Các hoạt động dạy –học Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Kiểm tra 2 HS - 2 HS lần lượt đọc đoạn văn đă - GV nhận xét làm trong tiết tập làm văn trước Các em đă biết thế nà[r]
Trang 1TUẦN 2 Thứ hai ngày tháng năm
Môn: Tập đọc
Nghìn năm văn hiến
1 Mục tiêu:
1 Biết đọc một văn bảng có bảng thống kê giới thiệu truyền thống văn hóa
Việt Nam –đọc rõ ràng, rành mạch với giọng tự hào
2 Hiểu nội dung bài: Việt Nam có truyền thống khoa cử lâu đời Đó là bằng
chứng về nền văn hiến lâu đời của nước ta
2 Đồ dùng dạy- học
-Tranh minh họa bài đọc trong SGK
- Bảng phụ viết sẵn bảng thống kê
3 Các hoạt động dạy –học
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
.Đọc từ đầu đến chín vàng bài Quang
cảnh làng mạc ngày mùa
+/ Em hăy kể tên những sự vật trong bài
có màu vàng và từ chỉ màu vàng đó
Đọc phần còn lại
+/ Vì sao có thể nói bài văn thể hiện tình
yêu tha thiết của tác giả đối với quê
- Các màu vàng xuộm, vàng hoe,vàng lịm vàng ối…
-Phải là người có tình yêu quêhương tha thiết mới viết được bàivăn hay như vậy
Đất nước ta có nền văn hiến lâu đời
Quốc Tử Giámlà một chứng tích hùng
hồn về nền văn hiến đó Hôm nay, cô và
các em sẽ đến thăm Văn Miếu, một địa
danh nổi tiếng ở thủ đô Hà Nội qua bài
tập đọc: Nghìn năm văn hiến
- HS lắng nghe
HĐ1: 1 HS đọc cả bài một lượt
-Đọc rõ ràng, rành mạch, thể hiện niềm tự
hào về truyền thống văn hiến của dân tộc
-Đọc bảng thống kê theo hàng ngang
HĐ2: HS đọc đoạn nối tiếp
- GV chia đoạn: 3 đoạn
Đoạn 1: Từ đầu đến 2500 tiến sĩ
Đ oạn 2: Tiếp theo đến hết bảng
Trang 2+/ Triều đại nào tổ chức nhiều khoa thi
nhất ?Triều đại nào có tiến sĩ nhiều nhất ?
Nhiều trạng nguyên nhất ?
Đoạn 3:
+/ Ngày nay trong Văn Miếu ,còn có
chứng tích gì về một nền văn hiến lâu
đời ?
+/ Bài văn giúp em hiểu gì về nền văn
hiến Việt Nam?
HS đọc thầm đoạn 1+ chú giải(SGK)
+/ Ngạc nhiên vì biết nước ta đă mởkhoa thi tiến sĩ từ năm 1075, mở sớmhơn Châu Âu hơn nữa thế kĩ Bằngtiến sĩ châu Âu mới được cấptừ năm
1130
Ý1: V.Nam có truyền thống khoa cử
lâu đời.
Đoạn2: Đọc thầm và phân tích bảng thống kê
-Triều đại tổ chức nhiều khoa thinhất: triều Hậu Lê-34 khoa thi
-Triều đại có nhiều tiến sĩ nhất:triều đại Nguyễn: 588 tiến sĩ - Triềuđại cs nhiều trạng nguyên nhất: triềuMạc: 13 trạng nguyên
Ý2: Bảng thống kê số liệu về khu Văn Miếu- Quốc Tử Giám.
Lớp đọc thầm , lướt nhanh:
- Còn 82 tấm bia khắc tên tuổi
1306 vị tiến sĩ từ khoa thi năm 1442đến năm thi 1779
Trang 3HĐ1: Hướng dẫn HS đọc diễn cảm
- GV đọc mẫu toàn bài văn
- GV đọc mẫu
- cho HS đọc diễn cảm đoạn 2
- GV luyện đọc chính xác bảng thống
kêvề việc thi cử của các triều đại lên bảng
HĐ2: Hướng dẫn HS thi đọc
- Cho HS thi đọc diễn cảm Đ2
GV nhận xét +khen những HS đọc đúng,
đọc hay
- Cho 3 HS đọc nối tiếp nhau
Chọn đoạn 2:
- 2 HS đọc, lớp lắng nghe
- HS quan sát bảng thống kê
- HS lắng nghe +nhiều HS đọc bảng thốngkê
- HS thi đọc -Lớp nhận xét
+/ Nêu nội dung chính của bài?
Về nhà:Tiếp tục luyện đọc
Đọc trước : Sắc màu em yêu
GV nhận xét tiết học
Đại Ý: V.Nam có truyền thống khoa cử, thể hiện nền văn hiến lâu đời.
Rút kinh nghiệm:………
………
………
………
M«n: to¸n
Tiết 6: Luyện tập
I MỤC TIÊU:
Giúp HS:
- Nhận biết các phân số thập phân
- Chuyển một số phân số thành phân số thập phân
- Giải bài toán về tìm giá trị một phân số của một số cho trước
II CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC :
KIỂM TRA BÀI CŨ
1) Viết các phân số sau thành p/ số TP:
a) 209 ; b) 1256 ; c) 48200
- 3 HS lên bảng làm bài, HS dưới lớp theo dõi và nhận xét
- GV nhận xét và cho điểm HS
DẠY - HỌC BÀI MỚI
1 GTB: Hôm nay, cả lớp cùng cô
luyện tập về phân số thập phân và tìm
giá trị phân số của 1 số cho trước
- HS nghe để xác định nhiệm vụ của tiết học
2.2 Hướng dẫn luyện tập
- GV vẽ tia số lên bảng, gọi 1 HS lên
bảng làm bài, yêu cầu các HS khác vẽ
- HS làm bài
Trang 4tia số vào vở và điền các phân số thập
phân
Bài 2
- HS đọc đề và làm bài vào vở - 1 HS lên bảng làm bài.
11
2 =
11×5
2 ×5 =
55 10
15
4 =
15× 25
4 × 25=
375 100
31
5 =
31 ×2
5 ×2 =
62 10
- GV yêu cầu HS đọc đề bài
-HS làm bài
- 2 HS lên bảng làm bài, HS cả lớp làm bài vào vở bài tập
6
25=
6 × 4 25× 4=
24 100
500
1000=
500 :10
1000 :10=
50 100
18
200=
18:2 200:2=
9 100
Bài 4(bảng con) Bài 4:Cả lớp làm trên bảng con.
7
10<
9 10
5
10=
50 100 92
100>
87 100
8
10>
29 100
- GV gọi HS đọc đề bài toán - 1 HS đọc thành tiếng trước lớp, HS
cả lớp đọc thầm đề bài trong SGK
- 1 HS lên bảng giải
- GV yêu cầu HS trình bày Bài giải
vào vở bài
Nhắc HS cách tìm số học sinh Tiếng
Việt tương tự như cách tìm số học sinh
giỏi Toán
Bài giải
Số học sinh giỏi Toán là:
30 × 3
10=9 (học sinh)
Số học sinh giỏi Tiếng Việt là:
30 × 2
10=6 (học sinh)
Đáp số: 9 học sinh;
6 học sinh
CỦNG CỐ - DẶN DÒ
Nhắc lại : Cách chuyển P/số thành P/số TP
Chuẩn bị Ôn tập: Phép cộng và phép trừ hai phân số.
GV tổng kết tiết học
Rút kinh nghiệm:………
………
………
………
MÔN: Đạo đức
Bài 1 :EM LÀ HỌC SINH LỚP 5
(Vận dụng-Thực hành)
Trang 5Hoạt động của GV Hoạt động của HS
HĐ1:Lập kế hoạch phấn đấu trong năm học
+ GV yêu cầu HS nối tiếp nhau đọc
lớp 5, các em phải quyết tâm thực
hiện được các kế hoạch mà mình đề
ra.
Mục tiêu: HS giỏi.
Thuận lợi: Gần trường có đầy đủ dụng
cụ học tập
Khó khăn: Cha mẹ lo buôn bán, làm
mướn,… không biết chữ,…
Biện pháp: Lắng nghe cô giảng bài,
mua sách nâng cao, suy nghĩ trước khilàm,
HĐ 2(Cả lớp):TRIỂN LÃM TRANH
-HS treo tranh đã vẽ và giới thiệu về
bức tranh : “ Trường em”
- Kể chuyện : Thần Siêu luyện chữ;
Lê Quý Đôn; Cao Bá Quát; …
- Lần lượt từng HS giới thiệu tranh cho
Học xong bài này HS biết:
-Những đề nghị chủ yếu để canh tân đất nước của Nguyễn Trường Tộ
-Nhân dân đánh giá về lòng yêu nước của NTT như thế nào?
Trang 6II Đồ dùng dạy- học:
-Hình trong SGK và thông tin tham khảo
III Các hoạt động dạy - học :
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
I/ Bài cũ:Lịch sử bài cũ làbài gì?
HS khác nhận xét - GVnhận xét cho điểm
II/ Bài mới:
1.Giới thiệu: Trước hoạ
xâm lăng của thực dân Pháp vào những năm sau thế kỷ XIX, có rất nhiều nhà nho yêu nước như Nguyễn Lộ Trạch, Phạm Phú Thứ, Ng Trường Tộ
… Chủ trương canh tân đất nước, mong muốn dân giàu nước mạnh, vậy cô
và các em cùng tìm hiểu bài lịch sử “Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước”
-GV cho HS nêu tiểu sửcủa Ng Trường Tộ
HĐ1: Tìm hiểu về Nguyễn Trường Tộ.
+/ Hãy nêu que quán củaông hồi nhỏ
+/Những năm ở
Pháp,Nguyễn Trường Tộ
đã làm gì?
+/ Mục đích của nhữngviệc làm đó là gì?
+/ Theo em, tại sao thựcdân Pháp có thể dễ dàng
-Học sinh: Bình tây…
-Học sinh nghe
*/ Làm việc cá nhân:
+/ Ông xuất thân trong
1gđ công giáo ở làng BùiChu, H Hưng Nguyên-tỉnh Nghệ An
- Từ bé, ông đã nổi tiếng
thôngminh,họcgiỏi→Trạn
g Tộ
+/ Ông đã chú ý quan sát, tìm hiểu sự văn minh, giàu có của nước Pháp.
+/ Thực hiện canh tân đất nước( có tư duy đổi mới) để đưa đất nước thoát khỏi lạc hậu.
+/ Vì triều đình nhà
Nguyễn nhượng bộ thựcdân Pháp
- K tế đất nước nghèonàn, lạc hậu, không đủsức để tự lập, tự cường
*/ Hoạt động theo
cặp:
- Mở rộng quan hệ ngoại giao, buôn bán với nhiều nước?
Trang 7xâm lược nước ta?
HĐ2.Những đề nghị
canh tân đất nước
+/ Nêu những hiến kế
nhằm canh tân đất nước
của Nguyễn Trường Tộ?
+/ Tại sao NTT được
người đời sau kính trọng
ông?
+/ Các em sẽ làm gì?
GV chốt ý: Dù rằng
những đề nghị cải cách
ấy chưa được toàn diện
nhưng đều xuất phát từ
-Thuê chuyên gia nước ngoài giúp ta PTKTế -Mở trường dạy cách đóng tàu, đúc súng, sử dụng máy móc.
*/ Hoạt động cả lớp
+/ Vua Tự Đức khôngnghe theo và cho rằngphương pháp đang dùng
đã đủ điều khiển quốc giarồi
+/ Thái độ bảo thủ củavua quan nhà Nguyễn đãlàm mất cơ hội canh tâncủa đất nước
- Thiếu hiểu biết, lại trì trệtrong tư duy
HS thảoluận theo
cặp,phát biểu:
-NTT có lòng yêu nướcnồng nàn, muốn canh tân
để đất nước phát triển
- Ông có tầm nhìn mớicho tương lai đất nước
- Ông có tư duy đổi mới
để đưa đất nước thoátcảnh lạc hậu,…
-Khâm phục tinh thần yêunước của NTT
*/ Học tập thật giỏi đểsau này cống hiến cho Tổquốc, xdựng đất nướcgiàu mạnh sánh vai cáccường quốc năm châutheo lời Bác Hồ đã dặn
Trang 8lòng mong mỏi phụng sự
Tổ quốc, muốn đưa dân tộc thoát khỏi cảnh nghèo.
- 2 HS đọc ghi nhớ (SGK)
6.Củng cố - dặn
dò(2-3’):
+/ Các em vừa học xongbài lịch sử gì? Cô muốnnghe một em kể lại câuchuyện lịch sử
Về nhà: Học bài chothuộc
Chuẩn bị:Cuộc phản công ở kinh thành Huế
- Củng cố kĩ năng thực hiện các phép tính cộng, trừ các phân số
II CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC :
KIỂM TRA BÀI CŨ
1) Viết các phân số sau
Trang 9+/ Khi muốn cộng (hoặc
trừ) hai phân số cùng mẫu
+/ Khi muốn cộng (hoặc
trừ) hai phân số khác mẫu
Trang 10+ Em hiểu 56 hộp
bóng nghĩa là thế nào?
+ Nghĩa là hộp bóng chia làm 6 phần bằng nhau thì
số bóng đỏ và bóng xanh chiếm 5 phần như thế
-GV đi kiểm tra Bài giải
của một số HS, yêu cầu
các em giải sai chữa lại
III Các hoạt động dạy –học
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
+/ Em hăy Ìim một từ đồng nghĩa với
mỗi từ: xanh, đỏ, trắng, đen và đặt câu
-HS trình bày miệng và đặt câu
- HS chọn từ đúng trong ngoặc đơn
Trang 11với 4 từ tìm được
GV nhận xét – cho điểm HS - HS: Lắng nghe
Để giúp các emcó thêm nhiều từ ngữ khi viết về đề tài Tổ quốc, trong tiết họchôm nay, cô sẽ cùng các em mở rộng, hệ thống hóa vốn từ về Tổ quốc Sau đó các
em sẽ luyện đặt câu với những từ ngữ xoay quanh chủ đề này
HĐ1:Hướng dẫn HS làm BT1(7’)
-Cho HS đọc yêu cầu BT1
+/ Các em đọc lại bài Thư gửi các học
sinh hoặc bài Việt Nam thân yêu
+/ Các em chỉ tìm một trong hai bài trên
những từ đồng nghĩa với từ Tổ quốc
Tổ quốc: Đất nước gắn bó với những
người dân của nước đó.
HĐ2:Hướng dẫn HS làm BT2 (7’)
- Cho HS đọc yêu cầu của BT
+/ Ngoài từ nước nhà, non sông đă biết,
các em t́m thêm những từ đồng nghĩa với
từ Tổ quốc
HĐ3: Hướng dẫn HS làm bài tập 3
(7’)
-Cho HS đọc yêu cầu của BT
+/ Các em hăy tra từ điển và tìm những
từ chứa tiếng quốc có nghĩa là nước
Ghi những từ vừatìm được vào giấy
nháp hoặc vở BT-Cho HS làm việc
Quê cha đất tổ: Nơi gđ , dòng họ đã qua
nhiều đời làm ăn sinh sống từ lâu đời, có
*/ Làm việc theo nhóm4:
- Những từ đúng: quốc gia, quốc
thiều, quốc phòng, quốc khánh, quốc sử …
*/ Làm việc cá nhân:
a/ Việt Nam là quê hương của em
b/ Quê hương, bản quán của em là Việt Nam
c/ Việt Nam là nơi chôn rau cắt rốn của em
*/ Nhẩm HTL- xung phong HTL.
Nhắc lại:Nghĩa của từ “Tổ quốc”- đặt câu với từ đó
Về nhà:Viết vào vở các từ đồng nghĩa với Tổ quốc
Chuẩn bị bài sau
GV nhận xét tiết học
Trang 12- Biết cách đính khuy hai lỗ.
- Đính được khuy hai lỗ đúng qui trình, đúng kĩ thuật
- Rèn luyện tính cẩn thận
II ĐỒ DÙNG DẠY- HỌC:
- Mẫu đính khuy hai lỗ
- Một số sản phẩm may mặc được đính khuy hai lỗ
- Vật liệu và dụng cụ cần thiết:
+ Một số khuy hai lỗ được làm bằng các vật liệu khác nhau (như vỏ con trai,nhựa, gỗ, ) với nhiều màu sắc, kích cỡ, hình dạng khác nhau
+ Một mảnh vải có kích thước 20cm x 30cm
+ Chỉ khâu, len hoặc sợi
+ Kim khâu len và kim khâu thường
+ Phấn vạch, thước (có vạch chia thành từng xăng-ti-mét), kéo
III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC :
- GV kiểm tra kết quả thực hành ở tiết 1 - HS trình bày các thứ đã chuẩn bị
cho GV kiểm tra
- GV nêu yêu cầu và thời gian thực hành - Mỗi HS đính 2 khuy trong thời
gian khoảng 20 phút
- Cho HS thực hành đính khuy 2 lỗ - HS thực hành theo nhóm 4
- GV quan sát, uốn nắn cho những HS
thực hiện chưa đúng thao tác kĩ thuật
HĐ 4:ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM
- GV tổ chức cho HS trưng bày sản
phẩm
- Gọi 2 – 3 nhóm lên trưng bày
- Gọi HS nêu các yêu cầu của sản phẩm 2 - 3 HS đánh giá sản phẩm của bạn
theo các yêu cầu đã nêu
GV đánh giá, nhận xét kết quả thực hành
của HS
NHẬN XÉT, DẶN DÒ
Trang 13GV nhận xét sự chuẩn bị, tinh thần thái độ học tập và kết quả thực hành của HS.
Chuẩn bị vải, khuy 4 lỗ, kim chỉ khâu cho bài “Đính khuy 4 lỗ”.
-Đọc trôi chảy ,diễn cảm bài thơ với giọng nhẹ nhàng, tình cảm, trải dài, tha
thiết ở khổ thơ cuối
- Hiểu nội dung, ý nghĩa của bài thơ: Tình yêu quê hương, đất nước với những
sắc màu, những con người và sự vật đáng yêu của bạn nhỏ.
- Học thuộc lòng bài thơ
II.Đồ dùng dạy- học
- Tranh MH các màu sắc gắn với các sự vật và con người được nói đến trong bài thơ
-Bảng phụ để ghi những câu văn cần luyện đọc
III Các hoạt động dạy –học
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
A.KTBC (4’)
HS đọc bài: Nghìn năm văn hiến và trả
lời câu hỏi trong SGK
2 HS đọc to trước lớp
GVnhận xét – cho điểm HS
Đất nước Việt Nam thân yêu của chúng ta cóbiết bao sắc màu tươi đẹp Có màu đỏcủa lá cờ Tổ quốc, màu vàng của cánh đồng lúa chín mênh mông ,màu xanh củanhững cánh rừng bạt ngàn …Màu sắc nào cũng đáng yêu đáng quí Đó cũng chính
là thông điệp mà nhà thơ Phạm Đình Ân muốn gửi đến chúng ta qua bài Sắc màu
-Nhiều HS nối tiếp nhau nhau đọc từngkhổ thơ
- HS luyện đọc theo cặp
Trang 14+/ Bạn nhỏ yêu những màu sắc nào ?
+ / Những màu sắc ấy gắn với sự vật và
người ra sao ?
+/ Bài thơ nói lên điều gì về tình cảm
của bạn nhỏ đối với đất nước
- bạn nhỏ yêu tất cả các sắc màu: đỏ,xanh, vàng, tím, trắng, đen, nâu …
- Bạn nhỏ yêu tất cả sắc màu trên đấtnước Điều đó nói lên bạn nhỏ rất yêuđất nước
HĐ1: GV đọc diễn cảm toàn bài
thơ.
Nhấn giọng ở những từ ngữ: Màu đỏ,
Máu, Lá cờ, Khăn quàng, màu xanh,
biển, bầu trời, màu vàng, rực rỡ …
GV đọc mẫu 4 khổ thơ cuối
- Cho HS đọc diễn cảm cả bài
HĐ2: Hướng dẫn HS học thuộc lòng
Các em nhẩm HTL từng khổ - Cho HS
thi đọc HTL
- GV nhận xét khen thưởng những HS
thuộc bài và đọc hay
+/ Hãy nêu nội dung của bài thơ cuối
- HS chú ý lắng nghe
- HS chú ý lắng nghe
- HS luyện đọc từng khổ thơ +/ HS luyện đọc diễn cảm cả bài
Trang 15Hoạt động dạy Hoạt động học
KIỂM TRA BÀI CŨ
- 2 HS lên bảng làm bài, HS dưới lớptheo dõi và nhận xét
- GV nhận xét và cho điểm HS
DẠY - HỌC BÀI MỚI
1 GTB: Vừa rồi chúng ta đã ôn tập phép cộng và phép trừ 2 phân số Hôm nay,
các em tiếp tục ôn tập: Phép nhân và phép chia 2 phân số.i
2 H/ dẫn ôn tập về cách thực hiện phép nhân và phép chia 2 phân số
a) Phép nhân hai phân số:
GV viết lên bảng phép nhân 72×5
9 vàyêu cầu HS thực hiện phép tính
- 1 HS lên bảng làm bài, HS cả lớplàm bài vào vở bài tập
+/ Khi muốn nhân hai phân số với nhau
ta làm như thế nào?
+/ Muốn nhân hai phân số với nhau talấy tử số nhân tử số, mẫu số nhân mẫusố
b) Phép chia hai phân số
- GV viết lên bảng phép chia 45:3
8
và yêu cầu HS thực hiện tính
- 1 HS lên bảng làm bài, HS cả lớplàm vào giấy nháp
+/Khi muốn thực hiện phép chia một
phân số cho phân số ta làm như thế nào?
+/Muốn chia một phân số cho một phân
số ta lấy phân số thứ nhất nhân với phân
số thứ hai đảo ngược
3 Luyện tập – Thực hành
- GV cho HS thực hiện bài 1 dưới
dạng trò chơi truyền điện
- HS lần lượt thay nhau nêu kết quảphép tính
- 2 HS lên bảng làm bài, mỗi HS làmmột phần, HS cả lớp làm bài vào vở
Bài 2:HS đọc đề bài-HS làm bài Bài 2: 2 HS lên bảng làm bài, HS cả
Trang 16Nhắc lại : Phép (nhân , chia)hai hai phân số
Về nhà: Học bài cho thuộc và xem lại BT đã làm.
- Những ghi chép của HS đă có khi quan sát cảnh một buổi trong ngày
III Các hoạt động dạy- học
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
-Kiểm tra 2 HS
- GV nhận xét chung
2 HS lần lựợt đọc lại bài viết củaḿnh
Trong tiết học hôm nay cô sẽ giúp các
em biết lập dàn ý chi tiết tả cảnh một buổi
trong ngày từ những điều đă quan sát
được Sau đó, các em sẽ tập chuyển một
Trang 17+/ Các em đọc bài văn Rừng Trưa và bài
Chiều Tối
+/ Tìm những hình ảnh em thích trong
mỗi bài văn Vì sao em thích ?
HĐ 2:Hướng dẫn HS làm BT2(17’)
-Ch HS đọc yêu cầu của BT
+ Các em xem lại dàn bài về một buổi
trong ngaỳ trên đường phố( hay trong
công viên, vườn cây )
+Các em nên chọn viết một đoạn văn cho
phần thân bài dựa vào kết quả đă quan sát
được
- Cho HS làm bài
GV :HS cần giới thiệu tả cảnh ở đâu ?Tả
cảnh đó vào buổi sáng, trưa hay chiều
văn đă viết ở lớp
Chuẩn bị cho tiết TLV tiếp thẹ
-Biết sự dụng một số nhóm từ đồng nghĩa khi viết câu đoạn văn
- Nắm được ư chung của các thành ngữ, tục ngữ đă cho Biết nêu hoàn cảnh
sử dụng các thành ngữ tục ngữ đó
II.Đồ dùng dạy – học
- Bút dạ + 3 tờ phiếu khổ to
III.Các hoạt động dạy – học
Các hoạt động của giáo viên Các hoạt động của học sinh
- Kiểm tra 2 HS
GV nhận xét – biểu dương HS
- 2 HS lần lượt lên bang làm
BT2, 3 của tiết luyện từ và câubài trước
Trong tiết học hôm nay, các em sẽ tiếp tục
luyện tập về từ đồng nghĩa Qua luyện tập các