SGK dia li 8 new

SGK dia li 8 new

Bó GIÉO D|C VÄ ßÄO TÑONGUYŸN D¶úC (TÊng chÒ bi™n) NGUYŸN PHI HÑNH (ChÒ bi™n) ßÖNG V°N ß`C - ßÖNG V°N H¶•NG - NGUYŸN MINH PH¶•NG

NHÄ XUƒT BÅN GIÉO D|C VIåT NAM

(T∏i b∂n l«n th¯ m≠Íi)

01 - 2014/CXB/243 - 1062/GD M∑ sË : 2H816T4B∂n quy“n thuÈc Nhµ xu†t b∂n Gi∏o dÙc Vi÷t Nam - BÈ Gi∏o dÙc vµ ßµo tπo.

Bµi 1 : Vfi tr› Æfia l›, Æfia h◊nh

vµ kho∏ng s∂n

1 Vfi tr› Æfia l› vµ k›ch th≠Ìc cÒa ch©u lÙc

Ch©u É lµ mÈt bÈ phÀn cÒa lÙc Æfia É - ¢u Di÷n t›ch ph«n Ɔt li“n rÈng kho∂ng 41,5 tri÷u km2, n’u t›nh c∂ di÷n t›ch c∏c Æ∂o phÙ thuÈc th◊ rÈng tÌi 44,4 tri÷u km2

D˘a vµo h◊nh 1.1, em h∑y cho bi’t :

- ßi”m c˘c Bæc vµ c˘c Nam ph«n Ɔt li“n cÒa ch©u É nªm tr™n nh˜ng v‹ ÆÈ Æfia l› nµo ?

- Ch©u É ti’p gi∏p vÌi c∏c Æπi d≠¨ng vµ c∏c ch©u lÙc nµo ?

Ch©u É lµ ch©u lÙc rÈng lÌn nh†t, c„ Æi“u ki÷n t˘ nhi™n ph¯c tπp vµ Æa dπng T›nh ph¯c tπp, Æa dπng Æ„ Æ≠Óc th” hi÷n tr≠Ìc h’t qua c†u tπo Æfia h◊nh vµ s˘ ph©n bË kho∏ng s∂n

H◊nh 1.1 L≠Óc ÆÂ vfi tr› Æfia l› ch©u É tr™n ßfia C«u

- Chi“u dµi tı Æi”m c˘c Bæc Æ’n Æi”m c˘c Nam, chi“u rÈng tı bÍ T©y sang bÍ ß´ng n¨i l∑nh thÊ mÎ rÈng nh†t lµ bao nhi™u kil´mät ?

Ch©u É käo dµi tı vÔng c˘c Bæc Æ’n vÔng X›ch Æπo, ti’p gi∏p vÌi hai ch©u lÙc

vµ ba Æπi d≠¨ng rÈng lÌn ß©y lµ ch©u lÙc rÈng nh†t th’ giÌi

QĐ Hoàng Sa (Việt Nam)

QĐ Trường Sa (Việt Nam)

Đ Phú Quốc

2 ß∆c Æi”m Æfia h◊nh vµ kho∏ng s∂n

a) ß∆c Æi”m Æfia h◊nh

D˘a vµo h◊nh 1.2, em h∑y :

- T◊m vµ Ɖc t™n c∏c d∑y nÛi ch›nh : Hi-ma-lay-a, C´n Lu©n, Thi™n S¨n, An-tai vµ c∏c s¨n nguy™n ch›nh : Trung X i-bia, T©y Tπng, A-r∏p, I-ran, ß™-can

- T◊m vµ Ɖc t™n c∏c ÆÂng bªng rÈng bÀc nh†t : Tu-ran, L≠Ïng Hµ, ƒn - Hªng, T©y X i-bia, Hoa Bæc, Hoa Trung v.v

- X ∏c Æfinh c∏c h≠Ìng nÛi ch›nh.

D˘a vµo h◊nh 1.2, chÛng ta c„ th” th†y :

- Ch©u É c„ nhi“u h÷ thËng nÛi, s¨n nguy™n cao, ÆÂ sÈ vµ nhi“u ÆÂng bªng rÈngbÀc nh†t th’ giÌi

- C∏c d∑y nÛi chπy theo hai h≠Ìng ch›nh : Æ´ng - t©y ho∆c g«n Æ´ng - t©y vµ bæc - nam ho∆c g«n bæc - nam lµm cho Æfia h◊nh bfi chia cæt r†t ph¯c tπp

- C∏c nÛi vµ s¨n nguy™n cao tÀp trung chÒ y’u Î vÔng trung t©m Tr™n c∏c nÛicao c„ b®ng hµ bao phÒ quanh n®m

b) Kho∏ng s∂n

D˘a vµo h◊nh 1.2, em h∑y cho bi’t :

- ô ch©u É c„ nh˜ng kho∏ng s∂n chÒ y’u nµo ?

- D«u m· vµ kh› ÆËt tÀp trung nhi“u nh†t Î nh˜ng khu v˘c nµo ?

Ch©u É c„ nguÂn kho∏ng s∂n r†t phong phÛ vµ c„ tr˜ l≠Óng lÌn C∏c kho∏ng s∂n quantr‰ng nh†t lµ d«u m·, kh› ÆËt, than, sæt, cr´m vµ mÈt sË kim loπi mµu nh≠ ÆÂng, thi’c,

Ch©u É lµ ch©u lÙc rÈng lÌn nh†t th’ giÌi, nªm käo dµi tı vÔng c˘c Bæc Æ’n vÔng X›ch Æπo Tr™n l∑nh thÊ c„ nhi“u h÷ thËng nÛi, s¨n nguy™n cao, Æ sÈ chπy theo hai h≠Ìng ch›nh vµ nhi“u ÆÂng bªng rÈng nªm xen kœ vÌi nhau lµm cho Æfia h◊nh bfi chia cæt ph¯c tπp

Ch©u É c„ nguÂn kho∏ng s∂n phong phÛ, quan tr‰ng nh†t lµ : d«u m·, kh› ÆËt, than, sæt, cr´m vµ nhi“u kim loπi mµu.

C©u h·i vµ bµi tÀp

1 H∑y n™u c∏c Æ∆c Æi”m v“ vfi tr› Æfia l›, k›ch th≠Ìc cÒa l∑nh thÊ ch©u É vµ ˝ ngh‹a cÒa chÛng ÆËi vÌi kh› hÀu.

2 H∑y n™u c∏c Æ∆c Æi”m cÒa Æfia h◊nh ch©u É.

3 D˘a vµo h◊nh 1.2, h∑y ghi t™n c∏c ÆÂng bªng lÌn vµ c∏c s´ng ch›nh ch∂y tr™n tıng ÆÂng bªng vµo vÎ h‰c theo b∂ng m…u d≠Ìi Æ©y :

STT C∏c ÆÂng bªng lÌn C∏c s´ng ch›nh

1

2

3

Bµi 2 : Kh› hĂu ch©u ∏

1 kh› hĂu ch©u ∏ ph©n ho∏ r†t Ưa dπng

a) Kh› hĂu ch©u Ĩ ph©n ho∏ thµnh nhi“u Ừi kh∏c nhau

QĐ Trường Sa (Việt Nam)

Đ Phú Quốc Đ Côn Sơn

H◊nh 2.1 L≠Óc ƯĐ c∏c Ừi kh› hĂu ch©u Ĩ

Ch©u Ĩ nªm tr∂i dµi tı vÔng c˘c Bưc Ư’n vÔng X›ch Ưπo, c„ k›ch th≠Ìc rỈng lÌn vµ c†u tπo Ưfia h◊nh ph¯c tπp ß„ lµ nh˜ng Ưi“u ki÷n tπo ra s˘ ph©n ho∏ kh› hĂu Ưa dπng vµ mang t›nh lÙc Ưfia cao.





b) C∏c Ừi kh› hĂu ch©u Ĩ th≠Íng ph©n ho∏ thµnh nhi“u ki”u kh› hĂu kh∏c nhau

Quan s∏t h◊nh 2.1, em h∑y chÿ mỈt trong c∏c Ừi c„ nhi“u ki”u kh› hĂu vµ Ư‰c t™n c∏c ki”u kh› hĂu thuỈc Ừi Ư„.

Nh≠ vĂy, ch©u Ĩ c„ nhi“u Ừi kh› hĂu kh∏c nhau S˘ Ưa dπng nµy lµ do l∑nh thÍtr∂i dµi tı vÔng c˘c Bưc Ư’n vÔng X›ch Ưπo M∆t kh∏c, Î mỈt sỊ Ừi lπi chia thµnhnhi“u ki”u mµ nguy™n nh©n ch›nh lµ do l∑nh thÍ r†t rỈng, c„ c∏c d∑y nÛi vµ s¨nnguy™n cao ng®n ∂nh h≠Îng cÒa bi”n x©m nhĂp s©u vµo nỈi Ưfia Ngoµi ra, tr™n c∏cnÛi vµ s¨n nguy™n cao kh› hĂu cfln thay ƯÍi theo chi“u cao

2 kh› hĂu ch©u ∏ phÍ bi’n lµ c∏c ki”u kh› hĂu gi„ mÔa vµ c∏c ki”u kh› hĂu lÙc Ưfia

a) C∏c ki”u kh› hĂu gi„ mÔa

Quan s∏t h◊nh 2.1, em h∑y chÿ c∏c khu v˘c thuỈc c∏c ki”u kh› hĂu gi„ mÔa.

Kh› hĂu gi„ mÔa ch©u Ĩ gĐm c∏c ki”u : kh› hĂu gi„ mÔa nhi÷t Ừi ph©n bỊ Î Nam Ĩ vµ ß´ng Nam Ĩ, kh› hĂu gi„ mÔa cĂn nhi÷t vµ ´n Ừi ph©n bỊ Î ß´ng Ĩ.Trong c∏c khu v˘c kh› hĂu gi„ mÔa, mỈt n®m c„ hai mÔa r‚ r÷t : mÔa Ư´ng c„gi„ tı nỈi Ưfia thÍi ra, kh´ng kh› kh´, lπnh vµ m≠a kh´ng Ư∏ng k” MÔa hπ c„ gi„ tıƯπi d≠¨ng thÍi vµo lÙc Ưfia, thÍi ti’t n„ng »m vµ c„ m≠a nhi“u ß∆c bi÷t, Nam Ĩ vµß´ng Nam Ĩ lµ hai khu v˘c c„ m≠a vµo loπi nhi“u nh†t th’ giÌi

b) C∏c ki”u kh› hĂu lÙc Ưfia

Quan s∏t h◊nh 2.1, em h∑y :

- Chÿ nh˜ng khu v˘c thuỈc c∏c ki”u kh› hĂu lÙc Ưfia.

- Cho bi’t c∏c ki”u kh› hĂu lÙc Ưfia c„ nh˜ng Ư∆c Ưi”m chung g◊ Ư∏ng chÛ ˝ ?

C∏c ki”u kh› hĂu lÙc Ưfia ph©n bỊ chÒ y’u trong c∏c vÔng nỈi Ưfia vµ khu v˘c T©yNam Ĩ Tπi c∏c khu v˘c nµy v“ mÔa Ư´ng kh´ vµ lπnh, mÔa hπ kh´ vµ n„ng L≠Óngm≠a trung b◊nh n®m thay ƯÍi tı 200-500mm, ƯỈ bỊc h¨i r†t lÌn n™n ƯỈ »m kh´ngkh› lu´n lu´n th†p H«u h’t c∏c vÔng nỈi Ưfia vµ T©y Nam Ĩ Ư“u ph∏t tri”n c∂nhquan b∏n hoang mπc vµ hoang mπc

T„m lπi, kh› hĂu ch©u Ĩ ph©n ho∏ r†t Ưa dπng, thay ƯÍi theo c∏c Ừi tı bưc xuỊng nam vµ theo c∏c ki”u tı duy™n h∂i vµo nỈi Ưfia C„ c∏c ki”u kh› hĂu phÍ bi’n : kh› hĂu gi„ mÔa vµ kh› hĂu lÙc Ưfia.

C©u h·i vµ bµi tÀp

1 D˘a vµo c∏c bi”u Æ nhi÷t ÆÈ vµ l≠Óng m≠a cÒa ba Æfia Æi”m d≠Ìi Æ©y, em h∑y cho bi’t :

- MÁi Æfia Æi”m nªm trong ki”u kh› hÀu nµo ?

- N™u Æ∆c Æi”m v“ nhi÷t ÆÈ vµ l≠Óng m≠a cÒa mÁi Æfia Æi”m Æ„.

Y-an-gun E Ri-∏t U-lan Ba-to (Mi-an-ma) (A-rÀp X™-Ût) (M´ng CÊ)

2 D˘a vµo b∂ng 2.1, h∑y vœ bi”u Æ nhi÷t ÆÈ vµ l≠Óng m≠a vµo vÎ h‰c vµ x∏c Æfinh Æfia Æi”m nµy thuÈc ki”u kh› hÀu nµo ?

B∂ng 2.1 Nhi÷t ÆÈ vµ l≠Óng m≠a trung b◊nh th∏ng tπi Th≠Óng H∂i (Trung QuËc)

Bµi 3 : s´ng ngfli vµ

c∂nh quan Ch©u ∏

1 ß∆c Ưi”m s´ng ngfli

- S´ng ngfli Î ch©u Ĩ kh∏ ph∏t tri”n vµ c„ nhi“u h÷ thỊng s´ng lÌn

D˘a vµo h◊nh 1.2, em h∑y cho bi’t :

+ C∏c s´ng lÌn cÒa Bưc Ĩ vµ ß´ng Ĩ bưt nguĐn tı khu v˘c nµo, ƯÍ vµo bi”n vµ Ưπi d≠¨ng nµo ?

+ S´ng M™ C´ng (Cˆu Long) ch∂y qua n≠Ìc ta bưt nguĐn tı s¨n nguy™n nµo ?

- C∏c s´ng Î ch©u Ĩ ph©n bỊ kh´ng Ư“u vµ c„ ch’ ƯỈ n≠Ìc kh∏ ph¯c tπp

ô Bưc Ĩ, mπng l≠Ìi s´ng dµy vµ c∏c s´ng lÌn Ư“u ch∂y theo h≠Ìng tı nam l™n bưc V“ mÔa Ư´ng c∏c s´ng bfi Ư„ng b®ng kôo dµi MÔa xu©n, b®ng tuy’t tan, m˘cn≠Ìc s´ng l™n nhanh vµ th≠Íng g©y ra lÚ b®ng lÌn

D˘a vµo h◊nh 1.2 vµ 2.1 em h∑y cho bi’t s´ng §-bi ch∂y theo h≠Ìng nµo vµ qua c∏c Ừi kh› hĂu nµo Tπi sao v“ mÔa xu©n vÔng trung vµ hπ l≠u s´ng §-bi lπi c„ lÚ b®ng lÌn ?

ß´ng Ĩ, ß´ng Nam Ĩ vµ Nam Ĩ lµ nh˜ng khu v˘c c„ m≠a nhi“u n™n Î Ư©ymπng l≠Ìi s´ng dµy vµ c„ nhi“u s´ng lÌn Do ∂nh h≠Îng cÒa ch’ ƯỈ m≠a gi„ mÔa,c∏c s´ng c„ l≠Óng n≠Ìc lÌn nh†t vµo cuỊi hπ Ư«u thu vµ thÍi k◊ cπn nh†t vµo cuỊiƯ´ng Ư«u xu©n

T©y Nam Ĩ vµ Trung Ĩ lµ nh˜ng khu v˘c thuỈc kh› hĂu lÙc Ưfia kh´ hπn n™n s´ngngfli kôm ph∏t tri”n Tuy nhi™n, nhÍ nguĐn n≠Ìc do tuy’t vµ b®ng tan tı c∏c nÛicao cung c†p, Î Ư©y v…n c„ mỈt sỊ s´ng lÌn ßi”n h◊nh lµ c∏c s´ng X≠a ßa-ri-a,A-mu ßa-ri-a Î Trung Ĩ, Ti-gr¨ vµ •-phr∏t Î T©y Nam Ĩ

Ch©u Ĩ c„ mπng l≠Ìi s´ng ngfli kh∏ ph∏t tri”n, song s˘ ph©n bỊ kh´ng Ư“u vµ ch’ ƯỈ n≠Ìc thay ƯÍi ph¯c tπp C∏c c∂nh quan t˘ nhi™n ph©n ho∏ Ưa dπng Nh◊n chung, thi™n nhi™n ch©u Ĩ c„ nhi“u thuĂn lÓi nh≠ng cÚng kh´ng ›t kh„ kh®n ƯỊi vÌi s˘ ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hỈi cÒa c∏c quỊc gia Î ch©u lÙc nµy.

L≠u l≠Óng n≠Ìc s´ng Î c∏c khu v˘c nµy cµng v“ hπ l≠u cµng gi∂m MỈt sỊ s´ngnh· bfi "ch’t" trong c∏c hoang mπc c∏t.

- C∏c s´ng cÒa Bưc Ĩ c„ gi∏ trfi chÒ y’u v“ giao th´ng vµ thu˚ Ưi÷n, cfln s´ng c∏ckhu v˘c kh∏c c„ vai trfl cung c†p n≠Ìc cho s∂n xu†t, Ửi sỊng, khai th∏c thu˚ Ưi÷n,giao th´ng, du lfich, Ư∏nh bưt vµ nu´i trĐng thu˚ s∂n

2 C∏c Ừi c∂nh quan t˘ nhi™n

H◊nh 3.1 L≠Óc ƯĐ c∏c Ừi c∂nh quan t˘ nhi™n ch©u Ĩ

D˘a vµo h◊nh 2.1 vµ 3.1, em h∑y cho bi’t :

- T™n c∏c Ừi c∂nh quan cÒa ch©u Ĩ theo th¯ t˘ tı bưc xuỊng nam d‰c theo kinh tuy’n 80 o ß.

- T™n c∏c c∂nh quan ph©n bỊ Î khu v˘c kh› hĂu gi„ mÔa vµ c∏c c∂nh quan

Î khu v˘c kh› hĂu lÙc Ưfia kh´ hπn.

QĐ Hoăng Sa (Việt Nam)

QĐ Trường Sa (Việt Nam)

Đ Phú Quốc Đ Côn Sơn

C∂nh quan t˘ nhi™n Î ch©u Ĩ ph©n ho∏ r†t Ưa dπng

- Rıng l∏ kim (hay rıng tai-ga) Î ch©u Ĩ c„ di÷n t›ch r†t rỈng, ph©n bỊ chÒ y’u

Î ƯĐng bªng T©y Xi-bia, s¨n nguy™n Trung Xi-bia vµ mỈt ph«n Î ß´ng Xi-bia

- Rıng cĂn nhi÷t Î ß´ng Ĩ vµ rıng nhi÷t Ừi »m Î ß´ng Nam Ĩ vµ Nam Ĩ lµc∏c loπi rıng giµu bĂc nh†t th’ giÌi Trong rıng c„ nhi“u loπi g tỊt, nhi“u loπi ƯỈngvĂt qu˝ hi’m

Ngµy nay, trı rıng l∏ kim, Ưa sỊ c∏c c∂nh quan rıng, xavan vµ th∂o nguy™n Ư∑

bfi con ng≠Íi khai ph∏, bi’n thµnh Ư†t n´ng nghi÷p, c∏c khu d©n c≠ vµ khu c´ngnghi÷p C∏c rıng t˘ nhi™n cfln lπi r†t ›t, bÎi vĂy vi÷c b∂o v÷ rıng lµ nhi÷m vÙ r†tquan tr‰ng cÒa c∏c quỊc gia Î ch©u Ĩ

H◊nh 3.2 MỈt sỊ ƯỈng vĂt qu˝ hi’m Î ch©u Ĩ

3 Nh˜ng thuĂn lÓi vµ kh„ kh®n cÒa thi™n nhi™n ch©u ∏

- Ch©u Ĩ c„ nguĐn tµi nguy™n thi™n nhi™n r†t phong phÛ :

Nhi“u loπi kho∏ng s∂n c„ tr˜ l≠Óng r†t lÌn, Ư∏ng chÛ ˝ nh†t lµ than, d«u m·, kh› ƯỊt, sưt, thi’c

C∏c tµi nguy™n kh∏c nh≠ Ư†t, kh› hĂu, nguĐn n≠Ìc, th˘c vĂt, ƯỈng vĂt vµ rıngr†t Ưa dπng, c∏c nguĐn n®ng l≠Óng (thu˚ n®ng, gi„, n®ng l≠Óng m∆t trÍi, Ưfia nhi÷t )r†t dĐi dµo T›nh Ưa dπng cÒa tµi nguy™n lµ c¨ sÎ Ư” tπo ra s˘ Ưa dπng c∏c s∂n ph»m

- Thi™n nhi™n ch©u Ĩ cÚng g©y nhi“u kh„ kh®n cho con ng≠Íi :

C∏c vÔng nÛi cao hi”m trÎ, c∏c hoang mπc kh´ cªn rỈng lÌn, c∏c vÔng kh› hĂugi∏ lπnh khưc nghi÷t chi’m tÿ l÷ lÌn so vÌi toµn bỈ l∑nh thÍ Ư∑ g©y trÎ ngπi lÌn chovi÷c giao l≠u gi˜a c∏c vÔng, vi÷c mÎ rỈng di÷n t›ch trĐng tr‰t vµ ch®n nu´i cÒa c∏cd©n tỈc

C∏c thi™n tai nh≠ ƯỈng Ư†t, hoπt ƯỈng nÛi lˆa, b∑o lÙt th≠Íng x∂y ra Î c∏cvÔng Ư∂o vµ duy™n h∂i ß´ng Ĩ, ß´ng Nam Ĩ vµ Nam Ĩ, g©y thi÷t hπi lÌn v“ng≠Íi vµ cÒa

Ch©u É c„ nhi“u h÷ thËng s´ng lÌn nh≠ng ph©n bË kh´ng Æ“u

C∂nh quan thi™n nhi™n ph©n ho∏ r†t Æa dπng Ngµy nay ph«n lÌn c∏c c∂nh quan nguy™n sinh Æ∑ bfi con ng≠Íi khai ph∏, bi’n thµnh ÆÂng ruÈng, c∏c khu d©n c≠ vµ khu c´ng nghi÷p.

Thi™n nhi™n ch©u É c„ nhi“u thuÀn lÓi nhÍ nguÂn tµi nguy™n Æa dπng, phong phÛ song cÚng nhi“u kh„ kh®n do nÛi non hi”m trÎ, kh› hÀu khæc nghi÷t vµ thi™n tai b†t th≠Íng.

C©u h·i vµ bµi tÀp

1 D˘a vµo h◊nh 1.2 vµ c∏c ki’n th¯c Æ∑ h‰c, em h∑y k” t™n c∏c s´ng lÌn Î Bæc É, n™u h≠Ìng ch∂y vµ Æ∆c Æi”m thu˚ ch’ cÒa chÛng.

2 D˘a vµo h◊nh 3.1, em h∑y cho bi’t s˘ thay ÆÊi c∏c c∂nh quan t˘ nhi™n tı t©y sang Æ´ng theo v‹ tuy’n 40oB vµ gi∂i th›ch tπi sao c„ s˘ thay ÆÊi nh≠ vÀy.

3 Em h∑y s≠u t«m vµ ghi t„m tæt nh˜ng th´ng b∏o v“ mÈt sË thi™n tai th≠Íng x∂y ra Î n≠Ìc ta vµ c∏c n≠Ìc kh∏c thuÈc ch©u É.

(C∏c thi™n tai gÂm : b∑o, lÙt, ÆÈng Ɔt, hoπt ÆÈng nÛi lˆa.

NÈi dung t„m tæt : loπi thi™n tai, ngµy th∏ng n®m x∂y ra, n¨i x∂y ra, nh˜ng thi÷t hπi Æ∑ bi’t; nguÂn tµi li÷u : s∏ch, b∏o, truy“n thanh, truy“n h◊nh ).

Bµi 4 : Th˘c hµnh

Ph©n t›ch hoµn l≠u gi„ mÔa Î ch©u É

1 Ph©n t›ch h≠Ìng gi„ v“ mÔa Æ´ng

H◊nh 4.1 L≠Óc Æ ph©n bË kh› ∏p vµ c∏c h≠Ìng gi„ ch›nh v“ mÔa Æ´ng

(th∏ng 1) Î khu v˘c kh› hÀu gi„ mÔa ch©u É

D˘a vµo h◊nh 4.1, em h∑y :

- X ∏c Æfinh vµ Ɖc t™n c∏c trung t©m ∏p th†p vµ ∏p cao.

- X ∏c Æfinh c∏c h≠Ìng gi„ ch›nh theo tıng khu v˘c v“ mÔa Æ´ng vµ ghi vµo

vÎ h‰c theo m…u b∂ng d≠Ìi Æ©y.

B∂ng 4.1 Gi„ mÔa ch©u É

H≠Ìng gi„ theo mÔa

Khu v˘c

H≠Ìng gi„ mÔa Æ´ng(th∏ng 1)

H≠Ìng gi„ mÔa hπ(th∏ng 7)ß´ng É

ß´ng Nam É

Nam É

MÔa Æ´ng

ß´ng É ß´ng Nam É Nam É .

MÔa hπ

ß´ng É ß´ng Nam É Nam É .

H◊nh 4.2 L≠Óc Æ ph©n bË kh› ∏p vµ h≠Ìng gi„ ch›nh v“ mÔa hπ

(th∏ng 7) Î khu v˘c kh› hÀu gi„ mÔa ch©u É

(1) Ch≠a t›nh sË d©n cÒa LB Nga.

(2) K” c∂ sË d©n cÒa LB Nga thuÈc ch©u É.

D˘a vµo ki’n th¯c Ư∑ h‰c, em h∑y so s∏nh thµnh ph«n chÒng tỈc cÒa ch©u

Ĩ vµ ch©u ¢ u.

H◊nh 5.1 L≠Óc ƯĐ ph©n bỊ c∏c chÒng tỈc Î ch©u Ĩ

C∏c luĐng di d©n vµ vi÷c mÎ rỈng giao l≠u Ư∑ d…n Ư’n s˘ hÓp huy’t gi˜a ng≠ÍithuỈc c∏c chÒng tỈc, c∏c d©n tỈc trong mÂi quỊc gia H‰ chung sỊng b™n nhau vµcÔng g„p s¯c x©y d˘ng qu™ h≠¨ng Ư†t n≠Ìc

3 N¨i ra Ửi cÒa c∏c t´n gi∏o lÌn

Tr™n th’ giÌi hi÷n nay c„ bỊn t´n gi∏o lÌn Ư„ng vai trfl Ư∏ng k” trong lfich sˆv®n ho∏ nh©n loπi ß„ lµ nh˜ng t´n gi∏o xu†t hi÷n tı thÍi xa x≠a Î ch©u Ĩ Tπi

ƒn ßỈ Ư∑ ra Ửi hai t´n gi∏o lÌn lµ ƒn ßỈ gi∏o vµ PhĂt gi∏o ƒn ßỈ gi∏o ra Ửivµo th’ kÿ Ư«u cÒa thi™n ni™n kÿ th¯ nh†t tr≠Ìc C´ng nguy™n, PhĂt gi∏o ra Ửivµo th’ kÿ VI tr≠Ìc C´ng nguy™n Tr™n vÔng T©y Ĩ, Ki-t´ gi∏o Ư≠Óc h◊nh thµnh

tı Ư«u C´ng nguy™n (tπi Pa-le-xtin) vµ HĐi gi∏o vµo th’ kÿ VII sau C´ng nguy™n(tπi A-rĂp X™-ut) MÂi t´n gi∏o thÍ mỈt ho∆c mỈt sỊ vfi th«n kh∏c nhau C∏c t´ngi∏o Ư“u khuy™n r®n t›n ƯĐ lµm vi÷c thi÷n, tr∏nh Ưi“u ∏c

QĐ Hoăng Sa (Việt Nam)

QĐ Trường Sa (Việt Nam)

H◊nh 5.2 N¨i lµm l‘ cÒa mỈt sỊ t´n gi∏o

D˘a vµo h◊nh 5.2 vµ hi”u bi’t cÒa b∂n th©n, em h∑y giÌi thi÷u v“ n¨i hµnh l‘ cÒa mỈt sỊ t´n gi∏o.

M∆c dÔ tÿ l÷ gia t®ng d©n sỊ Ư∑ gi∂m, ch©u Ĩ v…n c„ sỊ d©n Ư´ng nh†t so vÌi c∏c ch©u lÙc kh∏c.

D©n c≠ ch©u Ĩ chÒ y’u thuỈc c∏c chÒng tỈc M´n-g´-l´-it,

•-r´-p™-´-it, vµ mỈt sỊ ›t thuỈc chÒng tỈc §-xtra-l´-it C∏c chÒng tỈc tuy kh∏c nhau v“ h◊nh th∏i nh≠ng Ư“u c„ quy“n vµ kh∂ n®ng nh≠ nhau trong m‰i hoπt ƯỈng kinh t’, v®n ho∏, x∑ hỈi.

Ch©u Ĩ cÚng lµ n¨i ra Ửi cÒa nhi“u t´n gi∏o lÌn : PhĂt gi∏o, HĐi gi∏o, Ki-t´ gi∏o, ƒn ßỈ gi∏o.

C©u h·i vµ bµi tĂp

1 D˘a vµo b∂ng 5.1, em h∑y so s∏nh sỊ d©n, tÿ l÷ gia t®ng d©n sỊ t˘ nhi™n trong 50 n®m qua cÒa ch©u Ĩ vÌi ch©u ¢u, ch©u Phi vµ th’ giÌi.

2 Vœ bi”u ƯĐ vµ nhĂn xôt s˘ gia t®ng d©n sỊ cÒa ch©u Ĩ theo sỊ li÷u d≠Ìi Ư©y :

* Ch≠a t›nh sỊ d©n cÒa LB Nga thuỈc ch©u Ĩ.

3 Tr◊nh bµy Ưfia Ưi”m vµ thÍi Ưi”m ra Ửi cÒa bỊn t´n gi∏o lÌn Î ch©u Ĩ.

SỊ d©n

(Tri÷u ng≠Íi ) 600 880 1402 2100 3110 3766*

1 T´-ki-´ 27,0 6 Gia-c∏c-ta 13,2 11 ßæc-ca 11,2 (NhÀt B∂n) (In-Æ´-n™-xi-a) (B®ng-la-Æät)

2 Mum-bai 15,0 7 Bæc Kinh 13,2 12 Ma-ni-la 11,1

3 Th≠Óng H∂i 15,0 8 Ca-ra-si 12,0 13 B∏t-Æa 10,7 (Trung QuËc) (Pa-ki-xtan) (I-ræc)

4 T™-h™-ran 13,6 9 C´n-ca-ta 12,0 14 B®ng CËc 10,7

5 Niu ß™-li 13,2 10 X¨-un 12,0 15 TP HÂ 5,2

(Vi÷t Nam)

Lµm vi÷c vÌi h◊nh 6.1 vµ sË li÷u b∂ng 6.1 :

- ߉c t™n c∏c thµnh phË lÌn Î b∂ng 6.1 vµ t◊m vfi tr› cÒa chÛng tr™n h◊nh 6.1(theoch˜ c∏i Æ«u cÒa t™n thµnh phË ghi tr™n l≠Óc ÆÂ)

- X∏c Æfinh vfi tr› vµ Æi“n t™n cÒa c∏c thµnh phË trong b∂ng 6.1 vµo l≠Óc ÆÂ t˘ in

- Cho bi’t c∏c thµnh phË lÌn cÒa ch©u É th≠Íng tÀp trung tπi khu v˘c nµo, v◊sao lπi c„ s˘ ph©n bË Æ„ ?

QĐ Trường Sa (Việt Nam)

Đ Phú Quốc

Đ Côn Sơn

H◊nh 6.1 L≠Óc ÆÂ mÀt ÆÈ d©n sË vµ nh˜ng thµnh phË lÌn cÒa ch©u É

Bµi 7 : ß∆c Æi”m ph∏t tri”n

kinh t’ - x∑ hÈi c∏c n≠Ìc ch©u ∏

1 Vµi nät v“ lfich sˆ ph∏t tri”n cÒa c∏c n≠Ìc ch©u ∏

a) ThÍi CÊ Æπi vµ Trung Æπi, nhi“u d©n tÈc ch©u É Æ∑ Æπt tr◊nh ÆÈ ph∏t tri”n cao

cÒa th’ giÌi Vµo thÍi Æ„ c≠ d©n Î nhi“u n≠Ìc ch©u É Æ∑ bi’t khai th∏c, ch’ bi’nkho∏ng s∂n, ph∏t tri”n ngh“ thÒ c´ng, trÂng tr‰t, ch®n nu´i vµ ngh“ rıng H‰ Æ∑ tπo

ra nhi“u m∆t hµng nÊi ti’ng, Æ≠Óc c∏c n≠Ìc ph≠¨ng T©y ≠a chuÈng vµ nhÍ Æ„, th≠¨ngnghi÷p ph∏t tri”n ß∑ c„ c∏c con Æ≠Íng vÀn chuy”n hµng ho∏ tı Trung QuËc, ƒn ßÈ,ß´ng Nam É vµ T©y Nam É sang c∏c n≠Ìc ch©u ¢u

B∂ng 7.1 C∏c m∆t hµng xu†t kh»u chÒ y’u cÒa ch©u É thÍi CÊ Æπi, Trung Æπi

SË TT QuËc gia, khu v˘c C∏c m∆t hµng nÊi ti’ng

1 Trung QuËc ß s¯, v∂i, t¨ lÙa, gi†y vi’t, la bµn, thuËc sÛng

kim loπi, ÆÂ thu˚ tinh, ÆÂ trang s¯c vµng bπc

3 ß´ng Nam É C∏c gia vfi vµ h≠¨ng li÷u (h ti™u, hÂi, qu’,

tr«m h≠¨ng), Æ gËm

4 T©y Nam É Th∂m len, ÆÂ trang s¯c vµng bπc, ÆÂ gËm,

thu˚ tinh, ÆÂ da, vÚ kh›

b) Tı th’ kÿ XVI vµ Æ∆c bi÷t trong th’ kÿ XIX, h«u h’t c∏c n≠Ìc ch©u É trÎthµnh thuÈc Æfia cÒa c∏c Æ’ quËc Anh, Ph∏p, Hµ Lan, T©y Ban Nha D≠Ìi ch’ ÆÈth˘c d©n vµ phong ki’n, nhi“u n≠Ìc trÎ thµnh n¨i cung c†p nguy™n li÷u vµ n¨i ti™uthÙ hµng ho∏ cho "m…u quËc", nh©n d©n chfiu c∂nh ∏p b¯c khÊ c˘c

C∏c n≠Ìc ch©u É c„ qu∏ tr◊nh ph∏t tri”n sÌm nh≠ng trong mÈt thÍi gian dµi vi÷c x©y d˘ng n“n kinh t’ - x∑ hÈi bfi chÀm lπi Tı cuËi th’ kÿ XX n“n kinh t’ cÒa c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ ch©u É Æ∑ c„ chuy”n bi’n mπnh mœ nh≠ng kh´ng ÆÂng Æ“u.

Ri™ng NhĂt B∂n, nhÍ sÌm th˘c hi÷n cuỈc c∂i c∏ch Minh Trfi vµo nˆa cuỊi th’ kÿ XIX

mÎ rỈng quan h÷ vÌi c∏c n≠Ìc ph≠¨ng T©y, gi∂i ph„ng Ư†t n≠Ìc tho∏t kh·i m‰i rµngbuỈc lÂi thÍi cÒa ch’ ƯỈ phong ki’n, tπo Ưi“u ki÷n cho n“n kinh t’ NhĂt B∂n ph∏ttri”n nhanh ch„ng

2 ß∆c Ưi”m ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hỈi cÒa c∏c n≠Ìc vµ l∑nh thÍ Ch©u ∏ hi÷n nay

Sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, NhĂt B∂n tho∏t kh·i cuỈc chi’n, c∏c n≠Ìc thuỈcƯfia d«n d«n giµnh ƯỈc lĂp N“n kinh t’ c∏c n≠Ìc Ư“u bfi ki÷t qu÷, Ửi sỊng nh©n d©nv´ cÔng c˘c khÍ H«u h’t c∏c n≠Ìc Ư“u thi’u l≠¨ng th˘c, th˘c ph»m, thi’u hµngho∏ ti™u dÔng, thi’u c∏c c´ng cÙ vµ ph≠¨ng ti÷n s∂n xu†t

Trong nˆa cuỊi th’ kÿ XX, n“n kinh t’ c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÍ Ư∑ c„ nhi“uchuy”n bi’n

B∂ng 7.2 MỈt sỊ chÿ ti™u kinh t’ - x∑ hỈi Î mỈt sỊ n≠Ìc ch©u Ĩ n®m 2001

NguĐn : Ni™n gi∏m thỊng k™ 2002 NXB ThỊng k™, Hµ NỈi, 2003.

(1) Theo ph©n loπi cÒa Ng©n hµng Th’ giÌi Ư’n 1/2002 (2) sỊ li÷u 1996 (3) sỊ li÷u 1999

C¨ c†u GDP (%) Tÿ l÷ t®ng

GDP/ng≠Íi M¯c QuỊc gia

N´ng C´ng Dfich GDP

(USD) thu nhĂp (1)

nghi÷p nghi÷p vÙ b◊nh qu©n

n®m(%) NhĂt B∂n 1,5(2) 32,1(2) 66,4(2) - 0,4 33 400,0 Cao

C´-oôt - 58,0(3) 41,8(3) 1,7 19 040,0 Cao

Hµn QuỊc 4,5 41,4 54,1 3 8 861,0 Trung b◊nh tr™n Ma-lai-xi-a 8,5 49,6 41,9 0,4 3 680,0 Trung b◊nh tr™n Trung QuỊc 15 52,0 33,0 7,3 911,0 Trung b◊nh d≠Ìi Xi-ri 23,8 29,7 46,5 3,5 1 081,0 Trung b◊nh d≠Ìi U-d¨-b™-ki-xtan 36 21,4 42,6 4 449,0 Th†p

Vi÷t Nam 23,6 37,8 38,6 6,8 415,0 Th†p

D˘a vµo b∂ng 7.2, em h∑y cho bi’t :

- N≠Ìc c„ b◊nh qu©n GDP Ư«u ng≠Íi cao nh†t so vÌi n≠Ìc th†p nh†t ch™nh nhau kho∂ng bao nhi™u l«n ?

- Tÿ tr‰ng gi∏ trfi n´ng nghi÷p trong c¨ c†u GDP cÒa c∏c n≠Ìc thu nhĂp cao kh∏c vÌi n≠Ìc c„ thu nhĂp th†p Î ch nµo ?

ß∏nh gi∏ t◊nh h◊nh ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hỈi cÒa c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÍ Îch©u Ĩ vµo cuỊi th’ kÿ XX, ng≠Íi ta nhĂn th†y :

- Tr◊nh ƯỈ ph∏t tri”n gi˜a c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÍ r†t kh∏c nhau C„ th”ph©n bi÷t :

+ NhĂt B∂n lµ n≠Ìc ph∏t tri”n cao nh†t ch©u Ĩ, Ư¯ng hµng th¯ hai th’ giÌi, sauHoa K◊ vµ lµ n≠Ìc c„ n“n kinh t’ - x∑ hỈi ph∏t tri”n toµn di÷n

+ MỈt sỊ n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÍ c„ m¯c ƯỈ c´ng nghi÷p ho∏ kh∏ cao vµ nhanhnh≠ Xin-ga-po, Hµn QuỊc, ßµi Loan Ư≠Óc g‰i lµ nh˜ng n≠Ìc c´ng nghi÷p mÌi.+ MỈt sỊ n≠Ìc Ưang ph∏t tri”n c„ tỊc ƯỈ c´ng nghi÷p ho∏ nhanh, song n´ng nghi÷pv…n Ư„ng vai trfl quan tr‰ng nh≠ Trung QuỊc, ƒn ßỈ, Ma-lai-xi-a, Th∏i Lan C∏cn≠Ìc nµy tĂp trung ph∏t tri”n dfich vÙ vµ c´ng nghi÷p ch’ bi’n Ư” xu†t kh»u, nhÍ Ư„tỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng kinh t’ kh∏ cao

+ MỈt sỊ n≠Ìc Ưang ph∏t tri”n, n“n kinh t’ d˘a chÒ y’u vµo s∂n xu†t n´ngnghi÷p nh≠ Mi-an-ma, Lµo, B®ng-la-Ưôt, N™-pan, Cam-pu-chia

+ Ngoµi ra, cfln mỈt sỊ n≠Ìc nh≠ Bru-n©y, C´-oôt, A-rĂp X™-Ût nhÍ c„ nguĐnd«u kh› phong phÛ Ư≠Óc nhi“u n≠Ìc c´ng nghi÷p Ư«u t≠ khai th∏c, ch’ bi’n, trÎthµnh nh˜ng n≠Ìc giµu nh≠ng tr◊nh ƯỈ kinh t’ - x∑ hỈi ch≠a ph∏t tri”n cao

- MỈt sỊ quỊc gia tuy thuỈc loπi n≠Ìc n´ng - c´ng nghi÷p nh≠ng lπi c„ c∏c ngµnhc´ng nghi÷p r†t hi÷n Ưπi nh≠ c∏c ngµnh Ưi÷n tˆ, nguy™n tˆ, hµng kh´ng vÚ trÙ ß„

lµ c∏c n≠Ìc Trung QuỊc, ƒn ßỈ, Pa-ki-xtan

- Hi÷n nay, Î ch©u Ĩ sỊ l≠Óng c∏c quỊc gia c„ thu nhĂp th†p, Ửi sỊng nh©nd©n nghÊo khÍ cfln chi’m tÿ l÷ cao

C∏c n≠Ìc ch©u Ĩ c„ qu∏ tr◊nh ph∏t tri”n sÌm, song do ch’ ƯỈ phong ki’n vµ th˘c d©n k◊m h∑m, n“n kinh t’ r¨i vµo t◊nh trπng chĂm ph∏t tri”n kôo dµi Sau Chi’n tranh th’ giÌi th¯ hai, n“n kinh t’ c∏c n≠Ìc ch©u Ĩ c„ nhi“u chuy”n bi’n mπnh mœ, song s˘ ph∏t tri”n gi˜a c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÍ kh´ng Ư“u M∆t kh∏c, sỊ l≠Óng c∏c quỊc gia nghÊo khÍ cfln chi’m tÿ l÷ cao.

C©u h·i vµ bµi tÀp

1 Em h∑y cho bi’t, tπi sao NhÀt B∂n lπi trỴ thµnh n≠Ìc ph∏t tri”n sÌm nh†t cỊa ch©u É.

2 D˘a vµo b∂ng 7.2, em h∑y vœ bi”u Ỉ h◊nh cÈt Ỉ” so s∏nh m¯c thu nhÀp b◊nh qu©n Ỉ«u ng≠Íi (GDP/ ng≠Íi) cỊa c∏c n≠Ìc C´-ột, Hµn QuËc vµ Lµo.

3 D˘a vµo h◊nh 7.1, h∑y thËng k™ t™n c∏c n≠Ìc vµo c∏c nh„m c„ thu nhÀp nh≠ nhau vµ cho bi’t sË n≠Ìc c„ thu nhÀp cao tÀp trung nhi“u nh†t Ỵ khu v˘c nµo ?

H◊nh 7 L≠Ĩc ỈÂ ph©n loπi c∏c quËc gia vµ l∑nh thÊ ch©u É theo m¯c thu nhÀp.

(NguÂn : Theo ph©n loπi cỊa Ng©n hµng Th’ giÌi - 2002).

ß.

QĐ Hồng Sa (Việt Nam)

QĐ Trường Sa (Việt Nam)

Đ Phú Quốc Đ Cơn Sơn

QĐ Trường Sa (Việt Nam)

Đ Phú Quốc Đ Côn Sơn

Trong m†y chÙc n®m cuËi th’ kÿ XX, ph«n lÌn c∏c n≠Ìc ch©u É Æ∑ Æ»y mπnh ph∏t tri”n kinh t’, v≠¨n l™n theo h≠Ìng c´ng nghi÷p ho∏, hi÷n Æπi ho∏ Nh◊n chung, s˘ ph∏t tri”n cÒa c∏c n≠Ìc kh´ng ÆÂng Æ“u, song nhi“u n≠Ìc Æ∑ Æπt Æ≠Óc mÈt sË thµnh t˘u to lÌn.

H◊nh 8.1 L≠Óc ÆÂ ph©n bË c∏c c©y trÂng, vÀt nu´i Î ch©u É

D˘a vµo h◊nh 8.1, em h∑y cho bi’t :

- C∏c n≠Ìc thuÈc khu v˘c ß´ng É , ß´ng Nam É vµ Nam É c„ c∏c loπi c©y trÂng, vÀt nu´i nµo lµ chÒ y’u ?

- Khu v˘c T©y Nam É vµ c∏c vÔng nÈi Æfia c„ nh˜ng loπi c©y trÂng, vÀt nu´i nµo lµ phÊ bi’n nh†t ?

ô ch©u É, lÛa gπo c„ th” xem lµ loπi c©y l≠¨ng th˘c quan tr‰ng nh†t C©y lÛath›ch nghi vÌi Æi“u ki÷n kh› hÀu n„ng »m, Æ≠Óc trÂng chÒ y’u tr™n c∏c ÆÂng bªngphÔ sa mµu mÏ Tr∏i lπi, c©y lÛa m◊ vµ c©y ng´ Æ≠Óc trÂng chÒ y’u Î c∏c vÔng Ɔtcao vµ kh› hÀu kh´ h¨n Ch©u É chi’m g«n 93% s∂n l≠Óng lÛa gπo vµ kho∂ng 39%s∂n l≠Óng lÛa m◊ cÒa toµn th’ giÌi (2003)

H◊nh 8.2 Bi”u ÆÂ tÿ l÷ s∂n l≠Óng lÛa gπo cÒa mÈt sË quËc gia ch©u É

xu†t kh»u gπo Ưng th¯

nh†t vµ th¯ hai th’ giÌi H◊nh 8.3 C∂nh thu hoπch lÛa Î In-Æ´-n™-xi-a

C∏c vÀt nu´i cÒa ch©u É cÚng r†t Æa dπng ô c∏c vÔng kh› hÀu »m ≠Ìt, vÀt nu´ichÒ y’u lµ tr©u, bfl, lÓn, gµ, vfit ô c∏c vÔng kh› hÀu t≠¨ng ÆËi kh´ hπn, vÀt nu´ichÒ y’u lµ d™, bfl, ng˘a, cıu ß∆c bi÷t, Bæc É thuÈc vÔng kh› hÀu lπnh, vÀt nu´iquan tr‰ng nh†t lµ tu«n lÈc.

D˘a vµo b∂ng sË li÷u d≠Ìi Æ©y, em h∑y cho bi’t :

+ Nh˜ng n≠Ìc nµo khai th∏c than vµ d«u m· nhi“u nh†t ?

+ Nh˜ng n≠Ìc nµo sˆ dÙng c∏c s∂n ph»m khai th∏c chÒ y’u Æ” xu†t kh»u ? B∂ng 8.1 S∂n l≠Óng khai th∏c than vµ d«u m· Î mÈt sË n≠Ìc ch©u É

- C´ng nghi÷p s∂n xu†t hµng ti™u dÔng (may m∆c, d÷t, ch’ bi’n th˘c ph»m )ph∏t tri”n Î h«u h’t c∏c n≠Ìc

3 Dfich vÙ

Ngµy nay, c∏c hoπt ÆÈng dfich vÙ (giao th´ng vÀn t∂i, th≠¨ng mπi, vi‘n th´ng, dulfich ) Æ≠Óc c∏c n≠Ìc r†t coi tr‰ng NhÀt B∂n, Xin-ga-po, Hµn QuËc lµ nh˜ng n≠Ìcc„ ngµnh dfich vÙ ph∏t tri”n cao

D˘a vµo b∂ng 7.2, em h∑y cho bi’t :

- Tÿ tr‰ng gi∏ trfi dfich vÙ trong c¨ c†u GDP cÒa NhÀt B∂n, Hµn QuËc lµ bao nhi™u ?

- MËi quan h÷ gi˜a tÿ tr‰ng gi∏ trfi dfich vÙ trong c¨ c†u GDP vÌi GDP theo Æ«u ng≠Íi cÒa c∏c n≠Ìc n„i tr™n nh≠ th’ nµo ?

Ngµy nay, t◊nh h◊nh ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hÈi Î c∏c n≠Ìc ch©u É Æ∑ c„ Æ≠Óc nh˜ng thµnh t˘u to lÌn.

V“ n´ng nghi÷p, s∂n xu†t l≠¨ng th˘c Î nhi“u n≠Ìc nh≠ ƒn ßÈ, Trung QuËc, Th∏i Lan, Vi÷t Nam Æ∑ Æπt k’t qu∂ v≠Ót bÀc.

V“ c´ng nghi÷p vµ dfich vÙ, NhÀt B∂n, Xin-ga-po, Hµn QuËc lµ nh˜ng n≠Ìc c„ tr◊nh ÆÈ ph∏t tri”n cao ßÍi sËng cÒa nh©n d©n c∏c n≠Ìc nµy Æ≠Óc n©ng cao r‚ r÷t.

C©u h·i vµ bµi tÀp

1 Nh˜ng thµnh t˘u v“ n´ng nghi÷p cÒa c∏c n≠Ìc ch©u É Æ≠Óc bi”u hi÷n nh≠ th’ nµo ?

2 D˘a vµo nguÂn tµi nguy™n nµo mµ mÈt sË n≠Ìc T©y Nam É lπi trÎ thµnh nh˜ng n≠Ìc c„ thu nhÀp cao ?

3 D˘a vµo ki’n th¯c Æ∑ h‰c, em h∑y ghi t™n c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ Æ∑ Æπt Æ≠Óc thµnh t˘u lÌn trong ph∏t tri”n n´ng nghi÷p ho∆c c´ng nghi÷p vµo vÎ h‰c theo m…u b∂ng d≠Ìi Æ©y :

Ngµnh kinh t’ Nh„m n≠Ìc T™n c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ N´ng nghi÷p - C∏c n≠Ìc Æ´ng d©n

s∂n xu†t ÆÒ l≠¨ng th˘c

- C∏c n≠Ìc xu†t kh»u nhi“u gπo

C´ng nghi÷p - C≠Íng quËc c´ng nghi÷p

- C∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ c´ng nghi÷p mÌi

Bµi 9 : Khu v˘c T©y Nam ∏

1 Vfi tr› Æfia lê

D˘a vµo h◊nh 9.1, em h∑y cho bi’t khu v˘c T©y Nam É :

- Ti’p gi∏p vÌi c∏c vfinh, bi”n, c∏c khu v˘c vµ ch©u lÙc nµo.

- Nªm trong kho∂ng c∏c v‹ ÆÈ nµo ?

H◊nh 9.1 L≠Óc ÆÂ t˘ nhi™n T©y Nam É

T©y Nam É nªm Î vfi tr› ng∑ ba cÒa ba ch©u lÙc

É, ¢u, Phi, lµ khu v˘c nhi“u nÛi vµ cao nguy™n, c„ kh› hÀu kh´ hπn vµ c„ nguÂn tµi nguy™n d«u m· r†t phong phÛ T©y Nam É lµ mÈt trong nh˜ng n¨i ph∏t sinh c∏c n“n v®n minh CÊ Æπi.

1

2 ß∆c Ưi”m t˘ nhi™n

D˘a vµo h◊nh 9.1, em h∑y cho bi’t c∏c mi“n Ưfia h◊nh tı Ư´ng bưc xuỊng t©y nam cÒa khu v˘c T©y Nam Ĩ

H◊nh 9.2 Khai th∏c d«u Î I-ran

T©y Nam Ĩ rỈng tr™n 7 tri÷u km2, lµ mỈt khu v˘c nhi“u nÛi vµ cao nguy™n Ph›a Ư´ng bưc c„ c∏c d∑y nÛi cao chπy tı bÍ ßfia Trung H∂i nỊi h÷ thỊng An-pivÌi h÷ thỊng Hi-ma-lay-a, bao quanh s¨n nguy™n ThÍ Nh‹ K◊ vµ s¨n nguy™n I-ran.Ph›a t©y nam lµ s¨n nguy™n A-rap chi’m g«n toµn bỈ di÷n t›ch cÒa b∏n Ư∂o A-rap

ô gi˜a lµ ƯĐng bªng L≠Ïng Hµ Ư≠Óc phÔ sa cÒa hai s´ng Ti-gr¨ vµ •-phr∏t bĐi Ưưp

D˘a vµo h◊nh 9.1 vµ h◊nh 2.1, em h∑y k” t™n c∏c Ừi vµ ki”u kh› hĂu cÒa T©y Nam Ĩ

NguĐn tµi nguy™n quan tr‰ng nh†t cÒa khu v˘c lµ d«u m·, tr˜ l≠Óng r†t lÌn vµph©n bỊ chÒ y’u Î ƯĐng bªng L≠Ïng Hµ, c∏c ƯĐng bªng cÒa b∏n Ư∂o A-rap vµ vÔngvfinh Pôc-x›ch Nh˜ng n≠Ìc c„ nhi“u d«u m· nh†t lµ A-rĂp X™-Ût, I-ran, I-rưc, C´-oôt

3 ß∆c Ỉi”m d©n c≠, kinh t’, ch›nh trfi

Quan s∏t h◊nh 9.3, em h∑y cho bi’t khu v˘c T©y Nam É bao gÂm c∏c quËc gia nµo ? K” t™n quËc gia c„ di÷n t›ch lÌn nh†t vµ quËc gia c„ di÷n t›ch nh· nh†t.

H◊nh 9.3 L≠Ĩc Ỉ c∏c n≠Ìc khu v˘c T©y Nam É

(*) C∏c ti”u v≠¨ng quËc A-rÀp thËng nh†t

T©y Nam É c„ d©n sË kho∂ng 286 tri÷u ng≠Íi, ph«n lÌn lµ ng≠Íi A-rÀp vµ theoỈπo HÂi lµ chỊ y’u, sinh sËng tÀp trung Ỵ c∏c vƠng ven bi”n, c∏c thung lÚng c„ m≠a,c∏c n¨i c„ th” Ỉµo Ỉ≠Ĩc gi’ng l†y n≠Ìc

D˘a tr™n c∏c Ỉi“u ki÷n t˘ nhi™n vµ tµi nguy™n thi™n nhi™n, T©y Nam É c„ th” ph∏t tri”n c∏c ngµnh kinh t’ nµo ? V◊ sao lπi ph∏t tri”n c∏c ngµnh Ỉ„ ?

Tr≠Ìc Ỉ©y, Ỉπi bÈ phÀn d©n c≠ lµm n´ng nghi÷p : trÂng lÛa m◊, chµ lµ, ch®n nu´i

du mÙc vµ d÷t th∂m

Ngµy nay, c´ng nghi÷p vµ th≠¨ng mπi ph∏t tri”n, nh†t lµ c´ng nghi÷p khai th∏c

vµ ch’ bi’n d«u m· Hªng n®m c∏c n≠Ìc khai th∏c h¨n 1 tÿ t†n d«u, chi’m kho∂ng1/3 s∂n l≠Ĩng d«u th’ giÌi D©n thµnh phË ngµy cµng Ỉ´ng, tÿ l÷ d©n thµnh thfi caochi’m kho∂ng 80 - 90% d©n sË, nh†t lµ Ỵ I-xra-en, C´-ột, Li-b®ng

D˘a vµo h◊nh 9.4, cho bi’t T©y Nam É xu†t kh»u d«u m· Ỉ’n c∏c khu v˘c nµo ?

VÌi nguĐn tµi nguy™n giµu c„, lπi c„ vfi tr› chi’n l≠Óc quan tr‰ng - n¨i qua lπi gi˜a

ba ch©u lÙc, gi˜a c∏c vÔng bi”n, Ưπi d≠¨ng, n™n tı thÍi xa x≠a tÌi nay Ư©y v…n lµn¨i Ư∑ x∂y ra nh˜ng cuỈc tranh ch†p gay gưt gi˜a c∏c bỈ tỈc, c∏c d©n tỈc trong vµngoµi khu v˘c

S˘ kh´ng Ín Ưfinh v“ ch›nh trfi Ư∑ ∂nh h≠Îng Ư’n s˘ ph∏t tri”n kinh t’ vµ Ửi sỊngcÒa c∏c n≠Ìc trong khu v˘c

T©y Nam Ĩ c„ vfi tr› Ưfia l› chi’n l≠Óc quan tr‰ng, nhi“u nÛi vµ cao nguy™n, kh› hĂu kh´ hπn, c„ tµi nguy™n d«u m· phong phÛ, lµ n¨i xu†t kh»u d«u m· lÌn nh†t th’ giÌi T©y Nam Ĩ lµ mỈt trong nh˜ng c∏i n´i cÒa c∏c n“n v®n minh CÍ Ưπi th’ giÌi.

Hi÷n nay, t◊nh h◊nh ch›nh trfi, kinh t’ cÒa khu v˘c Ưang di‘n ra r†t ph¯c tπp.

C©u h·i vµ bµi tĂp

1 T©y Nam Ĩ c„ Ư∆c Ưi”m vfi tr› Ưfia l› nh≠ th’ nµo ?

2 C∏c dπng Ưfia h◊nh chÒ y’u cÒa T©y Nam Ĩ ph©n bỊ nh≠ th’ nµo ?

3 N™u nh˜ng kh„ kh®n ∂nh h≠Îng Ư’n s˘ ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hỈi cÒa khu v˘c.

L≠Óc ƯĐ d«u m· xu†t tı T©y Nam Ĩ Ưi c∏c n≠Ìc tr™n th’ giÌi

Bµi 10 : Ưi“u ki÷n t˘ nhi™n

khu v˘c Nam Ĩ

1 vfi tr› Ưfia l› vµ Ưfia h◊nh

ßi“u ki÷n t˘ nhi™n vµ tµi nguy™n thi™n nhi™n khu v˘c Nam Ĩ r†t phong phÛ, Ưa dπng ô Ư©y c„ h÷ thỊng nÛi Hi-ma-lay-a hÔng v‹, s¨n nguy™n ß™-can vµ ƯĐng bªng ƒn - Hªng rỈng lÌn C∂nh quan thi™n nhi™n chÒ y’u lµ rıng nhi÷t Ừi vµ xa van, thuĂn lÓi cho ph∏t tri”n kinh t’.

H◊nh 10.1 L≠Óc ƯĐ t˘ nhi™n khu v˘c Nam Ĩ

D˘a vµo h◊nh 10.1, em h∑y :

- N™u Ư∆c Ưi”m vfi tr› Ưfia l› cÒa khu v˘c Nam Ĩ

- K” c∏c mi“n Ưfia h◊nh ch›nh tı bưc xuỊng nam.

Nam Ĩ c„ ba mi“n Ưfia h◊nh kh∏c nhau :

Ph›a bưc lµ h÷ thỊng nÛi Hi-ma-lay-a hÔng v‹ chπy theo h≠Ìng t©y bưc - Ư´ngnam dµi g«n 2600 km, b“ rỈng trung b◊nh tı 320 - 400 km ß©y lµ ranh giÌi kh› hĂuquan tr‰ng gi˜a hai khu v˘c Trung Ĩ vµ Nam Ĩ V“ mÔa Ư´ng, Hi-ma-lay-a c„ t∏cdÙng chưn khỊi kh´ng kh› lπnh tı Trung Ĩ trµn xuỊng, lµm cho Nam Ĩ †m h¨nmi“n Bưc Vi÷t Nam lµ n¨i c„ cÔng v‹ ƯỈ V“ mÔa hπ, gi„ mÔa t©y nam tı ƒn ßỈD≠¨ng thÍi tÌi, g©y m≠a lÌn tr™n c∏c s≠Ín nÛi ph›a nam

Ph›a nam lµ s¨n nguy™n ß™-can t≠¨ng ƯỊi th†p vµ bªng phºng Hai r◊a ph›a t©y

vµ ph›a Ư´ng cÒa s¨n nguy™n lµ c∏c d∑y G∏t T©y vµ G∏t ß´ng

Nªm gi˜a ch©n nÛi Hi-ma-lay-a vµ s¨n nguy™n ß™-can lµ ƯĐng bªng ƒn-HªngrỈng vµ bªng phºng, chπy tı bÍ bi”n A-rap Ư’n bÍ vfinh Ben-gan dµi h¨n 3000 km,b“ rỈng tı 250 km Ư’n 350 km

2 Kh› hĂu, s´ng ngfli vµ c∂nh quan t˘ nhi™n

Quan s∏t h◊nh 10.2 k’t hÓp vÌi ki’n th¯c Ư∑ h‰c, em h∑y cho bi’t khu v˘c Nam Ĩ chÒ y’u nªm trong Ừi kh› hĂu nµo ?

ßπi bỈ phĂn Nam Ĩ nªm trong Ừi kh› hĂu nhi÷t Ừi gi„ mÔa Tr™n c∏c vÔng ƯĐng bªng vµ s¨n nguy™n th†p, v“ mÔa Ư´ng c„ gi„ mÔa Ư´ng bưc vÌi thÍi ti’tlπnh vµ kh´ MÔa hπ tı th∏ng 4 Ư’n th∏ng 9, c„ gi„ mÔa t©y nam n„ng vµ »m tı

ƒn ßỈ D≠¨ng Ư’n mang theo m≠a cho khu v˘c Nam Ĩ Nhfip Ưi÷u hoπt ƯỈng cÒagi„ mÔa c„ ∂nh h≠Îng r†t lÌn Ư’n nhfip Ưi÷u s∂n xu†t vµ sinh hoπt cÒa nh©n d©ntrong khu v˘c Tr™n c∏c vÔng nÛi cao, nh†t lµ Hi-ma-lay-a, Ưi“u ki÷n kh› hĂu thayƯÍi theo ƯỈ cao vµ ph©n ho∏ r†t ph¯c tπp Tr™n c∏c s≠Ín ph›a nam, ph«n th†p thuỈckh› hĂu nhi÷t Ừi gi„ mÔa »m, m≠a nhi“u Cµng l™n cao kh› hĂu cµng m∏t d«n Tı

ƯỈ cao 4500m trÎ l™n lµ Ừi b®ng tuy’t v‹nh cˆu ô s≠Ín ph›a bưc c„ kh› hĂu lπnh

vµ kh´, l≠Óng m≠a d≠Ìi 100mm VÔng T©y Bưc ƒn ßỈ vµ Pa-ki-xtan thuỈc Ừi kh›hĂu nhi÷t Ừi kh´, l≠Óng m≠a hªng n®m tı 200 - 500mm

ßfia h◊nh lµ nh©n tỊ ∂nh h≠Îng r‚ r÷t Ư’n s˘ ph©n ho∏ kh› hĂu Nam Ĩ

D˘a vµo h◊nh 10.2, em c„ nhĂn xôt g◊ v“ s˘ ph©n bỊ m≠a Î khu v˘c Nam Ĩ ?

Nam Ĩ c„ nhi“u h÷ thỊng s´ng lÌn nh≠ s´ng ƒn, s´ng Hªng, s´ng Bra-ma-pÛt

Nam Ĩ c„ c∏c ki”u c∂nh quan : rıng nhi÷t Ừi »m, xavan, hoang mπc vµ c∂nh quannÛi cao.

H◊nh 10.2 L≠Óc ƯĐ ph©n bỊ m≠a Î Nam Ĩ

H◊nh 10.3 Hoang mπc Tha H◊nh 10.4 NÛi Hi-ma-lay-a

+

Nam Ĩ c„ Ưi“u ki÷n t˘ nhi™n r†t phong phÛ C„ ba mi“n Ưfia h◊nh ch›nh : ph›a bưc lµ d∑y Hi-ma-lay-a hÔng v‹, ph›a nam lµ s¨n nguy™n ß™-can, Î gi˜a lµ ƯĐng bªng ƒn - Hªng rỈng lÌn.

Nam Ĩ c„ kh› hĂu nhi÷t Ừi gi„ mÔa n„ng »m vµ lµ mỈt trong nh˜ng khu v˘c c„ m≠a nhi“u nh†t th’ giÌi.

Nhfip Ưi÷u hoπt ƯỈng cÒa gi„ mÔa c„ ∂nh h≠Îng r†t lÌn Ư’n nhfip Ưi÷u s∂n xu†t vµ sinh hoπt cÒa nh©n d©n trong khu v˘c.

Nam Ĩ c„ nhi“u s´ng ngfli lÌn vµ c∏c c∂nh quan t˘ nhi™n Ưa dπng.

C©u h·i vµ bµi tĂp

1 Nam Ĩ c„ m†y mi“n Ưfia h◊nh ? N™u r‚ Ư∆c Ưi”m cÒa mÂi mi“n.

2 Gi∂i th›ch nguy™n nh©n d…n Ư’n s˘ ph©n bỊ m≠a kh´ng Ư“u Î khu v˘c Nam Ĩ.

3 H∑y cho bi’t c∏c s´ng vµ c∂nh quan t˘ nhi™n ch›nh cÒa Nam Ĩ.

ß“n Tat Ma-han - mỈt trong nh˜ng c´ng tr◊nh v®n ho∏ nÍi ti’ng Î ƒn ßỈ

B∂ng 11.1 Di÷n t›ch vµ d©n sỊ mỈt sỊ khu v˘c cÒa ch©u Ĩ

NguĐn : Ni™n gi∏m thỊng k™ 2001 - NXB ThỊng k™, Hµ NỈi, 2002.

D˘a vµo b∂ng 11.1, em h∑y k” t™n hai khu v˘c Ư´ng d©n nh†t ch©u Ĩ

Trong hai khu v˘c Ư„, khu v˘c nµo c„ mĂt ƯỈ d©n sỊ cao h¨n ?

D©n c≠ Nam Ĩ chÒ y’u theo ƒn ßỈ gi∏o, HĐi gi∏o, ngoµi ra cfln theo Thi™n ChÛa gi∏o, PhĂt gi∏o T´n gi∏o c„ ∂nh h≠Îng lÌn Ư’n t◊nh h◊nh kinh t’ - x∑hỈi Î Nam Ĩ

2 ß∆c Ưi”m kinh t’ - x∑ hỈi

Tr≠Ìc Ư©y, toµn bỈ khu v˘c Nam Ĩ bfi Ư’ quỊc Anh x©m chi’m lµm thuỈc Ưfia.Nam Ĩ trÎ thµnh n¨i cung c†p nguy™n li÷u, n´ng s∂n nhi÷t Ừi vµ ti™u thÙ hµng c´ngnghi÷p cÒa c∏c c´ng ti t≠ b∂n Anh N®m 1947, c∏c n≠Ìc Nam Ĩ Ư∑ giµnh Ư≠Óc ƯỈclĂp vµ ti’n hµnh x©y d˘ng n“n kinh t’ t˘ chÒ

Tuy nhi™n, do bfi Ư’ quỊc Anh Ư´ hỈ kôo dµi g«n 200 n®m (1763 - 1947), lπi lu´nx∂y ra m©u thu…n, xung ƯỈt gi˜a c∏c d©n tỈc vµ c∏c t´n gi∏o, n™n t◊nh h◊nh ch›nhtrfi - x∑ hỈi trong khu v˘c thi’u Ín Ưfinh ß„ lµ nh˜ng trÎ ngπi lÌn ∂nh h≠Îng tÌi s˘ph∏t tri”n kinh t’ cÒa c∏c n≠Ìc Nam Ĩ TÍng s∂n ph»m trong n≠Ìc (GDP) cÒa Nam

Ĩ n®m 2000 lµ 620,3 tÿ USD

H◊nh 11.3 MỈt vÔng n´ng th´n Î N™-pan H◊nh 11.4 Thu h∏i chÊ Î Xri Lan-ca

B∂ng 11.2 C¨ c†u tÍng s∂n ph»m trong n≠Ìc (GDP) cÒa ƒn ßỈ

C∏c ngµnh kinh t’ Tÿ tr‰ng trong c¨ c†u GDP (%)

Qua b∂ng 11.2, em h∑y nhĂn xôt v“ s˘ chuy”n dfich c¨ c†u ngµnh kinh t’ cÒa

ƒn ßỈ S˘ chuy”n dfich Ư„ ph∂n ∏nh xu h≠Ìng ph∏t tri”n kinh t’ nh≠ th’ nµo ?

ƒn ßỈ lµ quỊc gia c„ n“n kinh t’ ph∏t tri”n nh†t khu v˘c Nam Ĩ

Tı sau ngµy giµnh Ư≠Óc ƯỈc lĂp, ƒn ßỈ Ư∑ x©y d˘ng Ư≠Óc mỈt n“n c´ng nghi÷phi÷n Ưπi, bao gĐm c∏c ngµnh c´ng nghi÷p n®ng l≠Óng, luy÷n kim, c¨ kh› ch’ tπo,ho∏ ch†t, vĂt li÷u x©y d˘ng vµ c∏c ngµnh c´ng nghi÷p nhê, Ư∆c bi÷t lµ c´ng nghi÷pd÷t vỊn Ư∑ nÍi ti’ng l©u Ửi vÌi hai trung t©m ch›nh lµ C´n-ca-ta vµ Mum-bai

ƒn ßỈ cÚng ph∏t tri”n c∏c ngµnh c´ng nghi÷p Ưfli h·i c´ng ngh÷ cao, tinh vi,ch›nh x∏c nh≠ Ưi÷n tˆ, m∏y t›nh v.v