Việt Nam đang rtrong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, sự kiện Việt Nam gia nhập tổ chức thương mại Thế giới đã đánh dấu một bước mới quan trọng cho sự phát triển kinh tế nước nhà. Tham gia sân chơi chung bản thân các doanh nghiệp phải nỗ lực không ngừng, phải tự hoàn thiện mình chứ không thể trông chờ vào sự bảo hộ, giúp đỡ từ phía nhà nước. Một thành phần kinh tế giữ vai trò quan trọng về phía các doanh nghiệp là các tổng công ty lớn, mà hiện nay đa phần là tổn công ty nhà nước. Không nằm ngoài xu hướng phát triển chung, các doanh nghiệp này mướn phát triển thành tập đoàn kinh tế lớn mạnh thì phải học hỏi kinh nghiệm của các nước đi trước đi trước để cải cách có hiệu quả. Hàn Quốc là một nước láng giềng của Việt Nam trong khu vực Châu Á nhưng những bài học kinh về cải tổ mô hình tập đoàn gia đình của họ các Chaebol thì không hề xa lạ với thực trạng tổng công ty của Hàn Quốc là một trong 30 nước có thu nhập bình quân đầu người cao và tốc độ tăng trưởng khá ổn định. Để đạt được những thành tựu ấy phải kể đến vai trò to lớn của Chaebol và một chính phủ rất năng động. Để làm được những kỳ tích như Hàn Quốc đã làm thì chính phủ Việt Nam, doanh nghiệp Việt Nam còn phải học hỏi nhiều kinh nghiệm của. Để tìm ra lối đi cho các tổng công ty với mong ước phát triển thành lập lớn mạnh thì việc nên làm là nghiên cứu mô hình Chaebol Hàn Quốc tìm ra những ưu điẻm và nét tương đông để vận dụng linh hoạt và tránh những nhược điểm mà họ mắc phải. Nhận thấy tính cần thiết của vấn đề, chúng em đã lựa chọn nghiên cứu đề tài “Chaebol giải pháp đưa Hàn Quốc ra khỏi nghèo đói và bài học phát triển kinh tế cho sự phát triển của Việt Nam”. Nhằm hiểu rõ hơn về Chaebol Hàn Quốc và tổng công ty nước ta trong xu hướng toàn cầu hiện nay.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ
Đề tài: Chaebol giải pháp đưa Hàn Quốc ra khỏi nghèo đói và bài
học phát triển kinh tế cho sự phát triển của Việt Nam
Họ và tên: Hoàng Thị Ngọc
Lớp: Anh 13– K59 Chuyên ngành: Kế toán – Kiểm toán Giảng viên hướng dẫn: ThS Hoàng Văn Vinh
QUẢNG NINH – THÁNG 6 NĂM 2021
MỤC LỤC
Trang 2Lời nói đầu: 1
Chương 1: Mô hình kinh tế CHAEBOL 2
1.1: Khái niệm Chaebol 3
1.1.2: Lịch sử hình thành và phát triển 4
1.1.3: Đặc điểm của Chaebol 5
Chương 2: Chaebol vị cứu tinh của nền kinh tế Hàn quốc 6
2.1: Ưu nhược điẻm và tác động của Chaebol tới nền kinh tế Hàn Quốc 7
2.1.1: Chế độ tập trung hoá và tính hình hình thức cao trong việc đưa ra quyết định 2.1.2: Vị trí độc quyền trong nước 8
2.1.3: Khuynh hướng đa dạng hoá của Chaebol 9
2.2: Hoạt động của mô hình kinh tế Chaebol sau khủng hoảng năm 1997 2.2.1: Những tồn tại chủ yếu 10
2.2.2: Về cơ cấu kinh doanh 11
2.2.3: Về quản lí công ty 12
2.2.4: Cơ cấu sở hữu thay đổi 13
2.2.5: Chaebol thâm nhập vào các ngành, lĩnh vực kinh doanh khác 14
Chương 3: CHAEBOL – bài học kinh tế cho sự phát triển kinh tế Việt Nam 3.1: Khả năng vận dụng kinh nghiệm Hàn Quốc trong việc quản lý các tổng công ty theo mô hình tập đoàn kinh doanh ở Việt Nam 15
3.2: Bài học kinh nghiệm thực tiễn từ việc cải tổ Chaebol 16
3.2.1: Sự phù hợp của mô hình Chaebol vào Việt Nam 17
3.2.2: Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 18
3.2.3: Sự phù hợp của mô hình Chaebol vào Việt Nam 19
Kết luận
Danh mục tham khảo
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Việt Nam đang rtrong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, sự kiện Việt Nam gia nhập tổ chức thương mại Thế giới đã đánh dấu một bước mới quan trọng cho
sự phát triển kinh tế nước nhà Tham gia sân chơi chung bản thân các doanh nghiệp phải nỗ lực không ngừng, phải tự hoàn thiện mình chứ không thể trông chờ vào sự bảo hộ, giúp đỡ từ phía nhà nước Một thành phần kinh tế giữ vai trò quan trọng về phía các doanh nghiệp là các tổng công ty lớn, mà hiện nay đa phần là tổn công ty nhà nước Không nằm ngoài xu hướng phát triển chung, các doanh nghiệp này mướn phát triển thành tập đoàn kinh tế lớn mạnh thì phải học hỏi kinh nghiệm của các nước đi trước đi trước để cải cách có hiệu quả Hàn Quốc là một nước láng giềng của Việt Nam trong khu vực Châu Á nhưng những bài học kinh về cải tổ mô hình tập đoàn gia đình của họ - các Chaebol thì không hề xa lạ với thực trạng tổng công ty của Hàn Quốc là một trong 30 nước có thu nhập bình quân đầu người cao
và tốc độ tăng trưởng khá ổn định Để đạt được những thành tựu ấy phải kể đến vai trò to lớn của Chaebol và một chính phủ rất năng động Để làm được những kỳ tích như Hàn Quốc đã làm thì chính phủ Việt Nam, doanh nghiệp Việt Nam còn phải học hỏi nhiều kinh nghiệm của Để tìm ra lối đi cho các tổng công ty với mong ước phát triển thành lập lớn mạnh thì việc nên làm là nghiên cứu mô hình Chaebol Hàn Quốc tìm ra những ưu điẻm và nét tương đông để vận dụng linh hoạt và tránh những nhược điểm mà họ mắc phải
Nhận thấy tính cần thiết của vấn đề, chúng em đã lựa chọn nghiên cứu đề tài “Chaebol giải pháp đưa Hàn Quốc ra khỏi nghèo đói và bài học phát triển kinh tế cho sự phát triển của Việt Nam” Nhằm hiểu rõ hơn
về Chaebol Hàn Quốc và tổng công ty nước ta trong xu hướng toàn cầu hiện nay.
Trang 4Chương I: Mô hình kinh tế CHAEBOL
1.1: Khái niệm Chaebol
* Chaebol: -“ chae” nghĩa là sở hữu
-“bol” là gia đình quyền quý
- mô hình tập đoàn được sở hữu và điều hành bởi các thành viên trong gia đình
- Những tập đoàn công nghiệp lớn mang tầm vóc của một gia đình
- Chaebol mang hình thức là một công ty mẹ với nhiều công ty con hoạt động Việc ra quyết định chỉ được thực hiện ở cấp cao nhất, tức là Chủ tịch và một số quan chức cấp cao, các nhân viên có trách nhiệm tuân thủ theo điều đó Các vị trí trọng yếu trong Chaebol phải do các cá nhân có quan hệ họ hàng máu mủ đảm trách, để bảo toàn một cách triệt để quyền lực qua các thế hệ Chính vì vậy, nhiều các Chaebol dù đã trải qua 2-3 thế hệ kế nhiệm những quyền sở hữu vẫn tập trung vào gia tộc nhà sáng lập, bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ theo thời gian Có thể gọi đó là chế
độ sở hữu “huyết thống”
1.1.2: Lịch sử hình thành và phát triển
Giữa thế kỷ XX, nền kinh tế Hàn Quốc là nền kinh tế nhỏ và dựa vào nông nghiệp là chủ yếu Tuy nhiên, vào năm 1961 các chính sách của Tổng thống Park Chung Hee, chính phủ chọn ra các công ty đảm nhận
dự án và quỹ dẫn vốn từ các khoản vay nước ngoài Các khảon vay vốn
bổ sung luôn sẵn sàng được huy động từ các ngân hàng trong nước Vào nửa cuối tập niên 80, Chaebol đã chi phối ngành công nghiệp và đặc biệt thịnh hành trong các lĩnh vực sản xuất – kinh doanh và công nghiệp nặng
Trang 5Sự phát triển mạnh mẽ của Chaebol bắt đầu từ những năm 1960, gắn liền với mở rộng xuất khẩu của Hàn Quốc Tính đa dạng hoá của sản phẩm là nhân tố quyết định sự phát triển của Chaebol, các yếu tố như đổi mới, sẵn sàng phát triển dòng sản phẩm mới giữ vai trò then chốt Chaebol cũng là nguyên nhân của sự thay đổi từ thâm hụt thương mại nămn 1985 thành thặng dư thương mại năm 1986 Chaebol được đầu tư chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất hướng tới xuất khẩu, bỏ qua thị trường trong nước và đặt nền kinh tế trước mọi sự suy sụp của thị trường nước ngoài Nhiều Chaebol đã mắc nợ chồng chất do rót vốn mở rộng hoạt động của mình, không chỉ các ngân hàng công nghệp nhà nước mà cả các ngân hàng độc lập và các chi nhánh cung cấp dịch vụ tài chính thuộc sở hữu của các ngân hàng đó Hậu quả của khủng hoảng khi các Chaebol không trả được nợ làm cho các ngân hàng không thể thu lại nợ và xoá sổ nợ xấu
mà không bị phá sản
1.1.3: Đặc điểm của Chaebol
đó, trong khi các công ty Nhật nằm dưới sự điều hành của một nhóm người Cơ cấu quyền lực của tài phiệt Hàn Quốc mang tính tập trung cao độ, trong khi các tập đoàn Nhật có sự phân quyền nhiều hơn
ngoài để lo việc này
hàng riêng, một phần nguyên do của điều này là để tăng cường sự kiểm soát
nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng Luật pháp và sự kiểm soát của chính phủ khiến các tài phiệt Hàn Quốc khó có thể phát triển các mối quan hệ và thương
vụ riêng biệt về tài chính, ngân hàng Trong khi đó các tập đoàn của Nhật Bản
từ lâu đã hợp tác chặt chẽ với các ngân hàng có liên quan, điều này khiến họ rất
Trang 6dễ dàng trong việc tiếp cận nguồn vốn, mặc dù không phải các công ty Nhật nào cũng được như thế
Mô hình tài phiệt Hàn Quốc chủ yếu dựa trên một hệ thống phân chia quyền sở hữu rất phức tạp và chồng chéo lên nhau Người đứng đầu các tài phiệt chỉ nắm quyền kiểm soát ở ba hay bốn công ty chính, các công ty chính này lại điều hành các hãng con trực thuộc vào nó, việc điều hành nhận được sự trợ giúp từ các thành viên trong gia tộc, của nguồn quỹ do cả gia tộc sở hữu, và của các
tài phiệt này có hơn 20 công ty con nhưng người đứng đầu chủ yếu điều hành qua 5 công ty chính
- Cơ chế điều hành: trong mỗi Chaebol đều có một cơ quan điều hành riêng Cho dù tên gọi khác nhau, các cơ quan này đều có chức năng: giúp chủ tịch Tập đoàn phối hợp hoạt động của các công ty chi nhánh; điều hành nhân sự, tài chính; đầu tư nghiên cứu và triển khai (R&D) Bằng các hoạt động cụ thể, các cơ quan điều hành góp phần nâng cao tính hiệu quả của Tập đoàn nói chung, các công ty chi nhánh nói riêng Do quan hệ đẳng cấp, chủ tịch Chaebol có vai trò chi phối các thành viên khác của hội đồng Nhìn chung, chủ tịch Chaebol mang tính độc đoán, gia trưởng Đó là cũng là đặc thù nổi bật nhất trong các tổ chức kinh doanh Hàn Quốc
Không thể phủ nhận sự ảnh hưởng của Chaebol đến nền kinh tế của đất nước này Hàn Quốc từ một đất nước nghèo đói đã đi qua cuộc nội chiến để trở thành quốc gia có GDP đứng thứ 13 trên thế giới theo số liệu Wold Bank 2015
Với sự phát triển cũng như ảnh hưởng lớn mạnh của Chaebol đã kéo theo nhiều hệ lụy như khoảng cách giàu nghèo ngày càng tăng, những doanh nghiệp nhỏ lẻ bị chèn ép và khó phát triển
Những vấn nạn về hối lộ, tham nhũng cũng như bê bối chính trị có liên quan đến Chaebol ngày càng nhiều
Chương 2: Chaebol vị cứu tinh của nền kinh tế Hàn quốc
2.1: Ưu nhược điểm và tác động của Chaebol tới nền kinh tế Hàn Quốc
2.1.1: Chế độ tập trung hoá và tính hình thức cao trong việc đưa ra quyết định
Trang 7Đây là một đặc trưng khác biệt của các Chaebol Hàn Quốc so với các tập đoàn kinh tế ở một số nước khác như Đức, Nhật Bản, Mỹ Ở phần lớn các Chaebol Hàn Quốc, quyền sở hữu và quyền quản lí không được chia sẻ giữa các cổ đông mà tập trung tròn tay người sáng lập hoặc các thành viên trong gia dình họ Chế đọ gia đình quyết định là chế đọ tập trung hoá cao đọ Quyền quyết định cao nhất cao nhất thuộc sở hữu hay người sáng lập Các cổ đông thiếu số bên ngoài thường không có quyền tham gia hoặc cử đại diện diện của mình tham gia vào việc quyết định vào việc quyết định
Sự tập trung hoá quyền lực cho phép các nhà quản lý cấp cao ở các Chaebol
có thể ra quyết định một cách nhanh chóng, giảm thiểu các chi phí và phân bổ nguồn lực giữa các công ty chi nhánh đạt được hiệu quả hơn Tuy nhiên nó cũng tạo ra mâu thuẫn gay gắt về lợi ích giữa cổ đổng nắm quyền kiểm soát và các cổ đông nhỏ khác Với các cổ đông nắm quyền kiểm soát đều muốn đa dạng hoá kinh doanh, tới đầu tư lợi nhuận vào các lĩnh vực kinh doanh cơ bản, trỏng khi các cổ đông nhỏ lại muốn đa dạng hoá thông qua thị trường vốn Nhiều cổ đong lớn và các chủ tịch tập đoàn sử dụng tài sản của tập doàn vào mục đích chính trị làm ảnh hưởng đến lợi ích của các cổ đong nhỏ Các cổ đông nhỏ cũng phải gánh chịu khoản chi phí bất hợp pháp này
2.1.2: Vị trí độc quyền trong nước
- Chính phủ không ngừng bảo trợ cho các Chaebol vì tính hữu dụng của chúng trong quá trình công nghiệp hoá Các Chaebol được hưởng quyền ưu đãi đặc biệt trong huy động vốn Các công ty Chaebol được vay vốn với mức lãi suất thấp hơn nhiều so với các công ty không thuộc Chaebol và các công ty vừa và nhỏ Ví dụ: Năm 1970 lãi suất vay vốn vay vốn với các công ty thuộc Chaebol là 7,2% trong khi mức lãi suất trên thị trường là 35,2% Với mức lãi suất vay vốn thấp hơn so với
các công ty không thuộc Chaebol, các công ty thuộc Chaebol có lợi thế không công bằng về chi phí, từ đó có thể đưa ra mắc cạnh tranh mà các công ty khác không thể
Trang 8theo theo đuổi Chính phủ cũng thực hiện biện bảo vệ sản phẩm của các Chaebol bằng kiểm soát hàng nhập khẩu Sự thành công của các Chaebol trong thập kỷ 70,80,90 chính là do chính sách tạo ra vị trí đọc quyền cho các Chaeol của chính phủ với mục đích giảm thiểu rủi ro bằng việc giảm cạnh tranh trong nước đối với các Chaebol Nhờ lợi nhuận độc quyền nên các Chaebol có thể tách rời luỹ vốn một cách nhanh chúng với mức độ cao Do đó, nguồn lực của các Chaebol ngày càng Nhưng điều này cũng làm giảm sút cạnh tranh của thị trường trong nước khi chính phủ chỉ chú trọng bảo hộ cho các Chaebol lớn Nhưng điều này cũng làm giảm sức cạnh tranh của thị trường trong nước khi chính phủ chỉ chú trọng bảo hộ bảo hộ các Chaebol lớn Thêm vào đó, việc vay vốn với lãi suất thấp làm cho các Chaebol vay vốn tràn lan và phụ thuộc vào chính phủ về mặt tài chính Nếu chính phủ cắt giảm các khoản cho vay hoặc giảm thiểu các khoản nợ và thậm chí là không thể trả được nợ Chaebol dễ bị tổn thương nếu có một sự biến động kinh tế hoặc chính trị, Chaebol Dawoo là một ví dụ điển hình
2.1.3: Khuynh hướng đa dạng hoá của Chaebol
Khuynh hướng đa dạng của Chaebol xuất hiện khi chính sách công nghiệp hoá chú trọng vào công nghiệp nặng và công nghiệp hoá chất của tổng thống Park Chung Hee được thực hiện Để khuyến khích các Chaebol tham gia đầu tư vào 2 ngành này, chính phủ đã đưa ra những ưu đãi đặc biệt về thuế và tài chính: các công ty được vay vốn thông qua ngân hàng nhà nước với lãi suất thấp, nếu công ty không có khả năng thanh toán thì chính phủ sẽ can thiệp để công ty tiếp tục hoạt đọng Chính những điều kiện thuận lơiij này khiến các Chaebol chạy theo việc đa dạng hoá hoạt động kinh doanh, tham gia vào những ngành trọng điểm được chính phủ bảo trợ Đa dạng hoá một mặt tạo nen công ăn việc làm cho hàng triệu người lao động
Nhưng bên cạnh đó việc đa dạng hoá nhằm theo đuổi mục đích nhằm mở rộng quy mô khiến các Chaebol chỉ chú trọng mở rộng quy mô và mở rộng thị trường
Trang 9chứ không chú trọng đầu tư nâng cao năng suất Để xâm nhập thị trường hàng tiêu dùng quốc tế mà vốn không có lợi thế về kĩ thuật và công nghệ cao, các Chaebol
đa dạng hoá vào nhưungc ngành có thẻ khai thác nhưngc lợi thế về nguồn lao động
và mức thuế thấp để cạnh tranh bằng mức giá thấp chứ không đầu tư lớn vào nghiên cứu kỹ thuật nâng cao chất lượng sản phẩm
*Những nhược điểm nổi cộm của mô hình kinh tế Chaebol:
-Lạm phát: Hệ thống Tài phiệt Hàn Quốc hình thành nhờ cuộc chiến tranh Triều
nước Hàn Quốc buộc phải in tiền để chi trả chiến phí và đáp ứng các tiêu chuẩn
về tiền tệ do Liên Hiệp Quốc đặt ra - điều này đã gây ra lạm phát quy mô lớn Thời gian đó vật giá cứ tăng lên gấp đôi sau mỗi 6 tháng Điều này buộc chính phủ phải giao quyền phân phối các sản phẩm thiết yếu, hàng tiêu dùng, vốn vay và nhập khẩu nguyên liệu thô cho các gia tộc kinh doanh lớn, dẫn tới sự thăng tiến nhanh chóng của các nhóm kinh doanh này Những nhóm tài phiệt đó hưởng lợi từ việc
họ khống chế khả năng thâm nhập thị trường của các công ty khác và ngăn chặn những "người ngoài" nhảy vào cạnh tranh với họ Vì vậy các công ty không thuộc nhóm tài phiệt được ưu đãi đó đã cáo buộc hệ thống là suy đồi và tham nhũng
Trang 10-Quyền lực khống chế nền kinh tế và chính trị: Người đứng đầu các tài phiệt nắm giữ một phần nhỏ cổ phần nhưng lại có rất nhiều quyền lực và có khả năng kiểm soát tất cả hệ thống quản lý Ví dụ Samsung trên danh nghĩa chỉ sở hữu có 0,5 phần trăm tài sản của các hãng thuộc quyền kiểm soát của công ty mẹ Điều này cho thấy mức độ pháp trị và thượng tôn pháp luật ở các tài phiệt là rất thấp.[2] Chủ các tài phiệt duy trì quyền lực của mình thông qua việc sở hữu chéo
-Trách nhiệm giải trình các giao dịch thị trường nội bộ: Các hoạt động giao dịch
của tài phiệt đều được thực hiện dưới hình thức giao dịch thị trường nội bộ, tức là việc mua bán nhập lượng trung gian, việc phân bổ và thu nhận vốn thế chấp và vật thế chấp diễn ra giữa các hãng thành viên của cùng một công
ty, điều này gây ra quan ngại về hiệu năng của hoạt động kinh doanh của các tài phiệt, nhất là trong khâu quản lý và sản xuất Như vậy, hệ thống và cấu trúc của các tài phiệt không có được minh bạch cho lắm Đằng sau hậu trường đã diễn ra các hoạt động huy động vốn cho các chinh nhánh phụ và chuyển khoản, giao dịch trong nội bộ Việc này khiến các tài phiệt có thể dễ dàng vay vốn để che giấu thua lỗ và gây ra ảo tưởng về sự thành đạt của hệ thống tài phiệt
2.2: Hoạt động của mô hình kinh tế Chaebol sau khủng hoảng năm 1997
Trong số những nguồn gây ra cuộc kủng hoảng kinh tế Hàn Quốc năm 1997 là do
tỷ lệ nợ trên tổng tài sản quá cao và kết quả hoạt động kinh doanh không lành mạnh của nhiều công ty lớn Điều này đòi hỏi phải thực hiện tái cơ cấu Chaebol, chương trình cải tổ bước đầu đã đạt được những thành tựu đáng kể
2.2.1: Những tồn tại chủ yếu
Tuy đạt được những thành công rực rỡ nhưng mô hình Chaebol cungc không tránh khỏi những khuyết điểm và yếu kém trong cơ chế quản lý Chính những khuyết điểm và yếu kém này đã khiến các Chaebol được coi là các đại gia thống trị