SGK lich su 8 new

SGK lich su 8 new

nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc viÖt nam

bé giịo dôc vộ ệộo tỰo

phan ngảc liến (Tững chự biến kiếm Chự biến)

NguyÔn Họu chÝ - nguyÔn ngảc cể - nguyÔn anh dòng

trỡnh ệừnh tỉng - trẵn thỡ vinh

nhộ xuÊt bờn giịo dôc viỷt nam

(Tịi bờn lẵn thụ mđêi)

Bờn quyÒn thuéc Nhộ xuÊt bờn Giịo dôc Viỷt Nam - Bé Giịo dôc vộ ậộo tỰo

In xong vộ nép lđu chiÓu thịng nẽm 2014.

Chỡu trịch nhiỷm xuÊt bờn : Chự tỡch Héi ệăng Thộnh viến kiếm Tững Giịm ệèc NGđT NGấ TRẵN ịI

Phã Tững Giịm ệèc kiếm Tững biến tẺp GS.TS vò vẽn hỉng

Biến tẺp lẵn ệẵu : Lế Hăng sển - nguyÔn hăng liến

Biến tẺp tịi bờn : l u hoa sển

Biến vỳ lđĩc ệă : cỉ ệục nghỵa

Biến tẺp mỵ thuẺt, kỵ thuẺt : nguyÔn bÝch la - nguyÔn kim dung

Trừnh bộy bừa : nguyÔn mỰnh hỉng

Sỏa bờn in : lế hăng sển

Chạ bờn : cềng ty cữ phẵn mỵ thuẺt vộ truyÒn thềng

Thêi kừ xịc lẺp cựa chự nghỵa tđ bờn

(Tõ giọa thạ kử XVI ệạn nỏa sau thạ kử XIX)

Hộộ LLaann,, CCịịcchh m mỰỰnngg AAnnhh,, CChhiiạạnn ttrraannhh ggiiộộnnhh ệệéécc llẺẺpp ẻẻ BBớớcc M Mỵỵ

I - Sù biạn ệữi vÒ kinh tạ, xở héi tẹy ẹu trong cịc thạ kử

XV - XVII cịch mỰng hộ lan thạ kử xvi

1 Mét nÒn sờn xuÊt mắi ra ệêi

Vộo thạ kử XV, trến cể sẻ nÒn sờn xuÊt cềng trđêng thự cềng, ẻ Tẹy ằu bớt

ệẵu xuÊt hiỷn cịc xđẻng dỷt vời, luyỷn kim, nÊu ệđêng cã thuế mđắn nhẹncềng NhiÒu thộnh thỡ trẻ thộnh trung tẹm sờn xuÊt vộ buền bịn Cịc ngẹnhộng ệđĩc thộnh lẺp vộ ngộy cộng cã vai trư to lắn

ậã lộ nÒn sờn xuÊt tđ bờn chự nghỵa, vắi sù hừnh thộnh hai giai cÊp mắi :giai cÊp tđ sờn vộ giai cÊp về sờn

Trong nÒn sờn xuÊt mắi, giai cÊp tđ sờn cã thạ lùc vÒ kinh tạ, nhđng khềng cã quyÒn lùc chÝnh trỡ, bỡ nhộ nđắc phong kiạn kừm hởm Nhẹn dẹn lao ệéng (chự yạu lộ nềng dẹn, thĩ thự cềng, cềng nhẹn) bỡ ịp bục, bãc lét nẳng nÒ.Mẹu thuÉn giọa chạ ệé phong kiạn vắi giai cÊp tđ sờn vộ cịc tẵng lắp nhẹndẹn ngộy cộng gay gớt ; ệẹy lộ nguyến nhẹn chự yạu dÉn tắi cịc cuéc ệÊu tranh

- H{y nếu nhọng biÓu hiỷn mắi vÒ kinh tạ, x{ héi ẻ Tẹy ằu trong cịc thạ kử XV - XVII.

2 Cịch mỰng Hộ Lan thạ kử XVI

Vộo ệẵu thạ kử XVI, vỉng ệÊt Nế-ệĐc-lan (thuéc hai nđắc Hộ Lan vộ Bử hiỷnnay) cã nÒn kinh tạ tđ bờn chự nghỵa phịt triÓn nhÊt ẻ Tẹy ằu, song sù thèngtrỡ cựa Vđểng quèc Tẹy Ban Nha ệở ngẽn cờn sù phịt triÓn nộy Nhẹn dẹnNế-ệĐc-lan nhiÒu lẵn nữi dẺy chèng sù ệề hé cựa Vđểng quèc Tẹy Ban Nha,mỰnh mỳ nhÊt lộ cuéc ệÊu tranh thịng 8 - 1566 Cuéc ệÊu tranh bỡ ệộn ịp

ệÉm mịu ậạn nẽm 1581, cịc tửnh miÒn Bớc Nế-ệĐc-lan thộnh lẺp nđắc cénghoộ vắi tến gải chÝnh thục lộ Cịc tửnh liến hiỷp (vÒ sau gải lộ Hộ Lan) Cuécchiạn tranh cưn tiạp diÔn, mởi ệạn nẽm 1648 nÒn ệéc lẺp cựa Hộ Lan mắi ệđĩcchÝnh thục cềng nhẺn Hộ Lan ệđĩc giời phãng, tỰo ệiÒu kiỷn cho chự nghỵa tđbờn ẻ nđắc nộy phịt triÓn

Cịch mỰng Hộ Lan thạ kử XVI ệđĩc xem lộ cuéc cịch mỰng tđ sờn ệẵu tiến

trến thạ giắi

- Trừnh bộy diÔn biạn vộ kạt quờ cựa Cịch mỰng Hộ Lan.

II - Cịch mỰng tđ sờn anh thạ kử XVII

1 Sù phịt triÓn cựa chự nghỵa tđ bờn ẻ Anh

Trong sù phịt triÓn chung cựa chẹu ẹu, quan hỷ tđ bờn chự nghỵa ẻ Anh lắnmỰnh hển cờ, trđắc hạt lộ ẻ miÒn ậềng - Nam NhiÒu cềng trđêng thự cềng :luyỷn kim, cể khÝ, lộm ệă sụ, dỷt len dỰ ra ệêi, phôc vô cho tiếu dỉng trongnđắc vộ xuÊt khÈu sang Hộ Lan, Phịp, ậục, I-ta-li-a

NhiÒu trung tẹm lắn vÒ cềng nghiỷp, thđểng mỰi, tội chÝnh ệđĩc hừnh thộnh,tiếu biÓu lộ Luẹn ậền

Nhọng phịt minh mắi vÒ kỵ thuẺt, cịc hừnh thục tữ chục lao ệéng hĩp lÝ lộmcho nẽng suÊt lao ệéng tẽng nhanh

Tõ nẽm 1551 ệạn nẽm 1651, sè lđĩng than ệđĩc khai thịc tẽng 14 lẵn Vộo

ệẵu thạ kử XVII, ẻ Anh cã 800 lư nÊu sớt, mẫi tuẵn sờn xuÊt 3 - 4 tÊn Mét sè xđẻng dỷt len dỰ thuế hộng nghừn cềng nhẹn NhiÒu cềng ti thđểng mỰi hoỰt

ệéng mỰnh ẻ nhiÒu nđắc, nữi tiạng nhÊt lộ Cềng ti ậềng Ên ậé.

Sè ệềng ệỡa chự lộ quý téc võa vộ nhá chuyÓn sang kinh doanh theo lèi tđbờn Hả ệuữi tị ệiÒn, rộo ệÊt, biạn ruéng thộnh ệăng cá, thuế nhẹn cềng nuềi

cõu, lÊy lềng cõu cung cÊp cho thỡ trđêng Hả trẻ thộnh tẵng lắp quý téc mắi,

cã thạ lùc lắn vÒ kinh tạ Nềng dẹn trẻ nến nghÌo khữ, kĐo ra thộnh thỡ lộmthuế, hay di cđ ra nđắc ngoội

Sù thay ệữi vÒ kinh tạ, nhọng mẹu thuÉn gay gớt giọa tđ sờn, quý téc mắivắi chạ ệé quẹn chự chuyến chạ (bến cỰnh mẹu thuÉn cò giọa nềng dẹn vắi ệỡachự, quý téc) dÉn tắi cuéc cịch mỰng lẺt ệữ chạ ệé phong kiạn, xịc lẺp quan hỷsờn xuÊt tđ bờn chự nghỵa

- Trừnh bộy sù phịt triÓn chự nghỵa tđ bờn ẻ Anh vộ nhọng hỷ quờ cựa nã.

2 Tiạn trừnh cịch mỰng

a) Giai ệoỰn 1 (1642 - 1648)

Nẽm 1640, Quèc héi (ệđĩc thộnh

lẺp tõ thạ kử XIII) - găm phẵn lắn lộ

quý téc mắi, ệđĩc triỷu tẺp Cịc ệỰi

biÓu ệở tè cịo chÝnh sịch cai trỡ ệéc

ệoịn cựa vua Sịc-lể I vộ ệÒ ra mét

sè yếu cẵu : vua khềng ệđĩc tù tiỷn

ệẳt thuạ mắi, khềng ệđĩc bớt ngđêi

mộ khềng ệđa ra toộ ịn xĐt xỏ

Nhẹn dẹn ựng hé Quèc héi, lến ịn

nhộ vua Sịc-lể I chỰy lến phÝa bớc

Luẹn ậền, chuÈn bỡ lùc lđĩng chèng

lỰi Quèc héi vộ nhẹn dẹn

Thịng 8 - 1642, cuéc néi chiạn

bỉng nữ Quẹn ệéi cựa Quèc héi, do

ấ-li-vể Crềm-oen (1599 - 1658) chử

huy, ệịnh bỰi quẹn ệéi nhộ vua Giai

ệoỰn 1 cựa cuéc néi chiạn chÊm dụt

b) Giai ệoỰn 2 (1649 - 1688)

Trđắc sục Đp cựa quẹn ệéi vộ nhẹn

dẹn, Crềm-oen ệđa vua ra xĐt xỏ

gừ Vừ vẺy, hả tiạp tôc nữi dẺy ệÊu

tranh Crềm-oen thiạt lẺp chạ ệé ệéc

tội quẹn sù

Sù bÊt mởn cựa quẵn chóng ngộy

cộng tẽng Vừ vẺy, quý téc mắi vộ tđ

sờn khềi phôc lỰi chạ ệé quẹn chự

nhđng vÉn giọ nhọng thộnh quờ cựa

cịch mỰng Thịng 12 - 1688, Quèc héi

tiạn hộnh mét cuéc ệờo chÝnh, phạ

truÊt vua Giếm II (lến ngềi nẽm 1685)

vộ ệđa Vin-hem O-ran-giể (Quèc

trđẻng Hộ Lan, con rÓ Giếm II) lến

lộm vua Chạ ệé quẹn chự lẺp hiạn ra

ệêi Nhộ vua khềng nớm thùc quyÒn, mải quyÒn lùc quèc gia thuéc vÒ tđ sờn

vộ quý téc mắi

- Trừnh bộy nhọng nĐt chÝnh vÒ cuéc néi chiạn ẻ Anh.

- Vừ sao chạ ệé céng hoộ ẻ Anh lỰi ệđĩc thay bỪng chạ ệé quẹn chự lẺp hiạn ?

3 ý nghỵa lỡch sỏ cựa Cịch mỰng tđ sờn Anh thạ kử XVII

Cuéc Cịch mỰng tđ sờn Anh ệở thộnh cềng, chự yạu vừ ệđĩc quẵn chóngựng hé vộ tham gia ệÊu tranh Cịch mỰng mẻ ệđêng cho chự nghỵa tđ bờnphịt triÓn mỰnh mỳ hển, ệem lỰi thớng lĩi cho giai cÊp tđ sờn vộ quý téc mắi.Nhđng quyÒn lĩi cựa nhẹn dẹn lao ệéng lỰi khềng ệđĩc ệịp ụng

VÒ ý nghỵa lỡch sỏ cựa Cịch mỰng tđ sờn Anh thạ kử XVII, Cịc Mịc viạt :

"Thớng lĩi cựa giai cÊp tđ sờn cã nghỵa lộ thớng lĩi cựa chạ ệé xở héi mắi, thớng lĩi cựa chạ ệé tđ họu tđ bờn chự nghỵa ệèi vắi chạ ệé phong kiạn".

- Em hiÓu nhđ thạ nộo vÒ cẹu nãi trến cựa Mịc ?

- Nếu kạt quờ cựa Cịch mỰng tđ sờn Anh thạ kử XVII.

Hừnh 2 Xỏ tỏ Sịc-lể I

III - Chiạn tranh giộnh ệéc lẺp cựa cịc thuéc ệỡa Anh

ẻ bớc mỵ

1 Từnh hừnh cịc thuéc ệỡa Nguyến nhẹn cựa chiạn tranh

Sau khi Cề-lềm-bề từm ra chẹu Mỵ, nhiÒu nđắc chẹu ẹu lẵn lđĩt chiạm vộchia nhau chẹu lôc mắi nộy lộm thuéc ệỡa Tõ ệẵu thạ kử XVII ệạn ệẵu thạ kửXVIII, thùc dẹn Anh ệở thộnh lẺp 13 thuéc ệỡa cựa mừnh ẻ Bớc Mỵ

ậẹy lộ vỉng ệÊt phừ nhiếu, giộu tội nguyến, quế hđểng lẹu ệêi cựa ngđêi In-ệi-an (thữ dẹn da ệá) Trong hai thạ kử XVII - XVIII, thùc dẹn Anh ệở tiếu diỷt hoẳc dăn ngđêi In-ệi-an vộo vỉng ệÊt phÝa tẹy xa xềi Hả bớt ngđêi da ệen

ẻ chẹu Phi ệđa sang lộm nề lỷ ệÓ khai khÈn ệÊt hoang, lẺp ệăn ệiÒn.

- Nếu mét vội nĐt vÒ sù xẹm nhẺp vộ thộnh lẺp cịc thuéc ệỡa cựa thùc dẹn Anh ẻ Bớc Mỵ.

Hừnh 3 Lđĩc ệă 13 thuéc ệỡa cựa Anh ẻ Bớc Mỵ

Kinh tạ ẻ 13 thuéc ệỡa nộy sắm phịt triÓn theo con ệđêng tđ bờn chự nghỵa.Thùc dẹn Anh từm mải cịch ngẽn cờn sù phịt triÓn cềng, thđểng nghiỷp cựacịc thuéc ệỡa ẻ Bớc Mỵ (cđắp ệoỰt tội nguyến, thuạ mị nẳng nÒ, ệéc quyÒnbuền bịn trong vộ ngoội nđắc) Cđ dẹn ẻ cịc thuéc ệỡa Bớc Mỵ, găm phẵn lắn

lộ con chịu ngđêi Anh di cđ sang, mẹu thuÉn gay gớt vắi chÝnh quèc Cịc tẵnglắp nhẹn dẹn thuéc ệỡa, bao găm tđ sờn, chự ệăn ệiÒn, cềng nhẹn, nề lỷ ệÒu

ệÊu tranh chèng ịch thèng trỡ cựa thùc dẹn Anh

- Vừ sao nhẹn dẹn cịc thuéc ệỡa ẻ Bớc Mỵ ệÊu tranh chèng thùc dẹn Anh ?

2 DiÔn biạn cuéc chiạn tranh

Thịng 12 - 1773, nhẹn dẹn cờng

Bề-xtển tÊn cềng ba tộu chẻ chÌ cựa Anh vộ

nĐm cịc thỉng chÌ xuèng biÓn ệÓ phờn ệèi

chạ ệé thuạ cựa thùc dẹn Anh ẻ cịc thuéc

ệỡa Bớc Mỵ

Tõ 5 - 9 ệạn 26 - 10 - 1774, ệỰi biÓu cịc

thuéc ệỡa Bớc Mỵ ệở hảp Héi nghỡ lôc ệỡa ẻ

Phi-la-ệen-phi-a, ệưi vua Anh xoị bá cịc

luẺt cÊm về lÝ Nhộ vua khềng chÊp nhẺn

Thịng 4 - 1775, chiạn tranh bỉng nữ giọa

chÝnh quèc vộ cịc thuéc ệỡa Bớc Mỵ Nghỵa

quẹn do Gioãc-giể Oa-sinh-tển chử huy

G Oa-sinh-tển lộ mét chự nề giộu, cã

tội quẹn sù vộ tữ chục, ệđĩc cỏ lộm

Tững chử huy nghỵa quẹn.

Ngộy 4 - 7 - 1776, Tuyến ngền ậéc lẺp ệđĩc cềng bè, xịc ệỡnh quyÒn cựa con

ngđêi vộ quyÒn ệéc lẺp cựa cịc thuéc ệỡa

Tuyến ngền ệở khỬng ệỡnh : Mải ngđêi sinh ra ệÒu cã quyÒn bừnh ệỬng TỰo hoị ban cho hả nhọng quyÒn khềng thÓ tđắc bá Trong sè nhọng quyÒn Êy

cã quyÒn ệđĩc sèng, quyÒn ệđĩc tù do vộ quyÒn mđu cẵu hỰnh phóc.

- Theo em, tÝnh chÊt tiạn bé cựa "Tuyến ngền ậéc lẺp" cựa Mỵ thÓ hiỷn

ẻ nhọng ệiÓm nộo ?

Chiạn tranh vÉn tiạp diÔn Do sè lđĩng Ýt, trang bỡ nghÌo nộn nến lóc ệẵuquẹn khẻi nghỵa ệở thÊt bỰi ẻ mét sè nểi Tuy nhiến, nghỵa quẹn vÉn giọ ệđĩclùc lđĩng vộ ệịnh thớng cịc ệĩt tÊn cềng lắn cựa quẹn Anh

Hừnh 4 G Oa-sinh-tển

(1732 - 1799)

Ngộy 17 - 10 - 1777, quẹn khẻi nghỵa thớng mét trẺn lắn ẻ Xa-ra-tề-ga.

5000 quẹn Anh bỡ bớt lộm tỉ binh, viến tđắng chử huy phời ệẵu hộng Chiạn thớng cựa quẹn khẻi nghỵa lộm suy sôp tinh thẵn quẹn Anh, cựng cè lưng tin vộo thớng lĩi cựa nhẹn dẹn cịc thuéc ệỡa Anh ẻ Bớc Mỵ Tiạp ệã, nghỵa quẹn thớng nhiÒu trẺn khịc, buéc Anh phời kÝ Hiỷp đắc VĐc-xai 1783.

- Cuéc Chiạn tranh giộnh ệéc lẺp cựa cịc thuéc ệỡa Anh ẻ Bớc Mỵ diÔn ra nhđ thạ nộo ?

3 Kạt quờ vộ ý nghỵa cuéc Chiạn tranh giộnh ệéc lẺp cựa cịc thuéc ệỡa Anh ẻ Bớc Mỵ

Theo Hiỷp đắc VĐc-xai 1783, Anh thõa nhẺn nÒn ệéc lẺp cựa cịc thuéc ệỡa Bớc Mỵ Chiạn tranh kạt thóc thớng lĩi vắi sù ra ệêi mét quèc gia mắi - Hĩp chóngquèc Mỵ (viạt tớt theo tiạng Anh lộ USA, thđêng gải lộ nđắc Mỵ hay Hoa Kừ).Nẽm 1787, Hiạn phịp ệđĩc ban hộnh Theo Hiạn phịp, Mỵ lộ nđắc cénghoộ liến bang ChÝnh quyÒn trung đểng ệđĩc tẽng cđêng, nhđng cịc bang

ệđĩc quyÒn tù trỡ réng rởi Tững thèng nớm quyÒn hộnh phịp Quèc héi gămhai viỷn - Thđĩng viỷn vộ HỰ viỷn, nớm quyÒn lẺp phịp QuyÒn dẹn chự

bỡ hỰn chạ

Chử nhọng ngđêi da trớng cã tội sờn, ệãng thuạ theo quy ệỡnh mắi cã quyÒn ụng cỏ, bẵu cỏ Phô nọ khềng cã quyÒn bẵu cỏ Nhọng ngđêi nề lỷ da ệen

vộ ngđêi In-ệi-an khềng cã quyÒn chÝnh trỡ

- Nhọng ệiÓm nộo thÓ hiỷn sù hỰn chạ cựa Hiạn phịp 1787 cựa Mỵ ?

Chiạn tranh giộnh ệéc lẺp cựa cịc thuéc ệỡa Anh ẻ Bớc Mỵ ệở giời phãngnhẹn dẹn Bớc Mỵ khái ịch ệề hé cựa chự nghỵa thùc dẹn, lộm cho nÒn kinh tạ

tđ bờn Mỵ phịt triÓn Do ệã, cuéc chiạn tranh giộnh ệéc lẺp nộy ệăng thêi còng

lộ mét cuéc cịch mỰng tđ sờn, cã ờnh hđẻng ệạn phong trộo ệÊu tranh giộnh

ệéc lẺp cựa nhiÒu nđắc vộo cuèi thạ kử XVIII - ệẵu thạ kử XIX

- Nhọng kạt quờ lắn cựa Chiạn tranh giộnh ệéc lẺp cựa 13 thuéc ệỡa Anh

ẻ Bớc Mỵ lộ gừ ?

Cẹu hái vộ bội tẺp

1 LẺp niến biÓu vÒ Cịch mỰng tđ sờn Anh vộ Chiạn tranh giộnh ệéc lẺpcựa 13 thuéc ệỡa Anh ẻ Bớc Mỵ

2 Nếu ý nghỵa lỡch sỏ cựa cịc cuéc cịch mỰng tđ sờn ệẵu tiến

Cềng, thđểng nghiỷp ệở phịt triÓn, mịy mãc ệđĩc sỏ dông trong sờn xuÊt.NhiÒu trung tẹm dỷt, luyỷn kim ra ệêi Cịc hời cờng lắn nhđ Mịc-xẹy, Boãc-ệề tÊp nẺp tộu buền ra vộo, chẻ hộng xuÊt khÈu (rđĩu vang, vời vãc,quẵn ịo, ệă thuũ tinh ) ệạn nhiÒu nđắc vộ nhẺp mịy mãc, ệđêng, cộ phế tõAnh, chẹu Mỵ Nhđng chạ ệé phong kiạn

chuyến chạ ệở cờn trẻ sù phịt triÓn cựa

cềng, thđểng nghiỷp : thuạ mị nẳng,

khềng cã ệển vỡ tiÒn tỷ vộ ệo lđêng thèng

nhÊt, sục mua cựa dẹn nghÌo rÊt hỰn chạ

ậỬng cÊp Quý téc nớm giọ nhọng

chục vô cao trong bé mịy hộnh chÝnh,

quẹn ệéi Tẽng lọ vộ Quý téc lộ nhọng

ệỬng cÊp ệđĩc hđẻng mải ệẳc quyÒn

kinh tạ, nhđng khềng phời ệãng thuạ

cho nhộ vua Hừnh 5 Từnh cờnh nềng dẹn Phịp trđắc cịch mỰng

ậỬng cÊp thụ ba găm nhiÒu giai cÊp vộ tẵng lắp : tđ sờn, nềng dẹn, bừnh dẹnthộnh thỡ Hả khềng cã quyÒn lĩi chÝnh trỡ Nềng dẹn chiạm 90% dẹn sè(khoờng 24 triỷu ngđêi), lộ giai cÊp nghÌo khữ nhÊt vừ khềng cã ruéng ệÊt, bỡnhiÒu tẵng lắp ịp bục bãc lét Tđ sờn ệụng ệẵu ậỬng cÊp thụ ba, cã thạ lùckinh tạ, song khềng cã quyÒn lùc chÝnh trỡ.

- X{ héi Phịp trđắc cịch mỰng phẹn ra nhọng ệỬng cÊp nộo ?

- Quan sịt hừnh 5, h{y miếu tờ từnh cờnh ngđêi nềng dẹn trong x{ héi Phịp thêi bÊy giê.

3 ậÊu tranh trến mẳt trẺn tđ tđẻng

Chạ ệé quẹn chự chuyến chạ còng bỡ tè cịo, phế phịn gay gớt trong lỵnhvùc vẽn hoị, tđ tđẻng Tiếu biÓu cho cuéc ệÊu tranh nộy lộ nhọng nhộ tđtđẻng kiỷt xuÊt cựa giai cÊp tđ sờn trong trộo lđu triạt hảc ịnh sịng nhđ Sịc-lể Mềng-te-xki-ể, Vền-te(1), Giẽng Giớc Rót-xề

- Dùa vộo nhọng ệoỰn trÝch ngớn trến, em h{y nếu mét vội ệiÓm chự yạu trong tđ tđẻng cựa Mềng-te-xki-ể, Vền-te, Rót-xề.

II - Cịch mỰng bỉng nữ

1 Sù khựng hoờng cựa chạ ệé quẹn chự chuyến chạ

Vua Lu-i XVI lến ngềi nẽm 1774, chạ ệé phong kiạn ngộy cộng suy yạu Do

sè nĩ Nhộ nđắc vay cựa tđ sờn khềng thÓ trờ ệđĩc (ệạn nẽm 1789 lến tắi 5 tửlivrể(1)) nến nhộ vua phời thu nhiÒu thuạ Cềng, thđểng nghiỷp ệừnh ệèn lộmnhiÒu cềng nhẹn vộ thĩ thự cềng thÊt nghiỷp

Từnh hừnh nộy ệở thềi thóc nhẹn dẹn ệÊu tranh mỰnh mỳ chèng chạ ệéphong kiạn Nẽm 1788, nhiÒu cuéc khẻi nghỵa nềng dẹn nữ ra khớp nểi, riếngmỉa xuẹn nẽm 1789 ệở cã hộng trẽm cuéc nữi dẺy cựa nềng dẹn vộ bừnh dẹnthộnh thỡ

- Sù khựng hoờng cựa chạ ệé quẹn chự chuyến chạ thÓ hiỷn ẻ nhọng ệiÓm nộo ?

- Vừ sao cịch mỰng nữ ra ?

2 Mẻ ệẵu thớng lĩi cựa cịch mỰng

Héi nghỡ ba ệỬng cÊp do nhộ vua triỷu tẺp khai mỰc ngộy 5 - 5 - 1789 tỰiCung ệiỷn VĐc-xai, vắi sù tham dù cựa cịc ệỰi biÓu thuéc ba ệỬng cÊp.Héi nghỡ diÔn ra cẽng thỬng vừ ệỰi biÓu Quý téc vộ Tẽng lọ ựng hé nhộ vuatẽng thuạ, cưn ệỰi biÓu ậỬng cÊp thụ ba kỡch liỷt phờn ệèi chự trđểng nộy.Ngộy 17 - 6, cịc ệỰi biÓu ậỬng cÊp thụ ba tù hảp thộnh Héi ệăng dẹn téc,sau ệã tuyến bè lộ Quèc héi lẺp hiạn, cã quyÒn soỰn thờo Hiạn phịp, thềngqua cịc ệỰo luẺt vÒ tội chÝnh Nhộ vua vộ quý téc dỉng quẹn ệéi ệÓ uy hiạpQuèc héi

Quẵn chóng lao ệéng vộ nhọng ngđêi tđ sờn cịch mỰng tù vò trang chènglỰi nhộ vua Phẵn lắn binh lÝnh còng ệụng vÒ phÝa nhẹn dẹn

Ngộy 14 7, quẵn chóng ệđĩc vò trang kĐo ệạn tÊn cềng chiạm phịo ệội nhộ tỉ Ba-xti ; sau ệã lẵn lđĩt lộm chự hẵu hạt cịc cể quan vộ vỡ trÝ quan trảngtrong thộnh phè

-Cuéc tÊn cềng phịo ệội - nhộ tỉ Ba-xti ệở mẻ ệẵu cho thớng lĩi cựa CịchmỰng tđ sờn Phịp cuèi thạ kử XVIII

(1) ậăng tiÒn Phịp lóc ệã.

- Nhọng nguyến nhẹn nộo dÉn tắi Cịch mỰng tđ sờn Phịp ?

- Cịc nhộ tđ tđẻng tiạn bé Phịp vộo thạ kử XVIII ệ{ ệãng gãp gừ trong viỷc chuÈn bỡ cho cuéc cịch mỰng ?

- Cịch mỰng tđ sờn Phịp 1789 bớt ệẵu nhđ thạ nộo ?

III - Sù phịt triÓn cựa cịch mỰng

1 Chạ ệé quẹn chự lẺp hiạn (tõ ngộy 14 - 7 - 1789 ệạn ngộy 10 - 8 - 1792)

Cịch mỰng thớng lĩi ẻ Pa-ri vộ nhanh chãng lan réng khớp nđắc Phịi LẺp hiạncựa tẵng lắp ệỰi tđ sờn lến cẵm quyÒn, nhđng Lu-i XVI vÉn ệđĩc giọ ngềi vua,mẳc dỉ khềng cã quyÒn hộnh gừ

Cuèi thịng 8 - 1789, Quèc héi thềng qua Tuyến ngền Nhẹn quyÒn vộ Dẹn

quyÒn, nếu khÈu hiỷu nữi tiạng : ỘTù do - Bừnh ệỬng - Bịc ịiỢ.

Néi dung Tuyến ngền cã mét sè ệiÒu sau :

ậiÒu 1 : Mải ngđêi sinh ra ệÒu cã quyÒn sèng tù do vộ bừnh ệỬng

ậiÒu 2 : (ệđĩc hđẻng) quyÒn tù do, quyÒn sẻ họu, quyÒn ệđĩc an toộn

Thịng 9 - 1791, Hiạn phịp ệđĩc thềng qua, xịc lẺp chạ ệé quẹn chự lẺp hiạn :nhộ vua khềng nớm thùc quyÒn, mải quyÒn lùc thuéc vÒ Quèc héi Tuy vẺy, nhộvua ệở liến kạt vắi lùc lđĩng phờn ệéng trong nđắc vộ cẵu cụu cịc nđắc phongkiạn chẹu ằu mang quẹn can thiỷp ệÓ chèng phị cịch mỰng.

Thịng 4 - 1792, hai nđắc ịo, Phữ liến minh vắi nhau, cỉng bản phờn ệéngtrong nđắc Phịp chèng lỰi cịch mỰng Thịng 8 - 1792, 80 vỰn quẹn Phữ trộnvộo nđắc Phịp

Trđắc từnh hừnh ỘTữ quèc lẹm nguyỢ, ngộy 10 - 8 - 1792, nhẹn dẹn Pa-ricỉng quẹn từnh nguyỷn cịc ệỡa phđểng ệụng lến lẺt ệữ sù thèng trỡ cựa phịiLẺp hiạn, ệăng thêi xoị bá chạ ệé phong kiạn

- Nhẹn dẹn Phịp ệ{ hộnh ệéng nhđ thạ nộo khi ỘTữ quèc lẹm nguyỢ ? Kạt quờ

ra sao ?

2 Bđắc ệẵu cựa nÒn céng hoộ (tõ ngộy 21 - 9 - 1792 ệạn ngộy 2 - 6 - 1793)

Sau cuéc khẻi nghỵa cựa nhẹn dẹn lẺt ệữ phịi LẺp hiạn, chÝnh quyÒn lỰichuyÓn sang tay tđ sờn cềng thđểng nghiỷp, ệđĩc gải lộ phịi Gi-rềng-ệanh.Mét Quèc héi mắi ệđĩc bẵu ra (nam giắi tõ 21 tuữi ệđĩc quyÒn bẵu cỏ, khềnghỰn chạ theo mục thuạ ) Ngộy 21 - 9 - 1792, nÒn céng hoộ ệẵu tiến cựa nđắcPhịp ệđĩc thộnh lẺp Ngộy 21 - 1 - 1793, vua Lu-i XVI bỡ ệđa lến mịy chĐm vừtéi phờn quèc

Trõ ệđĩc bản phờn ệéng trong nđắc, nhẹn dẹn vộ quẹn ệéi cịch mỰng dèc sục chèng ngoỰi xẹm Ngộy 20 - 9 - 1792, quẹn Phịp ệịnh thớng quẹn xẹm lđĩc ịo - Phữ mét trẺn lắn ẻ cao ệiÓm Van-mi (thuéc ậềng Bớc Phịp, gẵn biến giắi Bử) Sau ệã, quẹn Phịp chuyÓn sang phờn cềng, ệuữi ệỡch ra khái

ệÊt nđắc ; trến ệđêng truy kÝch chiạm luền Bử vộ vỉng tờ ngỰn sềng Ranh.

Mỉa xuẹn 1793, quẹn Anh cỉng quẹn cịc nđắc phong kiạn chẹu ằu tÊn cềngnđắc Phịp cịch mỰng Trong nđắc, bản phờn ệéng lỰi nữi loỰn ẻ vỉng Vẽng-ệế

vộ cờ miÒn Tẹy Bớc NỰn ệẵu cể tÝch trọ hoộnh hộnh Giị cờ tẽng vảt ậêi sèngnhẹn dẹn rÊt khèn khữ Trong khi ệã, phịi Gi-rềng-ệanh khềng lo tữ chụcchèng ngoỰi xẹm, néi phờn vộ ữn ệỡnh cuéc sèng nhẹn dẹn mộ chử lo cựng cèquyÒn lùc

Trđắc từnh hừnh Êy, ngộy 2 - 6 - 1793, nhẹn dẹn Pa-ri, dđắi sù lởnh ệỰo cựaRề-be-spie, ệở khẻi nghỵa thớng lĩi, lẺt ệữ phịi Gi-rềng-ệanh.

- Trừnh bộy diÔn biạn chiạn sù trến ệÊt Phịp vộo nhọng nẽm 1792 - 1793.

- Vừ sao nhẹn dẹn Pa-ri phời lẺt ệữ phịi Gi-rềng-ệanh ?

3 Chuyến chÝnh dẹn chự cịch mỰng Gia-cề-banh (tõ ngộy 2 - 6 - 1793

ệạn ngộy 27 - 7 - 1794)

Sau khi phịi Gi-rềng-ệanh bỡ lẺt ệữ, chÝnh quyÒn cịch mỰng thuéc vÒ phịiGia-cề-banh, găm nhọng ngđêi dẹn chự cịch mỰng ệđĩc quẵn chóng ựng hé.Quèc héi do phịi Gia-cề-banh chiạm ệa sè, cỏ ra Uũ ban cụu nđắc, ệụng ệẵu

lộ Rề-be-spie

Hừnh 10 Lđĩc ệă lùc lđĩng

phờn cịch mỰng tÊn cềng

nđắc Phịp nẽm 1793

Ma-xi-mi-liếng ệể Rề-be-spie lộ mét luẺt sđ trĨ tuữi, ệỰi biÓu Quèc héi, cã tội hỉng biỷn Trong Quèc héi, ềng tÝch cùc bờo vỷ quyÒn lĩi cựa nhẹn dẹn Rề-be-spie trẻ thộnh lởnh tô xuÊt sớc cựa phịi Gia-cề-banh vộ nữi tiạng lộ "Con ngđêi khềng thÓ bỡ mua chuéc."

- Nếu mét vội phÈm chÊt tèt ệứp cựa Rề-be-spie.

ChÝnh quyÒn cịch mỰng thi hộnh nhiÒu biỷn phịp kiến quyạt ệÓ trõng trỡbản phờn cịch mỰng vộ giời quyạt nhọng yếu cẵu cựa nhẹn dẹn ậÊt cềng xở

mộ quý téc phong kiạn chiạm ệoỰt, ệđĩc lÊy chia cho nềng dẹn Ruéng ệÊt tỡchthu cựa Giịo héi vộ quý téc trèn ra nđắc ngoội ệđĩc chia thộnh nhọng khoờnhnhá bịn cho nềng dẹn Uũ ban cụu nđắc cưn trđng thu lóa mừ, quy ệỡnh giịbịn tèi ệa cịc mẳt hộng thiạt yạu cho dẹn nghÌo, ệăng thêi còng quy ệỡnh mụclđểng tèi ệa cựa cềng nhẹn

Quẵn chóng phÊn khẻi, hđẻng ụng lỷnh tững ệéng viến Quẹn ệéi cịch mỰng

ệđĩc tữ chục vộ trang bỡ tèt, lỰi cã tinh thẵn chiạn ệÊu cao Liến minh chèngPhịp bỡ ệịnh bỰi vộ bớt ệẵu tan rở tõ ngộy 26 - 6 - 1794

Hừnh 11 M Rề-be-spie

(1758 - 1794)

- Em cã nhẺn xĐt gừ vÒ cịc biỷn phịp cựa chÝnh quyÒn Gia-cề-banh ?

Sau khi chiạn thớng ngoỰi xẹm vộ néi phờn, néi bé phịi Gia-cề-banh bỡ chia

rỳ Nhẹn dẹn còng khềng ựng hé chÝnh quyÒn nọa vừ quyÒn lĩi khềng ệđĩc

ệờm bờo nhđ giắi cẵm quyÒn Gia-cề-banh ệở hụa

Ngộy 27 - 7 - 1794, tđ sờn phờn cịch mỰng tiạn hộnh cuéc ệờo chÝnh Rề-be-spie vộ cịc bỰn chiạn ệÊu cựa ềng bỡ bớt vộ bỡ xỏ tỏ

Thêi kừ chuyến chÝnh Gia-cề-banh chÊm dụt

- Vừ sao sau nẽm 1794, Cịch mỰng tđ sờn Phịp khềng thÓ tiạp tôc phịt triÓn ?

4 ý nghỵa lỡch sỏ cựa Cịch mỰng tđ sờn Phịp cuèi thạ kử XVIII

Cịch mỰng tđ sờn Phịp cuèi thạ kử XVIII ệở lẺt ệữ chạ ệé phong kiạn, ệđagiai cÊp tđ sờn lến cẵm quyÒn, xoị bá nhiÒu trẻ ngỰi trến con ệđêng phịt triÓncựa chự nghỵa tđ bờn Quẵn chóng nhẹn dẹn lộ lùc lđĩng chự yạu ệđa cịchmỰng ệỰt tắi ệửnh cao - nÒn chuyến chÝnh dẹn chự Gia-cề-banh

Tuy nhiến, Cịch mỰng tđ sờn Phịp còng cã nhọng hỰn chạ : chđa ệịp ụng

ệẵy ệự quyÒn lĩi cể bờn cựa nhẹn dẹn, nhđ khềng giời quyạt ệđĩc triỷt ệÓ vÊn

ệÒ ruéng ệÊt cho nềng dẹn, khềng hoộn toộn xoị bá chạ ệé bãc lét phong kiạn

"Cịch mỷnh Phịp còng nhđ cịch mỷnh Mỵ, nghỵa lộ cịch mỷnh tđ bờn, cịch mỷnh khềng ệạn nểi, tiạng lộ céng hoộ vộ dẹn chự, kừ thùc trong thừ nã tđắc lôc (tục tđắc ệoỰt) cềng nềng, ngoội thừ ịp bục thuéc ệỡa".

(Hă ChÝ Minh)

- Dùa vộo ệoỰn trÝch trến, em h{y nhẺn xĐt vÒ cịc cuéc cịch mỰng Mỵ

vộ Phịp trong thạ kử XVIII.

Cẹu hái vộ bội tẺp

1 LẺp niến biÓu nhọng sù kiỷn chÝnh cựa Cịch mỰng tđ sờn Phịpcuèi thạ kử XVIII

2 Vai trư cựa nhẹn dẹn trong Cịch mỰng tđ sờn Phịp ệđĩc thÓ hiỷn

Thêi bÊy giê, hộng dỷt cựa Anh bịn chỰy lộm cho nghÒ dỷt rÊt phịt ệỰt, mẳc dỉ

cã sù mÊt cẹn ệèi giọa khẹu kĐo sĩi vộ dỷt vời - cụ 10 ngđêi kĐo sĩi mắi ệự sĩi cho mét thĩ dỷt ệÓ khớc phôc từnh trỰng "ệãi sĩi", nẽm 1764 Giếm Ha-gri-vể sịng chạ

ra mịy kĐo sĩi vộ lÊy tến con gịi mừnh ệẳt cho mịy, gải lộ mịy Gien-ni Mịy xe

Nẽm 1769, ịc-crai-tể phịt minh ra mịy kĐo sĩi chỰy bỪng sục nđắc.Nẽm 1785, Đt-mển Cịc-rai chạ tỰo ra mịy dỷt ệẵu tiến ẻ Anh, lộm chonẽng suÊt dỷt tẽng gẵn 40 lẵn so vắi dỷt bỪng tay VÒ sau, mịy dỷt còngchỰy bỪng sục nđắc.

Do mịy dỷt chỰy bỪng sục nđắc nến

cịc nhộ mịy phời ệẳt gẵn nhọng

khóc sềng chờy xiạt VÒ mỉa ệềng,

mịy phời ngõng hoỰt ệéng vừ nđắc

ệãng bẽng

Nẽm 1784, Giếm Oịt hoộn thộnh viỷc phịt

minh ra mịy hểi nđắc Tõ ệã, cịc nhộ mịy cã

thÓ xẹy dùng ẻ bÊt cụ nểi nộo thuẺn tiỷn

Lóc ệẵu mịy mãc mắi ệđĩc sỏ dông trong

ngộnh dỷt vời, vÒ sau ệđĩc ệđa dẵn vộo cịc ngộnh

kinh tạ khịc Nhu cẵu vẺn chuyÓn nguyến vẺt liỷu

ệạn nhộ mịy vộ ệđa hộng hoị ệi cịc nểi ngộy mét

tẽng Tõ ệã, mịy mãc ệđĩc sỏ dông trong giao

thềng vẺn tời ậẵu thạ kử XIX, tộu thuũ chỰy bỪng

mịy hểi nđắc thay thạ dẵn thuyÒn buăm ; xe lỏa

vộ ệđêng sớt bớt ệẵu phôc vô ệêi sèng xở héi

Nẽm 1825, ệoỰn ệđêng sớt ệẵu tiến ẻ nđắc Anh ệđĩc khịnh thộnh Nẽm 1830, cờ nđắc Anh chử cã 108 km ệđêng sớt, ệạn nẽm 1850 - tẽng lến

10 000 km.

Hừnh 13 Mịy kĐo sĩi Gien-ni

Hừnh 14 G Oịt

(1736 - 1819)

Mịy mãc vộ ệđêng sớt phịt triÓn ệưi hái cềng nghiỷp nẳng phịt triÓn Nẽm 1850, Anh sờn xuÊt ệđĩc mét nỏa sè gang, thĐp vộ than ệị cựa thạ giắi.

- Vừ sao vộo giọa thạ kử XIX, Anh ệÈy mỰnh sờn xuÊt gang, thĐp vộ than ệị ?

Nhđ vẺy, tõ nẽm 1760 ệạn nẽm 1840, ẻ Anh diÔn ra quị trừnh chuyÓn biạn

tõ sờn xuÊt nhá thự cềng sang sờn xuÊt lắn bỪng mịy mãc ậẹy lộ cuéc cịch

mỰng cềng nghiỷp hay cềng nghiỷp hoị viỷc sờn xuÊt Cịch mỰng cềng nghiỷp

ệở lộm cho sờn xuÊt phịt triÓn nhanh chãng, cựa cời ngộy cộng dăi dộo Cềngnghiỷp hoị diÔn ra ệẵu tiến ẻ Anh, sắm hển cịc nđắc khịc khoờng 60 ệạn 100nẽm vộ trẻ nến phữ biạn ẻ cịc nđắc tđ bờn chự nghỵa Anh tõ mét nđắc nềngnghiỷp trẻ thộnh nđắc cềng nghiỷp phịt triÓn nhÊt thạ giắi Thêi bÊy giê, nđắcAnh ệđĩc gải lộ Ộcềng xđẻng cựa thạ giắiỢ

- Nếu kạt quờ cựa cịch mỰng cềng nghiỷp ẻ Anh.

2 Cịch mỰng cềng nghiỷp ẻ Phịp, ậục

ẻ Phịp, cịch mỰng cềng nghiỷp bớt ệẵu tõ nẽm 1830 Trong 20 nẽm(1830 - 1850), cịc ngộnh sờn xuÊt cựa Phịp tẽng lến nhiÒu

Hừnh 15 Xe lỏa Xti-phen-xển

Sờn lđĩng gang, sớt tẽng 3 lẵn, ệé dội ệđêng sớt tẽng 100 lẵn (tõ 30 km lến ệạn 3000 km) Giọa thạ kử XIX, Phịp cã trến 5000 mịy hểi nđắc, ệạn nẽm

tạ phịt triÓn vắi tèc ệé nhanh vộ ệỰt ệđĩc nhiÒu kạt quờ

Sờn lđĩng than, sớt, thĐp vộ ệé dội ệđêng sớt tẽng tõ 2 ệạn 3 lẵn, sè mịy hểi nđắc tẽng 6 lẵn Nhê tiạp thu nhọng thộnh tùu khoa hảc - kỵ thuẺt mắi, cềng nghiỷp hoị chÊt, cềng nghiỷp luyỷn kim phịt triÓn vộ cã vai trư chự ệỰo trong nÒn kinh tạ ậục

Mịy mãc còng ệđĩc sỏ dông trong nềng nghiỷp Trến ệăng ruéng cựa cịc nđắctiạn hộnh cịch mỰng cềng nghiỷp ệở xuÊt hiỷn mịy cộy, mịy bõa, mịy gẳt ệẺp

ậăng thêi, phẹn bãn hoị hảc ệđĩc sỏ dông réng rởi, lộm tẽng nẽng suÊt cẹy trăng

- Sù phịt triÓn cựa cịch mỰng cềng nghiỷp ẻ Phịp, ậục ệđĩc thÓ hiỷn

ẻ nhọng mẳt nộo ?

Hừnh 16 Mịy mãc trong nềng nghiỷp

3 Hỷ quờ cựa cịch mỰng cềng nghiỷp

Cịch mỰng cềng nghiỷp ệở lộm thay ệữi bé mẳt cựa cịc nđắc tđ bờn : nhêphịt minh mịy mãc, nhiÒu khu cềng nghiỷp lắn, nhiÒu thộnh phè mảc lến, thuhót dưng ngđêi tõ nềng thền ệạn từm viỷc lộm

- Quan sịt hai lđĩc ệă trến, em h{y nếu nhọng biạn ệữi ẻ nđắc Anh sau khi hoộn thộnh cịch mỰng cềng nghiỷp.

VÒ mẳt xở héi, hỷ quờ quan trảng nhÊt cựa cịch mỰng cềng nghiỷp lộ hừnhthộnh hai giai cÊp cể bờn cựa xở héi tđ bờn : giai cÊp tđ sờn vộ giai cÊp về sờn

Do nớm ệđĩc kinh tạ, giai cÊp tđ sờn thèng trỡ xở héi Giai cÊp về sờn lộ nhọng ngđêi lao ệéng lộm thuế, bỡ ịp bục, bãc lét Ngay tõ ệẵu hả ệở ệụng lến ệÊu tranh chèng lỰi ịch ịp bục, bãc lét cựa giai cÊp tđ sờn vắi cịc hừnh thục :

ệẺp phị mịy mãc, nếu yếu cẵu vÒ quyÒn lĩi, khẻi nghỵa vò trang.

II - chự nghỵa tđ bờn xịc lẺp trến phỰm vi thạ giắi

1 Cịc cuéc cịch mỰng tđ sờn thạ kử XIX

Sang thạ kử XIX, do sù phịt triÓn mỰnh mỳ cựa kinh tạ tđ bờn chự nghỵa,phong trộo dẹn téc dẹn chự ẻ cịc nđắc chẹu ằu vộ chẹu Mỵ ngộy cộng dẹngcao, tÊn cềng mỰnh mỳ vộo thộnh trừ cựa chạ ệé phong kiạn

Do tịc ệéng cựa Chiạn tranh giộnh ệéc lẺp ẻ Bớc Mỵ vộ Cịch mỰng tđ sờn Phịpcuèi thạ kử XVIII, nhẹn lóc thùc dẹn Tẹy Ban Nha vộ Bă ậộo Nha ệang suy yạu,cịc thuéc ệỡa cựa hai nđắc nộy ẻ khu vùc Mỵ La-tinh ệở nữi dẺy ệÊu tranh giộnh

ệéc lẺp, dÉn ệạn sù ra ệêi cựa mét loỰt quèc gia tđ sờn mắi

- Quan sịt lđĩc ệă, lẺp bờng thèng kế cịc quèc gia tđ sờn ẻ khu vùc Mỵ La-tinh theo thụ tù niến ệỰi thộnh lẺp.

ẻ chẹu ằu, thịng 7 - 1830 phong trộo cịch mỰng tđ sờn lỰi nữ ra ẻ Phịp,lẺt ệữ nÒn thèng trỡ cựa triÒu ệỰi Buèc-bềng (tõng bỡ lẺt ệữ trong cịch mỰng

1789, ệđĩc phôc hăi tõ nẽm 1815) Sau ệã, cịch mỰng lan nhanh sang cịc nđắc

Bử, ậục, I-ta-li-a, Ba Lan, Hi LỰp

Trong nhọng nẽm 1848 - 1849, cịch mỰng tđ sờn diÔn ra sềi nữi ẻ nhiÒunđắc chẹu ằu Nhọng cuéc cịch mỰng nộy ệở cựng cè sù thớng lĩi cựa chựnghỵa tđ bờn ẻ Phịp, lộm rung chuyÓn chạ ệé phong kiạn ẻ ậục, I-ta-li-a vộ

ệạ quèc ịo - Hung

ẻ ậục, I-ta-li-a, nhiỷm vô cựa cịch mỰng lộ thèng nhÊt ệÊt nđắc, mẻ

ệđêng cho kinh tạ tđ bờn chự nghỵa phịt triÓn Cịc dẹn téc trong ệạ quèc

ịo - Hung nhđ Hung-ga-ri, SĐc, Slề-va-ki-a, Ru-ma-ni, Ba Lan, cịc dẹn téc trến bịn ệờo Ban-cẽng, ệÊu tranh ệưi giời quyạt vÊn ệÒ dẹn téc, thộnh lẺp cịc quèc gia ệéc lẺp.

Hừnh 20 Lđĩc ệă cịch mỰng 1848 - 1849 ẻ chẹu ằu

I-ta-li-a Trong sù nghiÖp

thèng nhÊt nµy, quÇn

Cỉng thêi gian ệã, tõ nẽm 1864 ệạn ệẵu nẽm 1871, nđắc ậục ệđĩc thèngnhÊt tõ 38 quèc gia lắn nhá bỪng cịc cuéc chiạn tranh chinh phôc dđắi sù lởnh

ệỰo cựa quý téc quẹn phiỷt Phữ, ệụng ệẵu lộ Thự tđắng Bi-xmịc

ẻ Nga, dđắi ịp lùc cịc cuéc bỰo ệéng cựa nềng nề, diÔn ra dăn dẺp trongnhọng nẽm 1858 - 1860, thịng 2 - 1861 Nga hoộng ban bè ỘSớc lỷnh giờiphãng nềng nềỢ Cuéc cời cịch cã tÝnh chÊt tđ sờn nộy, dỉ rÊt hỰn chạ, ệở mẻ

ệđêng cho nđắc Nga chuyÓn nhanh sang chự nghỵa tđ bờn

- LẺp niến biÓu cịc cuéc cịch mỰng tđ sờn ẻ chẹu ằu trong nhọng nẽm 60 cựa thạ kử XIX Nhọng cuéc cịch mỰng tđ sờn nộy ệđa ệạn nhọng kạt quờ gừ ?

2 Sù xẹm lđĩc cựa tđ bờn phđểng Tẹy ệèi vắi cịc nđắc ị, Phi

Trong thêi kừ cịch mỰng cềng nghiỷp, kinh tạ tđ bờn chự nghỵa ẻ Anh vộPhịp phịt triÓn nhanh chãng lộm tẽng nhu cẵu tranh giộnh thỡ trđêng, ệÈymỰnh viỷc xẹm lđĩc cịc nđắc ẻ phđểng ậềng, ệẳc biỷt lộ Ên ậé, Trung Quèc

vộ khu vùc ậềng Nam ị

Ên ậé tõ lẹu lộ nểi tranh chÊp giọa Anh vộ Phịp Cuèi thạ kử XVIII, Phịp phời

ệÓ cho Anh ệéc chiạm Ên ậé.

Hừnh 23 LÔ tuyến bè thèng nhÊt ậục thịng 1 - 1871

tỰi Cung ệiỷn VĐc-xai

Nẽm 1840, Anh gẹy ra cuéc Chiạn tranh thuèc phiỷn vắi triÒu ệừnh Mởn Thanh,

mẻ ệẵu sù xẹm chiạm Trung Quèc Sau ệã, cịc nđắc khịc nhđ Mỵ, Phịp, ậục

ệua nhau xẹu xĐ Trung Quèc, biạn Trung Quèc thộnh nđắc nỏa thuéc ệỡa.

ậềng Nam ị nỪm giọa Ên ậé vộ Trung Quèc, tiạp giịp vắi Ên ậé Dđểng vộ Thịi Bừnh Dđểng, cã mét vỡ trÝ chiạn lđĩc quan trảng vộ giộu tội nguyến, nến sắm

bỡ tđ bờn phđểng Tẹy nhưm ngã Phi-lÝp-pin ệở lộ thuéc ệỡa cựa Tẹy Ban Nha

tõ thạ kử XVI Quẵn ệờo In-ệề-nế-xi-a bỡ Hộ Lan xẹm lđĩc tõ thạ kử XVI - XVII Nẽm 1824, Anh bớt ệẵu xẹm lđĩc Miạn ậiỷn (1) ; ệạn cuèi thạ kử XIX, hoộn thộnh cềng cuéc chinh phôc nđắc nộy Mở Lai (2) còng rểi vộo tay Anh Viỷt Nam, Cam-pu-chia, Lộo lẵn lđĩt bỡ Phịp ệề hé Xiếm (3) trẻ thộnh nểi tranh chÊp thạ lùc giọa cịc nđắc Anh vộ Phịp.

Chẹu Phi vộo nỏa ệẵu thạ kử XIX cưn lộ mét lôc ệỡa bÝ hiÓm ệèi vắi cịc nđắc

tđ bờn phđểng Tẹy Cịc nđắc nộy mắi ệẳt ệđĩc mét sè cẽn cụ thđểng mỰi ẻven biÓn Riếng Anh cã thuéc ệỡa Kạp ẻ Nam Phi, Phịp cã thuéc ệỡa An-giế-ri

ẻ Bớc Phi ậạn nỏa sau thạ kử XIX, thùc dẹn phđểng Tẹy mắi từm cịch ệi sẹuvộo ệÊt liÒn

"Vừ luền luền bỡ thóc ệÈy bẻi nhu cẵu vÒ nhọng nểi tiếu thô sờn phÈm, giai cÊp

tđ sờn xẹm lÊn khớp toộn cẵu Nã xẹm nhẺp vộo khớp nểi, trô lỰi ẻ khớp nểi

vộ thiạt lẺp nhọng mèi liến hỷ khớp nểi Nã buéc tÊt cờ cịc dẹn téc phời thùc hộnh phđểng thục sờn xuÊt tđ bờn, nạu khềng sỳ bỡ tiếu diỷt ; nã buéc tÊt cờ cịc dẹn téc phời du nhẺp cịi gải lộ vẽn minh, nghỵa lộ phời trẻ thộnh

tđ sờn Nãi tãm lỰi, nã tỰo ra cho nã mét thạ giắi theo hừnh ờnh cựa nã".

(Mịc, ẽng-ghen - Tuyến ngền cựa ậờng Céng sờn)

Kạt quờ lộ, hẵu hạt cịc nđắc chẹu ị, chẹu Phi lẵn lđĩt trẻ thộnh thuéc ệỡahoẳc phô thuéc cựa thùc dẹn phđểng Tẹy

- Vừ sao cịc nđắc tđ bờn phđểng Tẹy ệÈy mỰnh viỷc xẹm chiạm thuéc ệỡa ?

Cẹu hái vộ bội tẺp

1 Nhọng sù kiỷn nộo chụng tá ệạn giọa thạ kử XIX, chự nghỵa tđ bờn

ệở thớng lĩi trến phỰm vi toộn thạ giắi ?

2 Dỉng lđĩc ệă thạ giắi, ệịnh dÊu cịc nđắc ẻ chẹu ị, chẹu Phi

ệở trẻ thộnh thuéc ệỡa (cựa nđắc thùc dẹn nộo ?)

(1) Nay lộ Mi-an-ma.

(2) Nay lộ Ma-lai-xi-a vộ Xin-ga-po.

(3) Nay lộ Thịi Lan.

ý nngghhỵỵaa rrÊÊtt qquuaann ttrrảảnngg

I - Phong trộo cềng nhẹn nỏa ệẵu thạ kử XIX

1 Phong trộo ệẺp phị mịy mãc vộ bni cềng

Cỉng vắi sù phịt triÓn cềng nghiỷp, giai cÊp cềng nhẹn hừnh thộnh sắm ẻAnh, răi ẻ cịc nđắc khịc Lưng tham lĩi nhuẺn, sù bãc lét nẳng nÒ cựa giai cÊp

tđ sờn ệở lộm cho từnh cờnh cềng nhẹn về cỉng khèn khữ Hả phời lộm viỷc tõ

14 ệạn 16 giê mẫi ngộy trong nhọng ệiÒu kiỷn lao ệéng vÊt vờ ệÓ nhẺn ệănglđểng chạt ệãi ậộn bộ, trĨ em còng phời lộm viỷc nẳng, lđểng thÊp hển ệộn

ềng ậiÒu kiỷn ẽn ẻ rÊt tăi tộn

Mét ngđêi khịc kÓ :

"Tềi ệở lộm viỷc hai nẽm ẻ ệẹy, tõ lóc 12 tuữi ; hỪng ngộy phời lộm viỷc 16 giê Giê ệẹy tềi khềng chỡu ệđĩc nọa, bỡ èm nến ệở ệÒ nghỡ rót xuèng 12 giê

ấng chự bờo tềi : Nạu vẺy thừ mộy ra khái nhộ mịy, ệõng quay lỰi nọa".

- Vừ sao giắi chự lỰi thÝch sỏ dông lao ệéng trĨ em ?

Vộo cuèi thạ kử XVIII, phong trộo ệẺp phị mịy mãc vộ ệèt cềng xđẻng nữ ramỰnh mỳ ẻ Anh ậẵu thạ kử XIX, phong trộo nộy lan ra cịc nđắc khịc nhđPhịp, Bử, ậục Cềng nhẹn cưn ệÊu tranh bỪng hừnh thục bởi cềng, ệưi tẽnglđểng, giờm giê lộm

- Vừ sao trong cuéc ệÊu tranh chèng tđ sờn, cềng nhẹn lỰi ệẺp phị mịy mãc ?

Trong quị trừnh ệÊu tranh, giai cÊp cềng nhẹn ệở thộnh lẺp cịc cềng ệoộn.

Cềng ệoộn lộ tữ chục nghÒ nghiỷp cựa cềng nhẹn, cã nhiỷm vô ệoộn kạt,

tữ chục hả ệÊu tranh ệưi quyÒn lĩi cho mừnh, nhđ ệưi tẽng lđểng, giờm giê lộm, cời thiỷn ệiÒu kiỷn lộm viỷc (vỷ sinh mềi trđêng, an toộn lao ệéng ), gióp ệì nhau khi gẳp khã khẽn (èm ệau, tai nỰn, thÊt nghiỷp)

2 Phong trộo cềng nhẹn trong nhọng nẽm 1830 - 1840

Tõ nhọng nẽm 30 - 40 cựa thạ kử XIX, giai cÊp cềng nhẹn ệở lắn mỰnh, tiạnhộnh ệÊu tranh chÝnh trỡ, trùc tiạp chèng lỰi giai cÊp tđ sờn

Nẽm 1831, cềng nhẹn dỷt tể thộnh phè Li-ềng (Phịp) khẻi nghỵa ệưi tẽnglđểng, giờm giê lộm vộ ệưi thiạt lẺp chạ ệé céng hoộ Tinh thẵn ệÊu tranh cựa

hả thÓ hiỷn qua khÈu hiỷu viạt trến lị cê ỘSèng trong lao ệéng, chạt trongchiạn ệÊuỢ Cuéc khẻi nghỵa bỡ ệộn ịp Nẽm 1834, thĩ tể Li-ềng lỰi khẻi nghỵa,

ệở chiạn ệÊu quyạt liỷt vắi quẹn chÝnh phự trong bèn ngộy

Nẽm 1844, cềng nhẹn dỷt vỉng Sể-lế-din (ậục) khẻi nghỵa, chèng sù hộkhớc cựa chự xđẻng vộ ệiÒu kiỷn lao ệéng tăi tỷ Cuéc khẻi nghỵa chử cẵm cù

ệđĩc ba ngộy răi bỡ ệộn ịp ệÉm mịu

Tõ nẽm 1836 ệạn nẽm 1847, mét phong trộo cềng nhẹn réng lắn, cã tữ chục,

ệở diÔn ra ẻ Anh, ệã lộ ỘPhong trộo Hiạn chđểngỢ

Hừnh thục ệÊu tranh cựa phong trộo nộy lộ mÝt tinh, biÓu từnh ệđa kiạn nghỡ (cã hộng triỷu chọ kÝ) ệạn Quèc héi ệưi quyÒn phữ thềng bẵu cỏ, tẽng lđểng, giờm giê lộm cho ngđêi lao ệéng Phong trộo cuèi cỉng bỡ dẺp tớt nhđng ệở

tá râ tÝnh chÊt quẵn chóng réng lắn, tÝnh tữ chục vộ môc tiếu chÝnh trỡ râ nĐt Nhọng cuéc ệÊu tranh cựa cềng nhẹn Phịp, ậục, Anh nếu trến cuèi cỉng

ệÒu bỡ thÊt bỰi vừ thiạu tữ chục lởnh ệỰo vọng vộng vộ chđa cã ệđêng lèi chÝnhtrỡ ệóng ệớn, nhđng ệở ệịnh dÊu sù trđẻng thộnh cựa phong trộo cềng nhẹnquèc tạ vộ tỰo tiÒn ệÒ cho sù ra ệêi cựa lÝ luẺn cịch mỰng

- Trừnh bộy cịc sù kiỷn chự yạu vÒ phong trộo cềng nhẹn trong nhọng nẽm 1830 - 1840.

- Nếu kạt côc phong trộo ệÊu tranh cựa cềng nhẹn ẻ cịc nđắc chẹu ằu trong nỏa ệẵu thạ kử XIX.

II - Sù ra ệêi cựa chự nghỵa Mịc

Mịc võa nghiến cụu khoa hảc, võa céng tịc vắi cịc bịo cã khuynh hđắng cịchmỰng Bỡ trôc xuÊt khái ậục, nẽm 1843 Mịc sang Pa-ri tiạp tôc nghiến cụu vộtham gia phong trộo cịch mỰng ẻ Phịp

Trong nhọng bội viạt cựa mừnh, Mịc kạt luẺn : Giai cÊp về sờn ệđĩc vò trang bỪng lÝ luẺn cịch mỰng sỳ ệờm ệđểng sụ mỷnh lỡch sỏ giời phãng loội ngđêi khái ịch ịp bục bãc lét.

Phri-ệrÝch ẽng-ghen sinh nẽm 1820 trong mét gia ệừnh chự xđẻng giộu cã ẻthộnh phè Bịc-men, thuéc vỉng cềng nghiỷp phịt triÓn nhÊt cựa ậục thêi ệã.HiÓu râ thự ệoỰn lộm giộu cựa giai cÊp tđ sờn, ềng tá ra khinh ghĐt chóng Nẽm 1842, ềng sang Anh vộ ệi sẹu từm hiÓu nẫi khữ cựa nhọng ngđêi cềng nhẹn,

cềng bè nhiÒu bội viạt, trong ệã cã cuèn Từnh cờnh giai cÊp cềng nhẹn Anh

ẽng-ghen cho rỪng giai cÊp về sờn khềng chử lộ nỰn nhẹn cựa chự nghỵa tđ bờn mộ cưn lộ mét lùc lđĩng cã thÓ ệịnh ệữ sù thèng trỡ cựa giai cÊp tđ sờn

vộ tù giời phãng khái mải xiÒng xÝch.

- Nếu ệiÓm gièng nhau trong tđ tđẻng cựa Mịc vộ ẽng-ghen.

Hừnh 26 C.Mịc (1818 - 1883) Hừnh 27 Ph ẽng-ghen (1820 - 1895)

Nẽm 1844, ẽng-ghen tõ Anh sang Phịp vộ gẳp Mịc ; tõ ệã bớt ệẵu mét từnhbỰn lẹu dội, bÒn chẳt vộ cờm ệéng giọa hai nhộ lÝ luẺn cịch mỰng lẫi lỰc

2 Ộậăng minh nhọng ngđêi céng sờnỢ vộ ỘTuyến ngền cựa ậờng Céng sờnỢ

Trong thêi gian ẻ Anh, Mịc vộ ẽng-ghen liến hỷ vắi mét tữ chục bÝ mẺt cựacềng nhẹn Tẹy ằu lộ Ộậăng minh nhọng ngđêi chÝnh nghỵaỢ vộ cời tữ thộnh

Ộậăng minh nhọng ngđêi céng sờnỢ ậẹy lộ chÝnh ệờng ệéc lẺp ệẵu tiến cựa vềsờn quèc tạ Hai ềng ệđĩc uũ nhiỷm soỰn thờo cđểng lỵnh cựa ậăng minh.Thịng 2 - 1848, cđểng lỵnh ệđĩc cềng bè ẻ Luẹn ậền dđắi hừnh thục mét bờn

tuyến ngền - Tuyến ngền cựa ậờng Céng sờn.

Tuyến ngền găm cã Lêi mẻ ệẵu vộ bèn chđểng Lêi mẻ ệẵu nếu môc ệÝch, nguyỷn vảng cựa nhọng ngđêi céng sờn.

Tuyến ngền nếu râ quy luẺt phịt triÓn cựa xở héi loội ngđêi lộ sù thớng lĩi cựa chự nghỵa xở héi Tuyến ngền nhÊn mỰnh vai trư cựa giai cÊp về sờn lộ lùc lđĩng lẺt ệữ chạ ệé tđ bờn vộ xẹy dùng chạ ệé xở héi chự nghỵa.

Tuyến ngền kạt thóc bỪng lêi kếu gải : ỘVề sờn tÊt cờ cịc nđắc ệoộn kạt lỰi !Ợ.

Hừnh 28 Trang bừa Tuyến ngền cựa ậờng Céng sờn,

xuÊt bờn lẵn ệẵu tiến ẻ Anh thịng 2 - 1848

Tuyến ngền cựa ậờng Céng sờn lộ vẽn kiỷn quan trảng cựa chự nghỵa xở héi

khoa hảc, bao găm nhọng luẺn ệiÓm cể bờn vÒ sù phịt triÓn cựa xở héi vộ cịchmỰng xở héi chự nghỵa

- ỘTuyến ngền cựa ậờng Céng sờnỢ ra ệêi trong hoộn cờnh nộo ? Néi dung chự yạu cựa nã.

3 Phong trộo cềng nhẹn tõ nẽm 1848 ệạn nẽm 1870 - Quèc tạ thụ nhÊt

Trong nhọng nẽm cịch mỰng 1848 - 1849, giai cÊp cềng nhẹn nhiÒu nđắc ẻ chẹu

ẹu ệở ệụng lến ệÊu tranh quyạt liỷt chèng ịp bục bãc lét Ngộy 23 - 6 - 1848, cềng nhẹn vộ nhẹn dẹn lao ệéng Pa-ri lỰi khẻi nghỵa, dùng chiạn luủ vộ chiạn ệÊuanh dòng liến tôc trong bèn ngộy Cuéc khẻi nghỵa bỡ ệộn ịp ệÉm mịu, nhđng -nhđ Mịc nhẺn ệỡnh, Ộệẹy lộ trẺn ệịnh lắn ệẵu tiến giọa hai giai cÊp phẹn chia xởhéi hiỷn nayỢ

ẻ ậục, cềng nhẹn vộ thĩ thự cềng còng nữi dẺy Sĩ hởi trđắc phong trộoquẵn chóng, tđ sờn ậục khềng quyạt liỷt ệÊu tranh chèng thạ lùc phong kiạn.Tuy vẺy, phong trộo cịch mỰng vÉn tiạp tôc phịt triÓn

Tõ sau cịch mỰng 1848 - 1849 ệạn nẽm 1870, chạ ệé tđ bờn ệỰt ệđĩc sù thớng lĩi ệèi vắi chạ ệé phong kiạn trến phỰm vi thạ giắi Tuy thộnh quờ cịch mỰng rểi vộo tay giai cÊp tđ sờn, song cềng nhẹn còng ệở trđẻng thộnh trong ệÊu tranh, nhẺn thục râ hển vÒ vai trư giai cÊp mừnh vộ tinh thẵn ệoộn kạt quèc tạ cựa cềng nhẹn.

- Phong trộo cềng nhẹn tõ sau cịch mỰng 1848 - 1849 ệạn nẽm 1870 cã nĐt gừ nữi bẺt ?

Ngộy 28 - 9 - 1864, trong cuéc mÝt tinh lắn ẻ Luẹn ậền cã ệỰi biÓu cềng nhẹnnhiÒu nđắc tham gia, Héi Liến hiỷp lao ệéng quèc tạ ệđĩc thộnh lẺp (sau ệi

vộo lỡch sỏ vắi tến gải Quèc tạ thụ nhÊt) Mịc lộ ệỰi biÓu cựa cềng nhẹn ậục,

ệđĩc cỏ vộo Ban lởnh ệỰo vộ trẻ thộnh linh hăn cựa Quèc tạ thụ nhÊt

Tõ khi thộnh lẺp ệạn nẽm 1870, Quèc tạ thụ nhÊt võa tiạn hộnh truyÒn bịhảc thuyạt Mịc, võa ệãng vai trư trung tẹm thóc ệÈy phong trộo cềng nhẹnquèc tạ

Nẽm 1868, ẻ Anh nữ ra cuéc bởi cềng lắn, chự tđ bờn Anh ệỡnh ệđa cềng nhẹn Phịp sang lộm viỷc nhỪm lộm thÊt bỰi cuéc bởi cềng Do sù thuyạt phôc cựa Quèc tạ thụ nhÊt, cềng nhẹn Phịp ệở tõ chèi sang Anh lộm viỷc Cuèi cỉng, cuéc bởi cềng cựa cềng nhẹn Anh thớng lĩi.

Trong nhọng nẽm 1868 - 1869, cềng nhẹn má ẻ Bử ệở liến tôc bởi cềng ; chÝnh phự Bử ra lỷnh khựng bè, tộn sịt nhiÒu ngđêi Quèc tạ thụ nhÊt ệở kếu gải cềng nhẹn cịc nđắc quyến gãp, ựng hé cềng nhẹn Bử.

- Nếu vai trư cựa C Mịc trong viỷc thộnh lẺp Quèc tạ thụ nhÊt.

Cẹu hái vộ bội tẺp

1 Trừnh bộy ệềi nĐt vÒ tiÓu sỏ (hoẳc giắi hỰn ẻ cềng lao, từnh bỰn) cựa C Mịc vộ Ph ẽng-ghen

2 Trừnh bộy vai trư cựa Quèc tạ thụ nhÊt ệèi vắi phong trộo cềng nhẹnquèc tạ

Hừnh 29 Quang cờnh buữi lÔ thộnh lẺp Quèc tạ thụ nhÊt

1 Hoộn cờnh ra ệêi cựa Cềng xn

NhỪm giờm nhứ cịc mẹu thuÉn trong nđắc vộ ngẽn cờn quị trừnh thèngnhÊt nđắc ậục, Phịp tuyến chiạn vắi Phữ (1)

Nẽm 1870, chiạn tranh Phịp - Phữ nữ ra trong ệiÒu kiỷn khềng cã lĩicho Phịp

Trịi vắi Phữ, quẹn Phịp chđa chuÈn bỡ chu ệịo ệÓ tham gia chiạn tranh : quẹn ệéi chđa ệđĩc huÊn luyỷn kỵ cộng, thiạu sù chử huy thèng nhÊt, thiạu vò khÝ, trang thiạt bỡ, ngay cờ kạ hoỰch tịc chiạn còng khềng cã

Ngộy 2 - 9 - 1870, Hoộng ệạ nđắc Phịp lộ Na-pề-lế-ềng III cỉng toộn béquẹn chự lùc găm 10 vỰn ngđêi bỡ quẹn Phữ bớt lộm tỉ binh tỰi thộnh Xể-ệẽng (gẵn biến giắi Phịp - Bử)

(1) Thêi ệã, Phữ lộ vđểng quèc lắn nhÊt ẻ ậục, cã lùc lđĩng quẹn sù hỉng mỰnh vộ hiạu chiạn, giọ vai trư chự ệỰo trong chiạn tranh vắi Phịp.

ậđĩc tin ệã, ngộy 4 - 9 - 1870, nhẹn dẹn Pa-ri, phẵn lắn lộ cềng nhẹn vộtiÓu tđ sờn, ệở ệụng lến khẻi nghỵa, lẺt ệữ chÝnh quyÒn Na-pề-lế-ềng III, ệưithộnh lẺp chạ ệé céng hoộ vộ bờo vỷ ỘTữ quèc lẹm nguyỢ ChÝnh phự lẹm thêi

- Thịi ệé cựa ỘChÝnh phự vỷ quècỢ vộ cựa nhẹn dẹn Phịp trđắc từnh hừnh

ệÊt nđắc sau ngộy 4 - 9 - 1870 nhđ thạ nộo ?

2 Cuéc khẻi nghỵa ngộy 18 - 3 - 1871 Sù thộnh lẺp Cềng xn

Mẹu thuÉn giọa chÝnh phự tđ sờn ệãng ẻ VĐc-xai vắi nhẹn dẹn Pa-ri (do Uũ banTrung đểng Quèc dẹn quẹn chử huy) ngộy cộng tẽng Chi-e - ngđêi nớm vai trưquyạt ệỡnh trong chÝnh phự mắi, ra lỷnh tđắc vò khÝ cựa Quèc dẹn quẹn, hưng bớthạt cịc uũ viến cựa Uũ ban Trung đểng

Ba giê sịng 18 - 3 - 1871, Chi-e cho quẹn ệịnh óp ệăi Mềng-mịc (Bớc Pa-ri),nểi tẺp trung ệỰi bịc cựa Quèc dẹn quẹn, nhđng gẳp phời sù phờn khịng mỰnh

mỳ cựa nhẹn dẹn Cềng nhẹn Pa-ri vộ gia ệừnh hả kĐo ệạn ngộy cộng ệềng ệÓ

hẫ trĩ cho cịc chiạn sỵ Quèc dẹn quẹn Quẹn Chi-e bỡ vẹy chẳt Bản chử huy ệiếncuăng ra lỷnh bớn vộo nhẹn dẹn nhđng binh lÝnh khềng tuẹn lỷnh Hả ngờ vÒphÝa nhẹn dẹn, tđắc vò khÝ cựa chóng

ằm mđu chiạm ệăi Mềng-mịc cựa Chi-e bỡ thÊt bỰi Chiạn sù còng diÔn ra ẻcịc nểi khịc vắi thớng lĩi cựa Quèc dẹn quẹn Cuéc chiạn ệÊu kạt thóc khi nhẹndẹn lộm chự Pa-ri Quẹn chÝnh phự thịo chỰy vÒ VĐc-xai Uũ ban Trung đểngQuèc dẹn quẹn ệờm nhiỷm vai trư ChÝnh phự lẹm thêi

Ngộy 26 - 3 - 1871, nhẹn dẹn Pa-ri tiạn hộnh bẵu Héi ệăng Cềng xở theonguyến tớc phữ thềng ệẵu phiạu 86 ệỰi biÓu ệở tróng cỏ, hẵu hạt lộ cềng nhẹn

vộ trÝ thục, ệỰi diỷn cho nhẹn dẹn lao ệéng Pa-ri

- Trừnh bộy diÔn biạn chÝnh cựa cuéc khẻi nghỵa ngộy 18 - 3 - 1871.

II - Tữ chục bé mịy vộ chÝnh sịch cựa Cềng xở Pa-ri

Cể quan cao nhÊt cựa Nhộ nđắc mắi lộ Héi ệăng Cềng xở, võa ban bè phịpluẺt, võa lẺp cịc uũ ban thi hộnh phịp luẺt

Cềng xở ra sớc lỷnh giời tịn quẹn ệéi vộ bé mịy cờnh sịt cựa chạ ệé cò,thộnh lẺp lùc lđĩng vò trang vộ lùc lđĩng an ninh cựa nhẹn dẹn Cềng xở ệởban bè vộ thi hộnh cịc sớc lỷnh phôc vô quyÒn lĩi cựa nhẹn dẹn :

- Tịch nhộ thê khái hoỰt ệéng cựa Nhộ nđắc, nhộ trđêng khềng ệđĩc dỰy kinh Thịnh.

- Giao cho cềng nhẹn quờn lÝ nhọng xÝ nghiỷp cựa bản chự bá trèn.

- Quy ệỡnh vÒ tiÒn lđểng tèi thiÓu, giờm lao ệéng ban ệếm, cÊm cóp phỰt,

ệịnh ệẺp cềng nhẹn.

- Hoởn trờ tiÒn thuế nhộ, hoởn trờ nĩ.

- Quy ệỡnh giị bịn bịnh mừ.

- Thùc hiỷn chạ ệé giịo dôc bớt buéc, miÔn hảc phÝ.

Cềng xở Pa-ri trẻ thộnh mét Nhộ nđắc kiÓu mắi

- Nhọng chÝnh sịch cựa Cềng x{ Pa-ri phôc vô quyÒn lĩi cho ai ?

III - Néi chiạn ẻ Phịp ý nghỵa lỡch sỏ cựa Cềng xở Pa-ri

Tõ ệẵu thịng 4, quẹn VĐc-xai bớt ệẵu tiạn cềng Pa-ri ậạn ệẵu thịng 5,phẵn lắn cịc phịo ệội ẻ phÝa tẹy vộ phÝa nam bỡ quẹn VĐc-xai chiạm lỰi

Uũ ban Quẹn sù

Uũ ban An ninh xở héi

Uũ ban ậèi ngoỰi

Uũ ban Tđ phịp

Uũ ban Lđểng thùc

Uũ ban Cềng tịc xở héi

Uũ ban Giịo dôc

Uũ ban Tội chÝnh

Uũ ban Thđểng nghiỷp

Héi ệăng cềng xở

Hừnh 30 Sể ệă bé mịy Héi ệăng Cềng xở (thịng 4-1871)

ậẵu thịng 5 -1871, chÝnh phự Chi-e kÝ hoộ đắc vắi ậục, cớt cho ậục tửnh An-dịt vộ mét phẵn tửnh Lo-ren giộu cã, chỡu băi thđêng 5 tử phrẽng vộng.

ệịp lỰi, ậục thờ 10 vỰn tỉ binh ệÓ Chi-e cã thếm lùc lđĩng chèng lỰi Cềng xở

- TỰi sao ậục ựng hé ChÝnh phự VĐc-xai trong viỷc chèng lỰi Cềng x{ Pa-ri ?

Ngộy 20 - 5, quẹn chÝnh phự VĐc-xai bớt ệẵu tững tÊn cềng vộo thộnh phè Tõ

ệã diÔn ra cuéc chiạn ịc liỷt giộnh giẺt tõng ngềi nhộ, gãc phè, kĐo dội cho ệạnngộy 28 - 5 - 1871, lỡch sỏ gải lộ ỘTuẵn lÔ ệÉm mịuỢ Nhẹn dẹn lao ệéng Pa-ri,

kÓ cờ ngđêi giộ, phô nọ, trĨ em ệÒu tham gia chiạn ệÊu TrẺn chiạn ệÊu cuèicỉng cựa cịc chiạn sỵ Cềng xở diÔn ra ẻ nghỵa ệỡa Cha La-se-dể ngộy 27 - 5

Tuy chử tăn tỰi 72 ngộy, nhđng Cềng xở Pa-ri cã ý nghỵa thùc sù lắn lao.Cềng xở lộ hừnh ờnh cựa mét chạ ệé mắi, xở héi mắi, lộ sù cữ vò nhẹn dẹnlao ệéng toộn thạ giắi trong sù nghiỷp ệÊu tranh cho mét tđểng lai tèt ệứp hển.Cềng xở ệÓ lỰi nhiÒu bội hảc quý bịu : cịch mỰng về sờn muèn thớng lĩi phời

cã ậờng cịch mỰng chẹn chÝnh lởnh ệỰo, thùc hiỷn liến minh cềng nềng ; phờikiến quyạt trÊn ịp kĨ thỉ, xẹy dùng nhộ nđắc cựa dẹn, do dẹn vộ vừ dẹn

- Cuéc chiạn ệÊu giọa chiạn sỵ Cềng x{ Pa-ri vộ quẹn VĐc-xai diÔn ra nhđ thạ nộo ?

Hừnh 31 Cuéc chiạn ệÊu trến chiạn luủ

Cẹu hái vộ bội tẺp

1 Vừ sao nhẹn dẹn Pa-ri ệÊu tranh vộ thộnh lẺp Cềng xở Pa-ri ?

2 LẺp niến biÓu nhọng sù kiỷn cể bờn cựa Cềng xở Pa-ri

3 Vừ sao nãi Cềng xở Pa-ri lộ nhộ nđắc kiÓu mắi ?

4 Trừnh bộy ý nghỵa lỡch sỏ vộ bội hảc cựa Cềng xở Pa-ri

Nguyến nhẹn chự yạu lộ do cềng nghiỷp ẻ Anh phịt triÓn sắm, hộng loỰt mịy mãc, trang thiạt bỡ dẵn dẵn trẻ nến lỰc hẺu Giai cÊp tđ sờn Anh lỰi chó trảng ệẵu tđ vộo cịc nđắc thuéc ệỡa hển lộ ệẵu tđ, ệữi mắi vộ phịt triÓn cềng nghiỷp trong nđắc.

- Vừ sao giai cÊp tđ sờn Anh chó trảng ệẵu tđ vộo cịc nđắc thuéc ệỡa ?

Tuy mÊt vai trư bị chự thạ giắi vÒ cềng nghiỷp nhđng Anh vÉn lộ nđắc dÉn

ệẵu thạ giắi vÒ xuÊt khÈu tđ bờn, thđểng mỰi vộ thuéc ệỡa ậẵu thạ kử XX,nhiÒu cềng ti ệéc quyÒn vÒ cềng nghiỷp vộ tội chÝnh ra ệêi, tõng bđắc chi phèitoộn bé ệêi sèng kinh tạ cựa ệÊt nđắc Cã thạ lùc nhÊt lộ 5 ngẹn hộng ẻ Luẹn ậền, chiạm 40% sè vèn ệẵu tđ cựa nđắc Anh