan, vui sống Những cảm xúc đó bắt nguồn từ tình yêu

Tổ quốc thiết tha, niềm tin con ngời Thi nhân

xa thờng ca ngợi thú lâm tuyền Song điều“ ”

khác hẳn là thú lâm tuyền của Bác không“ ”

để ẩn dật trốn tránh cuộc đời, mà để làm việc cho nhân dân cho nớc, để chỉnh dịch lịch“ ”

sử, lãnh đạo nhân dân làm cách mạng giải phóng đất nớc, đa nhân dân tới ấm no hạnh phúc.

2 Cái sang của cuộc đời cách mạng“ ”

- Từ “sang” – thi nhãn của bài thơ

sang trọng, giàu có, cao quý, đẹp đẽ

? Vì sao Bác cảm thấy cuộc sống

- Điều đó xuất hiện từ quan niệm sống củaBác Hồ:

+ Ngời thấy vui, thấy thoải mái khi sống … + Niềm vui đợc trở về đất nớc hoạt động cáchmạng

+ Niềm tin vào sự thắng lợi của cách mạng

Vui vì đợc sống giữa núi rừng, hoà mình với thiên nhiên

- Thú “lâm tuyền” xa: Vui với cảnh nghèo, nhng thanh cao, trong sạch, sống hoàmình với thiên nhiên núi rừng, xa lánh cuộc đời trần tục

- Thú “lâm tuyền” ở Bác Hồ vẫn có điểm khác xa: Bác chấp nhận cuộc sống thực tại

đầy khó khăn gian khổ, để hoà nhập với thiên nhiên, để sống cuộc sống trong sạch,thanh cao và hơn thế là để làm một ngời chiến sĩ cách mạng, một vị lãnh tụ cáchmạng vĩ đại, sống cuộc sống mạnh mẽ, tích cực, suốt đời phấn đấu không mệt mỏivì sự nghệp cứu nớc, cứu dân

(3) Tính chất cổ điển và hiện đại của bài thơ đợc thể hiện nh thế nào?

* Gợi ý:

- Cổ điển: Thú “lâm tuyền”, thể thơ thất ngôn tứ tuyệt đờng luật, hình ảnh,nhịp điệu, giọng điệu, nhãn tự

- Hiện đại: Cuộc đời cách mạng, lối sống cách mạng, công việc cách mạng,tinh thần lạc quan cách mạng, ngôn từ tự nhiên, giản dị…

3 Giới thiệu bài

* Tiến trình tiết dạy

1 Đặc điểm văn bản thuyết minh

- Trình bày đặc điểm tiêu biểu của sự vật hiện tợngnhằm cung cấp tri thức khách quan, xác thực, hữuích…

- Cần trình bày chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấpdẫn

- Kết hợp nhiều phơng pháp: Nêu định nghĩa, giảithích, liệt kê, nêu ví dụ, dùng số liệu, so sánh đốichiếu, phân tích, phân loại, …

2 Chú ý:

- Bố cục: 3 phần (Tuỳ thuộc vào kiểu bài thuyếtminh: đồ vật, thể loại văn học, danh lam, phơng pháp,)

…

- Cầm tách đoạn, mỗi đoạn văn trình bày làm rõ mộtý

- Nêu các chức năng của câu nghi vấn? Cho ví dụ?

3 Giới thiệu bài

* Tiến trình tiết dạy

- H Đọc ví dụ (tr 30)

Trao đổi nhóm 2’

? Trong những đoạn trích trên, câu

nào là câu cầu khiến?

? Đặc điểm hình thức nào cho biết

đó là câu cầu khiến?

? Những câu cầu khiến này dùng

Câu cầu khiến là:

a, - Thôi đừng lo lắng (Khuyên bảo)

- Cứ về đi (Yêu cầu)

b, Đi thôi con (Yêu cầu)

* Hình thức:

- Có từ cầu khiến: đừng, đi, thôi

- Kết thúc bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm

* Chức năng: Dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề

nghị, khuyên bảo

c, Nhận xét câu Mở cửa :“ ”

giọng mạnh hơn ở câu b.

? Cách đọc câu “Mở cửa” trong ví

dụ b có gì khác với cách đọc “Mở

cửa” trong ví dụ a?

- G Chú ý việc dùng dấu trong

câu cầu khiến

- H Đọc ghi nhớ

* Luyện tập

- H Làm bài tập

- Chữa bài, nhận xét, bổ sung

* Câu hỏi bổ sung:

Trờng hợp c: Tình huống mô tả

trong truyện và hình thức vắng

mặt CN trong hai câu cầu khiến

có gì liên quan với nhau không?

* Chú ý:

Trong những tình huống gấp

gáp, cấp bách đòi hỏi những ngời

có liên quan phải có hành động

nhanh, kịp thời, cầu khiến thờng

rất ngắn gọn - CN chỉ ngời tiếp

nhận thờng vắng mặt

- H Thảo luận nhóm, trình bày

Câu 1: dùng để trả lời câu hỏi - Câu trầnthuật: Thông tin sự kiện

Câu 2: dùng để đề nghị, ra lệnh - Câu cầukhiến

* Đặc điểm hình thức: có từ cầu khiến

a, Hãy (vắng CN: Con - chỉ Lang Liêu)

b, đi (CN: ông giáo - ngôi thứ 2 số ít)

c, đừng (CN: chúng ta - ngôi thứ nhất sốnhiều)

* Nếu thay đổi CN thì:

- Câu a: Thêm CN -> ko thay đổi ý nghĩa làmcho đối tợng tiếp nhận đợc thể hiện rõ hơn vàyêu cầu nhẹ nhàng, tình cảm hơn

- Câu b: Bỏ CN -> ý nghĩa không thay đổi,

nh-ng yêu cầu manh-ng tính chất ra lệnh, kém lịch sựhơn

- Câu c: Thay CN (Các anh) -> ý nghĩa cơ bảncủa câu thay đổi (Ko có ngời nói)

Bài 2.

* Câu cầu khiến:

a, Thôi ấy đi

-> Có từ cầu khiến, vắng CN

b, Các em đừng khóc

-> Có từ cầu khiến, CN ngôi thứ 2 số nhiều

c, Đa tay cho tôi mau! Cầm lấy tay tôi này! -> Vắng CN - không có từ cầu khiến, chỉ cóngữ điệu cầu khiến, dấu (!)

Bài 3.

- Giống: Đều là câu cầu khiến có từ ngữ cầukhiến “hãy”

- Khác:

+ Câu a: Vắng CN, có từ cầu khiến và ngữ

điệu cầu khiến -> mang tính chất ra lệnh

- Nhận xét, chữa bài.

+ Câu b: Có CN “Thầy em” (ngôi thứ 2 - sốít), ý nghĩa cầu khiến nhẹ hơn (khích lệ độngviên), thể hiện rõ tình cảm của ngời nói với ng-

ời nghe

Bài 4.

- Có mục đích cầu khiến

- Dế Choắt tự coi mình là vai dới, nó yếu đuối,nhút nhát nên dùng câu nghi vấn thì ý cầukhiến nhẹ hơn, mang tính chất thăm dò, phùhợp với tính cách của nó

Bài 5.

- Không thể thay thế cho nhau:

+ Đi đi con! -> Yêu cầu ngời con thực hiệnhành động “đi”

+ Đi thôi con -> Yêu cầu cả con và mẹ thựchiện hành động “đi”

* Củng cố.

- Đặc điểm hình thức của câu cầu khiến? Cho ví dụ?

* Hớng dẫn

- Học thuộc ghi nhớ; Làm bài tập còn lại.

- Chuẩn bị: Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh

Ngày 23.1.11

Tiết 83

Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh

A Mục tiêu

Giúp học sinh biết cách viết bài giới thiệu một danh lam thắng cảnh

Rèn thao tác quan sát, tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu

Giáo dục cho học sinh tình yêu quê hơng, lòng tự hào dân tộc

- Khi thuyết minh cách làm 1 đồ vật ta phải làm gì?

3 Giới thiệu bài

- Em hiểu thế nào là danh lam thắng cảnh? Cho một vài ví dụ về danh lamthắng cảnh, di tích lịch sử mà em biết?

Danh lam thắng cảnh là những cảnh đẹp núi sông, rừng biển, thiên nhiên hoặc do con ngời góp phần tô điểm nên VD: Vịnh Hạ Long, hồ Ba Bể, Sa Pa… Nhiều danh lam cũng chính là di tích lịch sử: Cổ Loa, Đền Sóc, Hồ Hoàn Kiếm…

- Thuyết minh danh lam thắng cảnh nhằm mục đích gì?

Nhằm mục đích hớng dẫn khách du lịch hiểu tờng tận hơn, đầy đủ hơn về nơi

họ đang tham quan du lịch Còn học sinh luyện tập kiểu bài này để có ý thức hiểu sâu sắc hơn về non sông đất nớc.

* Tiến trình tiết dạy

- H Đọc bài văn (33)

? Bài thuyết minh giới thiệu mấy

đối tợng? Các đối tợng ấy có quan

? Đề bài giới thiệu đợc hoàn chỉnh

thì ngời viết nên tổ chức bố cục

ntn?

? Xét về mặt nội dung, bài thuyết

I Giới thiệu một danh lam thắng cảnh

- Đền Ngọc Sơn: Nguồn gốc sơ lợc, quá trìnhxây dựng, vị trí và nét đặc sắc

+ Phải có kiến thức về lịch sử, địa lý các danhnhân, các câu chuyện truyền thuyết gắn bó vớicác địa danh

+ Muốn có những tri thức ấy, ngời viết phải đọcsách, tra cứu tài liệu, hỏi han, quan sát

+ Bố cục:

Từ việc giới thiệu hồ Hoàn Kiếm (không gianrộng) đến việc giới thiệu đền Ngọc Sơn (khônggian hẹp)

? Đề bài giới thiệu càng hay, sinh

động lại vừa đúng với thực tế thì

ngời viết phải dựa vào yếu tố nào?

? Muốn thuyết minh 1 danh lam

thắng cảnh ngời viết phải làm gì?

- H Đọc ghi nhớ (34)

* Luyện tập

- H Thảo luận nhóm

Chữa bài, nhận xét bổ sung

- H Chữa bài vào vở bài tập

? Theo em giới thiệu thắng cảnh

thì phải chú ý đến những gì?

* Gv chốt:

+ Giới thiệu danh lam thắng cảnh

phải chú ý giới thiệu:

đời sống tình cảm của con ngời

+ Cần sử dụng yếu tố miêu tả để

khơi gợi

=> Nội dung bài viết còn khô khan

+ Phơng pháp thuyết minh: Nêu định nghĩa,giải thích

+ Lời giới thiệu có kèm theo miêu tả, bình luận

3 Ghi nhớ (sgk 34)

II Luyện tập

Bài 1: Lập lại bố cục

* MB: Giới thiệu Hồ HK và đền Ngọc Sơn (bằng quan sát, nhận xét)

* TB:

- Giới thiệu hồ Hoàn Kiếm: vị trí, diện tích, độsâu nông qua các mùa, sự tích trả gơm, nói kỹhơn về Tháp Rùa, về rùa Hồ Gơm - quang cảnh

đờng phố quanh hồ

- Giới thiệu đền Ngọc Sơn (nh ý 1)

* KB:

- ý nghĩa lịch sử, vị trí của thắng cảnh trong

đ/s t/c của con ngời

- Bài học về giữ gìn tôn tạo thắng cảnh

Bài 2 Trình tự giới thiệu.

- Từ trên gác nhà bu điện nhìn bao quát cảnh hồ

? Em có thể viết phần mở bài nh

thế nào?

Viết lại theo bố cục 3 phần cần giữ lại:

- Lịch sử hồ Hoàn Kiếm với câu chuyện vua Lêtrả gơm

- Năm 1864, Nguyễn Văn Siêu sửa lại…

Ngày nay, khu quanh hồ thành tên bờ Hồ Nơi hội tụ của nhân dân ta trong ngày lễ Tết

* Củng cố

- Giới thiệu về danh lam thắng cảnh:

+ Tra cứu sách vở, hỏi han, quan sát

+ Bài viết có đủ ba phần: MB - TB - KB

+ Giới thiệu + miêu tả, bình luận trên cơ sở kiến thức đáng tin cậy + Lời văn chính xác biểu cảm

* Hớng dẫn

- Học thuộc ghi nhớ Hoàn thiện bài tập

- Chuẩn bị: Ôn tập về văn bản thuyết minh

3 Giới thiệu bài

* Tiến trình tiết dạy

? Vb thuyết minh có vai trò và tác

dụng ntn trong đời sống?

- Là kiểu vb thông dụng trong mọi

lĩnh vực của đ/s nhằm cung cấp

những tri thức về đặc điểm, tính

chất, nguyên nhân của các svht

trong tự nhiên, xã hội bằng phơng

thức trình bày, giới thiệu, giải

thích

? Vb thuyết minh có những tính

chất gì khác với văn bản tự sự,

miêu tả, biểu cảm, nghị luận?

? Muốn làm tốt bài văn thuyết

minh, cần phải chuẩn bị những gì?

? Bài văn thuyết minh phải làm nổi

đợc sử dụng hợp lý Tất cả chi tiết

đều nhằm làm rõ và nổi bật đối

t-ợng cần thuyết minh

* Luyện tập

- G Dẫn dắt, hớng dẫn

I Ôn tập lí thuyết

1 Vai trò và tác dụng của VB thuyết minh

- Đáp ứng nhu cầu hiểu biết của con ngời,

đem đến những tri thức về bản chất của sựviệc, hiện tợng

2 Tính chất của VB thuyết minh

Bài 1 Nêu cách lập ý và lập dàn bài.

a Giới thiệu một đồ dùng trong học tập hoặc trong sinh hoạt.

* Lập ý.

- Tên đồ dùng, hình dáng, kích thớc, màu sắc,cấu tạo, công dụng của đồ dùng, những điều l-

u ý khi sử dụng

* Dàn ý.

- MB: Khái quát tên đồ dùng và công dụng

- TB: Hình dáng, chất liệu, kích thớc, màusắc, cấu tạo các bộ phận, cách sử dụng…

? Nội dung của phần MB?

lễ hội…

* Dàn ý.

- MB: Vị trí và ý nghĩa văn hoá, lịch sử, xãhội của danh lam đối với quê hơng, đất nớc

- TB

+ Vị trí địa lí, quá trình hình thành, pháttriển, tu tạo trong quá trình lịch sử cho đếnngày nay

+ Cấu trúc, quy mô từng khối, từng mặt… + Hiện vật trng bày, thờ cúng

+ Phong tục, lễ hội

- KB: Thái độ tình cảm với danh lam

Bài 2 Tập viết đoạn

- Đề b

* Tham khảo:

c, Thuyết minh một văn bản, một thể loại văn học

- Mở bài: Giải thích chung về văn bản, thể thơ, vị trí của nó với văn hóa, xãhội hoặc thể loại

- Thân bài: Giải thích phân tích cụ thể về nội dung, hình thức của văn bản,thể loại

- Kết bài: Những điều cần lu ý khi thởng thức hoặc sáng tạo thể loại, văn bản

I Giới thiệu chung

- Viết từ ngày 29 tháng 8 năm 1942 đến ngày 10 tháng 9 năm 1943, trong

thời gian Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam ở Quảng Tây, Trung

Quốc.

- 13 tháng, Người bị chuyển qua 13 huyện với 18 nhà lao ở tỉnh Quảng Tây

suốt, phải chịu mọi sự hà khắc của chế độ nhà tù Quốc dân đảng Tưởng GiớiThạch

- Được viết bằng chữ Hán, gồm 133 bài, là tập nhật ký bằng thơ độc đáo viết

trung tù ngục

- Là tập thơ bằng chữ Hán cuối cùng trong lịch sử văn học Việt Nam, nhưng

tư duy nghệ thuật của nó chủ yếu lại thuộc một loại khác so với truyền thống

- Tác phẩm đã được xuất bản nhiều lần, được dịch và giới thiệu ở nhiều nước

trên thế giới, nhiều lần được thể hiện bằng thư pháp tiếng Việt, Hán, Hàn, Nhật

II Những giá trị tiêu biểu của tập thơ

1 Giá trị nội dung

- Cung cấp cho ta những hiểu biết về chế độ lao tù khắc nghiệt của chínhquyền Tưởng Giới Thạch với đầy rẫy những cay đắng, đau khổ, oan ức, bất bình

Không rau, không muối, canh không có Mỗi bữa lưng cơm đỏ gọi là

Có kẻ đem cơm còn chắc dạ

Không người lo bữa đói kêu cha (Cơm tù)

Mới đến nhà giam phải nộp tiền

Lệ thường ít nhất năm mươi nguyên Nếu anh không có tiền đem nộp

Mỗi bước anh đi mỗi bước phiền (Tiền vào nhà giam)

Đánh bạc ở ngoài quan bắt tội Trong tù đánh bạc được công khai

Bị tù, con bạc ăn năn mãi

Sao trước không vô quách chốn này? (Đánh bạc

- Giúp ta hiểu rõ vẻ đẹp tâm hồn của chính bản thân người đã sáng tạo ra nó, nhà cách mạng, nhà thơ Hồ Chí Minh

2 Giá trị tư tưởng

a, Lòng yêu nước, giải phóng dân tộc

- Xót mình giam hãm trong tù ngục

Chẳng được xông ra giữa trận tiền

- Thà chết chẳng cam nô lệ mãi ("Việt Nam có báo động", nguồn tin xách đạo trên báo Ung Ninh)

- Cánh lá khéo in hình Dực Đức

Vầng hồng sáng mãi dạ Quan Công

Năm tròn cố quốc tăm hơi vắng

Tin tức bên nhà bữa bữa trông (Tức cảnh)

b, Lòng nhân ái bao la, tình yêu cuộc sống sâu nặng

- Yêu thiên nhiên, tạo vật

- Quan tâm tới mọi đối tượng dù trong hoàn cảnh nào: em bé, phu làm

đường, bạn tù, … đến cả những vật vô tri vô giác từng gắn bó với mình từ chiếc răng bị rụng đến chiếc gậy bị lính ngục đánh cắp

c, Một tâm hồn tự do, lạc quan yêu đời

- Thân thể ở trong lao-Tinh thần ở ngoài lao

- Hôm nay xiềng sắt thay dây trói - Mỗi bước leng keng tiếng nhạc rung - Tuy bị tình nghi là gián điệp - Mà như khanh tướng vẻ ung dung

- Trên đời ngàn vạn điều cay đắng - Cay đắng chi bằng mất tự do?

(Cảnh binh khiêng lợn cùng đi)

- Ví không có cảnh đông tàn Thì đâu có cảnh huy hoàng ngày xuân

Nghĩ mình trong bước gian truân

Tai ương rèn luyện, tinh thần thêm hăng (Tự khuyên mình)

- Một canh hai canh hồn quanh (Không ngủ được)

d, Một tinh thần “thép” vượt qua những đọa đày về thể xác, mọi thử

thách khốc liệt về tinh thần

3 Giá trị nghệ thuật

- Giọng điệu thơ đa dạng: châm biếm, triết lí, trữ tình, hài hước, tả thực…

- Sử dụng đa dạng các BPTT: so sánh, nhân hoá, đối, điệp ngữ, …

* Tham khảo.

a, Giá trị tư tưởng về văn học nghệ thuật được diễn tả trong bài thơ "Cảm tưởng

đọc Thiên Gia Thi"

Thơ xưa thường chuộng thiên nhiên đẹp

Mây, gió, trăng, hoa, tuyết, núi sông Nay ở trong thơ nên có thép

Nhà thơ cũng phải biết xung phong

b, Giá trị về Đường thi

Tập thơ có nhiều bài được viết theo lối chơi chữ, chiết tự chữ Hán (trong đó

có một số chữ khó), nên các bản dịch tiếng Việt đôi khi không nói hết ý của bài

Ví dụ: Câu thơ "Ly khai trúc sản xuất chân long" (Mở cửa nhà lao ắt rồngbay) Trong tiếng Hán, nếu phát âm, cả hai chữ Rồng và Lồng cùng được phát âm

là Lung Khi viết, nếu bỏ bộ Trúc ở trên đi, thì chữ Lồng trở thành chữ Rồng

Tập thơ đã sử dụng một cách sáng tạo các quy luật của thơ Đường, các tụcngữ, điển cố Trung Hoa Ông Quách Mạt Nhược khi đọc tập thơ nhận xét rằng

"Nhiều bài trong tập thơ sánh ngang Đường thi"

c, Thời gian Bác bị giam cầm trong nhà lao, không có điều kiện hoạt động, vô

cùng nóng ruột, Người “cũng đành” phải làm thơ-nhật ký-để khuây khỏa, nên đây

là thời gian Người dành nhiều thời gian và tâm huyết cho thơ và đã sáng tạo ra cảmột tập thơ với những nét độc đáo nhất, đặc sắc nhất, rất riêng của Hồ Chí Minh,

mà người đọc không cầm được nước mắt Trong tù, làm thơ đối với Bác đúng là để

đỡ sốt ruột, nhưng làm mãi, đếm lại “Thơ tù ta viết hơn trăm bài rồi”, Bác lại thấycàng sốt ruột hơn vì tâm trí lúc nào cũng gắn liền với Tổ quốc, cách mạng: “ Nhòm qua cửa ngục ngóng trời tự do” Ta hiểu vì sao ngay sau khi thoát khỏi nhàlao, Bác liền để thất lạc tập nhật ký vô giá này, nên nó ra mắt người đọc muộn mấtgần 20 năm, bởi Người không cho đấy là thơ, hơn nữa như nhà thơ Cu-ba P.P.Rô-đri-ghết nói: “Luôn luôn Người quên bản thân mình và những gì thuộc về mình” Bên cạnh sự nghiệp cách mạng vĩ đại, và vì mục đích cách mạng, ngay cả khi

bị giam cầm trong nhà lao, Bác đã để lại cho chúng ta “Nhật ký trong tù” vô giátrong một sự nghiệp văn học lớn lao của Người Một nhà thơ của Trung Quốc đã

viết: “Nhật ký trong tự” là bức chõn dung của một bậc đại nhõn - đại trớ - đại dũng,

mà đại nhõn là cỏi gốc, là cơ sở

* Hướng dẫn

- Đọc tham khảo, chộp một số bài thơ tiờu biểu theo cỏc chủ đề

- Chuẩn bị: Ngắm trang, Đi đường

- Hs hiểu đợc ý nghĩa t tởng của bài thơ: Từ việc đi đờng gian lao mà nêu lênbài học đờng đời, bài học cách mạng Cảm nhận đợc sức truyền cảm NT của bàithơ: rất bình dị, tự nhiên mà chặt chẽ, mang ý nghĩa sâu sắc

3 Giới thiệu bài

* Tiến trình tiết dạy

- H Đọc chú thích

? Em hãy cho biết hoàn cảnh ra đời, t tởng

và giá trị của tập “Nhật ký trong tù”?

3 Thể thơ

Thất ngôn tứ tuyệt Đờng luật

tâm hồn nghệ sĩ rất nhạy cảm trớc vẻ đẹp

thiên nhiên Hai câu thơ cuối có cấu trúc

đăng đối, có giá trị nghệ thuật rất cao và

phần dịch thơ đã làm giảm mất đi hiệu quả

nghệ thuật đó)

- G Ngắm trăng (Vọng nguyệt)  là đề tài phổ

biến trong thơ xa Thi nhân xa, gặp cảnh

trăng đẹp thờng đem rợu, hoa để thởng thức 

có những thứ đó thì sự ngắm trăng mới thật

mĩ mãn, thú vị Nói chung ngời ta chỉ ngắm

trăng khi thảnh thơi, th thái

? Câu thơ thứ 2 dịch cha thật sát Vậy ta phải

hiểu nh thế nào ở câu 2?

(Cụm từ: “Khó hững hờ” nh lời giãi bày

tâm sự, bộc lộ cái xốn xang, bối rối rất nghệ

sĩ của tâm hồn Bác, trớc cảnh đẹp của đêm

trăng)

? Sự khát khao đợc thởng trăng một cách

trọn vẹn và lấy làm tiếc không có rợu và hoa,

cho thấy điều gì ở Bác?

* Hai câu thơ đầu toả sáng một tâm hồn

thanh cao, vợt trên gian khổ để hớng tới cái

trong sáng, cái đẹp của thiên nhiên, vũ trụ

bao la  Đó chính là yếu tố lãng mạn cách

mạng của bài thơ.

? Có thể đặt nhan đề cho hai câu thơ cuối là

gì?

? Nghệ thuật ở 2 câu thơ cuối có gì đặc biệt?

? Phép đối đã đem lại hiệu quả NT ntn?

- G Trăng đợc nhân hoá, ngời tù đợc hoá

- Bác xốn xang, bối rối trớc cảnh

đêm trăng đẹp

=> Trong cảnh tù ngục, tâm hồn Bácvẫn tự do, ung dung, khao khát đợcthởng trăng một cách trọn vẹn

=> Thể hiện Bác là một ngời tù cáchmạng và cũng là một con ngời yêuthiên nhiên sâu sắc và có tâm hồnrung động mãnh liệt trớc cảnh trăng

đẹp

2 Hai câu cuối

- Mối giao hoà đặc biệt giữa ngời tùthi sĩ với vầng trăng

- Nghệ thuật đối rất đặc sắc + nhânhoá:

+ Nhân hớng - Nguyệt tòng+ Khán minh nguyệt - Khán thi gia

thân thành thi sĩ Đó là một cuộc hội ngộ

thanh cao của đôi tri âm tri kỉ Đây là cuộc

vợt ngục về t tởng của ngời tù cách mạng Hồ

Chí Minh

? Hai câu thơ cuối cho em hiểu đợc tình cảm

với thiên nhiên và tinh thần cách mạng của

Bác ntn?

- G Hai câu thơ cho thấy t tởng kỳ diệu của

ngời chiến sĩ - thi sĩ ấy: Một bên là nhà tù

đen tối, một bên là vầng trăng thơ mộng, thế

giới của cái đẹp, là bầu trời tự do, lãng mạn

ở giữa hai thế giới ấy là song sắt nhà tù

Nh-ng với cuộc Nh-ngắm trăNh-ng này nhà tù đã trở

nên bất lực, vô nghĩa trớc những tâm hồn tri

âm tri kỷ đến với nhau ở đây ngời tù cách

mạng đã không chút bận tâm về cùm xích,

đói rét, bất chấp song sắt thô bạo để tâm hồn

bay bổng tìm đến với vầng trăng tri âm

? T tởng cổ điển và t tởng thép, chất nghệ sĩ

của chiến sĩ đợc kết hợp nh thế nào trong bài

thơ?

- H Ghi nhớ (38)

? Hãy so sánh bản phiên âm chữ Hán với

phần dịch nghĩa và dịch thơ 2 câu đầu?

? Nhận xét về giọng thơ và ý nghĩa sâu xa

của câu thơ đầu?

? ở câu 2, tác giả sử dụng BPNT gì? Tác

dụng của BPNT đó?

=> Thể hiện mối giao hoà gắn bó

đặc biệt giữa Bác và trăng Với Bác,trăng trở thành tri âm tri kỉ

- ở lời thơ cuối ta cảm nhận đợc:+ Tình yêu thiên nhiên đặc biệt sâusắc mạnh mẽ của Bác

+ Sức mạnh t tởng lớn lao của ngờichiến sĩ vĩ đại

+ T tởng thép: T tởng tự do, phongthái ung dung, vợt hẳn lên sự nặng

nề, tàn bạo của ngục tù

3 Tổng kết

* T tởng cổ điển

Thi đề: Vọng nguyệt Thi liệu: Trăng, rợu, hoa Cấu trúc đăng đối Tình yêu thiên nhiên mãnh liệt

* T tởng thép

Là sự tự do nội tại Phong thái ung dung vợt lên

sự tàn bạo của ngục tù

* Câu 2:

- Nghĩa đen : Nói cụ thể cái gian laocủa tẩu lộ: Vợt qua rất nhiều núi, hếtdãy này đến dãy khác, liên miên bất