Nhân vật phản diện trong sáng tác của anh đức

Trong những đóng góp chung của các nhà văn, có phần góp công của Anh Đức, đóng góp đắc lực của Anh Đức đợc thể hiện rõ trên lĩnh vực xây dựng nhân vật, baogồm nhân vật chính diện và phản

đồng chí lại đợc thấm nhuần sâu rộng và biểu hiện phong phú, nhiều vẻ nh vănhọc giai đoạn 45-75

Đội ngũ sáng tác đã hình thành nên kiểu nhà văn - chiến sĩ, đáp ứngnhững đòi hỏi của thời đại cách mạng và chiến tranh Có nhiều ngời trớc khitrở thành nhà văn, họ đã là chiến sĩ cách mạng Nhng cũng không ít ngời cầmsúng trớc khi cầm bút

Có thể nói, văn xuôi Việt Nam từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945

đến 1975 đã đi qua một giai đoạn 30 năm của nền văn học mới, ra đời và pháttriển gắn liền với cách mạng và hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp,

đế quốc Mỹ Do sự chi phối mạnh mẽ của khuynh hớng sử thi, tơng ứng vớitrạng thái xã hội thời ấy nên các nhân vật đều có ít nhiều nét dáng của nhânvật sử thi Đó là những con ngời mang t tởng của thời đại, khát vọng và ý chícủa dân tộc, của quần chúng và tập trung sức mạnh, phẩm chất của con ngờiViệt Nam thời đánh Mỹ Hầu hết, nhân vật chính của các tác phẩm đều lànhân vật thiện, tốt, đẹp, đều là những nhân vật chính diện Nhân vật phản diệncha nhiều, cha trở thành nhân vật trung tâm của tác phẩm

Văn học 45-75 do yêu cầu của cuộc kháng chiến, do tính phức tạp củacuộc chiến tranh, sáng tác văn học đợc xem nh một hoạt động tuyên truyềnchính trị, giáo dục t tởng, động viên, cổ vũ quần chúng

Văn học 45-75 vì viết về đề tài chiến tranh, bị chi phối bởi cảm hứnglãng mạn nên giọng điệu bao trùm là giọng ngợi ca, khẳng định, tự hào, tạonên những bút pháp bay bổng, gieo vào lòng ngời niềm lạc quan, tin tởng Kếtcấu văn xuôi 45 - 75 là kết cấu lịch sử, sự kiện, kết cấu chặt chẽ, với tìnhhuống gay cấn căng thẳng Kết cấu truyện thờng dựa trên hai tuyến mâu thuẫn

địch - ta, tốt - xấu, tích cực - tiêu cực, thiện - ác, hiện thực, chiến tranh và cách

Hoàng Thị Hiền

mạng Vấn đề lịch sử và dân tộc của thời kỳ này đã ảnh hởng tới thời kỳ vănhọc, quyết định phần nào phơng thức biểu hiện của nhà văn

1 Văn học chống Mỹ đã phản ánh cuộc sống và con ngời một cách toàn diện, thế giới nhân vật phong phú đa dạng hơn.

Có đợc thành công đó là do công lao của nhiều nhà văn Trong những

đóng góp chung của các nhà văn, có phần góp công của Anh Đức, đóng góp

đắc lực của Anh Đức đợc thể hiện rõ trên lĩnh vực xây dựng nhân vật, baogồm nhân vật chính diện và phản diện Ông là một trong những cây bút vănxuôi lớn, với những sáng tác đợc viết bằng nhiều thể loại và ở thể loại nàocũng đều rất thành công, đợc giới nghiên cứu phê bình khẳng định và đánh giácao nh : truyện ngắn, ký, tiểu thuyết …

2 Nhân vật phản diện trong sáng tác của Anh Đức chiếm số lợng lớn:

Nhiều nhân vật đã đạt đến giá trị điển hình Bên cạnh giá trị điển hình về conngời anh hùng, còn có điển hình về nhân vật phản diện - đại diện cho tội áctột cùng Ngời đọc dễ dàng nhận ra mẫu các nhân vật phản diện trong sáng táccủa Anh Đức nh thằng Mỹ, bon tay sai ác ôn … Thông qua nhân vật phảndiện, tác giả đã nói lên tính chất ác liệt của cuộc chiến đấu của nhân dân miềnNam nói chung, khẳng định sự thắng lợi của chiến tranh nhân dân đồng thờichứng minh chân lý, chính nghĩa thắng gian tà Vì thế, tìm hiểu nhân vật phảndiện trong sáng tác của Anh Đức giúp ta hiểu đợc phần nào hiện thực đen tốicủa cách mạng miền Nam thời chống Mỹ

3 Anh Đức trở thành Nhà văn từ cuộc chiến đấu gian khổ suốt hai cuộc kháng chiến

Chính ông đã từng nói "Những ngời cầm bút chúng tôi có thời vận khá

đặc biệt, chúng tôi hầu nh lọt gọn vào cuộc chiến trờng kỳ kéo dài ba thập kỷ"

Vào những năm đầu chống Pháp, mới 12 tuổi, Anh Đức đã đi kháng chiến.Cho đến hết ngày kết thúc chiến tranh, ông rời miền Nam đi tập kết ra Bắctrên con tàu thuỷ và mấy năm sau, ông vợt Trờng Sơn trở lại quê hơng

Tác phẩm của Anh Đức đã khắc hoạ lại, đã thông báo, thông điệp với

ng-ời đọc về những hành vi phản nhân đạo nhất thng-ời đại của Mỹ - Diệm và cuộcchiến đấu anh hùng của nhân dân miền Nam để tự giải phóng

4 Sáng tác của Anh Đức mang những đặc điểm nổi bật của Văn học Việt Nam giai đoạn 45 - 75

+ Phục vụ chính trị, cổ vũ chiến đấu

+ Viết theo khuynh hớng sử thi

+ Cảm hứng chủ đạo là cảm hứng lãng mạn.

Là một nhà văn đầy tài năng, có vốn hiểu biết, vốn sống phong phú vàcách viết độc đáo, Anh Đức đã thu đợc nhiều thành công nhất định Sáng táccủa ông mang đậm nét phong cách Nam Bộ, tiêu biểu cho sáng tác văn họcmiền Nam

Việc tìm hiểu nhân vật - đặc biệt là nhân vật phản diện trong sáng tác củaAnh Đức đã giúp ta hiểu hơn về thế giới quan và nhân sinh quan của tác giả

Đồng thời cũng nắm bắt đợc phần nào phong cách của Anh Đức đợc biểu hiệnqua các tác phẩm của ông Chính vì những lý do trên đây, chúng tôi đã quyết

định lựa chọn đề tài "nhân vật phản diện trong sáng tác của anh

đức" để nghiên cứu Vì thời gian ngắn và năng lực của ngời viết hạn chế trớcmột công trình nghiên cứu khoa học có tính khái quát cao nên khoá luậnkhông tránh khỏi có những sai sót nhất định Rất mong nhận đợc sự góp ýchân thành của các thầy, cô giáo và các bạn sinh viên

II lịch sử vấn đề:

Xung quanh tác giả Anh Đức, giới nghiên cứu và phê bình văn học đã córất nhiều bài viết, mỗi bài viết đi vào một khía cạnh, một đặc điểm riêng trongsáng tác của Anh Đức, bài nào cũng độc đáo và sáng tạo Nhiều bài viết đã đivào tìm hiểu, đánh giá nhân vật phản diện Có thể kể tên một số công trình cóliên quan đến đề tài nh:

- Thành Dung: Về cách thể hiện nhân vật trong "Hòn đất" - Tạp chí Vănhọc số 1/1969

- Phạm Nhân: "Hòn đất" - Một bức tranh chân thực về giai đoạn chống

Thiếu Mai: Về "Một chuyện chép ở bệnh viên" và "Biển xa" của Bùi

Đức ái - Nghiên cứu văn học số 12/1962

- Diệp Minh Tuyền : Anh Đức với những truyện ngắn, bút ký xuất sắccủa anh - Tạp chí văn học số 7/1966

- Hoài Thanh: "Hòn đất" - Hòn ngọc - Tạp chí văn học số 1/1968

- Xuân Trờng: Đọc "Bức th Cà Mau" của Anh Đức - Tạp chí văn học số4/1965

- Nguyễn Sáng: ý nhỏ về truyện ngắn miền Nam - Tạp chí văn học số4/1974

- Trần Văn Giai "Hòn đất" - Một bớc tiến mới của văn học Cách mạngMiền Nam - Tạp chí văn học số 3/1967

Trong bài "Đọc bức th Cà Mau của Anh Đức", in trên Tạp chí văn học số

4/1975, tác giả Xuân Trờng viết: "Chúng ta chờ đón ở Anh Đức … những bút những bút

ký, những truyện ngắn, những bài thơ mới phản ánh cuộc chiến đấu sôi sục, cháy rực của miền Nam ruột thịt, của những con ngời anh hùng không chỉ ở nông thôn mà cả ở thành thị của nhân dân, của công nhân và cả của trí thức cách mạng "

Với Chu Nga trong bài "Phong cách trữ tình trong sáng tác của Anh

Đức" in trên Tạp chí Văn học số 2/1975 thì viết :" Hòn đất là tác phẩm báo hiệu thậm chí mở màn cho một mùa tiểu thuyết của văn học cách mạng miền Nam Hòn đất cũng là tác phẩm đầu tiên phản ánh một cách sinh động tính chất nhân dân của cuộc chiến đấu mà đồng bào ta ở miền Nam hơn hai mơi năm nay vẫn kiên trì và dũng cảm tiến hành … những bút "

Bài "Hòn đất - Một bức tranh chân thật về giai đoạn đầu chống Mỹ ở

miền Nam - Tạp chí Văn học số 2/1975, tác giả Phan Nhân viết: "Với tác phẩm Hòn Đất, Anh Đức đã nói lên cái điều mà lý luận quân sự Mác-Lênin

đã khẳng định từ lâu: Chiến tranh nhân dân là vô địch, bất cứ thời đại nào kể cả thời đại nguyên tử … những bút "

Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về tác giả của Anh Đức, nhngcha bài viết nào đề cập đến nhân vật phản diện trong sáng tác của Anh Đức.Trong bài "Bàn về cách thể hiện nhân vật trong "Hòn đất" - Tạp chí văn học số1/1969, Thành Dung mới chỉ dừng lại khảo sát trong phạm vi tiểu thuyết "Hòn

đất" và chủ yếu ở những nhân vật chính diện tiêu biểu

Tác giả Phan Nhân ("Hòn đất" - Một bức tranh chân thật về giai đoạn

đầu chống Mỹ ở miền Nam) đã đề cập phần nào đến nhân vật phản diện : "Kẻ thù đó, tác giả "Hòn đất" đã chỉ ra khá cụ thể Đó là "Một lũ đầu trâu mặt ngựa, đông về số lợng, dồi dào về bom đạn, nhng lại thiếu một cái cực kỳ quan trọng, đó là tinh thần " Tác giả cũng đã nêu tên một số nhân vật - Tuy

nhiên bài viết cũng chỉ mới giới hạn trong một tác phẩm của Anh Đức Vì thế,cha có đợc một cái nhìn bao quát, tổng thể về nhân vật phản diện trong sángtác của Anh Đức

Các khoá luận tốt nghiệp trớc đây của các anh chị đi trớc cũng cha bànsâu về vấn đề nhân vật phản diện Họ chủ yếu đi vào khai thác những đặc

điểm chủ yếu trong truyện ngắn của Anh Đức hoặc cảm hứng sử thi trongsáng tác của ông … nhân vật phản diện cha đợc giành vị trí xứng đáng Chínhvì vậy phần đa độc giả chỉ biết đến Anh Đức thông qua hình ảnh những ngờidân Nam Bộ yêu nớc và giàu tinh thần nhân nghĩa nh: Ông Tám Xẻo Đớckiên nghị và cởi mở, yêu thơng nh cô Quế, trầm tĩnh và vững vàng nh chị Lộc,thuỷ chung ân nghĩa nh bác Ba … Đặc biệt là hình tợng chị Sứ - ngời con u túcủa nhân dân lao động …

Việc có một cái nhìn khái quát về nhân vật trong sáng tác của Anh Đức,

đặc biệt là nhân vật phản diện là một việc làm rất quan trọng Nó cho ta thấy

rõ tài năng và chất hiện thực trong sáng của Anh Đức Tác phẩm của ông bêncạnh tuyến nhân vật chính diện, còn có tuyến nhân vật phản diện Tuyến nàocũng sắc sảo, rõ nét, nhiều nhân vật đã trở thành điểm hình, tính cách tiêu biểutrong văn học cách mang miền Nam Điều này khác hẵn với nhà văn NguyễnThi ( chủ yếu là nhân vật chính diện) Vì thế, vấn đề " Nhân vật phản diệntrong sáng tác của Anh Đức " trở thành một đề tài nghiên cứu rất có ý nghĩa,

đòi hỏi cần phải đợc giải quyết

III Nhiệm vụ nghiên cứu:

Nh tên đề tài đã chỉ rõ, khoá luận này chỉ đi sâu vào tìm hiểu kỳ về nhânvật phản diện trong sáng tác của Anh Đức

Văn học 45-75, phản ánh hiện thực cuộc sống một cách sâu sắc, toàndiện, thể hiện cuộc sống một cách sâu sắc, toàn diện, thể hiện mọi đối tợngcủa cuộc sống (thiên nhiên, con ngời …) nhân vật đợc phân tuyến khá rạchròi Việc nghiên cứu nhân vật phản diện trong sáng tác của Anh Đức giúpchúng ta thấy đợc cái đặc sắc, độc đáo của tác giả so với các Nhà văn cùngthời trên cùng một đề tài phản ánh

Trong quá trình khảo sát, ta có thể dựng lại chân dung nhân vật phảndiện từ nội dung đến hình thức Để thấy rõ hơn sự sáng tạo tài tình của tác giả.Mặt khác, thông qua việc tìm hiểu nhân vật phản diện trong sáng tác củaAnh Đức, ngời đọc sẽ thấy đợc ý nghĩa to lớn của việc thể hiện thành côngnhân vật phản diện - một loại hình nhân vật ít đợc đề cập đến trong nền vănhọc 45-75 Đây là văn học của chủ nghĩa anh hùng cách mạng với nội dung cangợi, cổ vũ cuộc chiến đấu của nhân dân

Iv đối tợng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tợng: Sáng tác của Anh Đức ở cả ba thời kỳ:

- Phạm vi nghiên cứu: Tất cả các thể loại sáng tác của Anh Đức.

Ngoài ra, chúng tôi còn khảo sát thêm một số sáng tác của các nhà vănkhác (Nguyễn Thi, Nguyễn Trung Thành …) để bổ sung cho đề tài của khoáluận nhằm có đợc một cái nhìn tổng quát nhất về nhân vật phản diện

* Ph ơng pháp phân tích và miêu tả: Đây là phơng pháp truyền thống vàcũng là phơng pháp chính sẽ sử dụng trong khoá luận Việc phân tích nhữngtác phẩm, những chi tiết tiêu biểu, điển hình nhằm chứng minh cụ thể Từ đó,rút ra những kết luận khái quát

* Ph ơng pháp so sánh: Anh Đức là một nhà văn - chiến sĩ, cũng nh baonhà văn - chiến sĩ khác, ông góp phần phản ánh khí thế hào hùng của dân tộc.Song mỗi nhà văn có những nét riêng trong phong cách phản ánh Khi so sánhvới các nhà văn cùng thời, sẽ thấy rõ đợc những nét riêng của Anh Đức trongcái chung của nền văn học dân tộc

VI cấu trúc của khoá luận:

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, khoá luận bao gồm những nội dungsau:

Chơng I: Vị trí Văn học sử của Anh Đức trong nền Văn học Việt Nam hiện đại

1 Anh Đức - Nhà văn chiến sĩ

2 Sự nghiệp sáng tác của Anh Đức

Chơng II: Nhân vật phản diện trong sáng tác của Anh Đức :

I Nhân vật phản diện và việc thể hiện nhân vật phản diện trong Văn học Việt Nam 1945 - 1975

1 Khái niệm nhân vật phản diện

2 Việc thể hiện nhân vật phản diện trong văn học Việt Nam 1945 - 1975

II Nhân vật phản diện trong sáng tác của Anh Đức

1 Dụng ý nghệ thuật của Anh Đức trong việc thể hiện nhân vật phản diện

a) Phản ánh hiện thực cuộc sống một cách bao quát, toàn diện.

b) Thấy đợc tội ác tàn bạo của kẻ thù

c) Chỉ ra những khó khăn, gian khổ, những đau thơng mất mát mà nhân dân ta đã phải trải qua

d) Khẳng định việc ngời dân đến với cách mạng là tất yếu

e) Ca ngợi Chủ nghĩa anh hùng cách mạng của nhân dân miền Nam g) Nêu lên quy luật tất yếu: Chính nghĩa thắng gian tà, cái ác sẽ bị tiêu diệt

2 Tần số xuất hiện của các nhân vật phản diện

a) So với các nhân vật chính diện

b) Nhân vật phản diện xuất hiện trong hầu hết các tác phẩm của Anh

Đức Từ những sáng tác ở miền Bắc, miền Nam; từ ký, truyện ngắn đến tiểu thuyết

3 Tính cách điển hình của nhân vật phản diện

a) Điển hình cho các thế lực đen tối ở miền Nam

b) Điển hình cho cái ác tột cùng, sự xấu xa, thối nát, tham vọng vô lý

Chơng III: Nghệ thuật xây dựng nhân vật phản diện

1 Nghệ thuật tơng phản tạo nên sự đối lập gay gắt trong tính cách của nhân vật chính diện và phản diện

2 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình

3 Nghệ thuật miêu tả nội tâm

4 Nghệ thuật miêu tả ngôn ngữ và hành động

5 Những đặc sắc nghệ thuật khác

6 Hạn chế của việc xây dựng nhân vật phản diện

Phần nội dungCh

ơng I

Vị trí Văn học sử của Anh Đức trong nền văn học Việt Nam hiện đại

Từ năm 1952, Anh Đức là phóng viên của báo"Cứu Quốc" ở Nam bộ.Nhờ đó, Anh Đức có điều kiện đi nhiều nơi

Năm 1952 Anh Đức tập kết ra miền Bắc Trong những năm ở miền Bắc,

ông công tác ở ban văn học của đài tiếng nói Việt Nam, là biên tập viên chotới năm 1957 thì về công tác tại Hội nhà văn Việt Nam Đợc phân công vềNam từ tháng 6/1962 công tác ở Hội văn nghệ giải phóng miền Nam Địa bànhoạt động chính của ông vẫn là mảnh đất rừng đớc và mũi đất Cà Mau - mộttỉnh cực Nam của Tổ quốc

ở Anh Đức, con ngời nhà văn và chiến sĩ đã hoà làm một Ông là ngờixông xáo, có mặt trên nhiều nẻo đờng kháng chiến ở miền Nam (không phảichỉ ở Đồng bằng sông Cửu Long mà còn ở Tây Nguyên, Quảng Trị )

Ông cũng là ngời gắn bó rất thiết tha với ngời dân Nam Bộ - Nơi cótruyền thống đấu tranh kiên cờng giữ đất, giữ nớc Ngọn lửa Đồng khởi - 1960

đã lan ra và tạo khí thế bừng bừng Con ngời nơi đất Mũi tiêu biểu cho tínhcách của con ngời Nam Bộ : Nghĩa khí, can trờng, thật thà, trung hậu Nhữngnét tính cách này đã đợc nhà văn khai thác, dựa vào tiểu thuyết và truyệnngắn Nhiều nhân vật chính diện và phản diện đều mang đậm tính cách Nam

Bộ

Anh Đức đã nhiều lần cùng bộ đội vào chiến dịch, tham gia chống càn

-đặc biệt là những trận chống càn lớn nh trận càn mùa khô 65-66, 66-67, ông

đều có mặt Ông đã nhiều ngày cùng anh em du kích nằm trong rừng Đớc và

Đồng Tháp Mời mai phục bắn máy bay địch Ông phải kê ván lên đùi viết, vừa

tránh bom vừa viết Khi giặc đến thì cùng chiến đấu Anh Đức đã tham giacuộc chống Mỹ cho đến 30/4/1975

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, Anh Đức từng nhiều năm là tổngbiên tập tạp chí văn nghệ giải phóng của hội văn nghệ giải phóng miền Nam

Ông từng là Uỷ viên thờng vụ và Uỷ viên Đảng, đoàn hội nhà văn Việt Namcác khoá II, III, Đại biểu Quốc hội khoá VI Hiện ông đang đảm nhiệm cáctrọng trách: Phó Tổng th ký hội nhà văn Việt Nam, phó chủ tịch kiêm phó bí

th Đảng đoàn Uỷ ban toàn quốc liên hiệp các hội văn học nghệ thuật ViệtNam, tổng biên tập tạp chí văn và kiến thức ngày nay

Do những đặc điểm và cống hiến của Anh Đức, ông đã đợc tặng giải ởng Hồ Chí Minh đợt 2 - năm 2000

th-2 Sự nghiệp sáng tác của Anh Đức:

Cũng nh nhà văn Nguyễn Thi và các nhà văn khác, Anh Đức thuộc thế hệnhà văn sau cách mạng, trởng thành trong kháng chiến chống Pháp và trong sựnghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội những năm đầu ở miền Bắc Trong cuộc đờisáng tác của mình, Anh Đức có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển tàinăng văn học Ngoài ảnh hởng của gia đình và quê hơng, ngay từ thuở nhỏ,Anh Đức đã hoạt động trong cơ quan văn nghệ ở miền Nam nên đã sớm bớcvào con đờng sáng tác văn học, sớm khẳng định đợc tài năng của mình và pháttriển nó ngày một hoàn thiện Điểm qua các chặng đờng sáng tác của Anh

Đức ứng với những mốc lịch sử quan trọng của cách mạng Việt Nam ta sẽthấy rõ hơn tài năng văn học này

-Thời kỳ kháng chiến chống Pháp

18 tuổi, với bút danh Bùi Đức ái, ông đã có tập truyện ngắn "Biển động"gửi dự thi và trúng giải văn nghệ Cửu Long của Nam Bộ Thật ít ai ngờ, lúc ấy,Anh Đức chỉ là th ký văn th của cơ quan Năm 20 tuổi, Anh Đức đợc chuyểnlàm phóng viên, biên tập báo Cứu quốc miền Nam Sau đó tập kết ra Bắc Năm

22 tuổi, ông lại đoạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn "Con cá song" vẫn với tênthật Bùi Đức ái

- Thời kỳ 54-62 Bạn đọc còn biết đến bút danh Bùi Đức ái qua tiểuthuyết "Một truyện chép ở bệnh viện" (1957) và 4 năm sau, tác phẩm này đợcchính ông chuyển thể thành kịch bản phim "Chị T Hậu" (do Phạm Kỳ Nam

đạo diễn) Nhân vật chính của tác phẩm là chị T Hậu - một cán bộ miền Namtham gia kháng chiến từ thời chống Pháp Cuộc đời đau thơng của chị cho tahiểu cả tính chất gian khổ tột cùng của cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại Đồngthời cũng trong gian khổ, ngời phụ nữ miền Nam đó đã đợc tôi luyện thêm vàphát huy triệt để những phẩm chất tốt đẹp của bản thân

Năm 1960, Anh Đức cho ra đời tập truyện ngắn "Biển xa" (Nhà xuất bảnVăn học - Hà Nội)

- Thời kỳ cứu n ớc ở miền Nam: Bùi Đức ái dùng bút danh Anh Đức khitrở lại miền Nam vào năm 1962 Với bút danh này, ông càng nổi bật lên vớinhững bút ký, truyện ngắn, tiểu thuyết viết ngay tại chiến trờng vô cùng ác liệt

mà tiêu biểu là tiểu thuyết "Hòn đất"- đợc xem là cuốn tiểu thuyết mở đầu chonền tiểu thuyết cách mạng ở miền Nam Tác phẩm này cùng tập truyện ngắn

"Bức th Cà Mau" (1960) đã mang lại cho Anh Đức giải thởng Nguyễn ĐìnhChiểu của Hội đồng giải thởng văn học nghệ thuật miền Nam

Ngoài ra, ở thời kỳ này, Anh Đức còn viết "Chim đầu đàn" Truyện ký nhà xuất bản Quân đội nhân dân- 1966

-"Giấc mơ ông lão vờn chim" - Truyện ký - nhà xuất bản Giải 1969

Phóng Thời kỳ sau 1975: Sau 1975, Anh Đức giữ nhiều chức vụ quan trọngtrong Hội nhà văn và tiếp tục sáng tác Những sáng tác của Anh Đức sau 1975

Nh vậy là từ năm 18 tuổi nhận giải thởng văn nghệ Cửu Long, sau 50năm nhà văn Anh Đức đã đi đến đỉnh cao với giải thởng Hồ Chí Minh do Nhànớc ta trao tặng.

Là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học cách mạng thời kỳchiến tranh vệ quốc của văn học Đồng bằng sông Cửu Long đơng đại, tronggần nửa thế kỷ cầm súng và cầm bút, Anh Đức đã đóng góp vào văn học nớcnhà những tác phẩm có giá trị, ông có vị trí chắc chắn và xứng đáng trong nềnvăn học hiện đại Việt Nam

Chơng II:

Nhân vật phản diện trong sáng tác của Anh Đức

I Nhân vật phản diện và việc thể hiện nhân vật phản diện trong văn học Việt Nam 1945- 1975

1 Khái niệm nhân vật phản diện:

Văn học không thể thiếu nhân vật, vì đó chính là phơng tiện cơ bản đểnhà văn khái quát hiện tợng một cách hình tợng Nhà văn sáng tạo nhân vật đểthể hiện nhận thức của mình về một cá nhân nào đó, về một loại ng ời nào đó,

về một vấn đề nào đó của hiện thực Nhân vật chính là ngời dẫn dắt ngời đọcvào một thế giới riêng của đời sống trong một thời kỳ lịch sử nhất định

Dựa vào đặc điểm của tính cách, việc truyền đạt lý tởng của nhà văn,nhân vật văn học đợc chia thành nhân vật chính diện và nhân vật phản diện.Nhân vật phản diện nằm trong sự phê phán, phủ định của tác giả Đó lànhững nhân vật mang phẩm chất xấu xa, trái với đạo lý và lý tởng, đối lập vềtính cách với nhân vật chính diện

Nhân vật phản diện (còn gọi là nhân vật tiêu cực), là nhân vật đợc nhàvăn miêu tả trong tác phẩm với thái độ chế giễu, lên án, phủ định.Trong vănhọc có những thể loại truyện viết về nhân vật phản diện nh thơ văn châmbiếm, truyện cời, hài kịch

Nhân vật phản diện là một hiện tợng lịch sử Nó xuất hiện trong văn họcmuộn hơn nhân vật chính diện Bởi vì sự phận biệt rạch ròi hai loại nhân vậtnày gắn với đối kháng trong đời sống xã hội hình thành trên cơ sở đối lập giaicấp và quan điểm t tởng Trong sử thi và thần thoại, thờng cha có sự đối lập

ấy Trong xã hội có đối kháng giai cấp, văn học mỗi thời đại đều có những

nhân vật phản diện mang những phẩm chất trái với lý tởng xã hội và lý tởngthẩm mỹ của thời đại mình.

Là hiện tợng lịch sử - nhân vật phản diện có các hình thức lịch sử của nó.Xuất phát từ những quan niệm trừu tợng về bản chất con ngời, văn học cổ đại,trung đại và nhiều trào lu văn học cận hiện đại chỉ xây dựng đợc những nhânvật phản diện nguyện phiến, đơn nhất về phơng diện phẩm chất Vì thế trongnhiều trờng hợp, nhân vật phản diện cũng thờng mang tính chất quy phạm vàkhông tránh đợc sự đơn giản, một chiều

Các nhà văn hiện thực phê phán đã đổi mới về cơ bản khái niệm nhân vậtphản diện Nhân vật của văn học hiện thực thờng thống nhất trong bản thâncái cao cả với cái tầm thờng, cái đẹp với cái lố bịch … Do đó, sự phân biệtnhân vật phản diện và nhân vật chính diện trong nhiều trờng hợp không phải là

đơn giản và ít nhiều chỉ mang tính chất tơng đối, ớc lệ …

F.M Dostoicvti, ngời đã đa vào văn học từ "Phản nhân vật" (trong "bút

ký dới hầm nhà" - 1864) đã chỉ ra cái mới của nhân vật chính trong cuốntruyện của mình, đã xem nó nh kẻ đối lập, đồng thời nh kẻ cạnh tranh vớinhân vật chính diện truyền thống "ở tiểu thuyết cần có nhân vật, còn ở đây cốtình tập hợp tất cả những nét cho phản nhân vật" … Sự xuất hiện của các nhânvật văn học loại này báo hiệu sự khủng hoảng của nhân cách và sự mất định h-ớng tinh thần trong điều kiện tha hoá, tầm thờng của cuộc sống

Trong phê bình văn học thời Xô Viết (Liên Xô cũ) thuật ngữ "phản nhânvật" có khi đợc áp dụng cho một loại nhân vật văn học Liên Xô những năm 60

- 70, chủ yếu là những nhân vật hớng phần về đạo đức, tinh thần - nhng nhânvật cảm thấy mình bị giẫm vào vết xe của sự phàm tục nhng không có khátvọng kỹ sinh về đạo đức Những hình tợng này của phản nhân vật chỉ phục vụcho hoạt động tự phê bình về đạo đức và xã hội

2 Việc thể hiện nhân vật phản diện trong văn học Việt Nam 1945 - 1975:

Nh một khái niệm phản ánh chủ thể, quan niệm con ngời liên quan mậtthiết với quá trình sáng tạo, với toàn bộ các yếu yếu tố của cấu trúc chính thểtác phẩm văn học Tác phẩm thực sự là nơi quan niệm con ngời của nghệ sĩ

đã biến thành hình tợng sinh động Đơng nhiên các phơng diện nghệ thuậtcủa hình tợng trong tác phẩm gắn bó với những đặc trng thể loại

Sau cách mạng tháng Tám, ngời cầm bút ngày càng hiểu rõ "Văn họckhông chỉ là chuyện văn chơng mà là chuyện cuộc đời, trớc hết là chuyện conngời" Đồng thời họ cũng thấy rõ: "Vấn đề của văn học là nhân vật" Quanniệm của nhà văn về cuộc sống và con ngời gắn bó chặt chẽ với hình tợng

nhân vật trong tác phẩm T tởng và nhân vật là một cầu phao liền một nhịp(… tởng và nhân vật liền mạch và liên tiếp sống và nơng tựa vào nhau, nh)Tcái thuyền đỡ mặt cầu vợt dài suốt ngang sông ? nhân vật không chỉ gắnvới "t tởng", với "nhân sinh quan" "thế giới quan", với "thái độ chính trị" và

"sự hiểu biết về đời sống xã hội" của nhà văn Ngời cầm bút cũng cho rằngnhân vật "là nơi duy nhất tập trung tất thảy, giải quyết hết thảy trong sángtác", "chỉ có nhân vật mới kiểm tra đợc cốt truyện, nhân vật mới có quyềnphân phối ý chính, ý phụ …"

Miêu tả con ngời mới, cuộc sống mới là nhiệm vụ trung tâm của vănxuôi cách mạng, phù hợp với yêu cầu cơ bản của phơng pháp sáng tác hiệnthực chủ nghĩa Tuy nhiên, dới ánh sáng đờng lối văn nghệ của Đảng, văn họcmới, đồng thời với việc đề cao cái mới là chủ yếu, vẫn yêu cầu nhà văn phảiphê phán cái cũ một cách sâu sắc, vợt hẳn những thành tựu của văn học hiệnthực phê phán trớc cách mạng Chính vì vậy cho nên trong văn xuôi, bên cạnhyêu cầy xây dựng điển hình con ngời mới anh hùng của thời đại, vẫn cần cónhững điển hình phản diện thuộc các lực lợng và các giai cấp thù địch hoặcnhững bộ phận lạc hậu trong quần chúng nhân dân Với những điển hình ấy,nhà văn có thể làm nổi hơn lên hình ảnh con ngời mới, đồng thời giúp cho bạn

đọc đối chiếu mà thấy đợc sâu hơn vẻ đẹp của chế độ, khơi sâu thêm lòng cămthù đối với mọi thế lực lạc hậu, phản động đang âm mu cản trở hoặc chốngphá cách mạng

Đối với nhân dân ta, yêu nớc và căm thù luôn luôn là hai mặt của mộttình cảm thống nhất Xây dựng những điển hình về kẻ thù dân tộc trong vănxuôi để giúp cho sự nhận thức và nâng cao tình cảm căm thù đối với các loại

đế quốc xâm lợc cũ hoặc mới Do vậy, cũng là một yêu cầu quan trọng Hồi

đầu Cách mạng, bộ mặt của kẻ thù dân tộc đã có dịp hiện ra cụ thể qua hình

ảnh lạnh lùng khắc nghiệt của một tên chủ Tây trong "Mò sâm banh" củaNam Cao, hoặc một số hành động man rợ của bọn Nhật trong "ở tỉnh" của TôHoài Phải nhờ có ánh sáng và sức mạnh của Cách mạng, ngời viết mới có thểthâm nhập vào một vùng cấm trớc đây nhà văn chúng ta không mấy ai láchvào nổi

Tuy vậy hoàn cảnh khách quan thuận lợi cha đủ cho văn xuôi thu đợcnhững kết quả tốt về mặt này Bớc vào kháng chiến chống Pháp, để thể hiện

bộ mặt xâm lợc tàn bạo, hung hãn của kẻ thù, các nhà văn mới chỉ có thể giántiếp phác qua một vài tội ác của chúng trong khung cảnh một trận càn (vớicác hành động đốt phá, hãm hiếp, tra tấn) hoặc một trận oanh tạc của máybay Hình ảnh tên thực dân hoặc bọn lính viễn chinh nếu có xuất hiện đâu đó

thì chỉ mới là mấy nét thoáng nhạt, vội vàng nh đám tàn quân Sác tông Lơ pagơ trong "Ký sự Cao Lạng" của Nguyễn Huy Tởng hoặc tên Đồn trởng trong

"Đánh trận giặc lúa " của Bùi Hiển Các nhà văn chúng ta trong hoàn cảnhkháng chiến quả có nhiều khó khăn trong việc thâm nhập vào đời sống tâm lýcủa kẻ thù Từ sau 1954, khi có dịp trở lại đề tài cũ hoặc khi có yêu cầu nhìnnhận bộ mặt kẻ thù mới là Đế quốc Mỹ, nhìn chung chúng ta cũng cha có mộtbớc tiến thật đáng kể Tên Đơ Vanh Xi trong "Sóng gầm" của Nguyên Hồngtuy đợc xây dựng khá công phu nhng vẫn có nhiều nét lộ vẻ không đúng, donhà văn cha có vốn hiểu biết thật kỹ lỡng Mấy tên Tây trong "Đống rác cũ"của Nguyễn Công Hoan lại chỉ là mấy nét ký hoạ Gần đây nhất có đám phicông Mỹ bị bắt sống trên miền Bắc trong một số ký của Nguyễn Tuân Nhng

do đặc điểm của tuỳ bút, bộ mặt của chúng vẫn cha rõ, và cái thằng Mỹ nào

đó đợc nhắc đến trong bài "Tình rừng" thì lại quá sạch sẽ, văn minh, cha gây

đợc trong ta lòng căm thù đáng lẽ phải có

Cố nhiên, việc miêu tả kẻ thù đối với văn xuôi chúng ta một điều cầnthiết, nhng không phải là một yêu cầu bắt buộc đối với mọi tác phẩm Vả lại,cũng có tác phẩm nh "Sống nh anh" tuy không trực tiếp nói đến tên Mỹ cụ thểnào nhng bộ mặt tàn bạo, hèn nhát và bất lực của bọn xâm lợc vẫn hiện lênkhá rõ Nhng trong yêu cầu nhận thức sâu sắc hiện thực và giáo dục lòng cămthù cho quần chúng, việc mô tả bộ mặt kẻ thù không thể không có một tầmquan trọng nhất định Vấn đề đặt ra hiện nay là: ngời viết cần dụng côngnghiên cứu chúng một cách kỹ lỡng hơn nữa Mặt khác lý tởng thẩm mỹ củanhà văn phải đúng đắn, rõ ràng Những hình tợng phản diện thờng có ý nghĩanhận thức và giáo dục sâu sắc khi nhà văn có một phân tích đứng trên lập tr-ờng của giai cấp công nhân để làm phân biệt cho thật rõ mới cũ, đúng sai vàvạch hớng cho con ngời đấu tranh khắc phục chúng một cách có hiệu quả

II Nhân vật phản diện trong sáng tác của Anh Đức

1 Dụng ý nghệ thuật của Anh Đức trong việc thể hiện nhân vật phản diện:

Con ngời bao giờ cũng là vấn đề trung tâm của văn học mọi thời đại Nhà

thơ Đức J.Bêtơ đã nói "Nền văn học mới bao giờ cũng ra đời cùng lúc với con ngời mới" Văn học là một sáng tạo nghệ thuật Nhiệm vụ của các nhà văn là

sáng tác ra những con ngời mới trong tác phẩm nghệ thuật, họ tất yếu phảihình dung ra con ngời trên phơng diện nghệ thuật Chính trên sự hình dung đó

mà các nghệ sĩ đã làm ra cái mới cho nghệ thuật Không thể xây dựng cácnhân vật văn học nếu nh không hiểu cặn kẽ về con ngời trong cuộc sống Nh-

ng trong vô vàn những biểu hiện phong phú, phức tạp của hiện thực, ngòi bút

của nhà văn sẽ hớng về đâu, về những con ngời nào, những phơng trời nào củacon ngời để thực sự tạo ra sức hấp dẫn cho nghệ thuật, có ích cho cuộc đời Đó

là những câu hỏi thờng xuyên của các nhà văn, của ý thức nghệ thuật trongquá trình xây dựng nền văn học mới

Sáng tác của Anh Đức đề cập tới rất nhiều đề tài phong phú và sâu sắc

Bố cục hợp lý, hành văn trong sáng và giản dị Đặc biệt là cách thức xây dựngnhân vật Tác phẩm của Anh Đức thờng có hai tuyến nhân vật song song,tuyến nhân vật chính diện và tuyến nhân vật phản diện Chúng vừa đối lập,vừa bổ sung cho nhau, vạch rõ bản chất xã hội xấu xa của nhân vật phản diện

là một cách để Anh Đức đề cao, ngợi ca những nhân vật chính diện của mình.Với Anh Đức, xây dựng hình ảnh nhân vật phản diện là để phản ánh cuộc đấutranh ở miền Nam vô cùng gian khổ, đơng đầu với thế lực tàn bạo Để đạt tớithắng lợi cuối cùng, nhân dân miền Nam đã phải chịu nhiều mất mát, phải vợtqua rất nhiều khó khăn Và có khi phải trả giá rất đắt cho tự do Đồng thời,thông qua nhân vật phản diện, Anh Đức cũng khẳng định chân lý Cách mạng

từ ngàn xa: Cái ác sẽ bị trừng trị, nợ máu sẽ phải trả bằng máu … Đây cũngchính là điểm khác của Anh Đức với các nhà văn cùng thời Ông đã mạnh dạn

đề cập tới loại hình nhân vật rất mới mẻ so với nền văn học lúc ấy Vì vậy,nhân vật phản diện của Anh Đức có ý nghĩa sâu sắc, thể hiện nhiều chủ đề lớnlao lúc bấy giờ

a- Phản ảnh hiện thực cuộc sống một cách bao quát, toàn diện

Dẫu các cuộc chiến tranh và cách mạng chỉ là hiện tợng nhất thời, chỉ làcơn sốt của lịch sử, dẫu con số thời gian chiến tranh và cách mạng cộng lại làngắn ngủi rất nhiều so với những năm tháng hoà bình, nhng âm vang của nórất dài Nói nh lời Bô rít Vat xi li ép - một nhà văn Xô Viết:

"Những cuộc chiến tranh lớn có bắt đầu, nhng chẳng bao giờ có kết thúc Nó dai dẳng trên nớc mắt của những ngời vợ goá, ngời mẹ, nỗi buồn của những trẻ mồ côi, tiếng rên rỉ của ngời bị thơng Những vết thơng trên mặt đất biến dần, bãi chiến tròng xa thay bằng luống cày mới, nhng rất lâu, rất dài, trong mẫu bánh còn lu lại mùi vị chua của đất và thơng đau" - ( Văn hoá và

đời sống- số 6/1980)

Văn học miền Nam xuất hiện nhiều cây bút vết về thực tế cuộc chiếntranh ác liệt Hình ảnh miền Nam trong văn xuôi là hình ảnh những cảnh đauthơng đến tột cùng mà nhân dân ta đã phải trải qua trong những ngày giankhổ Hiện thực cách mạng xuất hiện trên nhiều trang viết với nhiều dau thơngmất mát Là một nhà văn có tài và nhạy cảm, đợc sống giữa ngời dân Nam Bộ

đáng mến, đáng yêu nhất trong những năm tháng sôi sục của cuộc khángchiến chống Mỹ, Anh Đức đã thu đợc một số thành công bớc đầu cho nhữngsáng tác của mình Những thành công của Anh Đức về bút ký là những thànhcông đầu tiên Tác phẩm của ông từ miền Nam gửi ra đợc chú ý trớc tiên lànhững bút ký Ký của Anh Đức giàu chất hiện thực và viết khá duyên dáng,nhất là những bút ký Anh Đức gửi cho nhà văn Nguyễn Tuân

"Gửi cho nhau những th tín, ký sự nói về các nơi chốn ta đặt chân đến, kể chuyện bà con ta ở đó đang sinh sống và chiến đấu ra sao ? Tác giả làm đ ợc

nh vậy cũng đủ để khoan khoái mà tự nhủ rằng: Dầu thằng Mỹ có ra sức ngăn cắt ( … những bút ) ta cũng cứ ung dung trò chuyện nh thờng"

"Bức th Cà Mau" viết từ Cà Mau dới hình thức bức th gửi cho nhà vănNguyễn Tuân để trao đổi tình cảm Nhng ở đây có một lợng thông tin rất lớn

về con ngời và cuộc chiến đấu của đất Mũi, mảnh đất cuối cùng của Tổ quốc Vùng đất Cà Mau trong thơ Xuân Diệu có cái "Mũi thuyền" chịu đựngsóng gió:

"Tổ quốc ta nh một con tàu Mũi thuyền ta đó mũi Cà Mau"

Với Sơn Nam thì đó là "hơng rừng Cà Mau" với đàn ong mật, đàn rắn,

đàn sấu U Minh … và nói về mùa khô trâu, những đàn hát bội giữa rừng,những cuộc đua ghe ngo và điệu hò trên sông nớc …

Còn đối với Anh Đức thì đó là mảnh đất xa xôi nhng đã có bao nỗi háo

hức muốn tìm hiểu nó "ở mũi Cà Mau, ngày nào cũng có máu hoà vào các dòng kinh nớc mặn, ngày nào cũng có đạn rốc két nổ phụp xuống rừng đớc, ngày nào cũng có từng đống dây thép gai vây quanh các ấp chiến lợc bị cuốn tung lên … những bút "

Nếu nh tính thời sự nóng hổi của ký miền Nam là điều mọi ngời nhìnnhận, thì trong những tuỳ bút của Anh Đức gửi Nguyễn Tuân, tính thời sự đó

đợc chính tác giả xác định ngay từ đầu, ông nói rằng những bài ký đó nhằmlàm cho độc giả hai miền biết cái cảnh tợng Bắc - Nam hiệp đồng đánh Mỹ Truyện và ký viết về ngời thật và việc thật đều có một tính chất chung làviết về những sự việc xảy ra trong cuộc đời và những con ngời có thật Nhàvăn viết ký luôn chú ý đảm bảo tính xác thực của hiện thực đời sống đợc phản

ánh trong tác phẩm Sự việc và con ngời trong ký phải xác thực hoàn toàn, có

địa chỉ hẳn hoi Đó là vì ký dựng lại sự thật đời sống cá biệt một cách sinh

động, chứ không xây dựng các hình tợng mang tính khái quát do tác giả thểhiện bằng suy tởng

Ký của Anh Đức ghi lại những mẩu hiện thực, những câu chuyện chiến

đấu, những sự tích anh hùng trên con đờng ông đi công tác hay tham gia cáccuộc hành quân Anh Đức nói chuyện thời sự và nói có duyên, hấp dẫn

Tác phẩm "Hòn đất"phản ánh cuộc chiến đấu của nhân dân miền Namtrong phong trào đồng khởi Đề tài về đồng khởi đã đợc nhiều nhà văn khaithác và có nhiều đóng góp quan trọng: Anh Đức với tác phẩm "Hòn đất" vàtập truyện "Bức th Cà Mau" Trần Hiếu Minh với tiểu thuyết "Rừng U Minh"

và tập Ký "Cửu Long cuộn sóng"; Phan Tứ với tập truyện "Về làng" và tiểuthuyết "Gia đình má Bảy" …

Vào những năm đầu thời kỳ Đồng khởi nhân dân miền Nam đã nhất tề

đứng dậy chống lại ách kìm kẹp của Mỹ - Nguỵ Nhân dân vùng Hòn đất đãvùng lên giành chính quyền Bọn địch đã tiến hành càn quét gồm hàng ngàntên hòng tiêu diệt chính quyền cách mạng ở vùng Hòn đất Nhân dân vùngHòn đất và trực tiếp là trung đội du kích đã giáng trả cho địch những đònnặng nề Bị giặc tấn công, một toán lực lợng vũ trang nhân dân mời mấy ngờiphải rút vào hang Hòn, sau là biển, cuối hang không có lối ra Địch vây trùngtrùng điệp điệp Cuộc chiến tranh nhân dân của vùng Hòn đất điển hình vềnhiều mặt Nó đợc tiến hành với tinh thần quật khởi và sức mạnh của nhân dân Cuộc chiến tranh chính nghĩa đã huy động đợc mọi lực lợng của xã hội,những chiến sĩ cách mạng đến cả những bộ phận trong hàng ngũ kẻ thù

Cuộc chiến đấu của nhân dân vùng Hòn đất không phải là tự phát mà là

tự giác dới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Đây là cuộc chiến đấu lấy ít thắngnhiều, lấy yếu thắng mạnh …

"Tại Hòn Đất, hơn một nghìn quân địch với những phơng tiện đầy đủ đã

bỏ cuộc sau ngót mời ngày đụng với mời chín ngời của ta Trong đó có hai em

bé bảy tuổi và mời ba tuổi, ba phụ nữ Với tiểu thuyết Hòn Đất, Anh Đức đã thành công ở chỗ cách mạng thế nào là sức mạnh thực sự của những ngời có

lý tởng, sôi sục căm thù, giàu tính chiến đấu, không hề khiếp sợ trớc một lũ

đầu trâu mặt ngựa đông về số lợng, dồi dào về bom đạn, nhng lại thiếu một cái cực kỳ quan trọng về tinh thần " (Trần Bạch Đằng)

Tuy nhiên, để có đợc thắng lợi đó, ngoài chiến công và những thuận lợi

ra, nhân dân ta còn phải vợt qua rất nhiều khó khăn, phải trả giá bằng xơngmáu của chính con em mình Má Sáu đã mất đi đứa con gái đầu yêu dấu BéThuý không còn đợc hởng sự chăm sóc của mẹ Nhân dân vùng Hòn đất mất

Sứ, ai cũng cảm thấy nh mình có lỗi, và lòng dấy lên một sự nhức nhối, hốihận Ai cũng tởng nh chính mình phải gánh lấy trách nhiệm ấy Đành rằng, tr-

ớc cuộc chống trả này, chị cha trực tiếp cầm súng nhng chị đã lo cho họ miếng

ăn, giọt nớc Có chị là có sự chăm sóc, có những bớc đi nhẹ nhàng không

động Có sự nhẹ nhàng đa cho là vì từ buổi lớn lên thành ngời con gái, chị đã

để lại trong lòng họ nhiều tình thơng mến Cũng giống nh dòng suối, lá cành,hoa quả, chị Sứ thuộc về Hòn đất, không tách ra đợc Chị thuộc về niềm hãnhdiện của xóm làng, kể cả sắc đẹp lẫn tính tình Hơn nữa chị còn là tấm gơngthuỷ chung

Ngay cả thắng Bé, con chú T Râu, mới mời bảy tuổi đã bị thơng ở tay khitham gia chiến đấu, phải chặt bỏ khúc tay đó, thắng Bé nhớ tới anh La VănCầu tự chặt tay mình, chỉ yêu cầu là làm cho mau Nó ao ớc "Phải chi cháukhông bị thơng …" có đau mấy Bé cũng cắn răng chịu, chỉ tiếc là mất mộtcánh tay Bé buồn là sợ không bắn súng đợc chớ không sợ tật Hồi vô du kích,

Bé ngẫm mình giết đợc tụi nó thì có khi mình cũng phải bị thơng Bé tính rủi

có chết, cũg không buồn khi tay lành rồi em cũng xin ở du kích để đợc tiếptục chiến đấu

Ngoài sự hi sinh, mất mát của chị Sứ và thằng Bé, chúng ta còn mất đinhiều đồng chí nữa nhng cái chết của họ là cái chết bất tử, cái chết để "gieomầm" nh cái chết của ngời chiến sĩ cách mạng trong truyện "Gieo mầm" củaNguyễn Thiều Nam Cuộc đọ sức giữa ta và địch, hình ảnh ngời chiến sĩ cáchmạng và kẻ thù ở đây đợc phát hiện một cách mới mẻ

Hiên là một chiến sĩ cách mạng trong thời kỳ đen tối (1957 - 1958) anh

bị thằng Tuân bắt giam Hai ngời vốn là bạn học Tuân đã tra khảo anh rất dãman nhng anh không đầu thú Cuối cùng hắn bắt anh lựa chọn một trong bacái chết: Nó bắn anh, bỏ anh vào bao tải đa xuống biển khơi và cột anh vào xe

ôtô kéo xác trên đờng, bà con đến xem … Anh cán bộ Hiên hóm hỉnh, yêu

đời, bình tĩnh, lạc quan cũng khinh miệt kẻ thù, cũng sẵn sàng hi sinh và cáchmạng, nhng tính cách này vẫn chiếu toả lên ánh sáng riêng của nó và khôngthể nào nhầm lẫn đợc Văng vẳng bên tai ta những suy nghĩ của Hiên trớc

"Cửa sổ cuộc đời", những lời đối đáp súc tích và thông minh của anh với tênchi trởng cảnh sát Bình thờng, anh Hiên không nghĩ đến cái chết nhng tronghoàn cảnh ấy, anh đã chọn cái chết thứ ba, thảm khốc cho bản thân và vợ connhng sẽ tố cáo đợc tội ác của giặc Trong cái chết đẫm máu bi thảm và cái tthế ngạo nghễ của anh đứng trớc kẻ thù chất chứa bao nhiêu là trí tuệ và tìnhcảm ở Hiên có một cái gì đó làm cho chúng ta liên tởng đến Nguyễn ĐứcThuận trong "Từ những cuộc chiến đấu ác liệt" thắng lợi trở về Nhà văn cũng

đã lựa chọn đợc một kết cấu và lời văn thích hơp để miêu tả tình huống và bảnchất của nhân vật: Giản dị, chặt chẽ, ít lời, nhiều ý.

Chính vì vậy mà Hoài Thanh cho rằng "Đọc "Hòn Đất" ta có thể hình dung ra cuộc chiến đấu của cả miền Nam Sự việc diễn ra ở đây y nh thật Từ việc ta bí thế rút vào hang, địch bao vây hang, ta lần ra suối lấy n ớc và địch ngăn suối bỏ thuốc độc cho đến việc đồng bào đất tranh và lính nguỵ phản chiến Tất cả những diễn biến phong phú ấy nói chung đều hợp lô gíc Và cuối cùng, cái việc nhất định phải xảy ra đã xảy ra: Ta thắng, địch thua mặc dù so với ta thì chúng rất nhiều quân, nhiều súng"

Truyện ngắn "Đất" của Anh Đức đã tái hiện một cách sinh động cuộc

đấu tranh của đồng bào miền Nam vào giai đoạn gian khổ, ác liệt nhất Chủ đềtác phẩm miêu tả sự đối đầu giữa một bên là gia đình ông Tám với bọn ác ôntrong việc dồn dân, lập ấp chiến lợc Nhng thông qua câu chuyện, tác giả

muốn nêu lên một chân lý "ở đâu có áp bức là ở đó có đấu tranh" và "khi đã

đẩy đến bớc đờng cùng thì họ chống lại quyết liệt dù phải đổ máu" Đồng thời

ở đây, tác tác giả đã khai thác làm nổi bật tinh thần yêu quê hơng đất nớc qua

sự hun đúc của truyền thống Chính cái chết của ông Tám đã làm thức dậycuộc đấu tranh: Con trai ông đã giám giết chết tên ác ôn trong vòng vây củabọn lính Cái chết ấy cũng đã làm thức tỉnh cả bọn lính, chúng không bắt tróianh Hai Cần mà bảo anh trốn đi để chúng tự lo liệu …

út Diệu, cô giáo ở xã Thạnh Tân đất Long An (truyện "Mùa gió") dạyhọc ở dới hầm, lấy hầm làm trờng học vì ở Thạnh Tân, bọn địch ném bomdày, tính ra mỗi đầu ngời có đến bốn trái bom Trẻ em đi học nh đi ra trậnvậy Khi mẹ cô mất, mọi ngời có ý chuyển cô đi nơi khác an toàn hơn nhng côkhông chịu, cô không muốn bỏ lũ trẻ, không muốn chúng phải chịu cảnh mùchữ Cô vẫn sống, chiến đấu cùng bà con và chờ đợi những bức th của anh traicùng ngời yêu gửi từ chiến trờng về

Tác phẩm của Anh Đức là cái nhìn của ngời trong cuộc nên dẫu làchuyện anh hùng, truyện kể là những sự tích anh hùng vào loại kỳ diêu nhấttrong lịch sử mà tuyệt nhiên không có một chút "lên gân" Trái lại vẫn hết sứcbình dị Từng có quyển truyện viết về chiến tranh cũng có giá trị mà từ đầu

đến cuối chỉ một mực bừng bừng lửa chiến đấu, trong tâm trí của chiến sĩngày này qua ngày khác, trong mấy chục ngày liền không hề thấp thoáng hình

ảnh một ngời mẹ, một ngời vợ, một đứa con Truyện của Anh Đức cũng kể vềcuộc chiến đấu rất ác liệt, nó cũng đòi hỏi những hi sinh rất lớn, khó mà nóihết đợc những đau sót của bà con ta Nhng trong khung cảnh chiến đấu ác liệt

ấy, ngời viết truyện vẫn trân trọng ghi lại giấc mơ của bé Thuý - một giấc mơ

tiên ở đây vẫn có đủ các thứ tình: Tình mẹ con, cha con, tình chị em, anh em,tình bà con xóm giềng, tình đồng bào đồng chí Mối tình nào cũng đằm thắmvô cùng mà hoàn toàn không có gì lạc điệu Tất cả đều hoà với nhau làm một,tất cả đều hớng vào chiến đấu Đặc biệt ở đây có những mối tình yêu rất đẹp,thể hiện một quan niệm mới về tình yêu, một sự gắn bó với nhau không phảitrong phòng trà, bên rặng liễu mà trong hầm sâu, trong lửa đạn, dìu dắt nhau,nơng tựa vào nhau, hoặc tởng nhớ đến nhau giữa cảnh nớc sôi lửa bỏng, giữacái sống, cái chết vì một lý tởng chung: Đôi bạn Quyên - Ngạn bắt đầu yêunhau từ trong gian nguy, họ hàng ngày gặp gỡ nhau ở hầm bí mật, thì giờ đâylại cảm thấy hạnh phúc đợc chiến đấu bên nhau ở miền Nam, tình yêu chânchính thờng nảy nở trong hoàn cảnh nh vậy.

Gần với Quyên - Ngạn là Quế và Hựu ("Khói") Quế là một sô gái mồcôi cha mẹ, cô ở với bà trong những năm bọn ác ôn còn lộng hành, du kíchphải ở dới hầm, gia đình cô nuôi Hựu dới hầm nhà, cô Quế đem cơm cho anh,vá áo cho anh Tình yêu giữa hai ngời nảy sinh từ đó Lồng chuyện tình yêuvào chuyện thời sự kháng chiến, bằng hình ảnh ẩn dụ (khói đốt đồng) tác giảmuốn khẳng định tình cảm của nhân dân đối với bộ đội nh đã khẳng định tìnhcảm của Quế đối với Hựu

Chính nhờ sự đoàn kết, gắn bó giữa nhân dân với bộ đội mà dù kẻ thù

có độc ác, dã man đến bao nhiêu, những mất mát hy sinh có phải trả giá nhiều

đến đâu thì nhân dân miền Nam vẫn kiên cờng đấu tranh dới sự lãnh đạo của

Đảng để giành đợc thắng lợi cuối cùng, giải phóng miền Nam, thống nhất nớcnhà

b Thấy đợc tội ác tàn bạo của kẻ thù:

Phản ánh cuộc chiến đấu và những cảnh sinh hoạt của nhân dân miềnNam, Anh Đức ghi trớc hết những tội ác của địch, lòng căm thù nóng bỏng vàkhí thế đấu tranh của nhân dân Những tội ác của giặc thật ghê tởm Hồi năm

1959 đen tối ở Cà Mau, có lần bọn Mỹ - Diệm đã từng sát hại nguyên một lòthan ngời Thi hài bà con bị chúng mổ bụng

" ở nông thôn, chúng bắt cán bộ cách mạng mổ bụng, moi gan ậ

Bầu Hang, chúng bắt 11 cán bộ ta rồi đa cột chèo bảo một anh nông dân đánh cán bộ Anh ta vứt cây cột chèo không đánh Địch bắn anh và giết luôn 11 cán bộ vứt xác dới Bàu, liệng vô rừng nớc Kẻ địch có lần đã mò xuống cớp thi hài nhằm phi tang tội ác của chúng".

Tìm giết những ngời kháng chiến cũ là việc chúng nghĩ đến trớc tiên.Cho phép bọn địa chủ giật lại ruộng đất của nhân dân là điều cần kíp, thuê

máy cày cày xốc lúa mới mọc trên ruộng của nhân dân Thế là nhân dân miềnNam bắt đầu ngập ngụa những máu Máu của ngời kháng chiến cũ chảy, máunhân dân xô xát vì bọn địa chủ phản động chảy Cái lối giết ngời của chúngcũng không đơn giản đâu ( Th tháng bảy).

ở thành thị chúng cổ động lối sống giả dối, gian trá, phát triển những

sòng bạc, tiệm hút, ổ mại dâm "chỗ nào đèn sáng nhất là chỗ của nó, chỗ nào

ăn ngon nhất là chỗ của nó Nó bỏ đô la ra mua gái, mua luôn cả tắc xi đa khách, mua máu ngời nghèo, mua bằng đô la xanh với đô la đỏ … những bút Điện và n ớc

"Ngân hàng máu quân giặc ở quận Gò Vấp có chuyện một bà lão ở xóm lao động đã bán máu mình năm, bảy lợt Mỗi lần bán máu xong, với số tiền

đó, bà lão nuôi miệng mình và mấy đứa cháu đợc một thời gian ngắn rồi lại phải đến ngân hàng máu quân đội giặc ở Gò Vấp đa tay mình cho bọn thầu mua đó kịp hút lấy những giọt máu cuối cùng" ("Dới một vầng sáng đục")

Tác phẩm của Anh Đức là những bản cáo trạng đanh thép về tội ác của

Mỹ - Nguỵ Chúng đã sử dụng lại bọn thổ phỉ Nguyễn Lạc Hoá - tàn quânQuốc dân Đảng Chúng đã kích động, dung túng cho quân lính Nguỵ đi đếnnhững tội ác man rợ khủng khiếp Ăn thịt ngời biết ngon, lấy máu ngời đembán - là những việc chỉ có ở thời Trung cổ dã man

Những quân xâm lợc từ xa xa đến Việt Nam đã tàn hại cả côn trùng thảomộc, đã "Nớng dân đen trên ngọn lửa hung tàn", đã "Vùi con đỏ dới hầm taivạ" những tên lính thực dân lê dơng đã hãm hiếp phụ nữ, bà già, trẻ em, thoảmãn thú tính, rồi chúng mổ bụng, cắt vú … Chính chúng đã giết chị Mạc ThịBởi bằng cách cắt tiết Nhng đối với thời Mỹ Nguỵ ở miền Nam dờng nh mọitội ác, mọi thú tính đều tập trung lại tăng đến cùng cực mức tàn bạo

"Có tên lúc đến nhà thờ mới vừa ăn xong gan ngời xào, có tên trớc giờ

x-ng tội còn tranh thủ dội nớc sôi vào chiếc lu nhốt x-ngời cho x-ngời chịu tội bóc tuột lớp da mà lũ giặc gọi là "làm lông" để sau khi đi nhà thờ về là chúng bắt tay pha thịt nấu nớng Những chuyện về bọn Nguyễn Lạc Hoá khiến tôi nhớ tên Đèo Văn Long trong bài Một chút tiểu sử và một bản lý lịch và bài xoè“Một chút tiểu sử và một bản lý lịch” và bài xoè ” và bài xoè

của anh ở Tây Bắc, ngời con gái bị giết sau tối xoè đã là một chuyện bi thảm rồi Nhng ở Bình Hng ngày nay, chúng chẳng cần xoè hát gì cả, chúng nó đi càn quét các vùng lân cận, bắt con em chúng ta về lập nên nhà chứa cho lính Tên nào vô nhà chứa mấy lần đều có ghi sổ Đến cuối tháng, tên Nguyễn Lạc Hoá sẽ khấu trừ vào sổ lơng của họ Chuyện Bình Hng là cả một chuyện đau lòng, rùng rợn về con ngời, bởi vì chúng nó cũng là con ngời"

Bọn ăn thịt ngời tới mức độ đã biết ngon, biết chế biến ra cách xào nấu,biết lỗ tai ngời và bàn tay ngời là ngon nhất Giành nhau một cái mật ngời,chúng có thể đâm nhau, bắn nhau bởi vì một cái mật có thể bán đợc 1000

đồng, nghe nói nay đã lên tới 1500 đồng, 1800 đồng ở Sài Gòn có bọn thầumua, chẳng sợ ế Bọn Diệm thì gọi Bình Hng là "Biệt khu Hải Yến bất khảxâm phạm" Bọn Kennơđi tặng Bình Hng tên "Ngôi sao của thế giới tự do".Chỉ có bà con Cà Mau gọi Bình Hng đúng với caí tên của nó "Địa ngục Mỹ -Diệm - Tởng" ("Bức th Cà Mau")

Đọc bút ký "Bức th Cà Mau"thấy nhân vật Xăm trong "Hòn Đất" khôngphải là h cấu, bịa đặt, cờng điệu lên Xăm chỉ là một trong số rất nhiều tên línhnguỵ ác ôn, mất hết tính ngời mà Mỹ - Nguỵ đã sinh ra nó Sự tàn bạo ở thờinào cũng vậy, là bản chất của bóc lột, ăn cớp của bọn thực dân xâm lợc.Nguyên nhân sâu xa là những kẻ cớp, xâm lợc, bóc lột, không coi con ngời vànhững quan hệ con ngời bằng giá trị thuận lợi, bằng lợi ích vật chất

Nguyễn Trung Thành đã xây dựng nhân vật Dục với tội ác dã man: Dùnggây đánh chết mẹ con Mai, dùng nhựa xà nu đốt đi mời đầu ngón tay của Trú.Hành động ấy đợc xem là dã nam, tàn bạo Nhng Dục cha phải là một tínhcách điển hình trong văn học Đến sáng tác của Anh Đức, chúng ta thấy rõ bộmặt của những kẻ khát máu đợc thể hiện tập trung nhất và rõ nét nhất Xăm

đợc miêu tả từ hình dáng, hành động đến ngôn ngữ, cử chỉ … Tất cả đều gópphần đắc lực khắc hoạ rõ chân dung của một tên tay sai khét tiếng này Thằng

Xăm - "Tên Trung uý chỉ huy Đại đội biệt kích có đôi mắt trắng dã Hắn mặc

bộ đồ rằn ri thuỷ quân lục chiến gợn hình sóng biển bó sát lấy khổ ngời rất lực lỡng

Đầu hắn đội cái kết vải vằn vện có ba mảnh vải để che gáy và che hai bên mang tai Nơi đùi thằng Xăm đeo sề sệ khẩu súng ngắn côn 12, bao da súng màu hung hung gần giống màu da mặt của hắn Ngoài ra, hắn còn khoác một khẩu cạc - bin và một cái cúp cúp" (cúp cúp : Một loại dao Mỹ hơi

dài)

Những tên lính biệt kích trong Đại đội hắn đều ăn mặc giống nh hắn,

đeo cạc - bin hoặc tôm - xông, tên nào cũng có dao găm Mỹ và tên nào cũng hung tợn … những bút ".

Qua đoạn văn miêu tả cái Đại đội biệt kích do thằng Trung uý Xăm chỉ

huy ấy, ta thấy rõ tính chất đầu trâu mặt ngựa của chúng "Cả bọn mặt gằm gằm, lạnh lùng " hung tợn Chúng nghe nói lần này đợc về Hòn Đất thì "Cời nhăn nhở, thích thú" vì chúng đang "nghĩ tới sự vơ vét, sự ăn uống và sự c- ỡng bức … những bút ", " Chúng kháo nhau, kể tỉ mỉ cho nhau nghe đã hiếp những phụ nữ ở đó ra sao", "đã xé đợc bao nhiêu cái quần lãnh của họ", chúng "đập

đầu Việt Cộng bằng cột chèo, óc sọ vỡ bắn tung toé" ra sao Bản thân thằng

Xăm là một điển hình khá phong phú về mặt bản chất độc ác man rợ củathằng địch Từ hình dáng bên ngoài đến tâm hồn bên trong, nó là hiện thâncủa một con quỷ sứ khát máu, một thứ yêu tinh quỷ quái ở cái thế giới âm ty

nào đó "Đang đi, bỗng tên Trung uý tạt ngang vào một quán giải khát ở giữa phố Hắn ngang nhiên vớ lấy một chai la ve (la ve: rợu bia) đa mắt nháy ngời chủ quán Hoa Kiều một cái rồi đi ra Vừa đi hắn vừa rút soạt lỡi dao bên hông Một tay hắn cầm chai la ve giơ lên, một tay hắn trở sống dao phạt mạnh ngang cỏ chai, cổ chai văng toạc đi, bia rợu trào ra Hắn dừng lại ngửa

cổ đa chai la ve rót vào miệng Hắn uống hết hai phần ba chai rồi đa cho tên lính đi trớc Tên lính cầm chai la ve khoái trá uống nốt chỗ còn lại Chừng nh tên lính này đã quen uống nh vậy nhiều lần rồi … những bút "

Hay, ở một đoạn khác, khi tả thằng Xăm ăn uống, Anh Đức cũng tả:

"Hắn mở nút chai, đa ngay lên miệng tợp ngay một hớp, rồi một hớp nữa Cầm bi đông đa cho tên lính, tay hắn chộp lấy đùi gà quay đa lên miệng cắn, dứt ra, nhai nghiến ngấu Những chiếc răng vàng trong mồm hắn sáng loá, nhồm nhoàm Hắn đa tay quệt mỡ gà dính ở hai bên mép Tên lính cùng ăn, cùng uống với hắn coi hơi cóm róm nhng có vẻ hể hả Thằng Xăm tu rợu ừng

ực, hắn "khà" một tiếng khoái trá rồi xé thịt gà ăn.

Thằng Trung uý biệt lích ngà ngà rợu ấy chới với đứng lên, đa hai tay cào cào vào sờn Hắn ngớc nhìn mặt trời, miệng lẩm nhẩm một câu chửi tục chỉ có mỗi mình hắn hiểu rồi nhe răng cời không thành tiếng Bọn lính cũng

đã có nhiều đứa say nh hắn "

Mặc dù có lệnh cấm vào phố nhng chúng vẫn lén đi mua rợu, mua thêm

la ve và đồ nhậu Lệnh cấm là lệnh của Bộ chỉ huy hành quân, nhng các tênchỉ huy đơn vị không cấm lính của chúng Thằng Xăm chẳng những khôngcấm mà hắn còn ó ré (la ầm) nhậu nhẹt cùng bọn đàn em biệt kích Bọn này

không ngớt mời mọc, tán tụng hắn Tên nào cũng đều gọi hắn bằng Anh Hai,thằng Xăm hể hả khi nghe những câu ấy Hắn uống hết, không từ chối một ai.Hắn quả là một thẳng biệt kích mạnh rợu Hắn uống nhiều mà không say mấy.Cặp mắt bình thờng trắng dã của hắn nay đỏ nên nh có pha ánh sáng và hoemáu Bọn biêt kích ác ôn thân tín ngồi vây quanh Những tên này đã phục sợthằng Xăm trong các cuộc đánh phá giết ngời bao nhiêu thì chúng càng phụcthằng Xăm trong nhậu nhẹt bấy nhiều.

"Thằng Xăm cởi phanh áo, hai cổ tay đeo không biết bao nhiêu dây bùa

cà tha vàng hoặc đỏ và trên bộ ngực nở nang của hắn lại lủng lẳng một sợi dây chuyền buộc cái mặt chằn (Chồn tinh, yêu quái) bằng ngà có nanh vàng chìa ra coi rất dễ sợ Cái mặt chằn với những dây cà tha ấy, thằng Xăm coi

nh bùa hộ mạng của hắn"

Thằng Xăm từ bé đến lớn ở với tên chủ Mu - Một tên địa chủ ngời Việt.Trớc kia làm bá chủ vùng Hòn, đợc nâng niu, càng lớn càng giống chủ Mu vềmọi mặt Thằng Xăm gắn bó với cha nó ngay từ những ngày cha nó độc chiếmbán ra từng thớc khố Ngay từ những miếng cơm trên Hòn Nó ở trong ngôinhà nền đúc phòng tô Ngôi nhà ấy hồi kháng chiến đã bị phá và vờn đất cũng

bị cách mạng lấy chia cho dân Chủ Mu bỏ chạy lên Rạch Giá Mãi hoà bìnhlập lại, y trở về với thằng Xăm bây giờ đã là Thiếu uý quân đội tay sai Diệm

Y giật đất, cất lại nhà và cùng thằng con trai trả thù cách mạng với tất cả nỗicăm oán chất chứa trong bao năm Thằng Xăm còn độc địa hơn cả cha nó vìchính tay nó cầm súng Mỹ và đi theo nó có cả một bầy ác ôn liều mạng nhất

đợc nó tuyển từ các đồn lẻ quanh vùng Bọn biệt kích của thằng Xăm thằngnào cũng chạy nh ngựa, chúng rợt rà (đuổi riết) cán bộ trên đồng trắng, mòvào các khu rừng tràm, đánh phá căn cứ cách mạng cả ngày lẫn đêm Có khigiữa đêm ma tầm tã hoặc lúc trời vừa rạng sáng, súng của chúng nổ ran Bàcon trên Hòn mỗi khi nghe tiếng súng của bọn thắng Xăm ai cũng lo sợ nghĩ

đến con mình, cháu mình và những ngời cán bộ thân thiết của mình vừa ngãxuống

Bọn lính bây giờ ít đứa nghĩ đến cái chết, mà chỉ nghĩ tới sự vơ vét, sự ănuống và cỡng hiếp Trong bọn này, có tên đã biết Hòn đất, ở đó, chúng đã làmbất cứ chuyện gì chúng có thể làm đợc Chúng đã kháo với nhau và chúng kểcho bọn khác nghe, giả dụ nh muốn ăn thịt trâu, chúng chỉ cần ngắm chotrúng đích những con trâu ăn cỏ trên triền Hòn và nổ súng Cũng có tên bảochính tay nó đã đập đầu Việt cộng bằng cột chèo, đập vỡ óc văng tung tóe cảvào áo Chúng kháo nhau rằng ở đấy, "anh Hai" đã mổ rất nhiêu ngời, mổ rất

khéo, chỉ cần chọc một nhát dao nơi chấn thuỷ, lách chệch lên, đờng dao rạchchỉ vừa đủ thọc bốn ngón tay vào để bợ trọn buồng gan ra.

Thật là thằng Xăm đã mổ rất nhiều ngời, nên trong đám ác ôn, hắn nổitiếng là đứa mổ gan lấy mật ngời gọn lẹ nhất Nhng hắn không chỉ khéo mổlấy gan và mật Hắn còn có nhiều cách giết ngời lạ lùng, quái gở hơn Dòngmáu của hắn chính là dòng máu của cha hắn - ngời ta nói, thằng Xăm khôngcòn chút máu nào của bà Cà Xợi, tức là mẹ hắn - là một ngời đàn bà Khơ-Meuất ức và đau khổ suốt đời đến nay vẫn còn nh diên dại

Nh vậy, về thú tính của thằng Xăm còn đi xa hơn bọn lính biệt kính của

nó nhiều Bọn này rất phục cái tài ăn thịt ngời của nó "Sau lúc hiếp phụ nữ, hắn còn cắn vào đầu vú họ, hút máu và nói rằng máu đàn bà bổ hơn máu đàn

ông" Nó là một con thú dữ thật sự Nếu còn một chút tình ngời nào đó thì

chính là lúc nó gặp mẹ và em gái nó Mà ngay cả hôm đến thăm bà Cà Xợi,mồm nó còn dính máu tơi ở bên mép Nhng thằng Xăm đâu phải từ dới địangục chui lên Nó là sản phẩm chính cống của chế độ thực dân cũ, cộng với

máu tham lợi, tham của, tham ăn và dâm dật của tên "địa chủ thủ Mu- cha nó", pha thêm một thứ ngổ ngáo, man rợ kiểu Mỹ.

Ngòi bút của Anh Đức đã biết chĩa thẳng vào mặt đế quốc Mỹ- tên trùm

đế quốc hiếu chiến, kẻ thù nguy hiểm nhất của nhân loại Giặc Mỹ đã dộibom, trút đạn lên tất cả những gì chúng ta ấp ủ, nâng niu Chỗ nào có cuộcsống làm ăn, xây dựng là chỗ đó giặc Mỹ đến tàn phá, triệt hạ Và đau xót hơncả, bà còn, anh em thân thuộc, mỗi ngời với những niềm vui, hy vọng đã bị

bọn Mỹ và tay sai giết chóc " mổ bụng ăn gan, lấy mật", "thả trôi sông", chặt

đầu đem trâu bừa"… những bútTất cả những nhân vật quần chúng Anh Đức mô tả đều

"có khoản ghi nợ tội ác giặc Mỹ đối với bản thân mình, đối với dân tộc mình "

("Vào mùa nắng")

Hình ảnh ét - Oét Oai - tơ trong truyện "Thằng Mỹ" hiện ra dới ngòi bútcủa ông là một tên cao bồi Sicagô chính hiệu, đợc vũ trang đến tận răng ởhắn, cái "Văn minh Hoa Kỳ" và cái dã man Trung cổ kết hợp với nhau đến lànhịp nhàng "Gái + rợu + máu" là cái công thức sống đồi bại, dã man đến làthú vật của hắn Hắn tàn ác mà nhát gan, nham hiểm mà không thông minh,giầu mà không mạnh Hình ảnh hắn khá tiêu biểu cho bản chất đế quốc Mỹ

Và chính bản chất dã man ấy đã dần dần chuyển sang những tên tay sai làmviệc cho chúng Tội ác và bản chất dã man của Et- oét Oai- tơ đợc bộc lộ rõnhất trong việc hắn tra tấn và cho chó cắn chết ông lão Hai Ông lão bị tra tấn

dã man ngay trên cái "sân phơi lúa, nơi hãy còn dựng một cái bồ đạp và những bó lúa néo Chòm râu bạc bê bết máu của ông lấm tấm dính theo

những hạt lúa" Hành động đó cho thấy bản chất dã man và tội ác man rợ của

tên Mỹ Et- Oét Oai- tơ nói riêng, của bọn Mỹ nói chung Chúng đã đã tạo ranhững tên quận trởng ác ôn, những thằng Xăm mất hết tính ngời, tình đồngloại, đồng bào Chúng nó có thể bắn giết thả cửa, đã dám ăn gan, uống mật

đồng bào mình Anh Đức đã không ngần ngại khi miêu tả những hành độngcủa chúng

Bộ mặt kẻ thù, những mảng đen tối trong đời sống luôn luôn đợc nhà văn

đặt vào đúng vị trí của chúng, khiến cho ta căm ghét và cảnh giác chứ khôngphải để cho ta ớn ngợp hoặc kinh sợ Nhng chính sự có mặt đó đã góp phầncho ta hiểu tính chất cực kỳ gian khổ ác liệt của cách mạng miền Nam Sống

trong cái không khí "những binh lính và các loại ngời Mỹ, bọn đánh thuê mà bóng dáng nh muốn che lấp cả Sài Gòn, biến Sài Gòn thành xa lạ, tủi hổ, nhục nhã … những bút ("Sài Gòn ta đó" - Trần Hiếu Minh), nhân dân miền Nam đã phải "

chịu rất nhiều những khó khăn, gian khổ, những đau thơng, mất mát Miêu tảchân thực cuộc sống ngột ngạt ấy chính là một cách để nhà văn Anh Đức phản

trong cuộc đọ sức với kẻ thù "Vì khát vọng cuộc sống nh ở ngoài Bắc nên con ngời ta dám chết" Đó là lời khẳng định của nhà văn và cũng là lời ca ngợi

nhất đối với chúng ta - những con ngời sống và làm việc ở một nửa phần Tổquốc

Trở lại không khí Cà Mau những năm tháng đen tối, uất hận Kẻ thù tànbạo nh vậy, bà con ta lẽ nào chịu hết, phải cầm vũ khí mà giành lại sự sống,giành lại quyền làm ngời cho một ngời, một gia đình, một xóm ấp, một dântộc ,Tổ quốc Sinh ra làm ngời, nào ai ham muốn chết chóc, ai không sợ chếtchóc - nhng không lẽ ngồi chịu cho lũ giặc đến giết mình ?

"Trong cuộc chiến đấu này, con em ta đã ra tiền tuyến trớc tuổi Đó là

điều khiến tấm lòng các bà mẹ vừa kiêu hãnh, vừa xót xa Một bà má ở U Minh vữa tiễn con trai 17 tuổi đi bộ đội, bảo tôi với giọng nghẹn ngào:

- Biết làm sao bây giờ, hả con ? Má sợ con má nó chết lắm Nhng má không thể giữ nó ở nhà với má đợc !

Về văn học, cái mâu thuẫn xâu xé trong cõi lòng bà mẹ miền Nam nh vậy gọi là gì ? Sự thật thì chẳng có bà mẹ nào muốn con mình chết cả Chẳng qua là vì lẽ sống ở dây đổi bằng máu, không thể kỳ kèo tiếng một, tiếng hai với kẻ thù đợc" ("Bức th Cà Mau")

Câu nói giản dị, mộc mạc của bà mẹ miền Nam hàm chứa một sự thậtlịch sử vĩ đại Hơn hai mơi năm sau chiến tranh, những ngời Mỹ có tráchnhiệm cao nhất, khi trở lại Việt Nam đã nhận ra sai lầm của mình Và chúng

ta, một chân lý đơn giản nh vậy đã phải hi sinh biết bao nhiêu xơng máu,không chỉ mất mát về xơng máu mà đất nớc, môi sinh, dân tộc bị tàn phá Đờisống tinh thần, tình cảm bị tàn phá Di hại của chiến tranh còn đè nặng lên baothế hệ ngời Việt Nam

Trong túi áo của một tên lính Mỹ bị chết có một cuốn sổ nhỏ ghi: "Bom

na pan đã ném hai mơi quả, đạn rốc két đã bắn bốn mơi ba trái" Thế có

nghĩa là mấy hôm ấy nhà cửa đồng bào đã cháy, các em bé và các bà mẹ đãchết, cây ăn quả ngã gục Dòng chữ ghi một cách ngắn gọn, tàn nhẫn Tội áccủa chúng đợc cụ thể hoá bằng số lợng bom và đạn

"Hòn đất" là nơi đã xảy ra nhiều cuộc đấu tranh ác liệt Có một tên địa chủ gian ác ở vùng này bỏ chạy ra thành phố theo giặc hồi kháng chiến Ruộng đất của hắn bị cách mạng lấy chia cho nông dân Sau năm 1955, hắn quay trở về cùng một lũ ác ôn, cắm bót và tuyên bố những nông dân nào làm ruộng trên đất của hắn từ nay đều phải nộp tô và đều phải chịu truy tô cả những năm trớc Tất nhiên, nhân dân đâu có chịu Thằng địa chủ nói: "Nếu vậy tao sẽ lấy đất lại ráo, cho tụi bây chết đói !"

Hắn nói rồi làm thật, mỗi buổi sáng hắn thuê 4 chiếc xe máy cày t trênquận Tri Tôn chạy xuống Hòn Đất cày xốc lên tất cả những cây lúa sạ mớimọc trên ruộng Cùng đi ra ruộng với hắn có cả một trung đội toàn là lính ác

ôn, súng ghìm trong tay … Tên địa chủ hùng hùng hổ hổ, lính bắn doạ bà con,

bà con vẫn kiên quyết ôm lấy mặt ruộng không nhúc nhích Tên địa chủkhông dám ra lệnh bắn thiệt vì lính của hắn có 40 đứa mà bà con thì đông tớihàng ngàn

Tên địa chủ ác ôn kiêm sếp bót … về sau đã mổ bụng và moi gan hàngtrăm nông dân … Sở dĩ tại miền Nam đã đẻ ra những hành động tội ác man rợnhất, ấy là vì mối mâu thuẫn trong này đã bị dồn tới kịch liệt nhất Bọn địachủ phản động và bọn t sản mại bản làm tay sai cho giặc Mỹ đã để lộ hết thútính của chúng Ngợc lại, nhân dân chủ yếu là nhân dân dới sự lãnh đạo củaMặt trận cũng bộc lộ khả năng vững mạnh của mình

Đọc "Hòn đất" điều làm ta rất thích thú là cảm thấy sự việc xảy ra y nhtrong cuộc sống Cuộc sống ở đây khắc nghiệt, khẩn trơng nhng không chỉ cómặt căng thẳng, cuộc sống của những con ngời hai mơi năm liền không có đợcgiấc ngủ yên lành, nhng lại cũng rất lạc quan, yêu đời

Những cảnh, những ngời ở đây có cái gì độc đáo, hấp dẫn vừa Việt Namvừa Nam bộ Gia đình má Sáu Thật là tiêu biểu Chúng ta thấy có cái gì rất

đau sót, hay nói nh Quyên "Thật ác quá" Bảy năm trời cha con không hề biết

mặt nhau, vợ chồng không hề biết tin nhau ở ngoài Bắc thì cũng là ở trong

n-ớc mình, vậy mà bảy năm trời bao nhiêu th gửi đều lạc mất…

Hình ảnh bé Thuý … Từ từ giơ tấm ảnh ba lên, còn tay nó cầm chiếc g- "

ơng soi" là một hình ảnh thật cảm động và đau sót Con bé coi mặt nó trong

g-ơng và coi mặt ba nó trong ảnh Nó coi đi, coi lại coi ba nó và nó có giốngnhau không, từ mắt đến mũi, từ miêng đến vành tai Nó mừng rơn lên khi thấymắt, mũi và miệng ba nó giống nó ghê Nó hi vọng rằng mọi nét giữa nó và

ba nó đều giống, vì nó yêu ba nó lắm Tình yêu ấy đợc gieo vào tâm khảm trẻthơ của nó bắt đầu từ khi nó đợc biết trên đời này nó còn có một ngời cha Nóvẫn tin rằng cái gì ba nó cũng tốt, cũng hay và nhất định ba nó yêu nó hơn cả.Hồi sáng khi mẹ nó đa nó xem tấm ảnh, bảo ngời trong ảnh là ba nó, thì nó tinngay Cũng có phần là mẹ nó bao giờ cũng nói thật, nhng chính khi coi ảnh,

nó cứ ngờ ngợ nh đã có lần gặp ba nó rồi Thực ra thì nó đã gặp ba nó trong trítởng tợng trẻ thơ của nó, qua những lời kể của mẹ

Nếu nh trong những năm gian khổ, mọi ngời đều phải vất vả chịu đựng,thì ở Sứ, chị còn cộng thêm sự vất vả khác mà mọi ngời không có Sự vất vảcủa ngời vợ trẻ có chồng tập kết Đứa con gái vừa là kết quả của tình yêu th-

ơng chồng vợ, vừa là sự hiện diện của chị, của anh Sự an ủi của chị Sứ ở đâynhiều lắm Bảy, tám năm nay tình yêu của Sứ là ở đấy, ở nơi đứa con gái bébỏng, ngoan xinh, nửa của chị, nửa của chồng hiện còn ở ngoài Bắc Chị Sứ trẻtrung có chồng tập kết ra Bắc mới nhận đợc có một bức th, chị có con thơ cầnphải nuôi cho khôn lớn, còn mẹ già để phụng dỡng Chị là ngời đáng đợc sốngnhất, muốn sống nhất; Nhng rủi thay, chị bị địch bắt khi đi lấy nớc, chị can

đảm lựa chọn cái chết tiết nghĩa

Má Sáu - năm 58 , một thử thách dữ dội nhất xảy đến với mẹ Mẹ là ngờixông tới trớc tiên trong một đoàn biểu tình, mũi súng của thằng Xăm đã chĩathẳng vào ngực mẹ Tình thế rất căng, thằng Xăm ác ôn lắm, nó dám bắn bà

mẹ nh chơi Nếu lúc đó, mẹ Sáu lùi lại thì cuộc đấu tranh đã là nh hỏng Nhngkhông, mẹ Sáu không lùi lại Má Sáu - mẹ của Sứ, là một bà má Nam bộ yêunớc và anh hùng một cách hết sức bình dị , chồng và đứa con đầu đã hi sinh,má sống goá bụa

Khi Sứ bị treo trên cây, hơn cả con mình mẹ Sáu còn oằn oại gấp bội.Nhng muốn giữ lấy con, mẹ càng không thể nói những lời bọn giặc muốn mẹnói Thiêng liêng hơn đứa con của mẹ là cuộc cách mạng mà mẹ suốt đời tin t-ởng và gắn bó Tâm trạng vô cùng đau khổ mà vẫn trung thành với cách mạng Khi đám tang của Sứ thành đám biểu tình, má Sáu đi đầu, trong khi tim má

…

đau nhói vì cái chết của đứa con gái yêu

Bên cạnh nỗi đau đớn của má Sáu là cái xã hội phải chịu đựng những đaukhổ, bi kịch của một ngời mẹ đẻ ra một tên ác ôn tàn hại cả xóm làng Trớckia bà là cô gái Khơ Me xinh đẹp với nớc da nâu rám mặn mà và dáng ngờiuyển chuyển Tên Chủ Mu, một tên địa chủ ngời Việt ngày xa làm bá chủvùng Hòn đã ép cô gái Cà Xợi xinh đẹp về ở với hắn Sau khi đẻ ra thằngXăm, tên Chủ Mu bắt đầu không ngó ngàng đến Cà Xợi nữa … Bà Cà Xợi

nghĩ đến thắng Xăm, một giọt máu của bà và giờ đây là một kẻ lạc loài "… những bút Xăm ơi … những bút mày là con dao độc ác cứa đứt mẹ mày ra khỏi mọi ng ời " Phải

chăng ngời mẹ ấy cũng có lỗi bởi vì đã nuôi dỡng cái mầm tội ác nó lớn lên vàtrở thành cái án ghê gớm nhất Ngời dân xứ Hòn không nghĩ thế và mọi ngời

đa cánh tay rộng mở đỡ lấy ngời mẹ đau khổ Cho dù ở Hòn Đất hay ở khắpthế gian, ngời mẹ nào mà chẳng có nỗi đau khổ riêng của mình Nhng cũng ít

co ngời mẹ nào lại có nỗi đau khổ nh bà Cà Xợi Bảy năm nay, bà Cà Xợi ởtrong trạng thái nh điên, nh không điên Nét mặt bà ngơ ngác, khoé mắt bàcàng tím đậm và ngời ta ít thấy bà đi ra đờng ban ngày Bà chỉ hay ra đờng lúcbóng đêm sụp xuống Có lẽ bà nghĩ rằng: Đêm đen sẽ phủ kín để không ainhìn thấy bà Ai ngời ta uống rợu vào thì quên hết mọi sự, chớ bà thì ngợc lại,càng uống bà càng tỉnh táo và nhớ hết Bà không quên ngày bà đợc cách mạngcấp đất, rồi thì là thằng Xăm với những bà con anh em bị nó mổ bụng, đập

đầu

Văn học cách mạng của chúng ta có đặc trng rõ nhất, bao trùm nhất làchất bi kịch sử thi hùng tráng, dữ dội Nó phản ánh, hàm chứa những bi kịchlớn, những xung đột quyết liệt của thời đại Song ở mỗi nhà văn, đặc trng nàythể hiện trên nhiều sắc độ khác nhau ở một số tác giả, bi kịch sử thi tung tràn