GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG QUA MÔN ĐỊA LÍ LỚP 6Ở TRƯỜNG THCS&THPT NHƯ THANH Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong
Trang 1GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG QUA MÔN ĐỊA LÍ LỚP 6
Ở TRƯỜNG THCS&THPT NHƯ THANH
Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh
tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu bảo vệmôi trường và phát triển bền vững đất nước Thông qua giáo dục từng người vàtừng cộng đồng được trang bị kiến thức về môi trường, ý thức bảo vệ môitrường, năng lực phát hiện và xử lí các vấn đề môi trường
Giáo dục bảo vệ môi trường còn góp phần hình thành nhân cách người laođộng mới, người chủ tương lai của đất nước - người lao động, người chủ có thái
độ thân thiện với môi trường, phát triển kinh tế hài hòa với việc bảo vệ môitrường, đảm bảo nhu cầu của hôm nay mà không phương hại đến mai sau Giáodục bảo vệ môi trường là vấn đề có tính chiến lược của mỗi quốc gia và toàncầu Bảo vệ môi trường hiện là mối quan tâm mang tính toàn cầu Môi trường làkhông gian sinh sống của con người và sinh vật, là nơi chứa đựng những tàinguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, là nơi chứa đựng các chất thải do conngười tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất Môi trường có vai trò cực kìquan trọng với con người Đó không chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát triển
mà còn là nơi lao động, hưởng thụ, nghỉ ngơi và trau dồi những nét đẹp văn hóathẩm mĩ
Ở nước ta bảo vệ môi trường cũng đang được quan tâm sâu sắc.Vì vậyviệc trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức, kỹ năng về môi trường và bảo vệmôi trường là hết sức cần thiết Thông qua các hoạt động ngoại khóa, xây dựngnhà trường xanh - sạch - đẹp phù hợp với đối tượng học sinh nơi công tác Trong
số các môn học ở THCS thì môn Địa lí là một môn học thực nghiệm, nó cungcấp cho học sinh nhiều kiến thức cơ bản về giới tự nhiên nói chung và môitrường xung quanh Vì vậy mỗi khi cung cấp một đơn vị kiến thức cơ bản cóliên quan đến môi trường thì giáo viên có thể tích hợp giáo dục bảo vệ môitrường Để việc tích hợp bảo vệ môi trường đạt hiệu quả cao nhất thì theo tôi,ngay từ lớp 6 là lớp đầu cấp của THCS các em còn chưa quen với cách học ởcấp 2 cho nên chúng ta không chỉ phải làm cho các em tiếp thu tốt kiến thức bộmôn mà còn có thể lồng ghép kiến thức về môi trường rồi từ đó xây dựng chocác em ý thức bảo vệ môi trường
Là giáo viên dạy Địa lí 6 tôi luôn trăn trở làm thế nào vừa dạy học sinh nắmkiến thức cơ bản vừa lồng ghép kiến thức về bảo vệ môi trường Nhận thức rõvai trò của việc bảo vệ môi trường và cộng với kết quả dạy thử nghiệm đạt hiệu
Trang 2quả khá tốt Vì vậy tôi mạnh dạn viết sáng kiến về : “Việc giáo dục bảo vệ môi trường qua môn Địa Lí lớp 6 ở trường THCS&THPT Như Thanh”
B IẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
I Cơ sở lí luận:
“ Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanhcon người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của conngười và sinh vật”.( Điều 3- Luật bảo vệ môi trường năm 2005)
Môi trường sống theo nghĩa rộng là tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội cần thiếtcho sự sống, sản xuất của con người như: tài nguyên, không khí, đất, nước, ánhsáng, cảnh quan, uan hệ xã hội
Theo nghĩa hẹp thì cuộc sống của con người chỉ bao gồm các yếu tố tựnhiên và yếu tố xã hội trực tiếp liên quan đến chất lượng cuộc sống của conngười như: diện tích nhà ở, nước sạch , điều kiện vui chơi, giải trí, chất lượngbữa ăn
Mục đích của việc giáo dục bảo vệ môi trường thông qua các bài dạy Địa
lí giúp các em tiếp thu được các thông tin, những kiến thức cơ bản về môitrường, về mối quan hệ giữa con người và môi trường Từ đó phát triển những
kỹ năng hành động bảo vệ môi trường Thu hút sự tham gia tích cực của họcsinh vào hoạt động bảo vệ môi trường Qua đó học sinh có ý thức trong việchiểu được tầm quan trọng trong việc gìn giữ môi trường trong sạch đối với sứckhỏe con người, với chất lượng cuộc sống của chúng ta Từ đó giáo dục cho các
em thái độ , ý thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường ngay tại địa phương em sinhsống và tại nơi em đang học tập
II Thực trạng vấn đề nghiên cứu:
Môi trường đang là vấn đề mang tính chất toàn cầu vì môi trường hiệnnay đang có nguy cơ bị ô nhiễm nghiêm trọng, nhưng vẩn còn nhiều người chưathực sự quan tâm, có người chỉ vì lợi ích riêng mà quên đi trách nhiệm cuộcsống chung của bao người Vì vậy đòi hỏi chúng ta phải trang bị cho các emnhững kiến thức về môi trường
Năm học 2014-2015tôi được phân công dạy môn Địa lí khối 6,7,8,9trong quá trình dạy học tôi nhận thấy vấn đề giáo dục môi trường cho học sinhnói chung và ở môn Địa lí nói riêng là vô cùng cần thiết
1 Thuận lợi:
- Trước khi thực nghiệm sáng kiến này tôi luôn trăn trở về việc cá nhân mình cóthể thực hiện sáng kiến này có hiệu quả hay không, nhưng được sự giúp đỡ củanhà trường từ việc cung cấp trang thiết bị dạy học, thường xuyên dự giờ đónggóp ý kiến, các đồng nghiệp dự giờ góp ý, hỗ trợ các thông tin cần thiết cho việcgiảng dạy, bên cạnh đó sự hợp tác của học sinh cũng rất quan trọng
- Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm đến vấn đề vệ sinh môi trường, quantâm đến việc xây dựng cảnh quan trường học sao cho xanh-sạch-đẹp, thườngxuyên nhắc nhở giáo viên đôn đốc học sinh dọn dẹp vệ sinh trường lớp
Trang 3- Đa số các em học sinh đều ngoan, chăm chỉ yêu lao động biết nghe lời thầy côgiáo
- Sự hỗ trợ của sách báo tài liệu, mạng Internet, thường xuyên cập nhật chủtrương chính sách của Bộ giáo dục về đưa giáo dục bảo vệ môi trường vào giảngdạy
- Sự hợp tác của phụ huynh trong việc thường xuyên nhắc nhở các em ở nhà, địaphương thường xuyên tổ chức các buổi dọn vệ sinh đường làng ngõ xóm
2.Khó khăn:
Trường THCS&THPT Như Thanh là một ngôi trường mới được thành lập đóngtrên địa bàn miền núi vùng đặc biệt khó khăn, có mặt bằng dân trí còn thấp, do ýthức về môi trường của các em còn ở mức độ mơ hồ Chẳng hạn như “Khôngvào rừng chặt phá bừa bãi các cây gỗ lớn” là đã bảo vệ môi trường, nhưng bêncạnh đó còn rất nhiều vấn đề gần gũi như bảo vệ khuôn viên trường học, giữ vệsinh đường làng ngõ xóm, trồng nhiều cây xanh, tình trạng đốt rừng làm nươngrẫy mà không đi đôi với công tác bảo vệ rừng và trồng thêm rừng mới
Hiện nay nhiều học sinh chưa có ý thức về bảo vệ môi trường, biểu hiệnnhư: tình trạng ăn quà vặt trong trường rồi xả rác ra các khu vực xung quanh gâymất vệ sinh trường lớp.Trong các lớp học học sinh chưa tự giác vệ sinh phònghọc, còn tình trạng vẽ bậy lên tường, vứt rác ra lớp học Việc trang trí lớp họcchưa thực sự khoa học và ý nghĩa Việc chăm sóc bồn hoa cây cảnh chưa đượcthực hiện tốt Các em chỉ thực hiện việc giữ gìn vệ sinh khi có giáo viên chỉ dẫn,chứ hành động đó chưa trở thành ý thức của mỗi cá nhân Điều đó chứng tỏnhận thức của các em về môi trường còn thấp Vì vậy giáo dục bảo vệ môitrường cho các em là vô cùng cần thiết Đặc biệt là giáo dục bảo vệ môi trườngqua môn Địa lí lớp 6
Tình trạng người dân vứt rác bừa bãi ở hai bên đường đi, ở những khu vực ítdân cư sinh sống như ở chân đồi, sườn dốc vắng vẻ tạo nên những bãi rác côngcộng gây ô nhiễm môi trường và làm xấu cảnh quan
Tình trạng trên cho thấy các cấp chính quyền địa phương chưa thực sự quantâm đến vấn đề xử lí rác thải khiến cho người dân xả rác bừa bãi hành động đó của người lớn gây ảnh hưởng không tốt đến ý thức của học sinh vì vậy việc giáodục bảo vệ môi trường cho các em là vô cùng cần thiết
Để thực hiện tốt được nhiệm vụ giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinhtrong các giờ học, chúng ta có thể thực hiện theo nhiều cách thức, phương phápkhác nhau tùy theo yêu cầu của từng bài, từng tiết, từng phần của bài học vì vậy
có thể lựa chọn thời gian và kiến thức phù hợp để việc giáo dục đem lại hiệu quảcao nhất
III.Các giải pháp và cách thức tổ chức thực hiện:
1 Các giải pháp:
- Hướng dẫn học sinh thu thập tài liệu thông tin liên quan đến nội dung bài học + Giới thiệu nội dung chương trình những bài có nội dung có liên quanđến bảo vệ môi trường
Trang 4+ Thu thập các thông tin liên quan đến khoáng sản, khí hậu, sông ngòi,không khí, đất, nước, rừng, kinh tế, dân cư, thu thập tranh ảnh, mẫu vật, từ đótìm hiểu nguyên nhân, hậu quả xảy ra của các hiện tượng ở địa phương.
- Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới:
+ Đọc trước bài mới ở nhà
+ Xác định các nội dung cơ bản
+ Trả lời các câu hỏi trong bài - làm các bài tập trong sách giáo khoa + Thu thập tài liệu thông tin liên quan đến bài học
-
2 Cách thức tổ chức thực hiện:
Kết hợp sử dụng các phương pháp dạy học trong khi giảng dạy để tiếnhành giáo dục bảo vệ môi trường Để giảng dạy các tiết có tích hợp giáo dục bảo
vệ môi trường đòi hỏi giáo viên phải nắm chắc chuẩn kiến thức, kĩ năng của bài
đó kết hợp tìm tư liệu có liên quan ( tranh, ảnh, băng hình )
Tổ chức các buổi ngoại khóa để học sinh tìm hiểu về vấn đề môi trường ở địaphương, từ đó các em có biện pháp và hành động cụ thể bảo vệ môi trường,thường xuyên liên hệ với môi trường ở trường học, ở gia đình, ở địa phương.Người giáo viên phải là tấm gương trong vấn đề bảo vệ môi trường
Để cụ thể vấn đề trên, tôi có xây dựng các phương pháp giảng dạy các kiếnthức cho một số bài có tích hợp bảo vệ môi trường môn Địa lí lớp 6- THCS
2.1.Bài 13: ĐỊA HÌNH BỀ MẶT TRÁI ĐẤT
a Địa chỉ tích hợp: Mục 3: Địa hình cacxtơ và các hang động
Biết được các hang động (loại địa hình đặc biệt của núi đá vôi) là những cảnhquan thiên nhiên hấp dẫn khách du lịch
b Phương pháp tích hợp: Sử dụng tranh ảnh ,băng hình làm phương tiện trực quan để học sinh thấy được lợi ích của địa hình núi đá vôi ,giáo viên kết hợp đặt câu hỏi
Ảnh: Động Phong Nha
GV hỏi: Địa hình cacxtơ có giá trị kinh tế gì?Kể tên các hang động đẹp mà em biết?
Trang 5Ảnh Động thiên đường
Tam cốc bích động
HS nhận thức: Trong vùng núi đá vôi có nhiều hang động đẹp có giá trị du lịchlớn như: Động Phong Nha- Quảng Bình, động Tam Thanh-Lạng Sơn, Tam cốcbích động- Ninh Bình, các hang động vịnh Hạ Long
GV: Để bảo vệ các cảnh quan đẹp đó chúng ta phải làm gì?
HS: Không có hành vi tiêu cực làm giảm vẻ đẹp của cảnh quan như: Chặt phárừng, khai thác đá vôi, vứt rác bừa bãi
Trang 6Ảnh trồng rừng, thu gom rác
2.2 Bài: 15: CÁC MỎ KHOÁNG SẢN
a Địa chỉ tích hợp: Mục 1: Các loại khoáng sản:
Biết khoáng sản là nguồn tài nguyên quý giá của mỗi quốc gia, được hình thànhtrong thời gian dài và là loại tài nguyên không thể phục hồi
Mục 2:Các mỏ khoáng sản nội sinh và ngoại sinh
b Phương pháp tích hợp:
Sử dụng các mẫu vật : Than, quặng sắt, đồng hoặc tranh ảnh để học sinh quansát và nhận biết các loại khoáng sản
Ảnh: Khai thác khoáng sản
GV hỏi: Khoáng sản có giá trị kinh tế như thế nào ?
Khoáng sản là tài nguyên quý giá cung cấp nguyên liệu, nhiên liệu cho cácngành công nghiệp
GV: Tại sao phải khai thác và sử dụng khoáng sản một cách hợp lí và tiết kiệm?
HS: Khoáng sản là tai nguyên có giá trị của mỗi quốc gia, được hình thành trongthời gian dài và không thể phục hồi
GV: Việc khai thác khoáng sản có ảnh hưởng như thế nào đến cảnh quan môi trường ?
Địa hình bị biến dạng, gây ô nhiễm nguồn nước, không khí, đất ảnh hưởng lớnđến sức khỏe con người
Trang 7Ảnh khai thác khoáng sản gây ô nhiễm
2.3 Bài 17: LỚP VỎ KHÍ
a Địa chỉ tích hợp: Mục 2: Cấu tạo của lớp vỏ khí
Biết vai trò của lớp vỏ khí nói chung, của lớp ôzôn nói riêng đối với cuộc sốngcủa mọi vật trên Trái Đất
Nguyên nhân làm ô nhiễm không khí và hậu quả của nó, sự cần thiết phải bảo vệlớp vỏ khí, lớp ôzôn
b Phương pháp tích hợp:
Sử dụng ảnh khói bụi từ các nhà máy, phương tiện giao thông, cháy rừng, núilửa cho học sinh quan sát và hỏi:
Ảnh: Ô nhiểm không khí
Nguyên nhân nào gây ô nhiễm không khí ?
HS: Khói bụi từ các nhà máy công nghiệp, phương tiện giao thông
GV: Chia lớp thành ba nhóm mỗi nhóm thảo luận một câu hỏi:
Nhóm 1: Dựa vào kiến thức đã học, hãy cho biết vai trò của lớp vỏ khí đối với đời sống trên Trái Đất ?
Nhóm 2: Để bảo vệ bầu không khí trong lành chúng ta phải làm gì ?
Nhóm 3: Không khí bị ô nhiễm gây ra hậu quả gì ?
HS: Báo cáo kết quả- GV chuẩn xác kiến thức
- Lớp vỏ khí có vai trò rất quan trọng đối với sự sống trên Trái Đất vì nó gópphần duy trì sự sống
Trang 8- Trồng nhiều cây xanh, giảm bớt lượng khí thải từ các nhà máy xí nghiệp bằngviệc xây dựng hệ thống xử lí khí thải, giảm bớt phương tiện tham gia giao thôngkhuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng, xử lí nghiêm nhữnghành động kinh doanh gây ô nhiễm môi trường
Ảnh hệ thống xử lí khí thải, năng lượng xanh điện gió
- Gây mưa axít, gây các bệnh về đường hô hấp, mắt ảnh hưởng lớn đến sứckhỏe con người
b Phương pháp tích hợp: Sử dụng phương pháp trực quan: quan sát tranh ảnh
hoặc quan sát thực tế, kết hợp phương pháp nêu vấn đề giúp học sinh nhận biếtđược vai trò của sông và hồ, nguyên nhân, hậu quả của việc ô nhiễm từ đó họcsinh có ý thức, hành vi bảo vệ nguồn nước
Trang 9Ảnh: O nhiểm sông
GV hỏi : Sông và hồ có vai trò như thế nào đối với đời sống và sản xuất ?
HS : Cung cấp nước tưới tiêu cho đồng ruộng, thủy sản, thủy điện
Ảnh nhà máy thủy điện
GV : Nguyên nhân gây ô nhiễm sông và hồ ?
HS: Do nước thải từ các nhà máy, xí nghiệp, nước thải sinh hoạt chưa qua xử líthải ra trực tiếp làm cho sông ngòi, hồ bị ô nhiễm nặng
Ảnh nước thải từ nhà máy ra sông
GV: Sông và hồ bị ô nhiễm ảnh hưởng như thế nào đến đời sống và sản xuất ?
HS: Thiếu nước sạch cho sinh hoạt và sản xuất, gây các bệnh dịch về tiêu hóa,mắt
Trang 10Ảnh thiếu nước sạch
Ảnh bệnh do nước bẩn
2.5 Bài 25: BIỂN VÀ ĐẠI DƯƠNG
a Địa chỉ tích hợp:
Mục 2: Sự vận động của nước biển và đại dương
Biết vai trò của biển và đại dương đối với đời sống và sản xuất vì sao phải bảo
vệ nước biển và đại dương
Nguyên nhân gây ô nhiễm nước biển và đại dương, hậu quả
b Phương pháp tích hợp: Giáo viên sử dụng tranh ảnh trực quan, kết hợp đàm
thoại và thảo luận nhóm giúp học sinh nhận biết từng vấn đề:
Ảnh: Ô nhiểm biển
GV ? Biển và đại dương có vai trò như thế nào đối với đời sống và sản xuất ?
HS: Cung cấp thực phẩm, khoáng sản, phát triển du lịch
Trang 11Ảnh khoáng sản biển, bãi tắm , cá biển
Gv: Nguyên nhân gây ô nhiễm nước biển và đại dương ?
HS: Do chất thải từ sông ,đồng ruộng ,các khu công nghiệp, đô thị đổ ra biển, tainạn tàu chở dầu
Thủy triều đen
Thủy triều đỏ
GV: Hậu quả việc ô nhiễm nước biển và đại dương ?
HS: Làm hủy hoại môi trường biển, các sinh vật biển bị chết, sinh ra thủy triềuđen, thủy triều đỏ
Trang 12Ảnh sinh vật biển chết do ô nhiễm biển
GV: Biện pháp tránh làm ô nhiễm biển và đại dương ?
HS: Hạn chế chất thải ô nhiễm ra biển, giảm bớt số dân trong các đô thị venbiển, tăng cường tuyên truyền vận động nhân dân có ý thức bảo vệ môi trường
Ảnh trồng rừng ven biển, dọn vệ sinh bờ biển
2.6 Bài: 26: ĐẤT CÁC NHÂN TỐ HÌNH THÀNH ĐẤT
a Địa chỉ tích hợp:
Mục 2: Thành phần và đặc điểm của thổ nhưỡng:
Biết được nguyên nhân làm giảm độ phì của đất và suy thoái đất
Biết một số biện pháp làm tăng độ phì của đất và hạn chế sự ô nhiễm đất
b Phương pháp tích hợp:
Sử dụng các mẫu vật và tranh ảnh hướng dẫn học sinh quan sát và nhận biết quathực tế
Trang 13Ảnh đất xói mòn, phá rừng, đất hoang mạc hóa
Gv: Nêu những biện pháp làm tăng độ phì của đất ?
HS: Cải tạo đất, tăng cường dinh dưỡng cho đất bằng việc bón các loại phân hữu
cơ, sử dụng phân hóa học, thuốc trừ sâu một cách hợp lí, trồng rừng bảo vệ đất
2.7:Bài 27:LỚP VỎ SINH VẬT.CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÂN BỐ ĐỘNG VẬT, THỰC VẬT TRÊN TRÁI ĐẤT
a Địa chỉ tích hợp:
Muc 3: Biết các tác động tích cực và tiêu cực của con người đến sự phân bốđộng vật, thực vật trên Trái Đất