SGK lich su 9 new

߆t n≠Ìc cµng lÛn s©u vµo khÒng ho∂ng vµ rËi loπn... T™n n≠Ìc vµ ngµy quËc kh∏nh Æ“u thay ÆÊi theo h≠Ìng chung chÿ g‰i lµ n≠Ìc cÈng hoµ... Phong trµo Ɔu tranh lan nhanh sang c∏c n≠Ìc Na

nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc viÖt nam

Bó GIÉO D|C VÄ ßÄO TÑO

PHAN NGñC LI£N (TÊng ChÒ bi™n) - ßINH XU¢N L¢M (ChÒ bi™n)

Vü NGñC ANH - TR¡N BÉ ßå - NGUYŸN QUˇC HùNG

TR¶•NG C§NG HU∞NH K∞

nhµ xu†t b∂n gi∏o dÙc vi÷t nam

Lfich sˆ

9(T∏i b∂n l«n th¯ ch›n)

M∑ sË : 2H916T4 01-2014/CXB/259-1062/GD

B∂n quy“n thuÈc Nhµ xu†t b∂n Gi∏o dÙc Vi÷t Nam - BÈ Gi∏o dÙc vµ ßµo tπo.

I - Li™n X´

1 C´ng cuÈc kh´i phÙc kinh t’ sau chi’n tranh (1945 - 1950)

B≠Ìc ra kh·i cuÈc Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, tuy vÌi t≠ th’ cÒa ng≠Íi chi’nthæng, nh≠ng Li™n X´ Æ∑ ph∂i chfiu nh˜ng tÊn th†t h’t s¯c n∆ng n“

H¨n 27 tri÷u ng≠Íi ch’t, 1710 thµnh phË, h¨n 70 000 lµng mπc, g«n 32 000 nhµ m∏y, x› nghi÷p vµ 65 000 km Æ≠Íng sæt bfi tµn ph∏ Ri™ng l∑nh thÊ Æ†t n≠Ìc thuÈc ph«n ch©u ¢u h«u nh≠ hoang tµn, ÆÊ n∏t ß„ lµ nh˜ng tÊn th†t n∆ng n“ h¨n b†t k◊ n≠Ìc nµo trong cuÈc chi’n Chi’n tranh Æ∑ lµm cho n“n kinh t’ Li™n X´ ph∏t tri”n chÀm lπi tÌi 10 n®m.

Ngay tı Æ«u n®m 1946, ß∂ng vµ Nhµ n≠Ìc X´ vi’t Æ∑ Æ“ ra k’ hoπch kh´i phÙc

vµ ph∏t tri”n kinh t’ Ɔt n≠Ìc vÌi k’ hoπch 5 n®m l«n th¯ t≠ (1946 - 1950)

VÌi kh› th’ cÒa ng≠Íi chi’n thæng, c∏c t«ng lÌp nh©n d©n Li™n X´ Æ∑ s´i nÊi thiÆua, lao ÆÈng qu™n m◊nh Æ” th˘c hi÷n k’ hoπch K’t qu∂ lµ k’ hoπch 5 n®m l«n th¯t≠ Æ≠Óc hoµn thµnh thæng lÓi, v≠Ót m¯c tr≠Ìc thÍi hπn 9 th∏ng C∏c chÿ ti™u ch›nhÆ“u v≠Ót m¯c k’ hoπch d˘ Æfinh

TÌi n®m 1950, s∂n xu†t c´ng nghi÷p t®ng 73% (k’ hoπch d˘ Æfinh t®ng 48%), h¨n 6 000 nhµ m∏y Æ≠Óc kh´i phÙc vµ x©y d˘ng mÌi Æ∑ Æi vµo hoπt ÆÈng MÈt sË ngµnh s∂n xu†t n´ng nghi÷p cÚng v≠Ót m¯c tr≠Ìc chi’n tranh ßÍi sËng nh©n d©n Æ≠Óc c∂i thi÷n r‚ r÷t.

Trong thÍi k◊ nµy, n“n khoa h‰c - k‹ thuÀt X´ vi’t Æ∑ c„ s˘ ph∏t tri”n v≠Ót bÀc.N®m 1949, Li™n X´ ch’ tπo thµnh c´ng bom nguy™n tˆ, ph∏ vÏ th’ ÆÈc quy“n hπtnh©n cÒa M‹

- C´ng cuÈc kh´i phÙc n“n kinh t’, hµn gæn v’t th≠¨ng chi’n tranh Î Li™n X´ Æ∑ di‘n ra vµ Æπt Æ≠Óc k’t qu∂ nh≠ th’ nµo ?

2 Ti’p tÙc c´ng cuÈc x©y d˘ng c¨ sÎ vÀt ch†t - k‹ thuÀt cÒa chÒ ngh‹a x∑ hÈi (tı n®m 1950 Æ’n Æ«u nh˜ng n®m 70 cÒa th’ kÿ XX)

Sau khi hoµn thµnh vi÷c kh´i phÙc n“n kinh t’, Li™n X´ ti’p tÙc x©y d˘ng c¨ sÎvÀt ch†t - k‹ thuÀt cÒa chÒ ngh‹a x∑ hÈi vÌi vi÷c th˘c hi÷n c∏c k’ hoπch dµi hπn, nh≠k’ hoπch 5 n®m l«n th¯ n®m (1951 - 1955), l«n th¯ s∏u (1956 - 1960) vµ k’ hoπch

7 n®m (1959 - 1965)

Ph≠¨ng h≠Ìng ch›nh cÒa c∏c k’ hoπch nµy lµ : ti’p tÙc ≠u ti™n ph∏t tri”n c´ngnghi÷p n∆ng - n“n t∂ng cÒa n“n kinh t’ quËc d©n, th˘c hi÷n th©m canh trong s∂nxu†t n´ng nghi÷p, Æ»y mπnh ti’n bÈ khoa h‰c - k‹ thuÀt, t®ng c≠Íng s¯c mπnh quËcphflng cÒa Ɔt n≠Ìc

Trong hai thÀp ni™n 50 vµ 60 cÒa th’ kÿ XX, n“n kinh t’ X´ vi’t t®ng tr≠Îng mπnh mœ S∂n xu†t c´ng nghi÷p b◊nh qu©n hªng n®m t®ng 9,6% Li™n X´ Æ∑ trÎ thµnh c≠Íng quËc c´ng nghi÷p Ưng th¯ hai th’ giÌi sau M‹, chi’m kho∂ng 20% s∂n l≠Óng c´ng nghi÷p cÒa toµn th’ giÌi.

Trong thÍi k◊ nµy, n“n khoa h‰c - k‹ thuÀt X´ vi’t v…n tr™n Ƶ ph∏t tri”n mπnh mœ

vµ g∆t h∏i Æ≠Óc nh˜ng thµnh c´ng vang dÈi N®m 1957, Li™n X´ lµ n≠Ìc Æ«u ti™nph„ng thµnh c´ng v÷ tinh nh©n tπo l™n kho∂ng kh´ng vÚ trÙ, mÎ Æ«u kÿ nguy™n chinhphÙc vÚ trÙ cÒa loµi ng≠Íi N®m 1961, Li™n X´ ph„ng con tµu “Ph≠¨ng ß´ng” Æ≠anhµ du hµnh vÚ trÙ Ga-ga-rin l«n Æ«u ti™n bay vflng quanh Tr∏i ߆t vµ cÚng lµ n≠Ìcd…n Æ«u th’ giÌi v“ nh˜ng chuy’n bay dµi ngµy trong vÚ trÙ

H◊nh 1 V÷ tinh nh©n tπo Ư«u ti™n cÒa Li™n X´

V“ ƯỊi ngoπi, Nhµ n≠Ìc X´ vi’t chÒ tr≠¨ng duy tr◊ hoµ b◊nh th’ giÌi, th˘c hi÷nch›nh s∏ch chung sỊng hoµ b◊nh, quan h÷ h˜u nghfi vÌi t†t c∂ c∏c n≠Ìc ; ƯĐng thÍit›ch c˘c Òng hỈ cuỈc Ư†u tranh chỊng chÒ ngh‹a th˘c d©n, giµnh ƯỈc lĂp t˘ do cÒac∏c d©n tỈc bfi ∏p b¯c Li™n X´ trÎ thµnh ch d˘a v˜ng chưc cÒa hoµ b◊nh vµc∏ch mπng th’ giÌi

- H∑y n™u nh˜ng thµnh t˘u chÒ y’u cÒa Li™n X´ trong c´ng cuỈc x©y d˘ng chÒ ngh‹a x∑ hỈi tı n®m 1950 Ư’n Ư«u nh˜ng n®m 70 cÒa th’ kÿ XX.

- Qua s∏ch b∏o Ư∑ Ư‰c, em h∑y k” mỈt sỊ chuy’n bay cÒa c∏c nhµ du hµnh vÚ trÙ Li™n X´ trong nh˜ng n®m 60 cÒa th’ kÿ XX.

II - ß´ng ¢u

1 S˘ ra Ửi cÒa c∏c n≠Ìc d©n chÒ nh©n d©n ß´ng ¢u

Tr≠Ìc Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, h«u h’t c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư“u l÷ thuỈc vµoc∏c n≠Ìc t≠ b∂n T©y ¢u Trong thÍi k◊ chi’n tranh, h‰ lπi bfi ph∏t x›t ߯c chi’mƯ„ng vµ n´ dfich tµn bπo V◊ vĂy, khi HĐng qu©n Li™n X´ ti’n vµo l∑nh thÍ ß´ng ¢utruy k›ch qu©n ƯỈi ph∏t x›t ߯c, nh©n d©n c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư∑ nhanh ch„ng nÍidĂy vµ khÎi ngh‹a vÚ trang giµnh ch›nh quy“n D≠Ìi s˘ l∑nh Ưπo cÒa nh˜ng ng≠ÍicỈng s∂n, mỈt loπt nhµ n≠Ìc d©n chÒ nh©n d©n Ư∑ Ư≠Óc thµnh lĂp Î c∏c n≠Ìcß´ng ¢u tı cuỊi n®m 1944 Ư’n n®m 1946

ß„ lµ c∏c n≠Ìc : Ba Lan (7 - 1944), Ru-ma-ni (8 - 1944), Hung-ga-ri (4 - 1945), Ti÷p Khưc (5 - 1945), Nam T≠ (11 - 1945), An-ba-ni (12 - 1945) vµ Bun-ga-ri (9 - 1946).

Theo tho∂ thuĂn cÒa ba c≠Íng quỊc lµ Li™n X´ - M‹ - Anh, qu©n ƯỈi Li™n X´ chi’m Ư„ng khu v˘c ph›a Ư´ng n≠Ìc ߯c ; qu©n ƯỈi M‹, Anh, Ph∏p chi’m Ư„ng khu v˘c ph›a t©y n≠Ìc ߯c Th∏ng 9 - 1949, Nhµ n≠Ìc CỈng hoµ Li™n bang ߯c Ư≠Óc thµnh lĂp Î T©y ߯c vµ th∏ng 10 - 1949, Nhµ n≠Ìc CỈng hoµ D©n chÒ ß¯c Ư∑ ra Ửi Î ß´ng ߯c Hai nhµ n≠Ìc Î T©y ߯c vµ ß´ng ߯c chfiu ∂nh h≠Îng cÒa hai c≠Íng quỊc lµ M‹ vµ Li™n X´.

H◊nh 2 L≠Óc ƯĐ c∏c n≠Ìc d©n chÒ nh©n d©n ß´ng ¢u

Tı n®m 1945 Ư’n n®m 1949, v≠Ót qua nhi“u kh„ kh®n, nh†t lµ s˘ chỊng ph∏ cÒac∏c th’ l˘c thÔ Ưfich trong vµ ngoµi n≠Ìc, c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư∑ hoµn thµnh thưnglÓi nh˜ng nhi÷m vÙ cÒa c∏ch mπng d©n chÒ nh©n d©n ß„ lµ x©y d˘ng bỈ m∏y ch›nhquy“n d©n chÒ nh©n d©n, ti’n hµnh c∂i c∏ch ruỈng Ư†t, quỊc h˜u ho∏ nh˜ng x›nghi÷p lÌn cÒa t≠ b∂n n≠Ìc ngoµi vµ trong n≠Ìc, th˘c hi÷n c∏c quy“n t˘ do d©n chÒ

vµ c∂i thi÷n Ửi sỊng cÒa nh©n d©n

Nh≠ th’, lfich sˆ c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư∑ sang trang mÌi

- C∏c n≠Ìc d©n chÒ nh©n d©n ß´ng ¢u Ư∑ ra Ửi trong hoµn c∂nh nµo ?

- ß” hoµn thµnh cuỈc c∏ch mπng d©n chÒ nh©n d©n, c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư∑ th˘c hi÷n nh˜ng nhi÷m vÙ g◊ ?

2 Ti’n hµnh x©y d˘ng chÒ ngh‹a x∑ hỈi

(tı n®m 1950 Ư’n Ư«u nh˜ng n®m 70 cÒa th’ kÿ XX)

Sau khi hoµn thµnh cuỈc c∏ch mπng d©n chÒ nh©n d©n, tı n®m 1949, c∏c n≠Ìcß´ng ¢u b≠Ìc vµo giai Ưoπn x©y d˘ng chÒ ngh‹a x∑ hỈi Nh˜ng nhi÷m vÙ ch›nh cÒagiai Ưoπn nµy lµ : xo∏ b· s˘ b„c lỈt cÒa giai c†p t≠ s∂n, Ư≠a n´ng d©n vµo con Ư≠Ínglµm ®n tĂp th” th´ng qua h◊nh th¯c hÓp t∏c x∑ vµ ti’n hµnh c´ng nghi÷p ho∏ nhªmxo∏ b· t◊nh trπng nghÊo nµn, lπc hĂu tı l©u Ửi, x©y d˘ng c¨ sÎ vĂt ch†t - k‹ thuĂtcÒa chÒ ngh‹a x∑ hỈi

Sau 20 n®m x©y d˘ng Ư†t n≠Ìc (1950 - 1970), cÔng vÌi s˘ giÛp Ứ cÒa Li™n X´,c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư∑ thu Ư≠Óc nh˜ng thµnh t˘u to lÌn TÌi Ư«u nh˜ng n®m 70cÒa th’ kÿ XX, c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư∑ trÎ thµnh nh˜ng n≠Ìc c´ng - n´ng nghi÷p

BỈ m∆t kinh t’ - x∑ hỈi cÒa Ư†t n≠Ìc Ư∑ thay ƯÍi c®n b∂n vµ s©u sưc

Tr≠Ìc chi’n tranh, An-ba-ni lµ n≠Ìc nghÊo nh†t ch©u ¢u TÌi n®m 1970, n“n c´ng nghi÷p Ư∑ Ư≠Óc x©y d˘ng, c∂ n≠Ìc Ư∑ Ư≠Óc Ưi÷n kh› ho∏.

N®m 1975, tÍng s∂n ph»m c´ng nghi÷p cÒa Bun-ga-ri t®ng 55 l«n so vÌi n®m 1939.

VỊn lµ n≠Ìc Ư∑ c„ nh˜ng c¨ sÎ c´ng nghi÷p, tÌi lÛc nµy Ti÷p Khưc Ư≠Óc x’p vµo hµng c∏c n≠Ìc c´ng nghi÷p ph∏t tri”n, chi’m 1,7% s∂n l≠Óng c´ng nghi÷p th’ giÌi.

M∆c dÔ c„ nhi“u hπn ch’ v“ tµi nguy™n thi™n nhi™n, CỈng hoµ D©n chÒ ß¯c Ư∑ Ưπt Ư≠Óc nh˜ng thµnh t›ch Ư∏ng k” S∂n xu†t t®ng g†p 5 l«n, thu nhĂp quỊc d©n t®ng 4 l«n so vÌi n®m 1949.

- Nh˜ng nhi÷m vÙ ch›nh cÒa c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u trong c´ng cuỈc x©y d˘ng chÒ ngh‹a x∑ hỈi lµ g◊ ?

- H∑y n™u nh˜ng thµnh t˘u mµ c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư∑ Ưπt Ư≠Óc trong c´ng cuỈc x©y d˘ng chÒ ngh‹a x∑ hỈi.

III - S˘ h◊nh thµnh h÷ thỊng x∑ hỈi chÒ ngh‹a

Khi c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u bưt tay vµo c´ng cuỈc x©y d˘ng chÒ ngh‹a x∑ hỈi, mỊiquan h÷ gi˜a Li™n X´ vµ c∏c n≠Ìc nµy Ưfli h·i ph∂i c„ s˘ hÓp t∏c cao h¨n vµ Ưa dπngh¨n nh≠ hÓp t∏c nhi“u b™n, ho∆c ph©n c´ng vµ chuy™n m´n ho∏ trong s∂n xu†t c´ng nghi÷p, n´ng nghi÷p

C¨ sÎ cÒa s˘ hÓp t∏c nµy lµ Li™n X´ vµ c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Ư“u cÔng chung mỈt mÙc ti™u x©y d˘ng chÒ ngh‹a x∑ hỈi, Ư“u Ư∆t d≠Ìi s˘ l∑nh Ưπo cÒa c∏c Ư∂ng cỈng s∂n vµ cÔng chung h÷ t≠ t≠Îng cÒa chÒ ngh‹a M∏c - L™-nin.

Ngµy 8 - 1 - 1949, HỈi ƯĐng t≠¨ng trÓ kinh t’ (th≠Íng g‰i tưt lµ SEV) Ư∑ Ư≠Ócthµnh lĂp vÌi s˘ tham gia cÒa c∏c n≠Ìc : Li™n X´, An-ba-ni, Ba Lan, Bun-ga-ri,Hung-ga-ri, Ru-ma-ni, Ti÷p Khưc Sau nµy th™m c∏c n≠Ìc : CỈng hoµ D©n chÒ ß¯c(1950), M´ng CÍ (1962), Cu-ba (1972) vµ Vi÷t Nam (1978) HỈi ƯĐng t≠¨ng trÓkinh t’ ra Ửi nhªm Ư»y mπnh s˘ hÓp t∏c, giÛp Ứ l…n nhau gi˜a c∏c n≠Ìc x∑ hỈi chÒngh‹a vµ Ư∏nh d†u s˘ h◊nh thµnh h÷ thỊng x∑ hỈi chÒ ngh‹a

Trong thÍi gian tı n®m 1951 Ư’n 1973, HỈi ƯĐng t≠¨ng trÓ kinh t’ Ư∑ thu Ư≠Óc nh˜ng thµnh t›ch to lÌn.

TỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng s∂n xu†t c´ng nghi÷p cÒa c∏c n≠Ìc thµnh vi™n b◊nh qu©n hªng n®m Ưπt 10%, thu nhĂp quỊc d©n n®m 1973 t®ng 5,7 l«n so vÌi n®m 1950 Trong hoπt ƯỈng cÒa HỈi ƯĐng t≠¨ng trÓ kinh t’, Li™n X´ gi˜ vai trfl Ư∆c bi÷t quan tr‰ng Li™n X´ Ư∑ cho c∏c n≠Ìc thµnh vi™n vay

13 tÿ rÛp vÌi l∑i su†t th†p vµ vi÷n trÓ kh´ng hoµn lπi 20 tÿ rÛp.

Tr≠Ìc t◊nh h◊nh th’ giÌi ngµy cµng c®ng thºng do ch›nh s∏ch hi’u chi’n, x©ml≠Óc cÒa Ư’ quỊc M‹, nh†t lµ s˘ ra Ửi khỊi qu©n s˘ Bưc ßπi T©y D≠¨ng (4 - 1949)(vi’t tưt theo ti’ng Anh lµ NATO) cÒa c∏c n≠Ìc ph≠¨ng T©y, Li™n X´ vµ c∏c n≠Ìcx∑ hỈi chÒ ngh‹a Î ß´ng ¢u Ư∑ tho∂ thuĂn cÔng nhau thµnh lĂp TÍ ch¯c Hi÷p ≠ÌcV∏c-sa-va (5 - 1955) ß©y lµ mỈt li™n minh mang t›nh ch†t phflng thÒ v“ qu©n s˘ vµch›nh trfi cÒa c∏c n≠Ìc x∑ hỈi chÒ ngh‹a ß´ng ¢u, nhªm b∂o v÷ c´ng cuỈc x©y d˘ngchÒ ngh‹a x∑ hỈi cÒa c∏c n≠Ìc nµy, g„p ph«n to lÌn trong vi÷c duy tr◊ n“n hoµ b◊nh,

an ninh cÒa ch©u ¢u vµ th’ giÌi

C©u h·i vµ bµi tĂp

1 H∑y n™u nh˜ng c¨ sÎ h◊nh thµnh h÷ thỊng x∑ hỈi chÒ ngh‹a.

2 H∑y tr◊nh bµy mÙc Ư›ch ra Ửi vµ nh˜ng thµnh t›ch cÒa HỈi ƯĐng t≠¨ng trÓ kinh t’ trong nh˜ng n®m 1951 - 1973.

ÆÊ ch’ ÆÈ x∑ hÈi chÒ ngh‹a Î c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u vµ sau Æ„ lµ Li™n X´

I - S˘ khÒng ho∂ng vµ tan r∑ cÒa Li™n bang X´ vi’tN®m 1973, cuÈc khÒng ho∂ng d«u m· Æ∑ mÎ Æ«u cho cuÈc khÒng ho∂ng v“ nhi“um∆t cÒa th’ giÌi, Æfli h·i c∏c n≠Ìc ph∂i c„ nh˜ng c∂i c∏ch v“ kinh t’ vµ ch›nh trfi -x∑ hÈi

H◊nh 3 CuÈc bi”u t◊nh Æfli li khai vµ ÆÈc lÀp Î L›t-va

Trong bËi c∂nh Æ„, Ban l∑nh Æπo Li™n X´ Æ∑ kh´ng ti’n hµnh c∏c c∂i c∏ch c«n thi’t v“ kinh t’ vµ x∑ hÈi ; kh´ng khæc phÙc nh˜ng khuy’t Æi”m tr≠Ìc Æ©y lµm trÎ ngπi s˘ ph∏t tri”n cÒa Ɔt n≠Ìc TÌi Æ«u nh˜ng n®m 80 cÒa th’ kÿ XX, n“n kinh t’ Ɔt n≠Ìc ngµy cµng kh„ kh®n : s∂n xu†t

c´ng nghi÷p vµ n´ng nghi÷p tr◊ tr÷, l≠¨ng th˘c, th˘c ph»m vµ nhi“u hµng ho∏ ti™u dÔng thi’t y’u ngµy cµng khan hi’m, m¯c sËng cÒa ng≠Íi d©n X´ vi’t gi∂m sÛt M∆t kh∏c, nh˜ng vi phπm v“ ph∏p ch’, thi’u d©n chÒ

vµ c∏c t÷ nπn quan li™u, tham nhÚng ngµy cµng tr«m tr‰ng ߆t n≠Ìc l©m vµo khÒng ho∂ng toµn di÷n.

Trong bËi c∂nh Æ„, th∏ng 3 - 1985, Go„c-ba-chËp l™n næm quy“n l∑nh Æπo ß∂ng,Æ“ ra Æ≠Íng lËi c∂i tÊ C∂i tÊ Æ≠Óc tuy™n bË nh≠ mÈt cuÈc c∏ch mπng nhªm khæcphÙc nh˜ng sai l«m, thi’u s„t tr≠Ìc Æ©y, Æ≠a Ɔt n≠Ìc tho∏t kh·i khÒng ho∂ng vµx©y d˘ng mÈt chÒ ngh‹a x∑ hÈi theo ÆÛng b∂n ch†t vµ ˝ ngh‹a nh©n v®n Æ›ch th˘ccÒa n„ Nh≠ng do kh´ng c„ s˘ chu»n bfi Æ«y ÆÒ c∏c Æi“u ki÷n c«n thi’t vµ thi’u mÈtÆ≠Íng lËi chi’n l≠Óc toµn di÷n, nh†t qu∏n, n™n c´ng cuÈc c∂i tÊ nhanh ch„ng l©mvµo t◊nh trπng bfi ÆÈng, lÛng tÛng, Æ«y kh„ kh®n

M∆c dÔ Ban l∑nh Æπo Li™n X´ Æ∑ Æ≠a ra nhi“u ph≠¨ng ∏n ph∏t tri”n kinh t’ nh≠ng lπi ch≠a th˘c hi÷n Æ≠Óc g◊, n“n kinh t’ v…n tr≠Ót dµi trong khÒng ho∂ng Tr≠Ìc nh˜ng kh„ kh®n v“ kinh t’, nh˜ng c∂i tÊ v“ ch›nh trfi - x∑ hÈi lπi Æ≠Óc Æ»y mπnh nh≠ th˘c hi÷n ch’ ÆÈ tÊng thËng tÀp trung m‰i quy“n l˘c, th˘c hi÷n ch’ ÆÈ Æa nguy™n v“ ch›nh trfi (t¯c nhi“u Æ∂ng cÔng tham gia c´ng vi÷c ch›nh trfi cÒa Ɔt n≠Ìc), xo∏ b· ch’ ÆÈ mÈt Æ∂ng (t¯c xo∏ b· s˘ l∑nh Æπo cÒa ß∂ng CÈng s∂n Li™n X´), tuy™n bË d©n chÒ

vµ “c´ng khai”m‰i m∆t.

߆t n≠Ìc cµng lÛn s©u vµo khÒng ho∂ng vµ rËi loπn Nhi“u cuÈc b∑i c´ng di‘n

ra, m©u thu…n sæc tÈc bÔng nÊ, nhi“u n≠Ìc cÈng hoµ Æfli li khai, c∏c t÷ nπn x∑ hÈigia t®ng, c∏c th’ l˘c chËng ÆËi r∏o ri’t k›ch ÆÈng qu«n chÛng

Trong bËi c∂nh Æ„, ngµy 19 - 8 - 1991 mÈt sË ng≠Íi l∑nh Æπo ß∂ng vµ Nhµ n≠ÌcX´ vi’t Æ∑ ti’n hµnh Æ∂o ch›nh, lÀt ÆÊ TÊng thËng Go„c-ba-chËp Nh≠ng cuÈc Æ∂och›nh nhanh ch„ng th†t bπi vµ Æ∑ d…n tÌi nh˜ng hÀu qu∂ c˘c k◊ nghi™m tr‰ng : ß∂ngCÈng s∂n Li™n X´ bfi Æ◊nh chÿ hoπt ÆÈng, Nhµ n≠Ìc Li™n bang h«u nh≠ t™ li÷t, c∏cn≠Ìc cÈng hoµ Æua nhau Æfli ÆÈc lÀp vµ t∏ch kh·i Li™n bang S˘ tan r∑ cÒa Li™n bangX´ vi’t chÿ cfln lµ v†n Æ“ thÍi gian

Ngµy 21 - 12 - 1991, nh˜ng ng≠Íi l∑nh Æπo 11 n≠Ìc cÈng hoµ trong Li™n bangX´ vi’t Æ∑ h‰p vµ k› k’t hi÷p Æfinh v“ gi∂i t∏n Li™n bang X´ vi’t, thµnh lÀp CÈngÆÂng c∏c quËc gia ÆÈc lÀp (th≠Íng g‰i tæt lµ SNG) Trong buÊi tËi gi∏ lπnh ngµy

25 - 12 - 1991, Go„c-ba-chËp tuy™n bË tı ch¯c tÊng thËng L∏ cÍ Li™n bang X´ vi’ttr™n n„c Æi÷n Crem-li bfi hπ xuËng, Æ∏nh d†u s˘ ch†m d¯t cÒa ch’ ÆÈ x∑ hÈi chÒ ngh‹a

Î Li™n bang X´ vi’t sau 74 n®m tÂn tπi

- C´ng cuÈc c∂i tÊ Î Li™n X´ Æ∑ di‘n ra nh≠ th’ nµo vµ k’t qu∂ cuËi cÔng ra sao ?

S∂n xu†t c´ng nghi÷p vµ n´ng nghi÷p suy gi∂m ; bu´n b∏n vÌi n≠Ìc ngoµi gi∂m sÛt ; sË ti“n nÓ n≠Ìc ngoµi t®ng l™n (chÿ ri™ng Ru-ma-ni : n®m

1980 nÓ n≠Ìc ngoµi 11 tÿ Æ´ la M‹ (USD), n®m 1989 l™n tÌi 21 tÿ USD) C∏c cuÈc Æ◊nh c´ng cÒa c´ng nh©n käo dµi, qu«n chÛng xuËng Æ≠Íng bi”u t◊nh Ch›nh phÒ nhi“u n≠Ìc ß´ng ¢u Æ∑ Ƶn ∏p c∏c phong trµo qu«n chÛng, kh´ng Æ“ ra c∏c c∂i c∏ch c«n thi’t vµ ÆÛng Ææn.

TÌi cuËi n®m 1988, khÒng ho∂ng l™n tÌi Æÿnh cao KhÎi Æ«u tı Ba Lan, sau Æ„lan nhanh sang c∏c n≠Ìc Hung-ga-ri, Ti÷p Khæc, CÈng hoµ D©n chÒ ß¯c, Ru-ma-ni,Bun-ga-ri, Nam T≠ vµ An-ba-ni Î c∏c n≠Ìc nµy, m›t tinh, bi”u t◊nh di‘n ra dÂn dÀp

Æfli c∂i c∏ch kinh t’, th˘c hi÷n Æa nguy™n v“ ch›nh trfi, ti’n hµnh tÊng tuy”n cˆ t˘ do

mµ mÚi nh‰n Ɔu tranh nhªm vµo Æ∂ng cÈng s∂n c«m quy“n

LÓi dÙng thÍi c¨ Æ„, lπi Æ≠Óc s˘ ti’p s¯c cÒa chÒ ngh‹a Æ’ quËc b™n ngoµi,c∏c th’ l˘c chËng chÒ ngh‹a x∑ hÈi ra s¯c k›ch ÆÈng qu«n chÛng, Æ»y mπnh c∏choπt ÆÈng chËng ph∏

Ban l∑nh Æπo c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Æ∑ ph∂i ch†p nhÀn tı b· quy“n l∑nh Æπo cÒaÆ∂ng cÈng s∂n, th˘c hi÷n Æa nguy™n ch›nh trfi vµ ti’n hµnh tÊng tuy”n cˆ t˘ do

K’t qu∂ lµ, qua tÊng tuy”n cˆ Î h«u h’t c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u, c∏c th’ l˘c chËngchÒ ngh‹a x∑ hÈi Æ∑ thæng cˆ, giµnh Æ≠Óc ch›nh quy“n nhµ n≠Ìc ; c∏c Æ∂ng cÈng s∂n

bfi th†t bπi, kh´ng cfln næm ch›nh quy“n Nh≠ th’, tÌi cuËi n®m 1989 ch’ ÆÈ x∑ hÈichÒ ngh‹a Æ∑ bfi sÙp ÆÊ Î h«u h’t c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u

Ch›nh quy“n mÌi Î c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Æ“u tuy™n bË tı b· chÒ ngh‹a x∑ hÈi vµ chÒ ngh‹a M∏c - L™-nin, th˘c hi÷n Æa nguy™n v“ ch›nh trfi vµ chuy”n n“n kinh t’ theo c¨ ch’ thfi tr≠Íng vÌi nhi“u thµnh ph«n sÎ h˜u T™n n≠Ìc vµ ngµy quËc kh∏nh Æ“u thay ÆÊi theo h≠Ìng chung chÿ g‰i

lµ n≠Ìc cÈng hoµ.

S˘ sÙp ÆÊ cÒa ch’ ÆÈ x∑ hÈi chÒ ngh‹a Î ß´ng ¢u vµ Li™n X´ Æ∑ k’t thÛc s˘ tÂntπi cÒa h÷ thËng x∑ hÈi chÒ ngh‹a th’ giÌi Ngµy 28 - 6 - 1991, HÈi ÆÂng t≠¨ng trÓkinh t’ (SEV) quy’t Æfinh ch†m d¯t hoπt ÆÈng vµ ngµy 1 - 7 - 1991, TÊ ch¯c Hi÷p ≠ÌcV∏c-sa-va tuy™n bË gi∂i th” ß©y lµ mÈt tÊn th†t h’t s¯c n∆ng n“ ÆËi vÌi phong trµoc∏ch mπng th’ giÌi cÚng nh≠ ÆËi vÌi c∏c l˘c l≠Óng ti’n bÈ vµ c∏c d©n tÈc trong cuÈcƆu tranh v◊ ÆÈc lÀp, chÒ quy“n d©n tÈc, hoµ b◊nh Ên Æfinh vµ ti’n bÈ x∑ hÈi

C©u h·i vµ bµi tÀp

Qu∏ tr◊nh khÒng ho∂ng vµ sÙp ÆÊ cÒa ch’ ÆÈ x∑ hÈi chÒ ngh‹a

Î c∏c n≠Ìc ß´ng ¢u Æ∑ di‘n ra nh≠ th’ nµo ?

cÒa h÷ thËng thuÈc Æfia

Sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, mÈt cao trµo Ɔu tranh gi∂i ph„ng d©n tÈc Æ∑ di‘n ra s´i nÊi Î ch©u É, ch©u Phi vµ M‹ La-tinh, lµm cho h÷ thËng thuÈc Æfia cÒa chÒ ngh‹a Æ’ quËc tan r∑ tıng m∂ng lÌn vµ Æi tÌi sÙp ÆÊ hoµn toµn C„ th” ph©n chia qu∏ tr◊nh tan r∑ Æ„ thµnh ba giai Æoπn ch›nh :

I - giai Æoπn tı n®m 1945 Æ’n gi˜a nh˜ng n®m 60

cÒa th’ kÿ XX

Ngay khi Æ≠Óc tin ph∏t x›t NhÀt Æ«u hµng, nh©n d©n nhi“u n≠Ìc ß´ng Nam ÉÆ∑ nÊi dÀy, ti’n hµnh khÎi ngh‹a vÚ trang, lÀt ÆÊ ∏ch thËng trfi cÒa ph∏t x›t, thµnhlÀp ch›nh quy“n c∏ch mπng, ti™u bi”u lµ c∏c n≠Ìc In-Æ´-n™-xi-a, Vi÷t Nam vµ Lµo

Ba n≠Ìc nµy l«n l≠Ót tuy™n bË ÆÈc lÀp : In-Æ´-n™-xi-a - ngµy 17 - 8 - 1945,Vi÷t Nam - ngµy 2 - 9 - 1945 vµ Lµo - ngµy 12 - 10 - 1945

Phong trµo Ɔu tranh lan nhanh sang c∏c n≠Ìc Nam É vµ Bæc Phi

Nhi“u n≠Ìc Î hai khu v˘c nµy li™n ti’p nÊi dÀy giµnh ÆÈc lÀp nh≠ ƒn ßÈ(1946 - 1950), Ai CÀp (1952), An-gi™-ri (1954 - 1962)

N®m 1960, 17 n≠Ìc Î ch©u Phi tuy™n bË ÆÈc lÀp

Ngµy 1 - 1 - 1959, cuÈc C∏ch mπng nh©n d©n Î Cu-ba d≠Ìi s˘ l∑nh Æπo cÒaPhi-Æen C∏t-xt¨-r´ Æ∑ giµnh thæng lÓi Ch’ ÆÈ ÆÈc tµi th©n M‹ bfi lÀt ÆÊ

Nh≠ vÀy, tÌi gi˜a nh˜ng n®m 60 cÒa th’ kÿ XX, h÷ thËng thuÈc Æfia cÒa chÒ ngh‹aÆ’ quËc - th˘c d©n v“ c¨ b∂n Æ∑ bfi sÙp ÆÊ ß’n n®m 1967, h÷ thËng thuÈc Æfia chÿcfln 5,2 tri÷u km2vÌi 35 tri÷u d©n, tÀp trung chÒ y’u Î mi“n Nam ch©u Phi

- H∑y x∏c Æfinh tr™n b∂n Æ th’ giÌi vfi tr› c∏c n≠Ìc giµnh Æ≠Óc ÆÈc lÀp Æ∑ n™u trong bµi.

Sau nhi“u n®m Ư†u tranh ngoan c≠Íng vµ b“n bÿ cÒa ng≠Íi da Ưen, ch›nh quy“nth˘c d©n cÒa c∏c giai c†p thỊng trfi ng≠Íi da trưng Ư∑ ph∂i tuy™n bỊ xo∏ b· ch’ ƯỈph©n bi÷t chÒng tỈc, c´ng nhĂn quy“n b«u cˆ vµ c∏c quy“n t˘ do, d©n chÒ kh∏c cÒang≠Íi da Ưen Sau khi giµnh thưng lÓi trong c∏c cuỈc b«u cˆ, ch›nh quy“n cÒa ng≠Íi

da Ưen Ư∑ Ư≠Óc thµnh lĂp Î R´-Ư™-di-a n®m 1980 (sau Ư„ n≠Ìc nµy Ư∑ ƯÍi t™n lµCỈng hoµ Dim-ba-bu-™) vµ Î T©y Nam Phi n®m 1990 (nay lµ CỈng hoµ Na-mi-bi-a).MỈt thưng lÓi c„ ˝ ngh‹a lfich sˆ n˜a lµ Î CỈng hoµ Nam Phi, n®m 1993 ch’ ƯỈ ph©nbi÷t chÒng tỈc Ư∑ bfi xo∏ b· sau h¨n ba th’ kÿ tĐn tπi

Nh≠ th’, h÷ thỊng thuỈc Ưfia cÒa chÒ ngh‹a Ư’ quỊc Ư∑ bfi sÙp ƯÍ hoµn toµn Lfich

sˆ c∏c d©n tỈc Ĩ, Phi vµ M‹ La-tinh Ư∑ sang ch≠¨ng mÌi vÌi nhi÷m vÙ to lÌn lµ cÒng

cỊ n“n ƯỈc lĂp d©n tỈc, x©y d˘ng vµ ph∏t tri”n Ư†t n≠Ìc nhªm khưc phÙc t◊nh trπngnghÊo nµn, lπc hĂu Ư∑ kôo dµi tı bao Ửi nay

- H∑y x∏c Ưfinh tr™n b∂n ƯĐ ch©u Phi vfi tr› ba n≠Ìc Dim-ba-bu-™, Na-mi-bi-a

vµ CỈng hoµ Nam Phi.

C©u h·i vµ bµi tĂp

H∑y n™u c∏c giai Ưoπn ph∏t tri”n cÒa phong trµo gi∂i ph„ng d©n tỈc tı sau n®m 1945 vµ mỈt sỊ s˘ ki÷n lfich sˆ ti™u bi”u cÒa mÂi giai Ưoπn.

Bµi 4

C∏c n≠Ìc ch©u É

VÌi di÷n t›ch rÈng lÌn vµ d©n sË Æ´ng nh†t th’ giÌi, ch©u É tı sau n®m 1945 Æ∑ c„ nhi“u thay ÆÊi to lÌn vµ s©u sæc Tr∂i qua cuÈc Ɔu tranh l©u dµi vµ gian khÊ, c∏c d©n tÈc ch©u É Æ∑ giµnh lπi Æ≠Óc ÆÈc lÀp d©n tÈc vµ ngµy nay Æang ra s¯c x©y d˘ng Ɔt n≠Ìc, ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hÈi Hai n≠Ìc lÌn Î ch©u É lµ Trung QuËc vµ ƒn ßÈ ngµy cµng gi˜ vai trfl quan tr‰ng Î khu v˘c vµ tr™n th’ giÌi.

Tuy nhi™n, cÚng tı nhi“u thÀp ni™n qua, mÈt sË n≠Ìc Î ch©u É Æ∑ Æπt Æ≠Óc s˘ t®ngtr≠Îng nhanh ch„ng v“ kinh t’, ti™u bi”u nh≠ NhÀt B∂n, Hµn QuËc, Trung QuËc, Xin-ga-po, Ma-lai-xi-a vµ Th∏i Lan Tı s˘ ph∏t tri”n nhanh ch„ng Æ„, nhi“u ng≠Íi d˘Æo∏n rªng “th’ kÿ XXI sœ lµ th’ kÿ cÒa ch©u É” Lµ n≠Ìc lÌn th¯ hai Î ch©u É, saukhi giµnh Æ≠Óc ÆÈc lÀp, ƒn ßÈ Æ∑ th˘c hi÷n c∏c k’ hoπch dµi hπn nhªm ph∏t tri”nkinh t’, x∑ hÈi vµ Æπt Æ≠Óc nhi“u thµnh t˘u to lÌn Tı mÈt n≠Ìc ph∂i nhÀp kh»ul≠¨ng th˘c, nhÍ cuÈc “c∏ch mπng xanh” trong n´ng nghi÷p, ƒn ßÈ Æ∑ t˘ tÛc Æ≠Ócl≠¨ng th˘c cho sË d©n h¨n 1 tÿ ng≠Íi C∏c s∂n ph»m c´ng nghi÷p ch›nh cÒa ƒn ßÈ

lµ hµng d÷t, thäp, m∏y m„c, thi’t bfi giao th´ng, xe h¨i Nh˜ng thÀp ni™n g«n Æ©y,c´ng ngh÷ th´ng tin vµ vi‘n th´ng ph∏t tri”n mπnh mœ ƒn ßÈ Æang cË gæng v≠¨nl™n hµng c∏c c≠Íng quËc v“ c´ng ngh÷ ph«n m“m, c´ng ngh÷ hπt nh©n vµ c´ng ngh÷

vÚ trÙ

- H∑y n™u nh˜ng nät nÊi bÀt cÒa ch©u É tı sau n®m 1945.

II - Trung QuỊc

Trung QuỊc lµ mỈt n≠Ìc lÌn Î ch©u Ĩ vµ tr™n th’ giÌi vÌi di÷n t›ch rỈng tr™n9,5 tri÷u km2vµ d©n sỊ g«n 1,3 tÿ ng≠Íi (2002)

1 S˘ ra Ửi cÒa n≠Ìc CỈng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa

Sau thưng lÓi cÒa cuỈc kh∏ng chi’n

chỊng NhĂt, Î Trung QuỊc Ư∑ di‘n ra cuỈc

nỈi chi’n kôo dµi tÌi ba n®m

(1946 - 1949) gi˜a QuỊc d©n Ư∂ng vµ

ß∂ng CỈng s∂n Trung QuỊc CuỊi cÔng,

tĂp Ưoµn T≠Îng GiÌi Thπch c«m Ư«u QuỊc

d©n Ư∂ng Ư∑ thua trĂn vµ ph∂i rÛt chπy ra

ßµi Loan

Chi“u ngµy 1 - 10 - 1949, tπi cuỈc m›t

tinh cÒa h¨n 30 vπn ng≠Íi d©n ThÒ Ư´

Bưc Kinh tr™n Qu∂ng tr≠Íng Thi™n An M´n,

ChÒ tfich Mao Trπch ß´ng trfinh tr‰ng

tuy™n bỊ tr≠Ìc toµn th’ giÌi s˘ ra Ửi cÒa

n≠Ìc CỈng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa ß„

thỊng x∑ hỈi chÒ ngh‹a Ư≠Óc nỊi li“n tı

ch©u ¢u sang ch©u Ĩ

- H∑y cho bi’t ˝ ngh‹a lfich sˆ cÒa s˘

ra Ửi n≠Ìc CỈng hoµ Nh©n d©n

Trung Hoa.

2 M≠Íi n®m Ư«u x©y d˘ng ch’ ƯỈ mÌi (1949 - 1959)

Sau khi n≠Ìc CỈng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa Ư≠Óc thµnh lĂp, nhi÷m vÙ to lÌnnh†t cÒa nh©n d©n Trung QuỊc lµ Ư≠a Ư†t n≠Ìc tho∏t kh·i nghÊo nµn lπc hĂu, ti’nhµnh c´ng nghi÷p ho∏, ph∏t tri”n kinh t’ vµ x∑ hỈi

H◊nh 5 ChÒ tfich Mao Trπch ß´ng

tuy™n bỊ thµnh lĂp n≠Ìc CHND Trung Hoa

Tı n®m 1950, nh©n d©n Trung QuỊc bưt tay vµo kh´i phÙc n“n kinh t’, ti’n hµnhc∂i c∏ch ruỈng Ư†t vµ hÓp t∏c ho∏ n´ng nghi÷p, c∂i tπo c´ng th≠¨ng nghi÷p t≠ b∂n t≠ doanh, x©y d˘ng n“n c´ng nghi÷p d©n tỈc, ph∏t tri”n v®n ho∏, gi∏o dÙc

C´ng cuỈc kh´i phÙc kinh t’ Ư∑ hoµn thµnh thưng lÓi

H◊nh 6 L≠Óc ƯĐ n≠Ìc CHND Trung Hoa sau ngµy thµnh lĂp

Tı n®m 1953, Trung QuỊc th˘c hi÷n k’ hoπch 5 n®m Ư«u ti™n (1953 - 1957).NhÍ s˘ lao ƯỈng qu™n m◊nh cÒa nh©n d©n vµ nh˜ng giÛp Ứ to lÌn cÒa Li™n X´, k’ hoπch 5 n®m l«n th¯ nh†t Ư∑ thu Ư≠Óc nhi“u thµnh t˘u Ư∏ng k” BỈ m∆t Ư†t n≠ÌcTrung QuỊc thay ƯÍi r‚ r÷t

Trong 5 n®m, 246 c´ng tr◊nh Ư∑ Ư≠Óc x©y d˘ng vµ Ư≠a vµo s∂n xu†t ; s∂n l≠Óng c´ng nghi÷p t®ng 140%, s∂n l≠Óng n´ng nghi÷p t®ng 25% so vÌi n®m 1952.

Trung QuỊc Ư∑ thi hµnh ch›nh s∏ch ƯỊi ngoπi t›ch c˘c nhªm cÒng cỊ hoµ b◊nh

vµ thÛc Ư»y phong trµo c∏ch mπng th’ giÌi ßfia vfi quỊc t’ cÒa Trung QuỊc Ư≠Óckhºng Ưfinh v˜ng chưc

- H∑y tr◊nh bµy nh˜ng thµnh t˘u cÒa k’ hoπch 5 n®m l«n th¯ nh†t (1953 - 1957) cÒa nh©n d©n Trung QuỊc.

3 ߆t n≠Ìc trong thÍi k◊ bi’n ƯỈng (1959 - 1978)

Tı n®m 1959, Ư†t n≠Ìc Trung QuỊc l©m vµo t◊nh trπng Ư«y bi’n ƯỈng vµ kôo dµi tÌi

20 n®m (1959 - 1978) S˘ ki÷n khÎi Ư«u lµ vi÷c Ư“ ra Ư≠Íng lỊi “Ba ng‰n cÍ hĐng”(1)

vÌi ˝ ƯĐ nhanh ch„ng x©y d˘ng thµnh c´ng chÒ ngh‹a x∑ hỈi

MỈt trong “Ba ng‰n cÍ hĐng” lµ phong trµo “ßπi nh∂y v‰t” - ph∏t ƯỈng toµn d©nlµm gang, thôp vÌi mÙc ti™u : nhanh ch„ng Ư≠a s∂n l≠Óng thôp l™n tÌi 10 tri÷u t†n vµgang lµ 20 tri÷u t†n Chÿ trong hai th∏ng 11 vµ 12 - 1958, c∂ n≠Ìc Ư∑ x©y h¨n 1 tri÷u

lfl luy÷n thôp loπi nh· Sau bỊn th∏ng, 11 tri÷u t†n thôp Ư∑ ra lfl nh≠ng trong Ư„ c„nhi“u tri÷u t†n chÿ lµ mỈt ƯỊng ph’ li÷u v◊ kôm ch†t l≠Óng

N“n kinh t’ Ư†t n≠Ìc trÎ n™n hÂn loπn, s∂n xu†t gi∂m sÛt, Ửi sỊng nh©n d©nƯi™u Ư¯ng, nπn Ư„i x∂y ra khưp n¨i

Sau Ư„, n“n kinh t’ d«n Ư≠Óc Ưi“u chÿnh vµ Ư∑ c„ mỈt sỊ chuy”n bi’n, nh≠ngtrong nỈi bỈ Ban l∑nh Ưπo ß∂ng vµ Nhµ n≠Ìc Trung QuỊc lπi xu†t hi÷n nh˜ng b†tƯĐng v“ Ư≠Íng lỊi vµ tranh giµnh quy“n l˘c h’t s¯c gay gưt ßÿnh cao cÒa cuỈctranh giµnh quy“n l˘c Ư„ lµ cuỈc “ßπi c∏ch mπng v®n ho∏ v´ s∂n”, Ư≠Óc bưt Ư«u

tı th∏ng 5 - 1966

CuỈc “ßπi c∏ch mπng v®n ho∏ v´ s∂n” Ư∑ g©y n™n t◊nh trπng hÂn loπn trong c∂n≠Ìc vµ Ư” lπi nh˜ng th∂m hoπ nghi™m tr‰ng trong Ửi sỊng vĂt ch†t vµ tinh th«ncÒa Ư†t n≠Ìc vµ ng≠Íi d©n Trung QuỊc

- H∑y n™u hĂu qu∂ cÒa Ư≠Íng lỊi " Ba ng‰n cÍ hĐng" vµ " ßπi c∏ch mπng v®n ho∏ v´ s∂n" ƯỊi vÌi Trung QuỊc thÍi k◊ nµy.

4 C´ng cuỈc c∂i c∏ch - mÎ cˆa (tı n®m 1978 Ư’n nay)

Th∏ng 12 - 1978, Trung ≠¨ng ß∂ng CỈng s∂n Trung QuỊc Ư∑ Ư“ ra Ư≠Íng lỊimÌi, mÎ Ư«u cho c´ng cuỈc c∂i c∏ch kinh t’ - x∑ hỈi cÒa Ư†t n≠Ìc ß≠Íng lỊi mÌi

(1) ''Ba ng‰n cÍ hĐng'' lµ : 1 ß≠Íng lỊi chung ; 2 ßπi nh∂y v‰t ; 3 C´ng x∑ nh©n d©n.

chÒ tr≠¨ng x©y d˘ng chÒ ngh‹a x∑ hÈi Æ∆c sæc Trung QuËc, l†y ph∏t tri”n kinh t’lµm trung t©m, th˘c hi÷n c∂i c∏ch vµ mÎ cˆa nhªm mÙc ti™u hi÷n Æπi ho∏, Æ≠a Ɔtn≠Ìc Trung QuËc trÎ thµnh mÈt quËc gia giµu mπnh, v®n minh.

Sau h¨n 20 n®m c∂i c∏ch - mÎ cˆa (1979 - 2000), n“n kinh t’ Trung QuËc Æ∑ ph∏t tri”n nhanh ch„ng, Æπt tËc ÆÈ t®ng tr≠Îng cao nh†t th’ giÌi TÊng s∂n ph»m trong n≠Ìc (GDP) t®ng trung b◊nh hªng n®m 9,6%, Æπt gi∏ trfi

8 740,4 tÿ nh©n d©n t÷ (ƨn vfi ti“n t÷ cÒa Trung QuËc), Ưng hµng th¯ b∂y th’ giÌi VÌi ch›nh s∏ch mÎ cˆa, tÊng gi∏ trfi xu†t nhÀp kh»u n®m 1997 l™n tÌi 325,06 tÿ USD (t®ng g†p h¨n 15 l«n so vÌi n®m 1978 lµ 20,6 tÿ USD) CÚng t›nh Æ’n n®m 1997, c„ 145 ngh◊n doanh nghi÷p n≠Ìc ngoµi Æang hoπt ÆÈng Î Trung QuËc vµ Æ∑ Æ«u t≠ vµo Trung QuËc h¨n 521 tÿ USD ßÍi sËng nh©n d©n Æ≠Óc n©ng cao r‚ r÷t : tı n®m 1978 Æ’n n®m 1997, thu nhÀp b◊nh qu©n Æ«u ng≠Íi Î n´ng th´n Æ∑ t®ng tı 133,6 l™n 2090,1 nh©n d©n t÷ ;

Tı cuËi nh˜ng n®m 80 cÒa th’ kÿ XX, Trung QuËc Æ∑ l«n l≠Ót b◊nh th≠Íng ho∏ quan h÷ vÌi Li™n X´, M´ng CÊ, Lµo, In-Æ´-n™-xi-a, Vi÷t Nam , mÎ rÈng quan h÷ h˜u nghfi, hÓp t∏c vÌi h«u h’t c∏c n≠Ìc tr™n th’ giÌi Trung QuËc Æ∑ thu hÂi chÒ quy“n ÆËi vÌi HÂng C´ng (7-1997) vµ Ma Cao (12-1999) ß„ lµ nh˜ng s˘ ki÷n c„ ˝ ngh‹a lfich sˆ to lÌn ÆËi vÌi Trung QuËc

H◊nh 8 H∂i Kh»u - thÒ phÒ tÿnh H∂i Nam, Æ∆c khu kinh t’ lÌn nh†t Trung QuËc

C©u h·i vµ bµi tÀp

Î Trung QuËc tı cuËi n®m 1978 Æ’n nay

2 Tr◊nh bµy ˝ ngh‹a cÒa nh˜ng thµnh t˘u Æ„ khi Trung QuËc

b≠Ìc sang th’ kÿ XXI.

Bµi 5

C∏c n≠Ìc ß´ng Nam Ĩ

ß≠Óc coi nh≠ n¨i khÎi Ư«u cÒa phong trµo gi∂i ph„ng d©n tỈc

tı sau n®m 1945, ß´ng Nam Ĩ trÎ thµnh khu v˘c cÒa c∏c quỊc gia Ư∑ giµnh Ư≠Óc ƯỈc lĂp t˘ do vµ Ưπt nhi“u thµnh t˘u

to lÌn Ư«y †n t≠Óng trong x©y d˘ng Ư†t n≠Ìc vµ hÓp t∏c ph∏t tri”n S˘ ra Ửi vµ ph∏t tri”n cÒa tÍ ch¯c ASEAN lµ minh ch¯ng ti™u bi”u cho nh˜ng thµnh t˘u Ư„ - hoµ b◊nh Ín Ưfinh vµ hÓp t∏c ph∏t tri”n.

I - T◊nh h◊nh ß´ng Nam ∏ tr≠Ìc vµ sau n®m 1945

ß´ng Nam Ĩ lµ khu v˘c rỈng g«n 4,5 tri÷u km2, gĐm 11 n≠Ìc vÌi sỊ d©n 536 tri÷ung≠Íi (≠Ìc t›nh n®m 2002)

Tr≠Ìc Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, h«u h’t c∏c n≠Ìc ß´ng Nam Ĩ (trı Th∏i Lan)

lµ thuỈc Ưfia cÒa c∏c n≠Ìc th˘c d©n ph≠¨ng T©y

Th∏ng 8 - 1945, ngay khi Ư≠Óc tin ph∏t x›t NhĂt Ư«u hµng, c∏c d©n tỈc ß´ng Nam ĨƯ∑ nhanh ch„ng nÍi dĂy giµnh ch›nh quy“n, lĂt ƯÍ ∏ch thỊng trfi th˘c d©n

Ngµy 17 - 8 -1945, nh©n d©n In-Ư´-n™-xi-a tuy™n bỊ ƯỈc lĂp, thµnh lĂp n≠Ìc CỈng hoµ In-Ư´-n™-xi-a Ngµy 19 - 8 - 1945, nh©n d©n Vi÷t Nam tÍng khÎi ngh‹a giµnh ch›nh quy“n, lĂp n™n n≠Ìc Vi÷t Nam D©n chÒ CỈng hoµ Th∏ng 8 - 1945, nh©n d©n Lµo nÍi dĂy vµ ngµy 12 - 10 - 1945, tuy™n bỊ Lµo

lµ mỈt v≠¨ng quỊc ƯỈc lĂp c„ chÒ quy“n

Nh©n d©n c∏c n≠Ìc M∑ Lai (nay lµ Ma-lai-xi-a), Mi’n ßi÷n (nay lµ Mi-an-ma) vµ Phi-l›p-pin Ư“u nÍi dĂy Ư†u tranh, chỊng ∏ch chi’m Ư„ng cÒa ph∏t x›t NhĂt.

Nh≠ng ngay sau Ư„, nhi“u d©n tỈc ß´ng Nam Ĩ lπi ph∂i c«m sÛng ti’n hµnhkh∏ng chi’n chỊng c∏c cuỈc chi’n tranh x©m l≠Óc trÎ lπi cÒa c∏c n≠Ìc Ư’ quỊc nh≠

Î In-Ư´-n™-xi-a, Vi÷t Nam ô nhi“u n¨i kh∏c, tr≠Ìc phong trµo Ư†u tranh cÒanh©n d©n, c∏c n≠Ìc Ư’ quỊc M‹, Anh Ư∑ trao tr∂ ƯỈc lĂp cho Phi-l›p-pin (7 - 1946),Mi’n ßi÷n (1- 1948), M∑ Lai (8 - 1957) Nh≠ th’ cho tÌi gi˜a nh˜ng n®m 50 cÒath’ kÿ XX, c∏c n≠Ìc ß´ng Nam Ĩ l«n l≠Ót giµnh Ư≠Óc ƯỈc lĂp d©n tỈc

CÚng tı gi˜a nh˜ng n®m 50 cÒa th’ kÿ XX, trong bỊi c∂nh Chi’n tranh lπnh,t◊nh h◊nh ß´ng Nam Ĩ ngµy cµng trÎ n™n c®ng thºng do ch›nh s∏ch can thi÷p cÒaM‹ vµo khu v˘c Th∏ng 9 - 1954, M‹ cÔng Anh, Ph∏p thµnh lĂp khỊi qu©n s˘ß´ng Nam Ĩ (vi’t tưt theo ti’ng Anh lµ SEATO) nhªm ng®n ch∆n ∂nh h≠Îng cÒa

chÒ ngh‹a x∑ hÈi vµ Æ»y lÔi phong trµo gi∂i ph„ng d©n tÈc trong khu v˘c Th∏i Lan

vµ Phi-l›p-pin Æ∑ tham gia vµo tÊ ch¯c nµy T◊nh h◊nh ß´ng Nam É cµng trÎ n™nc®ng thºng khi M‹ ti’n hµnh cuÈc chi’n tranh x©m l≠Óc Î Vi÷t Nam vµ mÎ rÈngchi’n tranh sang hai n≠Ìc Lµo vµ Cam-pu-chia

- H∑y n™u nh˜ng nät nÊi bÀt cÒa t◊nh h◊nh ß´ng Nam É tı sau n®m 1945.

- Tı gi˜a nh˜ng n®m 50 cÒa th’ kÿ XX, c∏c n≠Ìc ß´ng Nam É Æ∑ c„ s˘ ph©n ho∏ nh≠ th’ nµo trong Æ≠Íng lËi ÆËi ngoπi ?

ï3KÝ4XŪF ï&×Q6ðQ

AM )

QĐ T rườ ng

S a

(VIỆ T N

AM )

II - S˘ ra Ửi cÒa tÍ ch¯c ASEAN

Sau khi giµnh Ư≠Óc ƯỈc lĂp vµ Ư¯ng tr≠Ìc nh˜ng y™u c«u ph∏t tri”n kinh t’, x∑ hỈi cÒa Ư†t n≠Ìc, nhi“u n≠Ìc ß´ng Nam Ĩ chÒ tr≠¨ng thµnh lĂp mỈt tÍch¯c li™n minh khu v˘c nhªm cÔng nhau hÓp t∏c ph∏t tri”n, ƯĐng thÍi hπn ch’ ∂nhh≠Îng cÒa c∏c c≠Íng quỊc b™n ngoµi ƯỊi vÌi khu v˘c, nh†t lµ khi cuỈc chi’n tranhx©m l≠Óc cÒa M‹ Î ß´ng D≠¨ng ngµy cµng kh´ng thuĂn lÓi, kh„ tr∏nh kh·i th†t bπi

Ngµy 8 - 8 - 1967, Hi÷p hỈi c∏c quỊc gia ß´ng Nam Ĩ (vi’t tưt theo ti’ng Anh

lµ ASEAN) Ư∑ Ư≠Óc thµnh lĂp tπi B®ng CỊc (Th∏i Lan) vÌi s˘ tham gia cÒa n®mn≠Ìc : In-Ư´-n™-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-l›p-pin, Xin-ga-po vµ Th∏i Lan

H◊nh 10 TrÙ sÎ cÒa ASEAN tπi Gia- c∏c-ta (In-Ư´-n™-xi-a)

HỈi nghfi Ư∑ ra b∂n Tuy™n ng´n thµnh lĂp ASEAN, sau nµy Ư≠Óc g‰i lµ Tuy™n bỊ B®ng CỊc, x∏c Ưfinh mÙc ti™u cÒa ASEAN lµ ph∏t tri”n kinh t’ vµ v®n ho∏ th´ng qua nh˜ng n l˘c hÓp t∏c chung gi˜a c∏c n≠Ìc thµnh vi™n, tr™n tinh th«n duy tr◊ hoµ b◊nh vµ Ín Ưfinh khu v˘c.

MÔa xu©n n®m 1975, cuỈc kh∏ng chi’n chỊng M‹, c¯u n≠Ìc cÒa nh©n d©n Vi÷t Nam,Lµo, Cam-pu-chia k’t thÛc thưng lÓi Sau Ư„ kh´ng l©u, th∏ng 2 - 1976, c∏c n≠ÌcASEAN Ư∑ k› Hi÷p ≠Ìc th©n thi÷n vµ hÓp t∏c Î ß´ng Nam Ĩ tπi Ba-li (In-Ư´-n™-xi-a)

Hi÷p ≠Ìc Ba-li x∏c Ưfinh nh˜ng nguy™n tưc c¨ b∂n trong quan h÷ gi˜a c∏c n≠Ìc thµnh vi™n nh≠ : cÔng nhau t´n tr‰ng chÒ quy“n, toµn vên l∑nh thÍ ; kh´ng can thi÷p vµo c´ng vi÷c nỈi bỈ cÒa nhau, gi∂i quy’t c∏c tranh ch†p bªng bi÷n ph∏p hoµ b◊nh ; hÓp t∏c ph∏t tri”n c„ k’t qu∂

LÛc nµy, quan h÷ gi˜a ba n≠Ìc ß´ng D≠¨ng vµ c∏c n≠Ìc ASEAN Ư≠Óc c∂i thi÷nr‚ r÷t, th” hi÷n Î vi÷c thi’t lĂp c∏c quan h÷ ngoπi giao vµ bưt Ư«u c„ nh˜ng chuy’nth®m l…n nhau cÒa nhi“u quan ch¯c c†p cao

Th∏ng 12 - 1978, theo y™u c«u cÒa M∆t trĂn ßoµn k’t d©n tỈc c¯u n≠Ìc Cam-pu-chia,qu©n t◊nh nguy÷n Vi÷t Nam ti’n vµo Cam-pu-chia, cÔng vÌi nh©n d©n n≠Ìc nµy lĂt

ƯÍ ch’ ƯỈ di÷t chÒng tµn bπo cÒa tĂp Ưoµn P´n PỊt - I™ng Xa-ri Do s˘ k›ch ƯỈng vµcan thi÷p cÒa mỈt sỊ n≠Ìc lÌn, quan h÷ gi˜a ba n≠Ìc ß´ng D≠¨ng vµ c∏c n≠ÌcASEAN lπi trÎ n™n c®ng thºng, ƯỊi Ư«u nhau

CÚng trong thÍi k◊ nµy, tı cuỊi nh˜ng n®m 70 cÒa th’ kÿ XX, n“n kinh t’ nhi“un≠Ìc ASEAN Ư∑ c„ nh˜ng chuy”n bi’n mπnh mœ vµ Ưπt Ư≠Óc s˘ t®ng tr≠Îng cao.C∏c n≠Ìc nµy Ư∑ chuy”n sang th˘c hi÷n chi’n l≠Óc c´ng nghi÷p ho∏ h≠Ìng v“ xu†tkh»u - thÛc Ư»y mπnh xu†t kh»u hµng ho∏, gưn thfi tr≠Íng trong n≠Ìc vÌi b™n ngoµi

Tı n®m 1968 Ư’n n®m 1973, kinh t’ Xin-ga-po b◊nh qu©n hªng n®m t®ng kho∂ng 12% vµ trÎ thµnh “con rĐng” Î ch©u Ĩ Tı n®m 1965 Ư’n n®m 1983,

Î Ma-lai-xi-a, tỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng lµ 6,3% mÂi n®m Trong nh˜ng n®m 80 cÒa th’ kÿ XX, kinh t’ Th∏i Lan c„ tỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng cao : tı n®m 1987 Ư’n n®m 1990, tỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng mÂi n®m lµ 11,4%.

- Tr◊nh bµy hoµn c∂nh ra Ửi vµ mÙc ti™u hoπt ƯỈng cÒa tÍ ch¯c ASEAN.

III - Tı “ASEAN 6” ph∏t tri”n thµnh “ASEAN 10”

N®m 1984, sau khi giµnh Ư≠Óc ƯỈc lĂp, Bru-n©y Ư∑ tham gia vµ trÎ thµnh thµnhvi™n th¯ s∏u cÒa tÍ ch¯c ASEAN

Tı Ư«u nh˜ng n®m 90 cÒa th’ kÿ XX, sau Chi’n tranh lπnh vµ v†n Ư“ Cam-pu-chia Ư∑ Ư≠Óc gi∂i quy’t bªng vi÷c k› k’t Hi÷p Ưfinh Pa-ri v“ Cam-pu-chia(10 - 1991), t◊nh h◊nh ch›nh trfi khu v˘c Ư≠Óc c∂i thi÷n r‚ r÷t Xu h≠Ìng nÍi bĂt Ư«u ti™n lµ s˘ mÎ rỈng thµnh vi™n cÒa tÍ ch¯c ASEAN

H◊nh 11 HÈi nghfi c†p cao ASEAN VI h‰p tπi Hµ NÈi

Th∏ng 7 - 1992, Vi÷t Nam vµ Lµo ch›nh th¯c tham gia Hi÷p ≠Ìc Ba-li (1976) ß©y lµ b≠Ìc Æi Æ«u ti™n tπo c¨ sÎ Æ” Vi÷t Nam hoµ nhÀp vµo c∏c hoπt ÆÈng cÒa khu v˘c ß´ng Nam É Ti’p Æ„, th∏ng 7 - 1995, Vi÷t Nam ch›nh th¯c gia nhÀp vµ trÎ thµnh thµnh vi™n th¯ b∂y cÒa ASEAN Th∏ng 7 - 1997, Lµo, Mi-an-ma gia nhÀp ASEAN Th∏ng 4 - 1999, Cam-pu-chia Æ≠Óc k’t nπp vµo tÊ ch¯c nµy.

Nh≠ th’, ASEAN tı s∏u n≠Ìc Æ∑ ph∏t tri”n thµnh m≠Íi n≠Ìc thµnh vi™n L«nÆ«u ti™n trong lfich sˆ khu v˘c, m≠Íi n≠Ìc ß´ng Nam É Æ“u cÔng Ưng trong mÈt

tÊ ch¯c thËng nh†t Tr™n c¨ sÎ Æ„, ASEAN Æ∑ chuy”n tr‰ng t©m hoπt ÆÈng sanghÓp t∏c kinh t’, ÆÂng thÍi x©y d˘ng mÈt khu v˘c ß´ng Nam É hoµ b◊nh, Ên ÆfinhÆ” cÔng nhau ph∏t tri”n phÂn vinh

N®m 1992, ASEAN quy’t Æfinh bi’n ß´ng Nam É thµnh mÈt khu v˘c mÀu dfich t˘ do (vi’t tæt theo ti’ng Anh lµ AFTA) trong vflng 10 - 15 n®m N®m 1994, ASEAN lÀp Di‘n Ƶn khu v˘c (vi’t tæt theo ti’ng Anh lµ ARF) vÌi s˘ tham gia cÒa 23 quËc gia trong vµ ngoµi khu v˘c nhªm tπo n™n mÈt m´i tr≠Íng hoµ b◊nh, Ên Æfinh cho c´ng cuÈc hÓp t∏c ph∏t tri”n cÒa ß´ng Nam É.

MÈt ch≠¨ng mÌi Æ∑ mÎ ra trong lfich sˆ khu v˘c ß´ng Nam É

C©u h·i vµ bµi tÀp

1 Vœ l≠Óc Æ ߴng Nam É vµ Æi“n t™n thÒ Æ´ cÒa tıng n≠Ìc trong khu v˘c nµy.

2 Tπi sao c„ th” n„i : Tı Æ«u nh˜ng n®m 90 cÒa th’ kÿ XX,

"mÈt ch≠¨ng mÌi Æ∑ mÎ ra trong lfich sˆ khu v˘c ß´ng Nam É" ?

Bµi 6

C∏c n≠Ìc ch©u Phi

Ch©u Phi lµ mÈt lÙc Æfia lÌn rÈng tÌi 30,3 tri÷u km 2 , vÌi d©n sË

839 tri÷u ng≠Íi (2002) Trong nˆa sau th’ kÿ XX, c∏c n≠Ìc ch©u Phi Æ∑ giµnh Æ≠Óc ÆÈc lÀp B™n cπnh nh˜ng thµnh t›ch to lÌn trong c´ng cuÈc x©y d˘ng vµ ph∏t tri”n kinh t’, v®n ho∏, x∑ hÈi, c∏c n≠Ìc ch©u Phi cfln Æang g∆p nhi“u kh„ kh®n, ph¯c tπp cÚng nh≠ nh˜ng th∏ch th¯c gay gæt tr™n con Æ≠Íng ph∏t tri”n cÒa m◊nh.

C∏c n≠Ìc ch©u Phi bæt tay vµo c´ng cuÈc x©y d˘ng Ɔt n≠Ìc, ph∏t tri”n kinh t’,x∑ hÈi vµ Æ∑ thu Æ≠Óc nhi“u thµnh t›ch Nh≠ng nh˜ng thµnh t›ch †y ch≠a ÆÒ s¯c lµmthay ÆÊi mÈt c∏ch c®n b∂n bÈ m∆t cÒa ch©u Phi Nhi“u n≠Ìc ch©u Phi v…n Î trongt◊nh trπng Æ„i nghÃo, lπc hÀu Tı cuËi nh˜ng n®m 80 cÒa th’ kÿ XX, t◊nh h◊nh ch©u Phi ngµy cµng kh„ kh®n vµ kh´ng Ên Æfinh ß„ lµ c∏c cuÈc xung ÆÈt nÈi chi’nÆ…m m∏u do m©u thu…n sæc tÈc ho∆c t´n gi∏o, t◊nh trπng Æ„i nghÃo, nÓ n«n chÂngch†t vµ c∏c loπi dfich b÷nh hoµnh hµnh

- Tı n®m 1987 Æ’n n®m 1997, ri™ng Î ch©u Phi c„ tÌi 14 cuÈc xung ÆÈt

vµ nÈi chi’n Do xung ÆÈt gi˜a hai bÈ tÈc Hutu vµ Tuxi Î RuanÆa mÈt quËc gia nh· Î Trung Phi rÈng 26 ngh◊n km 2

-vÌi d©n sË 7,4 tri÷u ng≠Íi (2002), Æ∑ c„ tÌi 800 ngh◊n ng≠Íi thi÷t mπng, 1,2 tri÷u ng≠Íi ph∂i lang thang tfi nπn.

- Li™n hÓp quËc x’p 32 trong 57 n≠Ìc ch©u Phi vµo nh„m nh˜ng n≠Ìc nghÃo nh†t th’ giÌi 1/4 sË d©n ch©u Phi thuÈc di÷n Æ„i ®n kinh ni™n.

Vµo Ư«u nh˜ng n®m 90 cÒa th’ kÿ XX, sỊ nÓ cÒa c∏c n≠Ìc ch©u Phi l™n tÌi 300 tÿ USD.

Trong nh˜ng n®m g«n Ư©y, cÔng vÌi s˘ giÛp Ứ cÒa cỈng ƯĐng quỊc t’, c∏c n≠Ìcch©u Phi Ư∑ t›ch c˘c t◊m ki’m c∏c gi∂i ph∏p, Ư“ ra c∂i c∏ch nhªm gi∂i quy’t c∏c cuỈcxung ƯỈt, khưc phÙc nh˜ng kh„ kh®n v“ kinh t’, thµnh lĂp c∏c tÍ ch¯c li™n minh khuv˘c LÌn nh†t lµ TÍ ch¯c thỊng nh†t ch©u Phi, nay g‰i lµ Li™n minh ch©u Phi (AU)

H◊nh 12 L≠Óc ƯĐ c∏c n≠Ìc ch©u Phi sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai

II - CÈng hoµ Nam Phi

CÈng hoµ Nam Phi nªm Î c˘c Nam ch©u Phi (di÷n t›ch : 1,2 tri÷u km2, d©n sË :43,6 tri÷u ng≠Íi (2002), trong Æ„ 75,2% lµ ng≠Íi da Æen, 13,6% - ng≠Íi da træng,11,2% - ng≠Íi da mµu) N®m 1662, ng≠Íi Hµ Lan Æ∆t ch©n l™n Ɔt Nam Phi, lÀp rax¯ thuÈc Æfia K’p ß«u th’ kÿ XIX, Anh chi’m thuÈc Æfia nµy N®m 1910, Li™n bangNam Phi Æ≠Óc thµnh lÀp nªm trong khËi Li™n hi÷p Anh N®m 1961, tr≠Ìc ∏p l˘cƆu tranh cÒa nh©n d©n, Li™n bang Nam Phi rÛt ra kh·i khËi Li™n hi÷p Anh vµ tuy™n

bË lµ n≠Ìc CÈng hoµ Nam Phi

Trong h¨n ba th’ kÿ, ch›nh quy“n th˘c d©n da træng Nam Phi Æ∑ thi hµnh ch›nhs∏ch ph©n bi÷t chÒng tÈc (g‰i lµ A-p∏c-thai) c˘c k◊ tµn bπo ÆËi vÌi ng≠Íi da Æen

vµ da mµu

Tr≠Ìc kia Î Nam Phi c„ tÌi 70 Æπo luÀt v“ ph©n bi÷t chÒng tÈc Ng≠Íi da Æen hoµn toµn kh´ng c„ c∏c quy“n t˘ do d©n chÒ, ph∂i sËng trong mÈt khu bi÷t lÀp, c∏ch bi÷t vÌi ng≠Íi da træng.

D≠Ìi s˘ l∑nh Æπo cÒa tÊ ch¯c “ßπi hÈi d©n tÈc Phi” (ANC), ng≠Íi da Æen Æ∑b“n bÿ ti’n hµnh cuÈc Ɔu tranh Æfli thÒ ti™u ch’ ÆÈ ph©n bi÷t chÒng tÈc CÈng ÆÂngquËc t’, k” c∂ Li™n hÓp quËc, Æ∑ l™n ∏n gay gæt chÒ ngh‹a A-p∏c-thai, Òng hÈ cuÈcƆu tranh cÒa ng≠Íi da Æen

Tr≠Ìc cuÈc Ɔu tranh ngoan c≠Íng cÒa ng≠Íi

da Æen, ch›nh quy“n cÒa ng≠Íi da træng Nam Phi

Æ∑ tuy™n bË xo∏ b· ch’ ÆÈ A-p∏c-thai (1993), tr∂

lπi t˘ do cho l∑nh tÙ ANC Nen-x¨n Man-Æ™-la sau

27 n®m bfi c«m tÔ

Sau cuÈc b«u cˆ d©n chÒ Æa chÒng tÈc Æ«u ti™n

Î Nam Phi (4 - 1994), Nen-x¨n Man-Æ™-la Æ∑ trÎ

thµnh TÊng thËng ng≠Íi da Æen Æ«u ti™n trong lfich

sˆ n≠Ìc nµy (5 - 1994) ß„ lµ mÈt thæng lÓi c„ ˝

ngh‹a lfich sˆ : ch’ ÆÈ ph©n bi÷t chÒng tÈc Æ∑ bfi xo∏

b· ngay tπi sµo huy÷t cuËi cÔng cÒa n„ sau h¨n ba

Lµ mÈt n≠Ìc c„ m¯c thu nhÀp trung b◊nh tr™n th’ giÌi, lπi c„ nhi“u tµi nguy™nthi™n nhi™n nh≠ vµng, uranium, kim c≠¨ng, kh› t˘ nhi™n , ch›nh quy“n mÌi Î Nam

Phi Æ∑ Æ≠a ra Chi’n l≠Óc kinh t’ v‹ m´ (6 - 1996) vÌi t™n g‰i “T®ng tr≠Îng, vi÷c lµm

vµ ph©n phËi lπi” nhªm ph∏t tri”n s∂n xu†t, gi∂i quy’t vi÷c lµm, c∂i thi÷n m¯c sËngcÒa ng≠Íi da Æen, xo∏ b· “ch’ ÆÈ A-p∏c-thai v“ kinh t’” vËn cfln tÂn tπi ÆËi vÌing≠Íi da Æen

- CuÈc Ɔu tranh chËng ch’ ÆÈ ph©n bi÷t chÒng tÈc Î CÈng hoµ Nam Phi

Æ∑ Æπt Æ≠Óc thæng lÓi nµo c„ ˝ ngh‹a lfich sˆ to lÌn ?

C©u h·i vµ bµi tÀp

H∑y tr◊nh bµy nh˜ng nät ch›nh v“ s˘ ph∏t tri”n kinh t’, x∑ hÈi

cÒa c∏c n≠Ìc ch©u Phi sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai.

Bµi 7

C∏c n≠Ìc M‹ La-tinh

M‹ La-tinh lµ mÈt khu v˘c rÈng lÌn tr∂i dµi tı M™-hi-c´ Î Bæc M‹ xuËng Nam M‹ Tı sau n®m 1945, c∏c n≠Ìc M‹ La-tinh kh´ng ngıng Ɔu tranh Æ” cÒng cË ÆÈc lÀp chÒ quy“n, ph∏t tri”n kinh t’ vµ x∑ hÈi nhªm tho∏t kh·i s˘ l÷ thuÈc vµo Æ’ quËc M‹ Trong cuÈc Ɔu tranh Æ„, Cu-ba nh≠ mÈt ng‰n cÍ ti™n phong Æi hµng Æ«u.

I - Nh˜ng nät chung

Kh∏c vÌi ch©u É vµ ch©u Phi, nhi“u n≠Ìc Î M‹ La-tinh Æ∑ giµnh Æ≠Óc ÆÈc lÀp nh≠Bra-xin, Éc-hen-ti-na, P™-ru, V™-n™-xu-™-la tı nh˜ng thÀp ni™n Æ«u cÒa th’ kÿ XIX.Nh≠ng sau khi tho∏t kh·i ∏ch thËng trfi cÒa T©y Ban Nha, c∏c n≠Ìc M‹ La-tinh lπi r¨ivµo vflng l÷ thuÈc n∆ng n“ vµ trÎ thµnh “s©n sau” cÒa Æ’ quËc M‹

Tı sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, t◊nh h◊nh Î M‹ La-tinh Æ∑ c„ nhi“u bi’nchuy”n mπnh mœ ß≠Óc mÎ Æ«u bªng cuÈc C∏ch mπng Cu-ba n®m 1959, tı Æ«unh˜ng n®m 60 Æ’n nh˜ng n®m 80 cÒa th’ kÿ XX, mÈt cao trµo Ɔu tranh Æ∑ bÔng

nÊ Î M‹ La-tinh vµ khu v˘c nµy Æ≠Óc v› nh≠ “LÙc Æfia bÔng ch∏y” cÒa phong trµoc∏ch mπng ߆u tranh vÚ trang di‘n ra Î nhi“u n≠Ìc nh≠ B´-li-vi-a, V™-n™-xu-™-la, C´-l´m-bi-a, Ni-ca-ra-goa K’t qu∂ lµ ch›nh quy“n ÆÈc tµi ph∂n ÆÈng Î nhi“u n≠ÌcÆ∑ bfi lÀt ÆÊ, c∏c ch›nh phÒ d©n tÈc - d©n chÒ Æ≠Óc thi’t lÀp vµ Æ∑ ti’n hµnh nhi“u

c∂i c∏ch ti’n bÈ Trong thÍi k◊ nµy, nÊi bÀt l™n lµ nh˜ng s˘ ki÷n di‘n ra Î Chi-l™ vµNi-ca-ra-goa Do thæng lÓi cÒa cuÈc b«u cˆ th∏ng 9 - 1970 Î Chi-l™, Ch›nh phÒ cÒaLi™n minh Æoµn k’t nh©n d©n do TÊng thËng A-gien-Æ™ l∑nh Æπo Æ∑ th˘c hi÷n nh˜ngch›nh s∏ch c∂i c∏ch ti’n bÈ, cÒng cË ÆÈc lÀp chÒ quy“n d©n tÈc trong nh˜ng n®m

1970 - 1973 ô Ni-ca-ra-goa, d≠Ìi s˘ l∑nh Æπo cÒa M∆t trÀn Xan-Æi-n´, nh©n d©nn≠Ìc nµy Æ∑ lÀt ÆÊ ch’ ÆÈ ÆÈc tµi th©n M‹, Æ≠a Ɔt n≠Ìc ph∏t tri”n theo con Æ≠Íngd©n chÒ Nh≠ng cuËi cÔng, do nhi“u nguy™n nh©n, nh†t lµ s˘ can thi÷p cÒa M‹, c∏cphong trµo c∏ch mπng Î Chi-l™ vµ Ni-ca-ra-goa Æ“u th†t bπi vµo nh˜ng n®m 1973

vµ 1991

H◊nh 14 L≠Óc ÆÂ khu v˘c M‹ La-tinh sau n®m 1945

Trong c´ng cuÈc x©y d˘ng vµ ph∏t tri”n Ɔt n≠Ìc, c∏c n≠Ìc M‹ La-tinh Æ∑ thuÆ≠Óc nhi“u thµnh t˘u quan tr‰ng : cÒng cË ÆÈc lÀp chÒ quy“n, d©n chÒ ho∏ sinhhoπt ch›nh trfi, ti’n hµnh c∏c c∂i c∏ch kinh t’ vµ thµnh lÀp c∏c tÊ ch¯c li™n minhkhu v˘c v“ hÓp t∏c vµ ph∏t tri”n kinh t’ Tuy nhi™n, tı Æ«u nh˜ng n®m 90 cÒa th’

kÿ XX, do nhi“u nguy™n nh©n, t◊nh h◊nh kinh t’, ch›nh trfi Î nhi“u n≠Ìc M‹ La-tinhlπi g∆p nhi“u kh„ kh®n, thÀm ch› c„ lÛc c®ng thºng

TỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng kinh t’ cÒa M‹ La-tinh tı n®m 1991 Ư’n n®m 2000 chÿ kho∂ng 3% ; g«n Ư©y, tı n®m 1998 Ư’n n®m 2002 gi∂m xuỊng 1,5%, thu nhĂp theo Ư«u ng≠Íi trong 5 n®m qua h«u nh≠ kh´ng t®ng NÓ n≠Ìc ngoµi tı 410,1 tÿ USD (n®m 1985) t®ng l™n 607,2 tÿ USD (n®m 1995) Ưang ƯÊ n∆ng l™n c∏c n≠Ìc M‹ La-tinh ß«u t≠ cÒa n≠Ìc ngoµi gi∂m sÛt Ho∆c g«n Ư©y, t◊nh h◊nh ch›nh trfi mỈt sỊ n≠Ìc kh´ng Ín Ưfinh, c∏c phe ph∏i tranh giµnh nhau quy“n l˘c, Ch›nh phÒ cÒa c∏c n≠Ìc nµy kh´ng th” ki”m so∏t Ư≠Óc t◊nh h◊nh trong n≠Ìc

- X∏c Ưfinh tr™n b∂n ƯĐ ch©u M‹ vfi tr› c∏c n≠Ìc Cu-ba, Chi-l™, Ni-ca-ra-goa vµ n™u l™n c∏c s˘ ki÷n Ư†u tranh Î ba n≠Ìc nµy.

II - Cu-Ba - hfln Ư∂o anh hÔng

߆t n≠Ìc Cu-ba c„ h◊nh dπng giỊng nh≠ mỈt con c∏ s†u v≠¨n dµi tr™n vÔngbi”n Ca-ri-b™, rỈng 111 000 km2vÌi d©n sỊ 11,3 tri÷u ng≠Íi (2002)

Sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, vÌi s˘ giÛp Ứ cÒa M‹, th∏ng 3 - 1952 T≠ÌngBa-ti-xta lµm Ư∂o ch›nh, thi’t lĂp ch’ ƯỈ ƯỈc tµi qu©n s˘ Î Cu-ba Ch›nh quy“n Ba-ti-xta Ư∑ xo∏ b· b∂n Hi’n ph∏p ti’n bỈ, c†m c∏c Ư∂ng ph∏i ch›nh trfi hoπt ƯỈng

vµ bưt giam hµng chÙc vπn ng≠Íi y™u n≠Ìc

Kh´ng cam chfiu ch’ ƯỈ ƯỈc tµi tµn bπo, c∏c t«ng lÌp nh©n d©n Cu-ba Ư∑ b“n bÿti’n hµnh cuỈc Ư†u tranh giµnh ch›nh quy“n MÎ Ư«u cho mỈt giai Ưoπn mÌi cÒacuỈc Ư†u tranh vÚ trang giµnh ch›nh quy“n lµ cuỈc t†n c´ng ph∏o Ưµi M´n-ca-Ưa(thuỈc tÿnh Xan-chi-a-g´ Î c˘c T©y Ư†t n≠Ìc) vµo ngµy 26 - 7 - 1953 cÒa 135 thanhni™n y™u n≠Ìc, d≠Ìi s˘ chÿ huy cÒa luĂt s≠ trŒ tuÍi Phi-Ưen C∏t-xt¨-r´ CuỈc t†n c´ngkh´ng giµnh Ư≠Óc thưng lÓi nh≠ng ti’ng sÛng M´n-ca-Ưa Ư∑ thÍi bÔng l™n ng‰n lˆaƯ†u tranh vÚ trang tr™n toµn Ư∂o vÌi mỈt th’ h÷ chi’n s‹ c∏ch mπng mÌi - trŒ tuÍi,Ư«y nhi÷t t◊nh vµ ki™n c≠Íng

Sau g«n hai n®m bfi giam c«m, n®m 1955 Phi-Ưen C∏t-xt¨-r´ Ư∑ sang M™-hi-c´ ti’p tÙc cuỈc Ư†u tranh Tπi Ư©y, Phi-Ưen Ư∑ thµnh lĂp mỈt tÍ ch¯c c∏ch mπng l†y t™n lµ ''Phong trµo 26 - 7'', tĂp hÓp c∏c chi’n s‹ y™u n≠Ìc, luy÷n tĂp qu©n s˘ vµ chu»n bfi cho cuỈc chi’n Ư†u mÌi CuỊi th∏ng 11 - 1956, Phi-Ưen cÔng 81 chi’n s‹ y™u n≠Ìc trÎ v“ n≠Ìc tr™n con tµu ''Gran-ma'' CuỈc ƯÍ bỈ l™n tÿnh §-ri-en-t™ bfi ch∆n Ư∏nh d˜ dỈi, ph«n lÌn c∏c chi’n s‹ Ư∑ hi sinh, chÿ cfln lπi 12 ng≠Íi Nh≠ng Phi-Ưen vµ c∏c ƯĐng ch› cÒa m◊nh Ư∑ ki™n c≠Íng ti’p tÙc cuỈc chi’n Ư†u Î vÔng rıng nÛi Xi-e-ra Ma-e-xt¨-ra.

ß≠Óc s˘ Òng hỈ vµ giÛp Ứ cÒa nh©n d©n, c∏c l˘c l≠Óng c∏ch mπng ngµy cµnglÌn mπnh vµ phong trµo Ư†u tranh lan rỈng trong c∂ n≠Ìc Tı cuỊi n®m 1958, c∏c

binh Æoµn c∏ch mπng do Phi-Æen lµm TÊng

chÿ huy Æ∑ li™n ti’p mÎ c∏c cuÈc ti’n c´ng

Ngµy 1 - 1 - 1959, ch’ ÆÈ ÆÈc tµi Ba-ti-xta

bfi lÀt ÆÊ CuÈc c∏ch mπng nh©n d©n Î Cu-ba

Æ∑ giµnh Æ≠Óc thæng lÓi

Sau ngµy c∏ch mπng thæng lÓi, Ch›nh

phÒ c∏ch mπng l©m thÍi Cu-ba do Phi-Æen

C∏t-xt¨-r´ Ưng Æ«u Æ∑ ti’n hµnh cuÈc c∂i

c∏ch d©n chÒ tri÷t Æ” : c∂i c∏ch ruÈng Ɔt,

quËc h˜u ho∏ c∏c x› nghi÷p cÒa t≠ b∂n n≠Ìc

ngoµi, x©y d˘ng ch›nh quy“n c∏ch mπng c∏c

c†p vµ thanh to∏n nπn mÔ ch˜, ph∏t tri”n

gi∏o dÙc

Th∏ng 4 - 1961, qu©n vµ d©n Cu-ba Æ∑

ti™u di÷t g‰n ÆÈi qu©n 1300 t™n l›nh Æ∏nh thu™ cÒa M‹ chÿ trong 72 giÍ tπi b∑i bi”n Hi-r´n Ch›nh trong nh˜ng giÍ phÛt quy’t li÷t cÒa cuÈc chi’n Ɔu, Phi-Æen C∏t-xt¨-r´Æ∑ tuy™n bË vÌi toµn th’ giÌi : Cu-ba ti’n l™n chÒ ngh‹a x∑ hÈi

M∆c dÔ bfi M‹ bao v©y c†m vÀn, nh©n d©n Cu-ba Æ∑ giµnh Æ≠Óc nhi“u thµnh t˘u

to lÌn : x©y d˘ng Æ≠Óc mÈt n“n c´ng nghi÷p vÌi h÷ thËng c¨ c†u c∏c ngµnh hÓp l› ;mÈt n“n n´ng nghi÷p Æa dπng ; gi∏o dÙc, y t’, v®n ho∏ vµ th” thao ph∏t tri”n mπnh

mœ, Æπt tr◊nh ÆÈ cao cÒa th’ giÌi

Sau khi Li™n X´ tan r∑, Cu-ba Æ∑ ph∂i tr∂i qua mÈt thÍi k◊ Æ∆c bi÷t kh„ kh®n v“ kinh t’ (do m†t Æi mÈt thfi tr≠Íng truy“n thËng vµ nguÂn vi÷n trÓ

to lÌn ) Nh≠ng vÌi ˝ ch› cÒa toµn d©n cÔng vÌi nh˜ng c∂i c∏ch vµ s˘ Æi“u chÿnh cÒa ch›nh phÒ, n“n kinh t’ Cu-ba Æ∑ c„ nh˜ng chuy”n bi’n t›ch c˘c, m¯c t®ng tr≠Îng ngµy cµng gia t®ng : n®m 1994 lµ 0,4%, n®m

C©u h·i vµ bµi tÀp

Em h∑y n™u nh˜ng nät nÊi bÀt cÒa t◊nh h◊nh M‹ La-tinh

tı sau n®m 1945.

H◊nh 15 Phi-Æen C∏t-xt¨-r´ (1959)

I - T◊nh h◊nh kinh t’ n≠Ìc M‹

sau chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai

B≠Ìc ra kh·i cuÈc Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, M‹ Æ∑ thu Æ≠Óc 114 tÿ USD lÓinhuÀn, trÎ thµnh n≠Ìc t≠ b∂n giµu mπnh nh†t th’ giÌi N≠Ìc M‹ Î xa chi’n tr≠Íng,Æ≠Óc hai Æπi d≠¨ng lµ ßπi T©y D≠¨ng vµ Th∏i B◊nh D≠¨ng che chÎ, kh´ng bfi chi’ntranh tµn ph∏ N≠Ìc M‹ giµu l™n trong chi’n tranh do Æ≠Óc y™n Ên ph∏t tri”n s∂n xu†t

vµ b∏n vÚ kh›, hµng ho∏ cho c∏c n≠Ìc tham chi’n V◊ vÀy, sau chi’n tranh, M‹ Æ∑v≠¨n l™n chi’m ≠u th’ tuy÷t ÆËi v“ m‰i m∆t trong th’ giÌi t≠ b∂n

Trong nh˜ng n®m 1945 - 1950, n≠Ìc M‹ chi’m h¨n mÈt nˆa s∂n l≠Óng c´ng nghi÷p toµn th’ giÌi (56,47 % - 1948) ; s∂n l≠Óng n´ng nghi÷p cÒa M‹ g†p 2 l«n s∂n l≠Óng n´ng nghi÷p cÒa n®m n≠Ìc Anh, Ph∏p, T©y ߯c, I-ta-li-a vµ NhÀt B∂n cÈng lπi ; næm trong tay 3/4 tr˜ l≠Óng vµng cÒa th’ giÌi (24,6 tÿ USD), lµ chÒ nÓ duy nh†t tr™n th’ giÌi V“ qu©n s˘, M‹ c„ l˘c l≠Óng mπnh nh†t th’ giÌi t≠ b∂n vµ ÆÈc quy“n vÚ kh› nguy™n tˆ.

Trong nh˜ng thÀp ni™n ti’p sau, tuy v…n cfln Ưng Æ«u th’ giÌi v“ nhi“u m∆tnh≠ng kinh t’ M‹ kh´ng cfln gi˜ ≠u th’ tuy÷t ÆËi nh≠ tr≠Ìc kia n˜a

S∂n l≠Óng c´ng nghi÷p chÿ cfln chi’m 39,8% cÒa th’ giÌi (1973), d˘ tr˜ vµng cπn d«n chÿ cfln 11,9 tÿ USD (1974) L«n Æ«u ti™n sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, chÿ trong vflng 14 th∏ng, ÆÂng Æ´la M‹ Æ∑ bfi ph∏ gi∏ hai l«n vµo th∏ng 12 - 1973 vµ th∏ng 2 - 1974.

C„ nhi“u nguy™n nh©n lµm cho Æfia vfi kinh t’ cÒa M‹ bfi suy gi∂m nh≠ :

1 Sau khi kh´i phÙc kinh t’, c∏c n≠Ìc T©y ¢u vµ NhĂt B∂n Ư∑ v≠¨n l™n mπnh

mœ vµ trÎ thµnh nh˜ng trung t©m kinh t’ ngµy cµng cπnh tranh gay gưt vÌi M‹

2 Kinh t’ M‹ kh´ng Ín Ưfinh do v†p ph∂i nhi“u cuỈc suy tho∏i, khÒng ho∂ng

3 Do theo ƯuÍi tham v‰ng b∏ chÒ th’ giÌi, M‹ Ư∑ ph∂i chi nh˜ng kho∂n ti“nkhÍng lĐ cho vi÷c chπy Ưua vÚ trang, s∂n xu†t c∏c loπi vÚ kh› hi÷n Ưπi r†t tỊnkôm, thi’t lĂp hµng ngh◊n c®n c¯ qu©n s˘ vµ nh†t lµ ti’n hµnh c∏c cuỈc chi’ntranh x©m l≠Óc

4 S˘ giµu nghÊo qu∏ ch™nh l÷ch gi˜a c∏c t«ng lÌp trong x∑ hỈi, nh†t lµ Î c∏cnh„m d©n c≠ - t«ng lÌp lao ƯỈng bĂc th†p, lµ nguĐn gỊc g©y n™n s˘ kh´ng ÍnƯfinh v“ kinh t’ vµ x∑ hỈi Î M‹

- Nh˜ng nguy™n nh©n nµo lµm cho Ưfia vfi kinh t’ cÒa M‹ bfi suy gi∂m ?

II - S˘ ph∏t tri”n v“ khoa h‰c - k‹ thuĂt cÒa M‹

sau chi’n tranh

N≠Ìc M‹ lµ n¨i khÎi Ư«u cuỈc c∏ch mπng

khoa h‰c - k‹ thuĂt hi÷n Ưπi, di‘n ra tı gi˜a

nh˜ng n®m 40 cÒa th’ kÿ XX M‹ lµ n≠Ìc Ưi

Ư«u v“ khoa h‰c - k‹ thuĂt vµ c´ng ngh÷ tr™n

th’ giÌi, Ư∑ thu Ư≠Óc nhi“u thµnh t˘u k◊ di÷u

trong t†t c∂ c∏c l‹nh v˘c nh≠ s∏ng ch’ c∏c c´ng

cÙ s∂n xu†t mÌi (m∏y t›nh, m∏y t˘ ƯỈng vµ h÷

thỊng m∏y t˘ ƯỈng), c∏c nguĐn n®ng l≠Óng

mÌi (nguy™n tˆ vµ M∆t TrÍi ), nh˜ng vĂt li÷u

tÍng hÓp mÌi, “c∏ch mπng xanh” trong n´ng

nghi÷p, c∏ch mπng trong giao th´ng vµ th´ng

tin li™n lπc, trong c´ng cuỈc chinh phÙc vÚ trÙ

(th∏ng 7 - 1969, l«n Ư«u ti™n Ư≠a con ng≠Íi l™n

M∆t Tr®ng ) ; M‹ Ư∑ s∂n xu†t c∏c loπi vÚ kh›

hi÷n Ưπi (t™n lˆa chi’n l≠Óc, m∏y bay tµng

h◊nh ) NhÍ nh˜ng thµnh t˘u khoa h‰c -

k‹ thuĂt Ư„, n“n kinh t’ M‹ kh´ng ngıng t®ng

tr≠Îng ; Ửi sỊng vĂt ch†t, tinh th«n cÒa

ng≠Íi d©n M‹ c„ nhi“u thay ƯÍi nhanh ch„ng

- H∑y n™u nh˜ng thµnh t˘u chÒ y’u v“

khoa h‰c - k‹ thuĂt cÒa M‹.

H◊nh 16 Tµu con thoi cÒa M‹

Ưang Ư≠Óc ph„ng l™n

III - Ch›nh s∏ch ƯỊi nỈi vµ ƯỊi ngoπi cÒa M‹

sau chi’n tranh

CÚng nh≠ tr≠Ìc Ư©y, sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, ß∂ng D©n chÒ vµ ß∂ngCỈng hoµ thay nhau l™n c«m quy“n Î M‹ Tuy b“ ngoµi hai Ư∂ng nµy c„ vŒ ƯỊi lĂpnhau, nh≠ng th˘c ch†t Ư“u thỊng nh†t trong ch›nh s∏ch ƯỊi nỈi vµ ƯỊi ngoπi nhªmphÙc vÙ lÓi ›ch cÒa c∏c tĂp Ưoµn t≠ b∂n ƯỈc quy“n k’ch sÔ Î M‹

V“ ƯỊi nỈi, Ư” phÙc vÙ m≠u ƯĐ b∏ chÒ th’ giÌi, nh˜ng n®m Ư«u ti™n sau chi’n tranh,

M‹ Ư∑ ban hµnh hµng loπt Ưπo luĂt ph∂n ƯỈng nh≠ c†m ß∂ng CỈng s∂n M‹ hoπt ƯỈng,chỊng lπi phong trµo Ư◊nh c´ng vµ loπi b· nh˜ng ng≠Íi c„ t≠ t≠Îng ti’n bỈ ra kh·i bỈ m∏yNhµ n≠Ìc Tuy sau nµy do ∏p l˘c Ư†u tranh cÒa c∏c t«ng lÌp nh©n d©n, mỈt vµi Ưπo luĂtƯ∑ ph∂i hu˚ b·, nh≠ng ch›nh quy“n cÒa c∏c Ửi tÍng thỊng v…n ti’p tÙc th˘c hi÷n hµngloπt ch›nh s∏ch nhªm ng®n c∂n phong trµo c´ng nh©n, th˘c hi÷n ch›nh s∏ch ph©n bi÷tchÒng tỈc ƯỊi vÌi ng≠Íi da Ưen vµ da mµu M∆c dÔ g∆p kh´ng ›t kh„ kh®n trÎ ngπi, c∏cphong trµo Ư†u tranh cÒa c∏c t«ng lÌp nh©n d©n M‹ v…n ti’p tÙc vµ c„ thÍi k◊ bÔng l™nd˜ dỈi nh≠ c∏c “mÔa hÊ n„ng b·ng” cÒa ng≠Íi da Ưen (di‘n ra trong nh˜ng n®m 1963,

1969 - 1975), phong trµo ph∂n chi’n trong nh˜ng n®m M‹ x©m l≠Óc Vi÷t Nam (1969 - 1972)

V“ ƯỊi ngoπi, vÌi mỈt ti“m l˘c kinh t’ - qu©n s˘ to lÌn, sau Chi’n tranh th’ giÌi

th¯ hai, giÌi c«m quy“n M‹ Ư∑ Ư“ ra “chi’n l≠Óc toµn c«u” nhªm chỊng ph∏ c∏cn≠Ìc x∑ hỈi chÒ ngh‹a, Ư»y lÔi phong trµo gi∂i ph„ng d©n tỈc vµ thi’t lĂp s˘ thỊngtrfi tr™n toµn th’ giÌi M‹ Ư∑ ti’n hµnh “vi÷n trÓ” Ư” l´i kôo, khỊng ch’ c∏c n≠ÌcnhĂn vi÷n trÓ, lĂp c∏c khỊi qu©n s˘, g©y nhi“u cuỈc chi’n tranh x©m l≠Óc Tuy Ư∑th˘c hi÷n Ư≠Óc mỈt sỊ m≠u ƯĐ, nh≠ng M‹ cÚng v†p ph∂i nhi“u th†t bπi n∆ng n“, ti™ubi”u lµ th†t bπi cÒa M‹ trong cuỈc chi’n tranh x©m l≠Óc Vi÷t Nam

D˘a vµo s˘ t®ng tr≠Îng kinh t’ li™n tÙc trong 10 n®m (1991 - 2000) vµ v≠Ót trỈiv“ c∏c m∆t kinh t’, khoa h‰c - k‹ thuĂt, qu©n s˘, c∏c giÌi c«m quy“n M‹ r∏o ri’t ti’nhµnh nhi“u ch›nh s∏ch, bi÷n ph∏p Ư” x∏c lĂp trĂt t˘ th’ giÌi “Ư¨n c˘c” do M‹ hoµntoµn chi phỊi vµ khỊng ch’ Nh≠ng gi˜a tham v‰ng to lÌn vµ kh∂ n®ng th˘c t’ cÒaM‹ v…n c„ kho∂ng c∏ch kh´ng nh·

- H∑y tr◊nh bµy nh˜ng nôt nÍi bĂt trong ch›nh s∏ch ƯỊi ngoπi cÒa M‹ tı sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai.

C©u h·i vµ bµi tĂp

V◊ sao n≠Ìc M‹ lπi trÎ thµnh n≠Ìc t≠ b∂n giµu mπnh nh†t th’ giÌi khi Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai k’t thÛc ?

"M∆t TrÍi m‰c", c∏c quËc gia Æang ph∏t tri”n c„ th” rÛt ra nhi“u kinh nghi÷m cho c´ng cuÈc c´ng nghi÷p ho∏, hi÷n Æπi ho∏ Ɔt n≠Ìc cÒa m◊nh.

I - t◊nh h◊nh NhÀt b∂n sau chi’n tranh

Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai k’t thÛc, NhÀt B∂n lµ n≠Ìc bπi trÀn vµ l«n Æ«u ti™ntrong lfich sˆ cÒa m◊nh bfi qu©n ÆÈi n≠Ìc ngoµi chi’m Æ„ng Sau chi’n tranh, Ɔt n≠ÌcNhÀt B∂n m†t h’t thuÈc Æfia, kinh t’ bfi tµn ph∏ h’t s¯c n∆ng n“ ; ÆÂng thÍi xu†t hi÷nnhi“u kh„ kh®n bao trÔm Ɔt n≠Ìc, Æ„ lµ : th†t nghi÷p tr«m tr‰ng, thi’u thËn l≠¨ngth˘c, th˘c ph»m vµ hµng ho∏ ti™u dÔng, lπm ph∏t n∆ng n“

H◊nh 17 L≠Óc ÆÂ NhÀt B∂n sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai

Nh≠ng cÚng ngay sau chi’n tranh, d≠Ìi ch’ ÆÈ qu©n qu∂n cÒa M‹, mÈt loπt c∏cc∂i c∏ch d©n chÒ Æ≠Óc ti’n hµnh nh≠ ban hµnh Hi’n ph∏p mÌi (1946) c„ nhi“u nÈidung ti’n bÈ ; th˘c hi÷n c∂i c∏ch ruÈng Ɔt (1946 - 1949) ; xo∏ b· chÒ ngh‹a qu©nphi÷t vµ trıng trfi c∏c tÈi phπm chi’n tranh ; gi∂i gi∏p c∏c l˘c l≠Óng vÚ trang ; gi∂ith” c∏c c´ng ti ÆÈc quy“n lÌn ; thanh l‰c c∏c ph«n tˆ ph∏t x›t ra kh·i c∏c c¨ quannhµ n≠Ìc ; ban hµnh c∏c quy“n t˘ do d©n chÒ (luÀt C´ng Æoµn, Æ“ cao Æfia vfi phÙn˜, tr≠Íng h‰c t∏ch kh·i ∂nh h≠Îng t´n gi∏o ) Nh˜ng c∂i c∏ch nµy Æ∑ mang lπiluÂng kh´ng kh› mÌi ÆËi vÌi c∏c t«ng lÌp nh©n d©n vµ lµ mÈt nh©n tË quan tr‰nggiÛp NhÀt B∂n ph∏t tri”n mπnh mœ sau nµy.

- H∑y n™u nÈi dung nh˜ng c∂i c∏ch d©n chÒ Î NhÀt B∂n sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai vµ ˝ ngh‹a cÒa chÛng.

II - NhÀt B∂n kh´i phÙc vµ ph∏t tri”n kinh t’

sau chi’n tranh

N“n kinh t’ NhÀt B∂n d«n Æ≠Óc kh´i phÙc vµ chÿ bæt Æ«u ph∏t tri”n mπnh mœ khiM‹ ti’n hµnh cuÈc Chi’n tranh Tri“u Ti™n (6 - 1950) - Æ≠Óc coi lµ “ng‰n gi„ th«n”ÆËi vÌi n“n kinh t’ NhÀt B∂n B≠Ìc sang nh˜ng n®m 60 cÒa th’ kÿ XX, khi M‹ g©y

ra cuÈc chi’n tranh x©m l≠Óc Vi÷t Nam, n“n kinh t’ NhÀt B∂n lπi c„ c¨ hÈi mÌi Æ” ÆπtÆ≠Óc s˘ t®ng tr≠Îng “th«n k◊”, v≠Ót qua c∏c n≠Ìc T©y ¢u, v≠¨n l™n Ưng th¯ haitrong th’ giÌi t≠ b∂n chÒ ngh‹a

V“ tÊng s∂n ph»m quËc d©n, n®m 1950 NhÀt B∂n chÿ mÌi Æπt 20 tÿ USD, bªng 1/17 cÒa M‹, nh≠ng Æ’n n®m 1968 Æ∑ Æπt tÌi 183 tÿ USD, v≠¨n l™n Ưng th¯ hai tr™n th’ giÌi - sau M‹ (830 tÿ USD).

N®m 1990, thu nhÀp b◊nh qu©n theo Æ«u ng≠Íi Æπt 23796 USD, v≠Ót M‹ vµ Ưng th¯ hai tr™n th’ giÌi - sau Thu˛ S‹ (29 850 USD).

V“ c´ng nghi÷p, trong nh˜ng n®m 1950 - 1960, tËc ÆÈ t®ng tr≠Îng b◊nh qu©n hªng n®m lµ 15%, nh˜ng n®m 1961 - 1970 lµ 13,5%.

V“ n´ng nghi÷p, trong nh˜ng n®m 1967- 1969, nhÍ ∏p dÙng nh˜ng thµnh t˘u khoa h‰c - k‹ thuÀt hi÷n Æπi, Æ∑ cung c†p Æ≠Óc h¨n 80% nhu c«u l≠¨ng th˘c trong n≠Ìc, 2/3 nhu c«u thfit, s˜a vµ ngh“ Æ∏nh c∏ r†t ph∏t tri”n, Ưng th¯ hai tr™n th’ giÌi - sau P™-ru.

K’t qu∂ lµ tı nh˜ng n®m 70 cÒa th’ kÿ XX, cÔng vÌi M‹ vµ T©y ¢u, NhÀt B∂nÆ∑ trÎ thµnh mÈt trong ba trung t©m kinh t’ - tµi ch›nh cÒa th’ giÌi S˘ t®ng tr≠Îngkinh t’ nhanh ch„ng cÒa NhÀt B∂n gæn li“n vÌi nh˜ng Æi“u ki÷n quËc t’ thuÀn lÓinh≠ s˘ ph∏t tri”n chung cÒa n“n kinh t’ th’ giÌi, nh˜ng thµnh t˘u ti’n bÈ cÒa

- H÷ thËng tÊ ch¯c qu∂n l› c„ hi÷u qu∂ cÒa c∏c x› nghi÷p, c´ng ti NhÀt B∂n.

- Vai trfl quan tr‰ng cÒa Nhµ n≠Ìc trong vi÷c Æ“ ra c∏c chi’n l≠Óc ph∏t tri”n, næmbæt ÆÛng thÍi c¨ vµ s˘ Æi“u ti’t c«n thi’t Æ” Æ≠a n“n kinh t’ li™n tÙc t®ng tr≠Îng

- Con ng≠Íi NhÀt B∂n Æ≠Óc Ƶo tπo chu Æ∏o, c„ ˝ ch› v≠¨n l™n, c«n cÔ laoÆÈng, Æ“ cao kÿ luÀt vµ coi tr‰ng ti’t ki÷m

N“n kinh t’ NhÀt B∂n cÚng g∆p nhi“u kh„ kh®n, hπn ch’ nh≠ h«u h’t n®ng l≠Óng,nguy™n li÷u Æ“u ph∂i nhÀp tı n≠Ìc ngoµi, s˘ cπnh tranh, chÃn äp cÒa M‹ vµ nhi“un≠Ìc kh∏c

H◊nh 19 TrÂng tr‰t theo ph≠¨ng ph∏p

sinh h‰c : nhi÷t ÆÈ, ÆÈ »m vµ ∏nh s∏ng

Æ“u do m∏y t›nh ki”m so∏t

H◊nh 18 Tµu chπy tr™n Æ÷m tı cÒa NhÀt B∂n

Æ∑ Æπt tËc ÆÈ 400 km/giÍ

H◊nh 20 C«u S™-t´ §-ha-si nËi li“n c∏c Æ∂o

ch›nh H´n-Xiu vµ Xi-c´-c≠

Sau mỈt thÍi k◊ ph∏t tri”n li™n tÙc, tı Ư«u nh˜ng n®m 90 cÒa th’ kÿ XX, n“nkinh t’ NhĂt B∂n Ư∑ l©m vµo t◊nh trπng suy tho∏i kôo dµi ch≠a tıng th†y tı sauChi’n tranh th’ giÌi th¯ hai.

TỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng kinh t’ gi∂m sÛt li™n tÙc : nh˜ng n®m 1991 - 1995 lµ 1,4%, n®m 1996 nh›ch l™n 2%, nh≠ng Ư’n n®m 1997 lπi xuỊng ©m 0,7%, n®m 1998 - ©m 1,0%, n®m 1999 - ©m 1,19% Nhi“u c´ng ti bfi ph∏ s∂n, ng©n s∏ch th©m hÙt D≠ luĂn th’ giÌi nhĂn xôt rªng : "N≠Ìc NhĂt Ư∑ Ư∏nh m†t

10 n®m cuỊi cÔng cÒa th’ kÿ XX" Nh˜ng bi÷n ph∏p khưc phÙc cÒa ch›nh phÒ Ư∑ kh´ng thu Ư≠Óc k’t qu∂ nh≠ mong muỊn.

- H∑y n™u nh˜ng d…n ch¯ng ti™u bi”u v“ s˘ ph∏t tri”n th«n k◊ cÒa n“n kinh t’ NhĂt B∂n trong nh˜ng n®m 70 cÒa th’ kÿ XX.

III - Ch›nh s∏ch ƯỊi nỈi vµ ƯỊi ngoπi cÒa NhĂt b∂n sau chi’n tranh

V“ ƯỊi nỈi, nhÍ nh˜ng c∂i c∏ch sau chi’n tranh, NhĂt B∂n Ư∑ chuy”n tı mỈt

x∑ hỈi chuy™n ch’ sang mỈt x∑ hỈi d©n chÒ ß∂ng CỈng s∂n vµ nhi“u ch›nh Ư∂ngkh∏c Ư≠Óc c´ng khai hoπt ƯỈng, phong trµo b∑i c´ng vµ c∏c phong trµo d©n chÒph∏t tri”n rỈng r∑i SuỊt mỈt thÍi k◊ dµi tı n®m 1955 Ư’n n®m 1993, ß∂ng D©n chÒT˘ do (LDP), Ưπi di÷n cho quy“n lÓi cÒa giai c†p t≠ s∂n li™n tÙc c«m quy“n Nh≠ng

tı n®m 1993, ß∂ng D©n chÒ T˘ do Ư∑ m†t quy“n lĂp ch›nh phÒ, ph∂i nh≠Íng chÂho∆c li™n minh vÌi c∏c l˘c l≠Óng ƯỊi lĂp

ß©y lµ mỈt s˘ ki÷n quan tr‰ng, mỈt mỊc trong Ửi sỊng ch›nh trfi Î NhĂt B∂n T◊nh h◊nh ch›nh trfi NhĂt B∂n kh´ng thĂt Ín Ưfinh, c„ lÛc chÿ trong mỈt thÍi gian, c∏c ch›nh phÒ li™n ti’p thay ƯÍi, Ưfli h·i ph∂i c„ mỈt m´ h◊nh ch›nh trfi mÌi vÌi s˘ tham gia c«m quy“n cÒa nhi“u ch›nh Ư∂ng.

V“ ƯỊi ngoπi, sau chi’n tranh NhĂt B∂n lµ mỈt n≠Ìc bπi trĂn, hoµn toµn l÷ thuỈc

vµo M‹ v“ ch›nh trfi vµ an ninh Ngµy 8 - 9 - 1951, NhĂt B∂n k› vÌi M‹ “Hi÷p ≠Ìc

an ninh M‹ - NhĂt”, theo Ư„, NhĂt B∂n ch†p nhĂn Ư∆t d≠Ìi “´ b∂o hỈ hπt nh©n” cÒaM‹ vµ Ư” M‹ Ư„ng qu©n, x©y d˘ng c®n c¯ qu©n s˘ tr™n l∑nh thÍ NhĂt B∂n Hi÷p ≠Ìc

an ninh M‹ - NhĂt Ư∑ Ư≠Óc gia hπn vµo c∏c n®m 1960, 1970 vµ Ư≠Óc n©ng c†p vµonh˜ng n®m 1996, 1997 NhÍ Ư„, trong thÍi k◊ Chi’n tranh lπnh, NhĂt B∂n chÿ dµnh1% tÍng s∂n ph»m quỊc d©n cho nh˜ng chi ph› qu©n s˘, cfln tĂp trung s¯c vµo ph∏ttri”n kinh t’ (trong khi c∏c n≠Ìc kh∏c chi ph› qu©n s˘ lµ 4 - 5%, thĂm ch› c„ n≠Ìcl™n tÌi 20%)

Tı nhi“u thĂp ni™n qua, c∏c giÌi c«m quy“n NhĂt B∂n thi hµnh mỈt ch›nh s∏chƯỊi ngoπi m“m m·ng v“ ch›nh trfi vµ tĂp trung vµo ph∏t tri”n c∏c quan h÷ kinh t’