SGK hoa hoc 8 new

SGK hoa hoc 8 new

Bộ giáo dục và đào tạo

P Tr.2

01−2014/CXB/237−1062/GD Mq sè : 2H807T4

B¶n quyÒn thuéc Nhµ xuÊt b¶n Gi¸o dôc ViÖt Nam - Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o

I −− Hoị hảc lộ gừ ?

1. ThÝ nghiỷm

Cã 3 èng nghiỷm nhá chụa cịc chÊt :

a) Dung dỡch natri hiệroxit ;

b) Dung dỡch ệăng sunfat ;

c) Dung dỡch axit clohiệric ;

vộ vội cịi ệinh sớt

Ngoội ra cưn cã 2 èng nghiỷm nhá óp trong mét

giị gẫ

ThÝ nghiỷm 1 Hqy cho 1 ml dung dỡch ệăng sunfat cã

mộu xanh vộo èng nghiỷm thụ nhÊt, răi cho thếm

1 ml dung dỡch natri hiệroxit (hừnh 0.1) NhẺn xĐt

hiỷn tđĩng

ThÝ nghiỷm 2 Hqy cho vộo èng nghiỷm thụ hai 1 ml

dung dỡch axit clohiệric vộ mét ệinh sớt nhá

(hừnh 0.2) NhẺn xĐt hiỷn tđĩng

2. Quan sịt

a) ẻ thÝ nghiỷm 1, ta nhẺn thÊy cã sù biạn ệữi cựa cịc

chÊt : tỰo ra chÊt mắi khềng tan trong nđắc

b) ẻ thÝ nghiỷm 2, ta còng nhẺn thÊy cã sù biạn ệữi cựa

cịc chÊt : tỰo ra chÊt khÝ sựi bảt trong chÊt láng

3. NhẺn xĐt

Tõ cịc thÝ nghiỷm ệq lộm, ta cã thÓ sể bé rót ra

nhẺn xĐt : ''Hoị hảc lộ khoa hảc nghiến cụu cịc chÊt,

Hừnh 0.2

Bội 1

Hoị hảc lộ gừ ? Hoị hảc cã vai trư nhđ thạ nộo trong cuéc sèng cựa chóng ta ? Phời lộm gừ ệÓ cã thÓ hảc tèt mền Hoị hảc ?

Hừnh 0.1

II −− Hoị hảc cã vai trư nh đ thạ nộo trong

cuéc sèng cựa chóng ta ?

1. Trờ lêi cẹu hái

a) NhiÒu vẺt dông sinh hoỰt vộ cềng cô sờn xuÊt ệđ ĩc lộm tõ cịc chÊt nhđ sớt,

nhềm, ệăng, chÊt dĨo Hqy kÓ ra ba loỰi vẺt dông lộ ệă dỉng thiạt yạu sỏdông trong gia ệừnh em

b) Hqy kÓ ra ba loỰi sờn phÈm hoị hảc ệđĩc sỏ dông nhiÒu trong sờn xuÊt nềng

nghiỷp hoẳc thự cềng nghiỷp ẻ ệỡa phđểng em

c) Hqy kÓ ra nhọng sờn phÈm hoị hảc phôc vô trùc tiạp cho viỷc hảc tẺp cựa em

vộ cho viỷc bờo vỷ sục khoĨ cựa gia ệừnh em

2. NhẺn xĐt

− NhiÒu vẺt dông sinh hoỰt trong gia ệừnh chóng ta (nhđ năi, soong, bịt, ệỵa,giộy, dĐp, quẵn, ịo ) cã nhiÒu tÝnh chÊt quý giị, lộ nhọng ệă dỉng thiạt yạutrong cuéc sèng NhiÒu ệă dỉng hảc tẺp cựa cịc em (nhđ giÊy, cẳp sịch, bótmùc ), thuèc chọa bỷnh vộ thuèc băi dđ ìng sục khoĨ ệÒu lộ nhọng sờn phÈmhoị hảc

− Phẹn bãn hoị hảc, chÊt bờo quờn thùc phÈm vộ nềng sờn, thuèc bờo vỷ thùcvẺt ệq gióp nẹng cao nẽng suÊt vộ chÊt lđ ĩng sờn phÈm nềng nghiỷp

− Cịc nhộ hoị hảc ệq chạ tỰo ệđ ĩc cịc chÊt hoị hảc, cịc loỰi thuèc chọa bỷnh

cã nhọng tÝnh chÊt kừ diỷu tõ nhọng nguyến liỷu khoịng chÊt, ệéng vẺt vộthùc vẺt Nhê cã Hoị hảc con ngđêi ệq tỰo nến ệđ ĩc cịc chÊt cã nhọng tÝnhchÊt theo ý muèn, mộ tõ ệã ngđêi ta sờn xuÊt ệđ ĩc thùc phÈm, quẵn ịo, giộy dĐp, phđ ểng tiỷn vẺn tời, thiạt bỡ thềng tin liến lỰc

− Tuy nhiến, viỷc sờn xuÊt vộ sỏ dông hoị chÊt nhđ viỷc luyỷn gang, thĐp, sờnxuÊt axit, sờn xuÊt vộ sỏ dông phẹn bãn, thuèc trõ sẹu còng cã thÓ gẹy ềnhiÔm mềi tr đêng nạu khềng lộm theo ệóng quy trừnh Do ệã cịc em cẵn hiÓubiạt vÒ Hoị hảc

3. Kạt luẺn

Hoị hảc cã vai trư rÊt quan trảng trong cuéc sèng cựa chóng ta

Nhọng ệiÒu cịc em hảc sau ệẹy ẻ mền Hoị hảc lắp 8 vộ 9 sỳ lộm râ dẵn kạtluẺn ệã vộ sỳ gióp chóng ta hiÓu râ vÒ mét mền hảc bữ Ých, lÝ thó vộ rÊt gẵngòi vắi cuéc sèng cựa chóng ta

III −− Cịc em cẵn phời lộm gừ ệÓ cã thÓ hảc tèt

mền hoị hảc ?

1. Khi hảc tẺp mền Hoị hảc cịc em cẵn chó ý thùc hiỷn cịc

hoỰt ệéng sau :

a) Thu thẺp từm kiạm kiạn thục (bỪng cịch thu thẺp thềng tin) tõ viỷc tù lộm,

quan sịt thÝ nghiỷm vộ cịc hiỷn tđ ĩng trong tù nhiến, trong cuéc sèng, tõ t đliỷu ệ đĩc cung cÊp

b) Xỏ lÝ thềng tin : Tù rót ra kạt luẺn cẵn thiạt hoẳc nhẺn xĐt, trờ lêi cẹu hái hay

hỷ thèng cẹu hái hđ ắng dÉn

c) VẺn dông : Trờ lêi cẹu hái hay lộm bội tẺp, ệem nhọng kạt luẺn ệq rót ra tõ

bội hảc vẺn dông vộo thùc tiÔn ệÓ hiÓu sẹu bội hảc, ệăng thêi ệÓ tù kiÓm tratrừnh ệé

d) Ghi nhắ : Hảc thuéc nhọng néi dung quan trảng nhÊt ệđ ĩc in trến nÒn xanh,

Phời ệảc thếm sịch, rÌn luyỷn lưng ham thÝch ệảc sịch vộ cịch ệảc sịch

1 Hoị hảc lộ khoa hảc nghiến cụu cịc chÊt, sù biạn ệữi vộ ụng dông cựa chóng.

2 Hoị hảc cã vai trư rÊt quan trảng trong cuéc sèng chóng ta.

3 Khi hảc tẺp mền Hoị hảc, cẵn thùc hiỷn cịc hoỰt ệéng sau :

Tù thu thẺp từm kiạm kiạn thục, xỏ lÝ thềng tin, vẺn dông vộ ghi nhắ.

 ChÊt cã ẻ ệẹu ?

 Nđắc tù nhiến lμ chÊt hay hẫn hĩp ?

 Nguyến tỏ lμ gừ, găm nhọng thμnh phẵn

cÊu tỰo nμo ?

 Nguyến tè hoị hảc vμ nguyến tỏ khèi

 Cềng thục hoị hảc dỉng biÓu diÔn chÊt,

cho biạt nhọng gừ vÒ chÊt ?

 Hoị trỡ lμ gừ ? Dùa vμo ệẹu ệÓ viạt

ệóng còng nhđ lẺp ệđĩc cềng thục

hoị hảc cựa hĩp chÊt ?

Nguyến tỏ Phẹn tỏ

I − ChÊt cã ẻ ệẹu ?

Cịc em hy quan sịt quanh ta, tÊt cờ nhọng gừ

thÊy ệđĩc, kÓ cờ bờn thẹn cể thÓ mẫi chóng ta

nhau ThÝ dô : Thẹn cẹy mÝa găm cã cịc chÊt :

ệđêng (tến hoị hảc lộ saccarozể), nđắc,

xenlulozể ; khÝ quyÓn găm cã cịc chÊt : khÝ

nitể, khÝ oxi ; trong nđắc biÓn cã chÊt

muèi ẽn (tến hoị hảc lộ natri clorua) ; ệị vềi

cã thộnh phẵn chÝnh lộ chÊt canxi cacbonat

Cưn cịc vẺt thÓ nhẹn tỰo ệđĩc lộm bỪng vẺt

liỷu Mải vẺt liỷu ệÒu lộ chÊt hay hẫn hĩp mét

sè chÊt ThÝ dô : Nhềm, chÊt dĨo(*), thuũ tinh

lộ chÊt ; gẫ găm cã xenlulozể lộ chÝnh ; thĐp

găm cã sớt vộ mét sè chÊt khịc

VẺy theo em chÊt cã ẻ ệẹu ?

Ngộy nay, khoa hảc ệ biạt hộng chôc triỷu

chÊt khịc nhau Cã nhọng chÊt sơn cã trong tù

nhiến NhiÒu chÊt do con ngđêi ệiÒu chạ ệđĩc,

thÝ dô : chÊt dĨo, cao su, tể sĩi tững hĩp, dđĩc

Bừnh bỪng thuũ tinh

II − TÝnh chÊt cựa chÊt

1. Mẫi chÊt cã nhọng tÝnh chÊt nhÊt ệỡnh

TrỰng thịi hay thÓ (rớn, láng hay khÝ), mộu, mỉi, vỡ,

tÝnh tan hay khềng tan trong nđắc (hay trong mét

chÊt láng khịc), nhiỷt ệé nãng chờy, nhiỷt ệé sềi,

khèi lđĩng riếng, tÝnh dÉn ệiỷn, dÉn nhiỷt lộ

nhọng tÝnh chÊt vẺt lÝ Cưn khờ nẽng biạn ệữi thộnh

chÊt khịc, thÝ dô, khờ nẽng bỡ phẹn huũ, tÝnh chịy

ệđĩc (trong cịc chđểng sau sỳ cho thÊy, khi mét

chÊt chịy khềng phời lộ nã mÊt ệi, mộ lộ biạn ệữi

thộnh chÊt khịc) lộ nhọng tÝnh chÊt hoị hảc.

Lộm thạ nộo biạt ệđĩc tÝnh chÊt cựa chÊt ?

a) Quan sịt

Quan sịt kỵ mét chÊt ta cã thÓ nhẺn ra mét sè tÝnh

chÊt bÒ ngoội cựa nã ThÝ dô, ta biạt ệđĩc lđu huúnh

vộ photpho ệá ệÒu lộ chÊt rớn nhđng lđu huúnh mộu

vộng tđểi ; ệăng vộ nhềm ệÒu cã ịnh kim, ệăng lộ

kim loỰi mộu ệá, cưn nhềm thừ mộu trớng

b) Dỉng dông cô ệo

Muèn biạt ệđĩc mét chÊt nãng chờy hay sềi ẻ nhiỷt

ệé nộo, cã khèi lđĩng riếng bỪng bao nhiếu phời dỉng

dông cô ệo ậiÒu nộy ệ ệđĩc hảc ẻ mền VẺt lÝ

lắp 6 ThÝ dô, theo kạt quờ ệo ta biạt ệđĩc nhiỷt ệé

nãng chờy cựa lđu huúnh tonc= 113 oC (hừnh 1.1)

c) Lộm thÝ nghiỷm

Nhọng tÝnh chÊt nhđ cã tan trong nđắc, cã dÉn ệiỷn

vộ dÉn nhiỷt hay khềng thừ phời thỏ, tục lộ lộm

thÝ nghiỷm

Thđêng ngộy cịc em ệ lộm thÝ nghiỷm thỏ tÝnh tan

khi pha nđắc ệđêng hay nđắc muèi ậÓ thỏ tÝnh

dÉn ệiỷn, ta cớm hai chèt a, b (hừnh 1.2) cho tiạp

xóc vắi chÊt (lđu huúnh, miạng nhềm ) Bãng ệÌn

sịng hay khềng lộ biạt chÊt cã dÉn ệiỷn hay khềng

Nhềm vộ ệăng dÉn ệđĩc ệiỷn, cưn lđu huúnh vộ

2. Viỷc hiÓu biạt tÝnh chÊt cựa chÊt cã lĩi gừ ?

a) Gióp phẹn biỷt chÊt nộy vắi chÊt khịc, tục nhẺn biạt ệđĩc chÊt

Nhọng chÊt khịc nhau cã thÓ cã mét sè tÝnh chÊt gièng nhau

Song mẫi chÊt cã mét sè tÝnh chÊt riếng khịc biỷt vắi chÊt

khịc ThÝ dô, nđắc vộ căn (tến hoị hảc lộ rđĩu etylic) ệÒu lộ

chÊt láng trong suèt, khềng mộu, song căn chịy ệđĩc, cưn

nđắc thừ khềng Do ệã, ta cã thÓ phẹn biỷt ệđĩc hai chÊt

b) Biạt cịch sỏ dông chÊt

ThÝ dô, biạt axit sunfuric ệẳc lộ chÊt lộm báng, chịy da thỡt,

vời, ta cẵn phời trịnh khềng ệÓ axit nộy dẹy vộo ngđêi,

ịo quẵn

c) Biạt ụng dông chÊt thÝch hĩp trong ệêi sèng vộ sờn xuÊt

ThÝ dô, cao su lộ chÊt khềng thÊm nđắc lỰi cã tÝnh chÊt ệộn

hăi, chỡu mội mưn nến ệđĩc dỉng chạ tỰo lèp xe

III − ChÊt tinh khiạt

1. Hẫn hĩp

Hy quan sịt chai nđắc khoịng vộ èng nđắc cÊt

(hừnh 1.3) Nđắc bến trong ệÒu trong suèt, khềng

mộu TÊt nhiến, cờ hai ệÒu uèng ệđĩc, nhđng

nđắc cÊt ệđĩc dỉng ệÓ pha chạ thuèc tiếm vộ sỏ

dông trong phưng thÝ nghiỷm, cưn nđắc khoịng

thừ khềng Vừ sao vẺy ? Nđắc cÊt lộ chÊt tinh

khiạt (khềng cã lÉn chÊt khịc), cưn nđắc khoịng

cã lÉn mét sè chÊt tan(*).

Còng nhđ nđắc khoịng, nđắc biÓn, nđắc sềng suèi,

nđắc hă ao, nđắc giạng kÓ cờ nđắc mịy ệÒu cã

lÉn mét sè chÊt khịc Hai hay nhiÒu chÊt trén lÉn

vộo nhau gải lộ hẫn hĩp VẺy, nđắc tù nhiến lộ mét

Nđắc khoịng vộ nđắc cÊt

2. ChÊt tinh khiạt

Chđng cÊt bÊt kừ thụ nđắc tù nhiến nộo

(hừnh 1.4a) ệÒu thu ệđĩc nđắc cÊt

Lộm thạ nộo ệÓ khỬng ệỡnh ệđĩc nđắc cÊt lộ

chÊt tinh khiạt ?

Tiạn hộnh ệo nhiỷt ệé nãng chờy, nhiỷt ệé sềi,

khèi lđĩng riếng cựa nđắc cÊt Chử nđắc tinh

khiạt mắi cã : tonc = 0 oC, tos = 100 oC,

D = 1 g/cm3 Vắi nđắc tù nhiến, cịc giị trỡ

nộy ệÒu sai khịc nhiÒu Ýt tỉy theo cịc chÊt

− Bá muèi ẽn vộo nđắc, khuÊy cho tan ệđĩc

hẫn hĩp nđắc vộ muèi trong suèt (gải lộ

dung dỡch muèi ẽn, ệạn chđểng 6 sỳ giắi

thiỷu vÒ dung dỡch) (hừnh 1.5a)

− ậun nãng, nđắc sềi vộ bay hểi (hừnh 1.5b)

− Muèi ẽn kạt tinh vừ cã nhiỷt ệé sềi cao

(tos = 1450 oC) (hừnh 1.5c)

Tđểng tù, trong nđắc tù nhiến cã hoộ tan mét sè

chÊt rớn vộ cờ chÊt khÝ Khi ệun nãng cịc chÊt

khÝ thoịt ệi, nhọng chÊt rớn lớng xuèng, hểi

nđắc bay lến vộ ngđng tô lỰi thộnh nđắc cÊt

VẺy, dùa vộo nhiỷt ệé sềi khịc nhau ta cã thÓ

tịch riếng ệđĩc mét chÊt ra khái hẫn hĩp bỪng

cịch chđng cÊt Ngoội ra, cã thÓ dùa vộo sù

khịc nhau vÒ cịc tÝnh chÊt khịc nhđ khèi

lđĩng riếng, tÝnh tan vộ bỪng cịch thÝch hĩp ta

ệÒu cã thÓ tịch riếng ệđĩc chÊt Tục lộ, dùa vộo

tÝnh chÊt vẺt lÝ khịc nhau ta cã thÓ tịch riếng

1 ChÊt cã khớp nểi, ẻ ệẹu cã vẺt thÓ lộ ẻ ệã cã chÊt Mẫi chÊt (tinh khiạt) cã nhọng tÝnh chÊt vẺt lÝ vộ hoị hảc nhÊt ệỡnh.

2 Nđắc tù nhiến găm nhiÒu chÊt trén lÉn lộ mét hẫn hĩp Nđắc cÊt

lộ chÊt tinh khiạt.

3 Dùa vộo sù khịc nhau vÒ tÝnh chÊt vẺt lÝ cã thÓ tịch mét chÊt ra khái hẫn hĩp.

Bμi tẺp

1.a) Nếu thÝ dô hai vẺt thÓ tù nhiến, hai vẺt thÓ nhẹn tỰo.

b) Vừ sao nãi ệđĩc : ẻ ệẹu cã vẺt thÓ lμ ẻ ệã cã chÊt ?

2.Hởy kÓ tến ba vẺt thÓ ệđĩc lμm bỪng :

3.Hởy chử ra ệẹu lμ vẺt thÓ, lμ chÊt (nhọng tõ in nghiếng) trong cịc cẹu sau :

a) Cể thÓ ngđêi cã 63 ọ 68% vÒ khèi lđĩng lμ nđắc.

b) Than chừ lμ chÊt dỉng lμm lâi bót chừ.

c) Dẹy ệiỷn lμm bỪng ệăng ệđĩc bảc mét lắp chÊt dĨo.

d) ịo may bỪng sĩi bềng (95 ọ 98% lμ xenlulozể) mẳc thoịng mịt hển may bỪng nilon (mét thụ tể tững hĩp).

e) Xe ệỰp ệđĩc chạ tỰo tõ sớt, nhềm, cao su

4.Hởy so sịnh cịc tÝnh chÊt : mμu, vỡ, tÝnh tan trong nđắc, tÝnh chịy ệđĩc cựa cịc chÊt muèi ẽn, ệđêng vμ than.

5.ChĐp vμo vẻ bμi tẺp nhọng cẹu cho sau ệẹy vắi ệẵy ệự cịc tõ hay côm tõ thÝch hĩp : ''Quan sịt kỵ mét chÊt chử cã thÓ biạt ệđĩc Dỉng dông cô ệo mắi xịc ệỡnh

ệđĩc cựa chÊt Cưn muèn biạt mét chÊt cã tan trong nđắc, dÉn ệđĩc ệiỷn hay khềng thừ phời ''

6.Cho biạt khÝ cacbon ệioxit (cưn gải lμ khÝ cacbonic) lμ chÊt cã thÓ lμm ệôc nđắc vềi trong Lμm thạ nμo ệÓ nhẺn biạt ệđĩc khÝ nμy cã trong hểi ta thẻ ra.

7.a) Hởy kÓ hai tÝnh chÊt gièng nhau vμ hai tÝnh chÊt khịc nhau giọa nđắc khoịng vμ nđắc cÊt.

b) Biạt rỪng mét sè chÊt tan trong nđắc tù nhiến cã lĩi cho cể thÓ Theo em, nđắc khoịng hay nđắc cÊt, uèng nđắc nμo tèt hển ?

Theo dâi sù nãng chờy cựa cịc chÊt parafin vộ lđu huúnh :

LÊy mét Ýt mẫi chÊt vộo hai èng nghiỷm ậẳt ệụng hai èng nghiỷm vộ nhiỷt

kạ vộo mét cèc nđắc ậun nãng cèc nđắc bỪng ệÌn căn Theo dâi nhiỷt ệéghi trến nhiỷt kạ, ệăng thêi quan sịt chÊt nộo nãng chờy Khi nđắc sềi thừngõng ệun

Hừnh 1.6 Mét sè dông cô thÝ nghiỷm

1 èng nghiỷm ; 2 Kứp èng nghiỷm; 3 Cèc ; 4 PhÔu ; 5 ậòa thuũ tinh ; 6 ậÌn căn

2. ThÝ nghiỷm 2

Tịch riếng chÊt tõ hẫn hĩp muèi ẽn vộ cịt :

Bá hẫn hĩp muèi ẽn vộ cịt vộo cèc nđắc, khuÊy ệÒu ậữ nđắc tõ tõ theo ệòathựy tinh qua phÔu cã giÊy lảc, thu lÊy phẵn nđắc lảc vộo cèc ậữ phẵn nđắclảc vộo èng nghiỷm Dỉng kứp gẫ cẳp èng nghiỷm răi ệun nãng cho ệạn khinđắc bay hểi hạt Khi ệun nãng, ệÓ èng nghiỷm hểi nghiếng, lóc ệẵu hểdảc èng nghiỷm trến ngản lỏa cho nãng ệÒu, sau mắi ệun phẵn ệịy èng.Hđắng miỷng èng nghiỷm vÒ phÝa khềng cã ngđêi

Quan sịt chÊt cưn lỰi trong èng nghiỷm vộ trến giÊy lảc

1. Nguyến tỏ lμ gừ ?

Cịc chÊt ệÒu ệđĩc tỰo nến tõ nhọng hỰt về cỉng nhá, trung

hoộ vÒ ệiỷn gải lộ nguyến tỏ Cã hộng chôc triỷu chÊt khịc

nhau, nhđng chử cã trến mét trẽm loỰi nguyến tỏ

Hy hừnh dung nguyến tỏ nhđ mét quờ cẵu cùc kừ nhá bĐ,

ệđêng kÝnh vộo cì cm 0,00000001cm (= 10−8cm) Nguyến

tỏ găm hỰt nhẹn mang ệiỷn tÝch dđểng vộ vá tỰo bẻi mét

hay nhiÒu electron mang ệiỷn tÝch ẹm

Electron, kÝ hiỷu lộ e, cã ệiỷn tÝch ẹm nhá nhÊt vộ quy đắc

ghi bỪng dÊu ẹm (−)

2. HỰt nhẹn nguyến tỏ

HỰt nhẹn nguyến tỏ tỰo bẻi proton vộ nểtron Proton kÝ hiỷu

lộ p, cã ệiỷn tÝch nhđ electron nhđng khịc dÊu, ghi bỪng dÊu

dđểng (+) Nểtron khềng mang ệiỷn, kÝ hiỷu lộ n

Cịc nguyến tỏ cỉng loỰi ệÒu cã cỉng sè proton trong hỰt

nhẹn Vộ trong mét nguyến tỏ cã bao nhiếu proton thừ

còng cã bÊy nhiếu electron, tục lộ :

Proton vộ nểtron cã cỉng khèi lđĩng, cưn electron cã khèi

lđĩng rÊt bĐ (chử bỪng khoờng 0,0005 lẵn khèi lđĩng cựa

proton), khềng ệịng kÓ Vừ vẺy, khèi lđĩng cựa hỰt nhẹn

ệđĩc coi lộ khèi lđĩng cựa nguyến tỏ

3. Lắp electron

Trong nguyến tỏ, electron luền chuyÓn ệéng rÊt nhanh

quanh hỰt nhẹn vộ sớp xạp thộnh tõng lắp, mẫi lắp cã mét

sè electron nhÊt ệỡnh ThÝ dô, sể ệă bến minh hoỰ thộnh

phẵn cÊu tỰo cựa mét sè nguyến tỏ Vưng nhá trong cỉng

lộ hỰt nhẹn, cã ghi sè ệển vỡ ệiỷn tÝch dđểng ; mẫi vưng

lắn tiạp theo lộ mét lắp electron, mẫi chÊm () chử 1 e

2 HỰt nhẹn tỰo bẻi proton vộ nểtron.

3 Trong mẫi nguyến tỏ, sè proton (p, +) bỪng sè electron (e, −).

4 Electron luền chuyÓn ệéng quanh hỰt nhẹn vộ sớp xạp thộnh tõng lắp.

Bμi tẺp

1.Hởy chĐp cịc cẹu sau ệẹy vμo vẻ bμi tẺp vắi ệẵy ệự cịc tõ hay côm tõ thÝch hĩp :

'' lμ hỰt về cỉng nhá vμ trung hoμ vÒ ệiỷn : tõ tỰo ra mải chÊt Nguyến

tỏ găm mang ệiỷn tÝch dđểng vμ vá tỰo bẻi ''.

2 a) Nguyến tỏ tỰo thμnh tõ ba loỰi hỰt nhá hển nọa (gải lμ hỰt dđắi nguyến tỏ), ệã lμ nhọng hỰt nμo ?

b) Hởy nãi tến, kÝ hiỷu vμ ệiỷn tÝch cựa nhọng hỰt mang ệiỷn.

c) Nhọng nguyến tỏ cỉng loỰi cã cỉng sè hỰt nμo trong hỰt nhẹn ?

3 Vừ sao nãi khèi lđĩng cựa hỰt nhẹn ệđĩc coi lμ khèi lđĩng cựa nguyến tỏ ?

Nguyến tỏ Sè p trong hỰt nhẹn Sè e trong nguyến tỏ electron Sè lắp lắp ngoội cỉng Sè e

5.Cho biạt sể ệă mét sè nguyến tỏ sau :

Hởy chử ra : sè p trong hỰt nhẹn, sè e trong nguyến tỏ, sè lắp electron vμ sè e lắp ngoμi cỉng cựa mẫi nguyến tỏ.

ậảc thếm

1.Nạu xạp hộng liÒn nhau thừ vắi ệé dội 1 mm thềi còng ệ cã tõ vội triỷu ệạnhển chôc triỷu nguyến tỏ ThÝ dô, phời 4 triỷu nguyến tỏ sớt mắi dội ệđĩc thạ.Nhá bĐ nhđ vẺy nhđng nguyến tỏ ệ ệđĩc con ngđêi nghỵ ệạn tõ thạ kử thụ Vtrđắc cềng nguyến Cho ệạn ệẵu thạ kử XIX mắi cã nhọng quan niỷm ệóng

vÒ nguyến tỏ Nhđng ệã còng chử lộ nhọng giờ thuyạt khoa hảc Sang thạ kử

XX mắi cã nhọng bỪng chụng vÒ sù tăn tỰi cựa nguyến tỏ Khoờng giọa thạ

kử XX thừ chôp ệđĩc ờnh nguyến tỏ trến ệẵu nhản rÊt mờnh cựa mét sĩi kimloỰi vonfam (kim loỰi lộm dẹy tãc bãng ệÌn ệiỷn) Vộ ệạn nẽm 1999, nhêthiạt bỡ coi nhđ mét camera nhanh nhÊt hiỷn nay trến thạ giắi, ngđêi ta ệquan sịt ệđĩc nguyến tỏ ệang chuyÓn ệéng trong mét phờn ụng hoị hảc

ậiÒu nộy mẻ ệđêng cho Hoị hảc sỳ phịt triÓn mỰnh mỳ ẻ thạ kử XXI

2.Nguyến tỏ hiệro nhá bĐ nhÊt VÒ tẵm vãc thừ hiệro chử ệịng lộ em ót Nhđng

vÒ tuữi tịc, chớc chớn nhiÒu ngđêi khềng ngê tắi, nguyến tỏ hiệro cã thÓ coi

lộ anh cờ ệÊy Trong Vò Trô thêi nguyến thuũ, nguyến tỏ hiệro ệđĩc tỰo thộnhtrđắc tõ 1 proton vộ 1 electron Mi sau mắi ệạn cịc nguyến tỏ khịc nhđheli, , cacbon, oxi, , sớt, , ệđĩc tỰo thộnh theo cịch tẽng dẵn sè proton(ệăng thêi cờ sè nểtron) trong hỰt nhẹn Cho ệạn nay, nguyến tỏ hiệro vÉn cãnhiÒu nhÊt, chiạm 75% khèi lđĩng toộn Vò Trô Trong tù nhiến, nguyến tỏhiệro cã mét ngđêi anh em sinh ệềi lộ ệểteri, vắi tử lỷ rÊt Ýt, khoờng 0,016%.Nguyến tỏ ệểteri cưn cã tến lộ Ộhiệro nẳngỢ, chử khịc lộ cã thếm 1 nểtrontrong hỰt nhẹn

Bội 5

Trến nhởn hép sọa, ghi râ tõ canxi kÌm theo hμm lđĩng, coi nhđ mét thềng tin vÒ giị trỡ dinh dđìng cựa sọa vμ giắi thiỷu chÊt canxi cã lĩi cho xđểng, gióp phưng chèng bỷnh loởng xđểng.

Thùc ra phời nãi : Trong thμnh phẵn sọa cã nguyến tè hoị hảc canxi Bμi hảc nμy gióp cịc

em mét sè hiÓu biạt vÒ nguyến tè hoị hảc.

1. ậỡnh nghỵa

Trến thùc tạ chử ệÒ cẺp nhọng lđĩng nguyến tỏ về cỉng lắn ThÝ dô, ệÓ tỰo ra

1 g nđắc còng cẵn tắi hển ba vỰn tử tử nguyến tỏ oxi vộ sè nguyến tỏ hiệrocưn nhiÒu gÊp ệềi Nến ệịng lỳ nãi nhọng nguyến tỏ loỰi nộy, nhọng nguyến

tỏ loỰi kia, ngđêi ta nãi nguyến tè hoị hảc nộy, nguyến tè hoị hảc kia

Nguyến tè hoị hảc lộ tẺp hĩp nhọng nguyến tỏ cỉng loỰi, cã cỉng sè proton trong hỰt nhẹn.

Nhđ vẺy, sè p lộ sè ệẳc trđng cựa mét nguyến tè hoị hảc.

Cịc nguyến tỏ thuéc cỉng mét nguyến tè hoị hảc ệÒu cã tÝnh chÊt hoị hảcnhđ nhau

2. KÝ hiỷu hoị hảc

Mẫi nguyến tè ệđĩc biÓu diÔn bỪng mét hay hai chọ cịi(*), trong ệã chọ cịi

ệẵu ệđĩc viạt ẻ dỰng chọ in hoa, gải lộ kÝ hiỷu hoị hảc ThÝ dô, kÝ hiỷu cựa

nguyến tè hiệro lộ H, nguyến tè canxi lộ Ca, nguyến tè cacbon lộ C Theoquy đắc mẫi kÝ hiỷu cựa nguyến tè cưn chử 1 nguyến tỏ nguyến tè ệã ThÝ dô,muèn chử hai nguyến tỏ hiệro viạt 2 H

KÝ hiỷu hoị hảc ệđĩc quy ệỡnh dỉng thèng nhÊt trến toộn thạ giắi

riếng ệÓ biÓu thỡ khèi lđĩng cựa nguyến tỏ.

Ngđêi ta quy đắc lÊy 1/12 khèi lđĩng cựa

nguyến tỏ cacbon lộm ệển vỡ khèi lđĩng

cho nguyến tỏ, gải lộ ệển vỡ cacbon, viạt tớt

lộ ệvC, kÝ hiỷu quèc tạ lộ u Dùa theo ệển vỡ

nộy ệÓ tÝnh khèi lđĩng cựa nguyến tỏ

ThÝ dô, khèi lđĩng tÝnh bỪng ệển vỡ cacbon

− Nguyến tỏ hiệro nhứ nhÊt

− Nguyến tỏ khịc cã khèi lđĩng bỪng bao nhiếu ệển vỡ cacbon thừ nẳng bỪngbÊy nhiếu lẵn nguyến tỏ hiệro

− Giọa hai nguyến tỏ cacbon vộ oxi, nguyến tỏ cacbon nhứ hển, bỪng lẵn

nguyến tỏ oxi vộ ngđĩc lỰi nguyến tỏ oxi nẳng hển, bỪng ≈ 1,3 lẵn nguyến tỏ cacbon

Cã thÓ nãi : Khèi lđĩng tÝnh bỪng ệển vỡ cacbon chử lộ khèi lđĩng tđểng ệèi

giọa cịc nguyến tỏ Ngđêi ta gải khèi lđĩng nộy lộ nguyến tỏ khèi vộ ệỡnhnghỵa nhđ sau :

Nguyến tỏ khèi lộ khèi lđĩng cựa mét nguyến tỏ tÝnh bỪng ệển vỡ cacbon.

Thđêng cã thÓ bá bắt cịc chọ ệvC sau cịc sè trỡ nguyến tỏ khèi

Mẫi nguyến tè cã mét nguyến tỏ khèi riếng biỷt Vừ vẺy, dùa vộo nguyến tỏkhèi cựa mét nguyến tè chđa biạt ta xịc ệỡnh ệđĩc ệã lộ nguyến tè nộo (Xem bờng 1, trang 42 vÒ tến, kÝ hiỷu hoị hảc vộ nguyến tỏ khèi cựa mét sè nguyến tè)

III − Cã bao nhiếu

nguyến tè hoị hảc ?

ậạn nay, khoa hảc ệ biạt ệđĩc

trến 110 nguyến tè Trong sè nộy,

92 nguyến tè cã trong tù nhiến

(kÓ cờ ẻ Trịi ậÊt, trến Mẳt Trêi,

Mẳt Trẽng, mét sè ngềi sao ),

sè cưn lỰi do con ngđêi tững hĩp

ệđĩc, gải lộ nguyến tè nhẹn tỰo

chiạm hẵu hạt (98,6%) khèi

lđĩng vá Trịi ậÊt Hiệro ệụng

thụ 9 vÒ khèi lđĩng nhđng nạu

xĐt theo sè lđĩng nguyến tỏ thừ

nã chử ệụng sau oxi

Trong sè bèn nguyến tè thiạt yạu

nhÊt cho sinh vẺt lộ C, H, O vộ N

(nitể) thừ C vộ N lộ hai nguyến tè

3 Mét ệển vỡ cacbon bỪng 1/12 khèi lđĩng cựa nguyến tỏ C.

4 Nguyến tỏ khèi lộ khèi lđĩng cựa mét nguyến tỏ tÝnh bỪng ệển vỡ cacbon Mẫi nguyến tè cã nguyến tỏ khèi riếng biỷt.

Hừnh 1.7

Trịi ậÊt (vá Trịi ậÊt bao găm thỰch quyÓn − lắp ệÊt ệị, thuũ quyÓn − lắp nđắc vộ khÝ quyÓn − khềng khÝ).

Hừnh 1.8

Tử lỷ (%) vÒ thộnh phẵn khèi lđĩng cịc nguyến tè trong vá Trịi ậÊt

Bμi tẺp

1.ChĐp vμo vẻ bμi tẺp nhọng cẹu sau ệẹy vắi ệẵy ệự cịc tõ hay côm tõ thÝch hĩp a) ậịng lỳ nãi nhọng loỰi nμy, nhọng loỰi kia, thừ trong khoa hảc nãi hoị hảc nμy, hoị hảc kia.

b) Nhọng nguyến tỏ cã cỉng sè trong hỰt nhẹn ệÒu lμ cỉng loỰi, thuéc cỉng mét hoị hảc.

(Hởy chản ệịp sè ệóng, tÝnh vμ ghi vμo vẻ bμi tẺp).

8.NhẺn xĐt sau ệẹy găm hai ý : ''Nguyến tỏ ệểteri thuéc

cỉng nguyến tè hoị hảc vắi nguyến tỏ hiệro vừ chóng

ệÒu cã 1 proton trong hỰt nhẹn'' Cho biạt sể ệă thμnh

phẵn cÊu tỰo cựa hai nguyến tỏ nhđ hừnh vỳ bến :

Hởy chản phđểng ịn ệóng trong sè cịc phđểng ịn sau :

A ý (1) ệóng, ý (2) sai ; C Cờ hai ý ệÒu sai ;

B ý (1) sai, ý (2) ệóng ; D Cờ hai ý ệÒu ệóng.

(Ghi vμo vẻ bμi tẺp)

ậảc thếm

1. Chớc cịc em khềng ngê rỪng, sớt lộ mét trong nhọng nguyến tè quan trảngnhÊt ệèi vắi sù sèng cựa chóng ta ậóng thạ ! Nạu trong thục ẽn ta dỉng hộngngộy mộ thiạu nguyến tè nộy thừ ta sỳ mớc bỷnh thiạu mịu, ngđêi cờm thÊymỷt mái Nguyến tè sớt lộ thộnh phẵn chÝnh cựa chÊt hếmềglềbin (huyạt cẵu tè).Nhê chÊt nộy mộ mịu cã mộu ệá, ệẳc biỷt lộ khờ nẽng chuyÓn vẺn khÝ oxi tõphữi ệạn cịc tạ bộo (khÝ oxi cã tịc dông oxi hoị chÊt dinh dđìng, lộm nguăncung cÊp nẽng lđĩng cho cể thÓ hoỰt ệéng, ệạn chđểng 4 sỳ giắi thiỷu ệẵy ệự)

2.TÊt cờ cịc nguyến tè ệđĩc sớp xạp chung trong mét bờng gải lộ Bờng tuẵnhoộn cịc nguyến tè hoị hảc (cịc em sỳ ệđĩc hảc vÒ bờng nộy ẻ lắp 9).Dđắi ệẹy trÝch mét phẵn găm 20 nguyến tè ệẵu cựa bờng

Mẫi nguyến tè ệđĩc xạp vộo mét ề, trong mẫi ề ghi :

− Sè thụ tù cựa nguyến tè viạt tớt lộ STT Biạt : STT = sè p = sè e cựa nguyến tỏ

− KÝ hiỷu hoị hảc vộ tến nguyến tè

Dùa theo vỡ trÝ cựa nguyến tè trong bờng cã thÓ biạt ệđĩc mét sè thềng tin vÒ

sù sớp xạp thộnh lắp cựa cịc electron trong nguyến tỏ

1. ậển chÊt lμ gừ ?

KhÝ hiệro, lđu huúnh, , cịc kim loỰi natri,

nhềm, ệÒu ệđĩc tỰo nến tõ cịc nguyến tè

hoị hảc tđểng ụng lộ H, S, Na, Al, chóng

ệđĩc gải lộ ệển chÊt Thđêng tến cựa ệển chÊt

trỉng vắi tến cựa nguyến tè, trõ mét sè rÊt Ýt

trđêng hĩp Mét sè nguyến tè cã thÓ tỰo nến

2, 3 dỰng ệển chÊt, thÝ dô tõ nguyến tè

cacbon tỰo nến than (than chừ, than muéi, than

gẫ ) vộ cờ kim cđểng nọa (hừnh 1.9) Tõ bội

2, ta ệ biạt, cịc kim loỰi nhđ nhềm, ệăng,

sớt ệÒu cã ịnh kim, dÉn ệđĩc ệiỷn vộ nhiỷt

ậã lộ nhọng tÝnh chÊt vẺt lÝ chung cựa cịc ệển

chÊt kim loỰi Cưn nhọng ệển chÊt khịc nhđ

khÝ hiệro, lđu huúnh, than khềng cã tÝnh chÊt

nhđ thạ (trõ than chừ dÉn ệđĩc ệiỷn )

Chóng ệđĩc gải lộ ệển chÊt phi kim.

2. ậẳc ệiÓm cÊu tỰo

Trong ệển chÊt kim loỰi cịc nguyến tỏ sớp xạp

khÝt nhau vộ theo mét trẺt tù xịc ệỡnh

(hừnh 1.10)

Trong ệển chÊt phi kim cịc nguyến tỏ thđêng

liến kạt vắi nhau theo mét sè nhÊt ệỡnh vộ

thđêng lộ 2 (hừnh 1.11)

Hừnh 1.9

Than chừ vộ kim cđểng (lâi bót chừ lộm bỪng than chừ trén vắi ệÊt sĐt)

Hừnh 1.10

Mề hừnh tđĩng trđng mét mÉu kim loỰi ệăng (rớn)

iI − Hĩp chÊt

1. Hĩp chÊt lμ gừ ?

Nđắc ệđĩc tỰo nến tõ hai nguyến tè hoị hảc lộ H vộ O, muèi ẽn (natri clorua)

tõ hai nguyến tè lộ Na vộ Cl, axit sunfuric tõ ba nguyến tè lộ H, S vộ O, ,

ngđêi ta gải nhọng chÊt tỰo nến tõ hai nguyến tè trẻ lến lộ hĩp chÊt.

Nhọng chÊt kÓ trến lộ hĩp chÊt về cể Nhọng chÊt nhđ khÝ metan (tỰo bẻi hai nguyến tè lộ C vộ H), ệđêng (tỰo bẻi ba nguyến tè lộ C, H vộ O) lộ hĩp chÊt

họu cể (riếng vÒ hĩp chÊt họu cể sỳ ệÒ cẺp trong hai chđểng cuèi sịch giịo

khoa lắp 9)

2. ậẳc ệiÓm cÊu tỰo

Trong hĩp chÊt, nguyến tỏ cựa cịc nguyến tè liến kạt vắi nhau theo mét tử lỷ

iii − Phẹn tỏ

1. ậỡnh nghỵa

Theo cịc mề hừnh phãng ệỰi trến ta nhẺn thÊy :

− KhÝ hiệro vộ khÝ oxi cã hỰt hĩp thộnh ệÒu găm 2 nguyến tỏ cỉng loỰi liến kạtvắi nhau

− Nđắc cã hỰt hĩp thộnh găm 2 H liến kạt vắi 1 O

− Muèi ẽn cã hỰt hĩp thộnh găm 1 Na liến kạt vắi 1 Cl

Cịc hỰt hĩp thộnh cựa mét chÊt thừ ệăng nhÊt nhđ nhau vÒ thộnh phẵn vộ hừnhdỰng (thÝ dô, cịc hỰt hĩp thộnh cựa nđắc ệÒu cã : tử lỷ sè nguyến tỏ H vộ O

lộ 2 : 1 vộ hừnh gÊp khóc) TÝnh chÊt hoị hảc cựa chÊt phời lộ tÝnh chÊt cựatõng hỰt Mẫi hỰt thÓ hiỷn ệẵy ệự tÝnh chÊt hoị hảc cựa chÊt, lộ ệỰi diỷn cho

chÊt vÒ mẳt hoị hảc vộ ệđĩc gải lộ phẹn tỏ.

''Phẹn tỏ lộ hỰt ệỰi diỷn cho chÊt, găm mét sè nguyến tỏ liến kạt vắi nhau vộ thÓ hiỷn ệẵy ệự tÝnh chÊt hoị hảc cựa chÊt''.

Vắi ệển chÊt kim loỰi, thÝ dô kim loỰi ệăng, nguyến tỏ lộ hỰt hĩp thộnh vộ

Thùc tạ, mẫi mÉu chÊt lộ mét tẺp hĩp về cỉng lắn nhọng nguyến tỏ (nhđ ệển

chÊt kim loỰi) hay nhọng phẹn tỏ (nhđ cịc hĩp chÊt)

Tuú ệiÒu kiỷn vÒ nhiỷt ệé vộ ịp suÊt, thđêng mét chÊt cã thÓ tăn tỰi ẻ batrỰng thịi (hay thÓ) : rớn, láng vộ khÝ (hay hểi) ThÝ dô : nđắc ệị, nđắc láng

vộ hểi nđắc

Khi chÊt ẻ trỰng thịi rớn cịc hỰt (nguyến tỏ hay phẹn tỏ) sớp xạp khÝt nhau

vộ dao ệéng tỰi chẫ (hừnh 1.14a), ẻ trỰng thịi láng cịc hỰt ẻ gẵn sịt nhau vộchuyÓn ệéng trđĩt lến nhau (hừnh 1.14b), cưn ẻ trỰng thịi khÝ (hay hểi) cịchỰt rÊt xa nhau vộ chuyÓn ệéng nhanh hển, vÒ nhiÒu phÝa (hẫn ệén) (hừnh 1.14c)

1 ậển chÊt lộ nhọng chÊt tỰo nến tõ mét nguyến tè hoị hảc.

2 Hĩp chÊt lộ nhọng chÊt tỰo nến tõ hai nguyến tè hoị hảc trẻ lến.

3 Phẹn tỏ lộ hỰt ệỰi diỷn cho chÊt, găm mét sè nguyến tỏ liến kạt vắi nhau vộ thÓ hiỷn ệẵy ệự tÝnh chÊt hoị hảc cựa chÊt.

4 Phẹn tỏ khèi lộ khèi lđĩng cựa mét phẹn tỏ tÝnh bỪng ệển vỡ cacbon, bỪng tững nguyến tỏ khèi cựa cịc nguyến tỏ trong phẹn tỏ.

5 Mẫi mÉu chÊt lộ mét tẺp hĩp về cỉng lắn nhọng hỰt lộ phẹn tỏ hay nguyến tỏ Tuú ệiÒu kiỷn, mét chÊt cã thÓ ẻ ba trỰng thịi : rớn, láng vộ khÝ (hay hểi) ẻ trỰng thịi khÝ cịc hỰt rÊt xa nhau.

ậển chÊt lỰi chia thμnh vμ Kim loỰi cã ịnh kim, dÉn

ệiỷn vμ nhiỷt, khịc vắi khềng cã nhọng tÝnh chÊt nμy (trõ than chừ)

Cã hai loỰi hĩp chÊt lμ : hĩp chÊt vμ hĩp chÊt ''.

2.a) Kim loỰi ệăng, sớt ệđĩc tỰo nến tõ nguyến tè nμo ? Nếu sù sớp xạp nguyến tỏ trong ệển chÊt kim loỰi.

b) KhÝ nitể, khÝ clo ệđĩc tỰo nến tõ nguyến tè nμo ?

Hừnh 1.14

Sể ệă ba trỰng thịi cựa chÊt : rớn (a), láng (b) vộ khÝ (c).

3. Trong sè cịc chÊt cho dđắi ệẹy, hởy chử ra vμ giời thÝch chÊt nμo lμ ệển chÊt, lμ hĩp chÊt :

a) KhÝ amoniac tỰo nến tõ N vμ H.

b) Photpho ệá tỰo nến tõ P.

c) Axit clohiệric tỰo nến tõ H vμ Cl.

d) Canxi cacbonat tỰo nến tõ Ca, C vμ O.

e) Glucozể tỰo nến tõ C, H vμ O.

f) Kim loỰi magie tỰo nến tõ Mg.

4.a) Phẹn tỏ lμ gừ ?

b) Phẹn tỏ cựa hĩp chÊt găm nhọng nguyến tỏ nhđ thạ nμo, cã gừ khịc so vắi phẹn

tỏ cựa ệển chÊt ? LÊy thÝ dô minh hoỰ.

5.Dùa vμo hừnh 1.12 vμ hừnh 1.15, hởy chĐp cịc cẹu

sau ệẹy vμo vẻ bμi tẺp vắi ệẵy ệự cịc tõ vμ con sè

thÝch hĩp, chản trong khung.

''Phẹn tỏ nđắc vμ phẹn tỏ cacbon ệioxit gièng nhau

ẻ chẫ ệÒu găm ba thuéc

hai , liến kạt vắi nhau theo tử

c) Axit nitric, biạt phẹn tỏ găm 1 H, 1 N vμ 3 O.

d) Thuèc tÝm (kali pemanganat), biạt phẹn tỏ găm 1 K, 1 Mn vμ 4 O.

7.Hởy so sịnh phẹn tỏ khÝ oxi nẳng hay nhứ hển, bỪng bao nhiếu lẵn so vắi phẹn tỏ nđắc, phẹn tỏ muèi ẽn vμ phẹn tỏ khÝ metan (vÒ chÊt khÝ nμy xem bμi tẺp 6).

8.Dùa vμo sù phẹn bè phẹn tỏ khi chÊt ẻ trỰng thịi khịc nhau hởy giời thÝch vừ sao : a) Nđắc láng tù chờy loang ra trến khay ệùng.

b) Mét mililÝt nđắc láng khi chuyÓn sang thÓ hểi lỰi chiạm mét thÓ tÝch khoờng

1300 ml (ẻ nhiỷt ệé thđêng).

nguyến tè ;

ệđêng thỬng ;

1 : 1 ; 1 : 2 ; 1 : 3 ; nguyến tỏ ; gÊp khóc

Hừnh 1.15

Mề hừnh phẹn tỏ cacbon ệioxit

Em cã biạt ?

Kim cđểng vộ than chừ ệÒu tỰo nến tõ nguyến tè cacbon, nhđng tÝnh chÊt vẺt lÝ trịi ngđĩc hỬn nhau Kim cđểng trong suèt, khềng mộu, trềng lÊp lịnh rÊt ệứp, cã ệé cụng lắn nhÊt trong sè cịc chÊt tù nhiến Cưn than chừ mộu xịm sÉm, lỰi mÒm, sê vộo thÊy trển TỰi sao thạ ? Chử lộ do cã sù sớp xạp khịc nhau, ệóng hển

lộ cịch liến kạt giọa cịc nguyến tỏ C khịc nhau (ệạn lắp 9 cịc

em sỳ biạt râ hển) ChÝnh vừ thạ mộ hai chÊt cã thÓ biạn ệữi sang nhau ẻ nhiỷt ệé khoờng 1500 o C vộ khềng cã khềng khÝ, kim cđểng chuyÓn dẵn thộnh than chừ ậã chử lộ vÒ lÝ thuyạt thềi, vừ kim cđểng rÊt quý vộ ệớt hển nhiÒu Cưn thùc tạ, ngđêi ta ệiÒu chạ kim cđểng nhẹn tỰo bỪng cịch nung than chừ còng ẻ nhiỷt

ệé trến nhđng dđắi ịp suÊt cao, trến 6000 atm.

Sù lan toờ cựa amoniac :

− Thỏ trđắc ệÓ thÊy amoniac lộm giÊy quú tÝm tÈm nđắc

ệữi sang mộu xanh

− Bá mét mÈu giÊy quú tÝm tÈm nđắc vộo gẵn ệịy èng

nghiỷm LÊy nót cã dÝnh bềng ệđĩc tÈm dung dỡch

amoniac (tõ dung dỡch nộy, khÝ amoniac sỳ bay ra), ệẺy

èng nghiỷm Quan sịt sù ệữi mộu cựa giÊy quú tÝm

2. ThÝ nghiỷm 2

Sù lan toờ cựa kali pemanganat (thuèc tÝm)

trong nđắc :

Bá mét Ýt mờnh vôn tinh thÓ thuèc tÝm vộo cèc nđắc (1),

khuÊy ệÒu cho tan hạt LÊy chõng Êy thuèc tÝm bá vộo

cèc nđắc (2) Lẵn nộy cho tõ tõ, rểi tõng mờnh ậÓ cèc

nđắc (2) lẳng yến, khềng khuÊy hay ệéng vộo Quan

sịt sù ệữi mộu cựa nđắc ẻ nhọng chẫ cã thuèc tÝm

(cộng chê lẹu, kạt quờ cộng râ) So sịnh mộu cựa nđắc

trong hai cèc

Mề tờ nhọng gừ quan sịt ệđĩc ẻ mẫi thÝ nghiỷm vộ

giời thÝch

Khi ệụng trđắc nhọng bềng hoa cã hđểng, ta ngỏi thÊy mỉi thểm.

ậiÒu ệã mịch bờo ta rỪng, phời cã chÊt thểm tõ hoa lan toờ vμo khềng khÝ Ta khềng nhừn thÊy vừ ệẹy lμ cịc phẹn tỏ chÊt thểm chuyÓn ệéng.

Cịc em sỳ lμm thÝ nghiỷm vÒ sù lan toờ cựa chÊt ệÓ biạt ệđĩc phẹn

tỏ lμ hỰt hĩp thμnh cựa hĩp chÊt.

ThÊy ệđĩc mèi quan hỷ giọa cịc khịi niỷm : nguyến tỏ, nguyến tè hoị hảc, ệển chÊt, hĩp chÊt vμ phẹn tỏ Nớm chớc néi dung cịc khịi niỷm nμy.

2. Tững kạt vÒ chÊt, nguyến tỏ vμ phẹn tỏ

a) Cịc vẺt thÓ tù nhiến còng nhđ nhẹn tỰo ệÒu găm cã hoẳc ệđĩc lộm tõ mét sè

chÊt hay hẫn hĩp (mét sè chÊt trén lÉn)

Mẫi chÊt cã nhọng tÝnh chÊt vẺt lÝ vộ hoị hảc nhÊt ệỡnh, cịc tÝnh chÊt ệo ệđĩc

nhđ nhiỷt ệé nãng chờy, nhiỷt ệé sềi luền cã giị trỡ khềng ệữi

Cịc chÊt ệÒu ệđĩc tỰo nến tõ nguyến tỏ

b) Nguyến tỏ lộ hỰt về cỉng nhá vộ trung hoộ vÒ ệiỷn, găm hỰt nhẹn cã proton

mang ệiỷn tÝch dđểng (p, +) vộ vá tỰo bẻi mét hay nhiÒu electron mang ệiỷntÝch ẹm (e, −), vắi sè p bỪng sè e Khèi lđĩng cựa hỰt nhẹn ệđĩc coi lộ khèilđĩng cựa nguyến tỏ

Nhọng nguyến tỏ cỉng loỰi cã cỉng sè p trong hỰt nhẹn, ệđĩc gải chung lộ

nguyến tè hoị hảc KÝ hiỷu hoị hảc biÓu diÔn nguyến tè vộ chử mét nguyến

tỏ cựa nguyến tè ệã Nguyến tỏ khèi lộ khèi lđĩng cựa mét nguyến tỏ tÝnhbỪng ệển vỡ cacbon (1ệvC = 1/12 khèi lđĩng cựa nguyến tỏ C)

c) Phẹn tỏ lộ hỰt ệỰi diỷn cho chÊt, găm mét sè nguyến tỏ liến kạt vắi nhau vộ

thÓ hiỷn ệẵy ệự tÝnh chÊt hoị hảc cựa chÊt Phẹn tỏ khèi lộ khèi lđĩng cựamét phẹn tỏ, cã giị trỡ bỪng tững nguyến tỏ khèi cựa cịc nguyến tỏ trongphẹn tỏ

Phẹn tỏ lộ hỰt hĩp thộnh cựa hẵu hạt cịc chÊt, cịc ệển chÊt kim loỰi cã hỰt

hĩp thộnh lộ nguyến tỏ Khịc vắi ệển chÊt, phẹn tỏ hĩp chÊt phời găm nhọng

nguyến tỏ khịc loỰi

II − bμi tẺp

1.a) Hởy chử ra tõ nμo (nhọng tõ in nghiếng) chử vẺt thÓ tù nhiến, tõ nμo chử vẺt thÓ nhẹn tỰo, tõ nμo chử chÊt trong cịc cẹu sau ệẹy :

− ChẺu cã thÓ lμm bỪng nhềm hay chÊt dĨo.

− Xenlulozể lμ thμnh phẵn chÝnh tỰo nến mμng tạ bμo thùc vẺt, cã nhiÒu trong thẹn cẹy (gẫ, tre, nụa ).

b) Biạt rỪng sớt cã thÓ bỡ nam chẹm hót, cã khèi lđĩng riếng D = 7,8 g/cm3; nhềm

cã D = 2,7 g/cm3 vμ gẫ tèt (coi nhđ lμ xenlulozể) cã D ≈ 0,8 g/cm 3 Hởy nãi cịch lμm ệÓ tịch riếng mẫi chÊt trong hẫn hĩp vôn rÊt nhá ba chÊt.

2.Cho biạt hừnh bến lμ sể ệă nguyến tỏ magie.

a) Hởy chử ra : sè p trong hỰt nhẹn, sè e trong nguyến

tỏ, sè lắp electron vμ sè e lắp ngoμi cỉng.

b) Nếu ệiÓm khịc vμ gièng nhau giọa nguyến tỏ

magie vμ nguyến tỏ canxi (xem sể ệă nguyến tỏ ẻ bμi

tẺp 5, Bμi 4 − Nguyến tỏ, trang 16).

3.Mét hĩp chÊt cã phẹn tỏ găm 2 nguyến tỏ nguyến tè

X liến kạt vắi 1 nguyến tỏ O vμ nẳng hển phẹn tỏ

hiệro 31 lẵn.

a) TÝnh phẹn tỏ khèi cựa hĩp chÊt.

b) TÝnh nguyến tỏ khèi cựa X, cho biạt tến vμ kÝ hiỷu

cựa nguyến tè (xem bờng 1, trang 42).

4.ChĐp vμo vẻ bμi tẺp nhọng cẹu sau ệẹy vắi ệẵy ệự

cưn lμ hỰt hĩp thμnh cựa kim loỰi.

5. KhỬng ệỡnh sau găm hai ý : ''Nđắc cÊt lμ mét hĩp chÊt,

C Cờ hai ý ệÒu ệóng vμ ý 2 giời thÝch cho ý 1.

D Cờ hai ý ệÒu ệóng nhđng ý 2 khềng giời thÝch

cho ý 1.

Bội 9

Bμi hảc trđắc ệở cho biạt chÊt ệđĩc tỰo nến tõ cịc nguyến tè ậển chÊt ệđĩc tỰo nến tõ mét nguyến tè, cưn hĩp chÊt tõ hai nguyến tè trẻ lến Nhđ vẺy, dỉng cịc kÝ hiỷu cựa nguyến tè ta cã thÓ viạt thμnh cềng thục hoị hảc ệÓ biÓu diÔn chÊt Bμi hảc nμy sỳ cho biạt cịch ghi vμ ý nghỵa cựa cềng thục hoị hảc.

Cềng thục hoị hảc cựa ệển chÊt chử găm kÝ hiỷu hoị hảc cựa mét nguyến tè

1. Vắi kim loỰi, vừ hỰt hĩp thộnh lộ nguyến tỏ nến kÝ hiỷu hoị hảc A cựa nguyến

tè ệđĩc coi lộ cềng thục hoị hảc ThÝ dô, cềng thục hoị hảc cựa cịc ệển chÊt

ệăng, kỳm lộ Cu, Zn

2. Vắi phi kim, nhiÒu phi kim cã phẹn tỏ găm mét sè nguyến tỏ liến kạt vắinhau, thđêng lộ 2, nến thếm chử sè nộy ẻ chẹn kÝ hiỷu ThÝ dô, cềng thục hoịhảc cựa khÝ hiệro, khÝ nitể lộ H2, N2

Cã mét sè phi kim, quy đắc lÊy kÝ hiỷu lộm cềng thục ThÝ dô, cềng thục hoịhảc cựa ệển chÊt than, lđu huúnh lộ : C, S

Cềng thục hoị hảc cựa hĩp chÊt găm kÝ hiỷu hoị hảc cựa nhọng nguyến tètỰo ra chÊt kÌm theo chử sè ẻ chẹn Cềng thục dỰng chung :

AxBy ; AxByCzTrong ệã : A, B lộ kÝ hiỷu cựa nguyến tè ; x, y lộ nhọng sè nguyến chử sè

nguyến tỏ cựa mẫi nguyến tè cã trong mét phẹn tỏ hĩp chÊt, gải lộ chử sè,

nạu chử sè bỪng 1 thừ khềng ghi ThÝ dô, cềng thục hoị hảc cựa cịc hĩp chÊt : nđắc lộ H2O, natri clorua lộ NaCl, canxi cacbonat lộ CaCO3

Mẫi cềng thục hoị hảc cưn chử mét phẹn tỏ cựa chÊt, ngoỰi trõ ệển chÊt kimloỰi vộ mét sè phi kim Nhđ vẺy, theo cềng thục hoị hảc cựa mét chÊt ta cãthÓ biạt ệđĩc nhọng ý sau :

− Nguyến tè nộo tỰo ra chÊt ;

− Sè nguyến tỏ mẫi nguyến tè cã trong 1 phẹn tỏ cựa chÊt ;

− Phẹn tỏ khèi cựa chÊt

ThÝ dô

− KhÝ nitể do nguyến tè nitể tỰo ra ;

− Cã 2 nguyến tỏ trong 1 phẹn tỏ ;

− Phẹn tỏ khèi bỪng : 2 ừ 14 = 28 (ệvC)

− Canxi cacbonat do ba nguyến tè lộ Ca, C vộ O tỰo ra ;

− Cã 1 nguyến tỏ canxi, 1 nguyến tỏ cacbon vộ 3 nguyến tỏ oxi trong 1 phẹn tỏ ;

− Phẹn tỏ khèi bỪng : 40 + 12 + 3 ừ 16 = 100 (ệvC)

Cẵn lđu ý :

− Viạt H2ệÓ chử 1 phẹn tỏ hiệro, khịc vắi khi viạt 2 H lộ chử 2 nguyến tỏhiệro ;

− Cềng thục hoị hảc H2O cho biạt trong 1 phẹn tỏ nđắc cã 2 nguyến tỏ hiệro

vộ 1 nguyến tỏ oxi (Nãi trong phẹn tỏ nđắc cã phẹn tỏ hiệro lộ sai) ;

− Muèn chử ba phẹn tỏ hiệro viạt 3 H2, hai phẹn tỏ nđắc viạt 2 H2O Cịc sè 3, sè 2 ệụng trđắc lộ hỷ sè, viạt ngang bỪng kÝ hiỷu

1 Cềng thục hoị hảc dỉng biÓu diÔn chÊt, găm mét kÝ hiỷu hoị hảc (ệển chÊt) hay hai, ba kÝ hiỷu (hĩp chÊt) vộ chử sè ẻ chẹn mẫi

1.ChĐp vμo vẻ bμi tẺp nhọng cẹu sau ệẹy vắi ệẵy ệự nhọng tõ thÝch hĩp :

ậển chÊt tỰo nến tõ mét nến cềng thục hoị hảc chử găm mét cưn tỰo nến tõ hai, ba nến cềng thục hoị hảc găm hai, ba Chử sè ghi ẻ chẹn kÝ hiỷu hoị hảc, bỪng sè cã trong mét

2.Cho cềng thục hoị hảc cựa cịc chÊt sau :

3.Viạt cềng thục hoị hảc vμ tÝnh phẹn tỏ khèi cựa cịc hĩp chÊt sau :

a) Canxi oxit (vềi sèng), biạt trong phẹn tỏ cã 1 Ca vμ 1 O ;

b) Amoniac, biạt trong phẹn tỏ cã 1 N vμ 3 H ;

c) ậăng sunfat, biạt trong phẹn tỏ cã 1 Cu, 1 S vμ 4 O.

4 a) Cịc cịch viạt sau chử nhọng ý gừ : 5 Cu, 2 NaCl, 3 CaCO 3 ;

b) Dỉng chọ sè vμ cềng thục hoị hảc ệÓ diÔn ệỰt nhọng ý sau : Ba phẹn tỏ oxi, sịu phẹn tỏ canxi oxit, nẽm phẹn tỏ ệăng sunfat.

ậỡnh luẺt cã ý nghỵa lắn vÒ mẳt lÝ thuyạt :

ỘMẫi hĩp chÊt chử cã mét cềng thục hoị hảc nhÊt ệỡnhỢ

Ngộy nay, khoa hảc ệ xịc ệỡnh ệđĩc thộnh phẵn cÊu tỰo cựa chÊt Hẵu hạtcịc hĩp chÊt hoị hảc ệÒu tuẹn theo ệỡnh luẺt Prut, ngoỰi trõ mét sè nhá cãthộnh phẵn thay ệữi chót Ýt tuú ệiÒu kiỷn ệiÒu chạ

Bội 10

Nhđ ệở nãi ẻ bμi 4, nguyến tỏ cã khờ nẽng liến kạt vắi nhau Hoị trỡ lμ con sè biÓu thỡ khờ nẽng ệã Biạt ệđĩc hoị trỡ ta sỳ hiÓu vμ viạt

ệóng còng nhđ lẺp ệđĩc cềng thục hoị hảc cựa hĩp chÊt.

bỪng cịch nμo ?

1. Cịch xịc ệỡnh

Ngđêi ta quy đắc gịn cho H hoị trỡ I Mét nguyến tỏ nguyến tè khịc liến kạt

ệđĩc vắi bao nhiếu nguyến tỏ hiệro thừ nãi nguyến tè ệã cã hoị trỡ bỪng bÊy

nhiếu, tục lÊy hoị trỡ cựa H lộm ệển vỡ ThÝ dô, theo cịc cềng thục hoị hảc(*)

ệ biạt :

HCl (axit clohiệric), H2O (nđắc), NH3(amoniac),

ta nãi : clo hoị trỡ I, oxi hoị trỡ II, nitể hoị trỡ III

Ngđêi ta cưn dùa vộo khờ nẽng liến kạt cựa nguyến tỏ nguyến tè khịc vắi

oxi Hoị trỡ cựa oxi ệđĩc xịc ệỡnh bỪng hai ệển vỡ ThÝ dô, theo cịc cềng

thục hoị hảc ệ biạt :

Na2O (natri oxit), CaO (canxi oxit), CO2(cacbon ệioxit)

Ta nãi : natri hoị trỡ I (hai nguyến tỏ Na mắi cã khờ nẽng liến kạt nhđ O, bỪnghai ệển vỡ) ; canxi hoị trỡ II (Ca cã khờ nẽng liến kạt nhđ O, bỪng hai ệển vỡ) ;cacbon hoị trỡ IV (C cã khờ nẽng liến kạt nhđ hai O, bỪng bèn ệển vỡ)

Tõ cịch xịc ệỡnh hoị trỡ cựa nguyến tè suy ra cịch xịc ệỡnh hoị trỡ cựa métnhãm nguyến tỏ ThÝ dô, tõ cềng thục hoị hảc cựa axit sunfuric H2SO4, tanãi nhãm (SO4) cã hoị trỡ II vừ liến kạt ệđĩc vắi 2 H ; cềng thục hoị hảc cựanđắc cã thÓ viạt dđắi dỰng HOH, nến nhãm (OH) cã hoị trỡ I vừ liến kạt vắi 1 H

2 Kạt luẺn

− Hoị trỡ lộ con sè biÓu thỡ khờ nẽng liến kạt cựa nguyến tỏ nguyến tè nộy vắinguyến tỏ nguyến tè khịc

Hoị trỡ cựa mét nguyến tè ệđĩc xịc ệỡnh theo hoị trỡ cựa H chản lộm ệển vỡ

vộ hoị trỡ cựa O lộ hai ệển vỡ

− Còng kạt luẺn nhđ trến vÒ hoị trỡ cựa mét nhãm nguyến tỏ nhđ (SO4), (OH)

II − Quy tớc hoị trỡ

1. Quy tớc

Chản cềng thục hoị hảc cựa bÊt kừ hĩp chÊt hai nguyến tè (Aa xBby) nộo ẻ trến,răi ệem nhẹn chử sè (x, y) vắi hoị trỡ (a, b) cựa mẫi nguyến tè Ta hy so sịnhcịc tÝch, cã thÓ ệẳt dÊu bỪng (=) ệđĩc khềng ? ThÝ dô :

Rót ra quy tớc : Trong cềng thục hoị hảc, tÝch cựa chử sè vộ hoị trỡ cựa

nguyến tè nộy bỪng tÝch cựa chử sè vộ hoị trỡ cựa nguyến tè kia.

Quy tớc nộy ệóng cờ khi A hoẳc B (thđêng thừ B) lộ mét nhãm nguyến tỏ

II IThÝ dô, tõ cềng thục hoị hảc cựa hĩp chÊt Ca(OH)2, ta cã : 1 ừ II = 2 ừ I.Quy tớc ệđĩc vẺn dông chự yạu cho cịc hĩp chÊt về cể

2. VẺn dông

a) TÝnh hoị trỡ cựa mét nguyến tè

ThÝ dô, tÝnh hoị trỡ cựa Fe trong hĩp chÊt FeCl3, biạt clo hoị trỡ I Gải hoị trỡcựa Fe lộ a, ta cã : 1 ừ a = 3 ừ I, rót ra : a = III

b) LẺp cềng thục hoị hảc cựa hĩp chÊt theo hoị trỡ

ThÝ dô 1, lẺp cềng thục hoị hảc cựa hĩp chÊt tỰo bẻi lđu huúnh hoị trỡ VI vộ oxi.Viạt cềng thục dỰng chung : SxOy

Theo quy tớc hoị trỡ : x ừ VI = y ừ II,

chuyÓn thộnh tử lỷ :

Thđêng thừ tử lỷ sè nguyến tỏ trong phẹn tỏ lộ nhọng sè nguyến ệển giờn nhÊt,vừ vẺy lÊy : x = 1 vộ y = 3

Cềng thục hoị hảc cựa hĩp chÊt : SO3

ThÝ dô 2, lẺp cềng thục hoị hảc cựa hĩp chÊt tỰo bẻi natri hoị trỡ I vộ nhãm(SO4) hoị trỡ II

Viạt cềng thục dỰng chung Nax(SO4)y

x ừ a y ừ b

NH3 1 ừ III 3 ừ I

Theo quy tớc hoị trỡ thừ : x ừ I = y ừ II,

2 Theo quy tớc hoị trỡ : x ừ a = y ừ b.

− Biạt x, y vộ a (hoẳc b) thừ tÝnh ệđĩc b (hoẳc a).

1 a) Hoị trỡ cựa mét nguyến tè (hay nhãm nguyến tỏ) lμ gừ ?

b) Khi xịc ệỡnh hoị trỡ, lÊy hoị trỡ cựa nguyến tè nμo lμm ệển vỡ, nguyến tè nμo lμ hai ệển vỡ ?

2.Hởy xịc ệỡnh hoị trỡ cựa mẫi nguyến tè trong cịc hĩp chÊt sau ệẹy :

a) KH, H 2 S, CH 4

b) FeO, Ag 2 O, SiO 2

3 a) Nếu quy tớc hoị trỡ vắi hĩp chÊt hai nguyến tè LÊy cềng thục hoị hảc cựa hai hĩp chÊt trong bμi tẺp 2 lμm thÝ dô.

4 a) Tính hoá trị của mỗi nguyên tố trong các hợp chất sau, biết Cl hoá trị I : ZnCl 2 , CuCl, AlCl 3

b) Tính hoá trị của Fe trong hợp chất FeSO 4

5 a) Lập công thức hoá học của những hợp chất hai nguyên tố sau :

P(III) vμ H ; C(IV) vμ S(II) ; Fe(III) vμ O.

b) Lập công thức hoá học của những hợp chất tạo bởi một nguyên tố vμ nhóm nguyên tử nhð sau :

Na(I) vμ (OH)(I) ; Cu(II) vμ (SO 4 )(II) ; Ca(II) vμ (NO 3 )(I).

6.Một số công thức hoá học viết nhð sau :

MgCl, KO, CaCl 2 , NaCO 3

Cho biết : Mg, nhóm (CO 3 ) có hoá trị II (hoá trị của các nguyên tố K, Cl, Na vμ Ca

đã cho ở các bμi tập trên) Hãy chỉ ra những công thức hoá học viết sai vμ sửa lại cho đúng.

7.Hãy chọn công thức hoá học phù hợp với hoá trị IV của nitơ trong số các công thức cho sau đây :

ậảc thếm

Nhđ cịc em ệ biạt, nguyến tỏ H chử cã 1e Thùc nghiỷm lỰi cho biạt

1 nguyến tỏ H chử liến kạt ệđĩc vắi tèi ệa 1 nguyến tỏ nguyến tè khịc, do ệãngđêi ta gịn cho H hoị trỡ I Mét thùc tạ nọa lộ nguyến tỏ nhọng nguyến tènhđ heli cã 2e, neon cã 8e ẻ lắp ngoội cỉng, thđêng chử Ộệụng mét mừnhỢ,khềng liến kạt vắi nguyến tỏ nộo khịc Cưn nhọng nguyến tỏ cã Ýt hển 8e ẻlắp ngoội cỉng ệÒu cã thÓ liến kạt vắi nhau Nhđ vẺy, khờ nẽng liến kạt cựanguyến tỏ tuú thuéc vộo sè electron lắp ngoội cỉng

BỪng cịch nộo cịc nguyến tỏ liến kạt ệđĩc vắi nhau ? Cã hai cịch : Gãpchung electron vộ chuyÓn dỡch electron

Liến kạt giọa hai nguyến tỏ nguyến tè phi kim ệđĩc thùc hiỷn bỪng cịch gãpchung electron Nguyến tè cã hoị trỡ I (thÝ dô H) hay hoị trỡ II (thÝ dô O)

lộ do nguyến tỏ ệđa ra 1e, 2e ệÓ gãp chung vắi nguyến tỏ khịc tỰi lắp ngoội cỉng

Liến kạt giọa nguyến tỏ nguyến tè kim loỰi vộ nguyến tỏ nguyến tè phi kim

ệđĩc thùc hiỷn bỪng cịch chuyÓn dỡch electron tõ nguyến tỏ kim loỰi ệạnnguyến tỏ phi kim

Nguyến tè kim loỰi cã hoị trỡ I (thÝ dô Na) hay hoị trỡ II (thÝ dô Ca) lộ donguyến tỏ nhđêng bắt 1e, 2e ẻ lắp ngoội cỉng Nguyến tè phi kim thừ ngđĩclỰi, cã hoị trỡ I (thÝ dô Cl) hay hoị trỡ II (thÝ dô O) lộ do nguyến tỏ nhẺnthếm 1e hay 2e vộo lắp ngoội cỉng