Tõ nẽm 1929, trđắc nguy cể xuÊt hiỷn chự nghỵa phịt xÝt vộ chiạn tranh thạ giắi, mét cao trộo cịch mỰng lỰi bỉng nữ. Dđắi sù chử ệỰo cựa Quèc tạ céng sờn, phong trào đấu tranh thành lập Mặt trận nhân dân chống chủ nghĩa phát xít
ệở lan réng ẻ nhiÒu nđắc tđ bờn chẹu ằu.
ởPháp, ngày 6 - 2 - 1934, bọn phát xít “Chữ thập lửa” gồm 2 vạn tên có vũ trang xông vào trụ sở Quốc hội, âm mðu lật đổ chính phủ và thiết lập chế độ phát xít.
ậờng Céng sờn Phịp ệở kỡp thêi huy ệéng cềng nhẹn xuèng ệđêng ệÊu tranh,
ệịnh bỰi lùc lđĩng phịt xÝt. Thịng 5 - 1935, Mẳt trẺn nhẹn dẹn chèng chự nghỵa phịt xÝt ệđĩc thộnh lẺp, bao găm ậờng Céng sờn, ậờng Xở héi vộ nhiÒu ệờng phái, đoàn thể chính trị khác.
Trong cuộc tổng tuyển cử tháng 5 - 1936, Mặt trận nhân dân Pháp giành
ệđĩc thớng lĩi. ChÝnh phự Mẳt trẺn nhẹn dẹn Phịp ệđĩc thộnh lẺp vộ thi hộnh một số chính sách tiến bộ trong những năm 1936 - 1939.
ẻTẹy Ban Nha, thịng 2 - 1936, Mẳt trẺn nhẹn dẹn còng thu ệđĩc thớng lĩi trong tững tuyÓn cỏ vộ chÝnh phự Mẳt trẺn nhẹn dẹn ệđĩc thộnh lẺp.
Hừnh 63.Quờng trđêng Cềng-coãc ẻ Pa-ri ngộy 6 - 2 - 1934
Nhờ sự hậu thuẫn của phát xít Đức và I-ta-li-a, các thế lực phát xít Tây Ban Nha tiến hành đảo chính ở nhiều thành phố. Cuộc chiến tranh chống phát xít của nhân dân Tây Ban Nha kéo dài hơn ba năm (1936 - 1939), với sự giúp
ệì cựa nhọng ệéi quẹn từnh nguyỷn ệạn tõ 53 nđắc trến thạ giắi, cuèi cỉng bị thất bại.
- Vừ sao nhẹn dẹn Phịp ệịnh bỰi ệđĩc chự nghỵa phịt xÝt ẻ Phịp ?
Câu hỏi và bài tập
1. Hởy nếu từnh hừnh chung cựa cịc nđắc tđ bờn chẹu ằu trong nhọng n¨m 1918 - 1929.
2. Quốc tế cộng sản đã có những đóng góp gì cho phong trào cách mạng thế giới trong những năm 1919 - 1943 ?
3. Trình bày những hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933
ệèi vắi cịc nđắc tđ bờn chẹu ằu.
4. Vì sao chủ nghĩa phát xít thắng lợi ở Đức nhðng lại thất bại ở Pháp ?
Hình 64. Thắng lợi của Mặt trận nhân dân Tây Ban Nha (tháng 2 - 1936)
Bài 18
nđắc Mỵ giọa hai cuéc chiạn tranh thạ giắi (1918 - 1939)
K
Kiinnhh ttếế MMĩĩ ttrroonngg tthhậậpp nniiêênn 2200 ccủủaa tthhếế kkỉỉ XXXX pphháátt ttrriiểểnn mmạạnnhh n
nhhððnngg kkhhôônngg ttrráánnhh kkhhỏỏii ccuuộộcc kkhhủủnngg hhooảảnngg kkiinnhh ttếế 11992299 -- 11993333..
T
Tổổnngg tthhốốnngg RRuu--ddơơ--vveenn áápp ddụụnngg CChhíínnhh ssáácchh mmớớii đđểể ggiiảảii qquuyyếếtt n
nhhọọnngg kkhhãã kkhhẽẽnn ccựựaa nnđđắắcc MMỵỵ..
I - Nđắc Mỵ trong thẺp niến 20 cựa thạ kử XX
Chiạn tranh thạ giắi thụ nhÊt (1914 - 1918) ệở tỰo cho nđắc Mỵ cể héi thuẺn lĩi ệÓ phịt triÓn kinh tạ. Mỵ bđắc vộo thêi kừ phăn vinh trong thẺp niến 20 vộ trẻ thộnh trung tẹm cềng nghiỷp, thđểng mỰi, tội chÝnh quèc tạ.
- Theo em, hai bức ảnh trên phản ánh điều gì ?
Trong nhọng nẽm 1923 - 1929, sờn lđĩng cềng nghiỷp cựa Mỵ tẽng 69% ; nẽm 1928, vđĩt quị sờn lđĩng cựa toộn chẹu ằu vộ chiạm 48% tững sờn lđĩng công nghiệp thế giới. Mĩ đứng đầu thế giới về các ngành công nghiệp sản xuất ô tô, dầu lửa, thép... Về tài chính, Mĩ nắm 60% dự trữ vàng của thế giới.
ậÓ ệỰt ệđĩc sù phịt triÓn ệã, giai cÊp tđ sờn Mỵ ệở dỉng mải biỷn phịp nhỪm cời tiạn kỵ thuẺt, thùc hiỷn phđểng phịp sờn xuÊt dẹy chuyÒn, tẽng cđêng ệé lao ệéng vộ bãc lét cềng nhẹn.
Hình 65.Bãi đỗ ô tô ở Niu Oóc năm 1928 Hình 66.
Công nhân xây dựng cao ốc ở Mĩ
Tuy vậy, nhân dân lao động Mỵ khềng ệđĩc hđẻng nhọng thành tựu đó
Do bị bóc lột, thất nghiệp, do những bất công xã hội và nạn phân biệt chủng tộc, phong trào công nhân phát triển trong khớp cịc bang cựa nđắc Mỵ.
Tháng 5 - 1921, Đảng Cộng sản Mỵ ệđĩc thộnh lẺp vộ trẻ thộnh mét lùc lđĩng lởnh ệỰo phong trào công nhân Mĩ.
- Qua các hình 65, 66, 67, em có nhận xét gì về những hình ảnh khác nhau cựa nđắc Mỵ ?
- ậờng Céng sờn Mỵ ệđĩc thộnh lẺp trong hoộn cờnh nộo ?
II - Nđắc Mỵ trong nhọng nẽm 1929 - 1939
Cuèi thịng 10 - 1929, nđắc Mỵ lẹm vộo khựng hoờng kinh tạ chđa tõng thÊy.
Cuộc khủng hoảng bắt đầu từ lĩnh vực tài chính, rồi nhanh chóng lan rộng ra các lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp. Nền kinh tế - tài chính Mĩ bị chấn
động dữ dội.
Hộng nghừn ngẹn hộng, cềng ti cềng nghiỷp vộ thđểng mỰi bỡ phị sờn. Tắi mùa hè năm 1932, sản xuất công nghiệp ở Mĩ giảm hai lần so với năm 1929.
Khoảng 75% dân trại (nông dân Mĩ) bị phá sản. Nạn thất nghiệp và nghèo đói Hừnh 67. Nhộ ẻ cựa ngđêi lao ệéng Mỵ
trong nh÷ng n¨m 20
H×nh 68.
Dưng ngđêi thÊt nghiỷp trến ệđêng phè Niu Oãc
lan trộn khớp cịc bang cựa nđắc Mỵ. Sè ngđêi thÊt nghiỷp lến tắi hộng chôc triệu vào năm 1933. Các cuộc biểu tình, tuần hành, “đi bộ vì đói” lôi cuốn hộng triỷu ngđêi tham gia.
- Gánh nặng của cuộc khủng hoảng ở Mĩ chủ yếu đè lên vai tầng lớp nào ?
ậÓ ệđa nđắc Mỵ thoịt ra khái cuéc khựng hoờng, Ph. Ru-dể-ven - Tổng thống mới đắc cử cuối năm 1932, đã thực hiện Chính sách mới.
Chính sách mới bao gồm các biện pháp nhằm giải quyết nạn thất nghiệp, phục hồi sự phát triển của các ngành kinh tế - tài chính. Chính phủ Ru-dơ-ven đã
ban hành các đạo luËt vÒ phôc hðng công nghiệp, nông nghiệp và ngân hàng với những quy định chẳt chỳ, ệẳt dđắi sự kiểm soát của Nhộ nđắc. Nhộ nđắc tđ sờn ệở
tẽng cđêng vai trư cựa mừnh trong viỷc cời tữ hỷ thèng ngẹn hộng, tữ chục lỰi sờn xuÊt, cụu trĩ ngđêi thÊt nghiỷp, tỰo thếm nhiÒu viỷc lộm mắi vộ ữn
định tình hình xã hội.
- Nêu nhận xét của em về Chính sách mới qua hình 69.
Chính sách mới đã cứu nguy cho chủ nghĩa tð bản Mĩ nhðng cũng giải quyết phẵn nộo nhọng khã khẽn cựa ngđêi lao ệéng trong thêi ệiÓm ệã vộ gãp phẵn lộm cho nđắc Mỵ duy trừ ệđĩc chạ ệé dẹn chự tđ sờn.
Câu hỏi và bài tập
1. Kinh tế Mĩ đã phát triển nhð thế nào trong thập niên 20 của thế kỉ XX ? 2. Vừ sao nđắc Mỵ thoịt ra khái cuéc khựng hoờng kinh tạ 1929 - 1933 ? 3. Trình bày nội dung chủ yếu của Chính sách mới của Ph. Ru-dơ-ven.
Hừnh 69.Bục tranh ệđểng thêi mề tờ ChÝnh sịch mắi (Ngđêi khững lă tđĩng trđng cho Nhộ nđắc)
Chđểng III
Châu á
gi÷a hai cuéc chiÕn tranh thÕ giíi (1918 - 1939)
Bài 19
nhật bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 - 1939)
S
Saauu CChhiiếếnn ttrraannhh tthhếế ggiiớớii tthhứứ nnhhấấtt ((11991144 -- 11991188)),, kkiinnhh ttếế NNhhậậtt BBảảnn p
phháátt ttrriiểểnn nnhhððnngg kkhhôônngg ổổnn đđịịnnhh.. ĐĐểể ttììmm llốốii tthhooáátt kkhhỏỏii ccuuộộcc kkhhủủnngg h
hooờờnngg,, NNhhẺẺtt BBờờnn ttẽẽnngg ccđđêênngg cchhÝÝnnhh ssịịcchh qquuẹẹnn ssùù hhooịị ệệÊÊtt nnđđắắcc,,
®
ệÈÈyy mmỰỰnnhh vviiỷỷcc ttiiạạnn hhộộnnhh cchhiiạạnn ttrraannhh xxẹẹmm llđđĩĩcc vvộộ bbộộnnhh ttrrđđắắnngg rraa b
bêênn nnggooààii..
I - Nhật bản sau Chiến tranh thế giới thứ nhất
Sau Mỵ, NhẺt Bờn lộ nđắc thụ hai thu ệđĩc nhiÒu lĩi vộ khềng mÊt mịt gừ
trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Tuy vậy, nền kinh tế Nhật Bản cũng chỉ phát triển trong một vài năm đầu sau chiến tranh.
Trong vưng 5 nẽm (1914 - 1919), sờn lđĩng cềng nghiỷp cựa NhẺt Bờn tẽng gấp 5 lần. Sau chiến tranh, nhiều công ti mới xuất hiện, mở rộng sản xuất và xuÊt khÈu hộng hoị ra cịc thỡ trđêng chẹu ị. Tuy nhiến, nÒn nềng nghiỷp không có gì thay đổi, những tàn dð phong kiến còn tồn tại nặng nề ở nông thôn. Giá thực phẩm, nhất là giá gạo, tăng cao làm cho đời sống nhân dân rất khó khăn. Đặc biệt là trận động đất lớn tháng 9 - 1923 làm cho thủ đô
Tô-ki-ô hầu nhð sụp đổ hoàn toàn.
Năm 1918, phong trào đấu tranh đánh chiếm các kho gạo của quần chúng nhẹn dẹn, ệđĩc gải lộ cuéc ỘbỰo ệéng lóa gỰoỢ bỉng nữ, lềi cuèn 10 triỷu ngđêi tham gia. Phong trộo bởi cềng cựa cềng nhẹn còng diÔn ra sềi nữi.
Thịng 7 - 1922, ậờng Céng sờn NhẺt Bờn thộnh lẺp vộ trẻ thộnh lùc lđĩng lãnh đạo phong trào công nhân.
Năm 1927, Nhật Bản lại lâm vào một cuộc khủng hoảng tài chính làm 30 ngân hàng phải đóng cửa. Khủng hoảng tài chính đã làm mất lòng tin của nhân dân và giới kinh doanh vào chính phủ, đồng thời chấm dứt sự phục hồi ngắn ngủi của nền kinh tế Nhật Bản.
- Em cã nhẺn xĐt gừ vÒ từnh hừnh nđắc NhẺt trong nhọng nẽm 1918 - 1929 ?
II - Nhật bản trong những năm 1929 - 1939
Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933 đã giáng một đòn nặng nề vào kinh tế Nhật Bản.
So vắi nẽm 1929, sờn lđĩng cềng nghiỷp nẽm 1931 giờm 32,5%, ngoỰi thđểng giờm 80%. Sè ngđêi thÊt nghiỷp lến tắi 3 triỷu. Cuéc ệÊu tranh cựa cềng nhân, nông dân diễn ra quyết liệt.
ậÓ ệđa nđắc NhẺt ra khái cuéc khựng hoờng kinh tạ, giời quyạt nhọng khã khẽn do thiạu nguăn nguyến liỷu vộ thỡ trđêng tiếu thô hộng hoị, giắi cẵm quyÒn NhẺt Bờn tẽng cđêng chÝnh sịch quẹn sù hoị ệÊt nđắc, gẹy chiạn tranh xẹm lđĩc, bộnh trđắng ra bến ngoội.
Ngay tõ nẽm 1927, Thự tđắng NhẺt Bờn Ta-na-ca ệở ệỷ trừnh lến NhẺt hoộng bờn "TÊu thửnh", ệÒ ra kạ hoỰch xẹm lđĩc vộ thèng trỡ thạ giắi : khẻi ệẵu lộ chiếm Trung Quốc, nơi tập trung 82% tổng số vốn đầu tð của Nhật Bản, sau
đó là châu á và cuối cùng là toàn thế giới. Tháng 9 - 1931, Nhật Bản tiến
ệịnh vỉng ậềng Bớc Trung Quèc, mẻ ệẵu cuéc xẹm lđĩc nđắc nộy vắi quy mô ngày càng rộng lớn, đánh dấu việc hình thành lò lửa chiến tranh ở châu
ị- Thịi Bừnh Dđểng.
Hình 70.Thủ đô Tô-ki-ô sau trận động đất tháng 9 - 1923
- Trừnh bộy kạ hoỰch xẹm lđĩc cựa NhẺt Bờn.
Trong thập niên 30, ở Nhật Bản đã diễn ra quá trình thiết lập chế độ phát xít với việc sử dụng rộng rãi bộ máy quân sự và cảnh sát của chế độ quân chủ NhẺt Bờn. Phong trộo ệÊu tranh cựa nhẹn dẹn NhẺt Bờn lan réng khớp cờ nđắc.
Trong những năm 1929 - 1939, cuộc đấu tranh của nhân dân Nhật Bản, mà hỰt nhẹn lởnh ệỰo lộ ậờng Céng sờn, ệở diÔn ra dđắi nhiÒu hừnh thục nhỪm chèng lỰi quị trừnh phịt xÝt hoị ẻ nđắc nộy. Cuéc ệÊu tranh khềng nhọng lan rộng trong các tầng lớp nhân dân mà còn lôi cuốn cả binh lính và sĩ quan Nhật tham gia. Trong năm 1939 có trên 40 cuộc đấu tranh phản chiến của binh lính và sĩ quan. Cuộc đấu tranh chống phát xít đã góp phần làm chậm lại quá trình phát xít hoá ở Nhật Bản.
- Cuộc đấu tranh chống phát xít của nhân dân Nhật Bản đ{ diễn ra nhð thế nào ?
Câu hỏi và bài tập
1. Kinh tế Nhật Bản đã phát triển nhð thế nào sau Chiến tranh thế giới thứ nhất ?
2. Vừ sao giắi cẵm quyÒn NhẺt Bờn tiạn hộnh chiạn tranh xẹm lđĩc, bộnh trđắng ra bến ngoội ?
Hình 71. Quân Nhật chiếm đóng vùng Đông Bắc Trung Quốc năm 1931
Bài 20
phong trào độc lập dân tộc ở châu á (1918 - 1939)
P
Phhoonngg ttrrààoo đđộộcc llậậpp ddâânn ttộộcc ởở cchhââuu áá ((11991188 -- 11993399)) ccóó nnhhiiềềuu n
nĐĐtt cchhuunngg,, ệệăănngg tthhêêii nnữữii llếếnn nnhhọọnngg ệệẳẳcc ệệiiÓÓmm ccựựaa mmẫẫii nnđđắắcc,, mmẫẫii k
khhuu vvựựcc nnhhðð ấấnn ĐĐộộ,, TTrruunngg QQuuốốcc,, ĐĐôônngg NNaamm áá..
I - Những nét chung về phong trào độc lập dân tộc ở châu á.
cách mạng trung quốc trong những năm 1919 - 1939 1. Nh÷ng nÐt chung
Thớng lĩi cựa Cịch mỰng thịng Mđêi Nga vộ sù kạt thóc cuéc Chiạn tranh thế giới thứ nhất đã mở ra một thời kì phát triển mới trong phong trào độc lập dân tộc ở châu á. Phong trào lên cao và lan rộng khắp các khu vực : Đông Bắc á,
Đông Nam á, Nam ávà Tây á, tiêu biểu là phong trào cách mạng ở Trung Quốc, ấn Độ, Việt Nam và In-đô-nê-xi-a.
Phong trào Ngũ tứ ở Trung Quốc đã mở đầu cho cao trào cách mạng chống
đế quốc, chống phong kiến ở châu á. Cuộc cách mạng của nhân dân Mềng Cữ (1921 - 1924) giộnh ệđĩc thớng lĩi, ệđa ệạn viỷc thộnh lẺp Nhộ nđắc dẹn chự nhẹn dẹn Mềng Cữ. ẻậềng Nam ị, phong trộo ệéc lẺp lan réng khớp cịc nđắc. ẻ Ên ậé ệở
diễn ra những cuộc bãi công với quy mô lớn của công nhân và khởi nghĩa của nông dân chống thực dân Anh.
ậờng Quèc ệỰi dđắi sù lởnh ệỰo cựa Ma-hát-ma Gan-đi đã động viên nhân dân đấu tranh đòi quyền độc lập, tẩy chay hàng hoá của Anh, phát triển kinh tế dân tộc. Cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc ở Thổ Nhĩ Kì (1919 - 1922) kết thúc thắng lĩi, dÉn tắi viỷc thộnh lẺp nđắc Céng hoà Thổ Nhĩ Kì. Phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở Việt Nam phát triÓn mỰnh mỳ trong cờ nđắc.
- KÓ tến nhọng phong trộo ệÊu tranh ẻ cịc nđắc chẹu ị.
H×nh 72.M. Gan-®i (1869 - 1948)
Trong cao trào cách mạng này, giai cấp công nhân tích cực tham gia đấu tranh giộnh ệéc lẺp dẹn téc. Cịc ệờng céng sờn ệđĩc thộnh lẺp vộ giọ vai trư lởnh ệỰo phong trộo cịch mỰng ẻ mét sè nđắc chẹu ị nhđ Trung Quèc, Việt Nam.
- Em h{y nêu những nét mới của phong trào độc lập dân tộc ở châu á sau Chiến tranh thế giới thứ nhất.