Khi quân Pháp tiến đánh Bắc Kì lần thứ hai, nhân dân đã tích cực phối hợp với quan quân triều đình kháng chiến. ởHà Nội, khi quân Pháp nổ súng đánh thộnh, nhẹn dẹn tù tay ệèt nhộ, tỰo thộnh bục tđêng lỏa chẳn giẳc. Hộng nghừn ngđêi dẹn tô tẺp thộnh ệéi ngò, gđểm giịo chửnh tÒ tỰi ệừnh Quờng Vẽn (Cửa Nam) chuẩn bị kéo vào thành đánh giặc, nhðng chða kịp đi thì thành đã
mất. Cuộc chiến đấu trong lòng địch diễn ra sau đó vô cùng quả cảm.
Nhẹn dẹn Hộ Néi khềng bịn lđểng thùc cho Phịp, phèi hĩp vắi ệăng bộo các vùng xung quanh, đào hào, đắp luỹ, lập ra các đội dân dũng, bất chấp lệnh giải tán của triều đình.
TỰi cịc ệỡa phđểng, nhẹn dẹn tÝch cùc ệớp ệẺp, cớm kÌ trến sềng, lộm hẵm chông, cạm bẫy v.v... chống Pháp.
Hình 87. Hoàng Diệu (1829 - 1882)
Khi Ri-vi-e đánh Nam Định, quân dân ta từ Sơn Tây và Bắc Ninh kéo về áp sát thành Hà Nội uy hiếp địch. Ri-vi-e hoảng sợ, phải trở về Hà Nội đối phó.
Ngày 19-5-1883, hơn 500 tên địch kéo ra Cầu Giấy đã lọt vào trận địa mai phục của ta. Quân Cờ đen lại phối hợp với quân của Hoàng Tá Viêm đổ ra
đánh. Nhiều sĩ quan và lính Pháp bị giết, trong đó có Ri-vi-e.
Chiến thắng Cầu Giấy lần thứ hai càng làm cho quân Pháp thêm hoang mang, dao ệéng. Chóng ệở toan bá chỰy nhđng triÒu ệừnh Huạ lỰi chự trđểng thđểng lđĩng vắi Phịp, hi vảng ệỡch sỳ rót quẹn (nhđ nẽm 1873). Song từnh hừnh lóc nộy ệở khịc trđắc. Sau khi cã thếm viỷn binh, cuèi thịng 7 - 1883 nhân cơ hội vua Tự Đức mới qua đời, nội bộ triều đình đang lục đục, chủ nghĩa tð bản Pháp trên đà phát triển, thực dân Pháp quyết định đem quân tấn công thẳng vào Thuận An, cửa ngõ kinh thành Huế.
- Nhân dân Bắc Kì đ{ phối hợp với quân đội triều đình để kháng chiến chống Pháp nhð thế nào ?
- TỰi sao thùc dẹn Phịp khềng nhđĩng bé triÒu ệừnh Huạ sau khi Ri-vi-e bị giết tại trận Cầu Giấy năm 1883 ?
3. Hiỷp đắc Pa-tể-nèt. Nhộ nđắc phong kiạn Viỷt Nam sôp ệữ (1884) Từ chiều 18 - 8 - 1883, hạm đội Pháp bắt đầu bắn phá dữ dội các pháo đài ở cửa Thuận An. Đến ngày 20 - 8, chúng đổ bộ lên khu vực này. Triều đình hoảng hốt xin đình chiến. Cao uỷ Pháp là Hác-măng lên ngay Huế và đða ra mét bờn hiỷp đắc thờo sơn, buéc triÒu ệừnh chÊp nhẺn vộo ngộy 25 - 8 - 1883 (Hiỷp đắc Quý Mỉi).
Néi dung bờn hiỷp đắc (cưn gải lộ Hiỷp đắc Hịc-mẽng) cã nhọng khoờn chÝnh nhð sau :
Triều đình Huế chính thức thừa nhận nền bảo hộ của Pháp ở Bắc Kì và Trung Kì, cắt tỉnh Bình Thuận ra khỏi Trung Kì để nhập vào đất Nam Kì thuộc Phịp. Ba tửnh Thanh-Nghỷ-Tỵnh ệđĩc sịp nhẺp vộo Bớc Kừ. TriÒu ệừnh chử ệđĩc cai quản vùng đất Trung Kì, nhðng mọi việc đều phải thông qua viên Khâm sứ Phịp ẻ Huạ. Cềng sụ Phịp ẻ cịc tửnh Bớc Kừ thđêng xuyến kiÓm soịt nhọng công việc của quan lại triều đình, nắm các quyền trị an và nội vụ. Mọi việc giao thiỷp vắi nđắc ngoội (kÓ cờ vắi Trung Quèc) ệÒu do Phịp nớm. TriÒu ệừnh Huế phải rút quân đội ở Bắc Kì về Trung Kì.
Viỷc triÒu ệừnh kÝ Hiỷp đắc 1883 cộng ệÈy mỰnh phong trộo khịng chiạn chống Pháp của nhân dân ta.
NhiÒu sỵ phu vẽn thẹn lộ quan lỰi triÒu ệừnh ẻ cịc ệỡa phđểng, nhđ NguyÔn Thiện Thuật, Tạ Hiện, Hoàng Văn Hoè, Lã Xuân Oai, Nguyễn Quang Bích...
đã phản đối lệnh bãi binh. Đây chính là cơ sở để phái kháng chiến trong triều
đình Huế, do Tôn Thất Thuyết cầm đầu, mạnh tay hành động.
Do chiến sự tiếp tục kéo dài ở Bắc Kì, thực dân Pháp buộc phải tổ chức những cuộc tấn công nhằm tiêu diệt các trung tâm đề kháng còn sót lại. Từ cuối năm 1883 đến giữa năm 1885, chúng cho quân chiếm Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hðng Hoá, Tuyên Quang... Quân Thanh đóng giữ các vị trí này chỉ chống cự lấy lệ, rồi rút. Cuối cùng, Pháp - Thanh đã đi đến thoả thuận với nhau bỪng Quy đắc Thiến Tẹn (11 - 5 - 1884), theo ệã, nhộ Thanh cam kạt rót hết quân đội khỏi Bắc Kì.
Sau khi làm chủ tình thế, chính phủ Pháp lại bắt triều đình Huế kí bản hiệp đắc mắi vộo ngộy 6 - 6 - 1884 (Hiỷp đắc Pa-tể-nèt), cã néi dung cể bờn gièng vắi Hiỷp đắc Hịc-mẽng, chử sỏa ệữi ệềi chót vÒ ranh giắi khu vùc Trung Kừ
nhằm xoa dịu dð luận và lấy lòng vua quan phong kiến bù nhìn.
Hiỷp đắc Pa-tể-nèt ệở chÊm dụt sù tăn tỰi cựa triÒu ệỰi phong kiạn nhộ Nguyễn với tð cách là một quốc gia độc lập, thay vào đó là chế độ thuộc địa nửa phong kiến, kéo dài đến Cách mạng tháng Tám năm 1945.
- Thịi ệé cựa nhẹn dẹn ta khi triÒu ệừnh Huạ kÝ cịc hiỷp đắc ệẵu hộng thực dân Pháp nhð thế nào ?
Câu hỏi và bài tập
1. LẺp bờng nếu néi dung chự yạu cựa cịc hiỷp đắc 1883 vộ 1884.
2. Tại sao nói từ năm 1858 đến năm 1884 là quá trình triều
ệừnh Huạ ệi tõ ệẵu hộng tõng bđắc ệạn ệẵu hộng toộn bé trđắc quẹn xẹm lđĩc ?
Bài 26
Phong trào kháng chiến chống Pháp trong những năm cuối thế kỉ XIX
S
Saauu HHiiỷỷpp đđắắcc 11888844 vvộộ ccuuéécc pphhờờnn ccềềnngg ccựựaa pphhịịii cchhựự cchhiiạạnn ttỰỰii k
kiinnhh tthhàànnhh HHuuếế tthháánngg 77 -- 11888855,, ttrriiềềuu đđììnnhh hhooàànn ttooàànn đđầầuu h
hộộnngg.. NNhhẹẹnn ddẹẹnn ttiiạạpp ttôôcc ệệÊÊuu ttrraannhh ddđđắắii nnggảảnn ccêê CCẵẵnn vvđđểểnngg..
I - Cuộc phản công của phái chủ chiến tại kinh thành Huế.
Vua Hộm Nghi ra ỘChiạu Cẵn vđểngỢ