Điều này lại phụthuộc vào nhiều yếu tố như: năng lực nhận thức, động cơ học tập, sự quyết tâm...các yếu tố chủ quan; ngoài ra nó còn phụ thuộc vào: môi trường học tập, người tổ chức quá
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THCS&THPT NHƯ THANH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÍCH HỢP CA DAO, TỤC NGỮ TRONG
DẠY HỌC ĐỊA LÝ LỚP 6 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT NGƯỜI HỌC Ở TRƯỜNG THCS&THPT NHƯ THANH
Người thực hiện: Lương Thị Hồng Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS&THPT Như Thanh SKKN thuộc môn: Địa lý
THANH HÓA NĂM HỌC 2020
Trang 2MỤC LỤC
Trang 31 MỞ ĐẦU
1 1 Lí do chọn đề tài
Cùng với sự phát triển của đất nước, đó là sự tăng trưởng kinh tế và nhữngmục tiêu xã hội mà chính phủ đặt ra Yêu cầu về việc nâng cao chất lượng giáodục ngày càng trở nên cấp thiết Việc nâng cao hiệu quả dạy-học là một vấn đềđang rất được quan tâm hiện nay của ngành giáo dục nói riêng và toàn xã hội nóichung Điều này đòi hỏi người giáo viên phải tích cực nghiên cứu, áp dụngnhững phương pháp cách thức dạy học để thu hút học sinh hoạt động tích cực,chủ động, hứng thú trong giờ học là nhiệm vụ quan trọng để việc dạy-học đạthiệu quả Quá trình dạy - học là một hoạt động phức tạp, trong đó chất lượng,hiệu quả cơ bản phụ thuộc vào chủ thể nhận thức - người học Điều này lại phụthuộc vào nhiều yếu tố như: năng lực nhận thức, động cơ học tập, sự quyết tâm (các yếu tố chủ quan); ngoài ra nó còn phụ thuộc vào: môi trường học tập, người
tổ chức quá trình dạy học, sự hứng thú trong học tập (các yếu tố khách quan).Trong đó sự hứng thú học tập của học sinh được coi là một trong những yếu tố cóvai trò quyết định đến chất lượng dạy và học Nhìn chung người học có hứng thúhọc tập hay không là do mối quan hệ tương tác của người dạy đối với người học
Khi có hứng thú say mê trong học tập thì việc lĩnh hội tri thức trở nên dễdàng hơn, ngược lại khi nắm bắt vấn đề nghĩa là hiểu được bài thì người học lại
có thêm hứng thú Có nhiều cách để tạo hứng thú học tập cho học sinh trong giờhọc Địa lí Riêng tôi đã áp dụng một trong những biện pháp để tạo hứng thú họctập cho học sinh đó là: sử dụng ca dao, tục ngữ có liên quan đến nội dung bàihọc để giảng dạy
Việc sử dụng những câu tục ngữ, ca dao lồng ghép trong nội dung bàigiảng bước đầu đã có những chuyển biến tích cực trong thái độ học tập của họcsinh, tạo niềm thích thú, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học Địa lí cáckhối lớp, nhất là đối với học sinh lớp 6 Bởi lẽ, lên bậc Trung học cơ sở, Địa lí
đã trở thành một môn khoa học độc lập Nó giúp các em có những hiểu biết vềTrái Đất - môi trường sống của chúng ta ; biết và giải thích được vì sao trên bềmặt Trái Đất, mỗi miền đều có những phong cảnh, những đặc điểm tự nhiênriêng và ngay cả con người sinh sống ở các miền ấy cũng có những cách làm ăn,sinh hoạt riêng
Việc học tập Địa lí cũng sẽ giúp các em hiểu được thiên nhiên và cách thứcsản xuất của con người ở địa phương mình, đất nước mình
Môn Địa lí gắn liền với thiên nhiên, với đất nước và đời sống con người,nên việc học tốt môn Địa lí trong nhà trường sẽ giúp các em mở rộng nhữnghiểu biết về các hiện tượng địa lí xảy ra ở xung quanh, thêm yêu thiên nhiên, quêhương, đất nước
Từ đó có thể thấy, việc lĩnh hội tri thức địa lí không phải chỉ cần có trí nhớ
mà quan trọng hơn là phải nhận thức chúng trên cơ sở phân tích, tổng hợp, so
Trang 4sánh, khái quát hóa các sự vật, hiện tượng địa lí cụ thể, từ đó rút ra những kếtluận khoa học, có độ chính xác và tin cậy.
Vì những lí do trên tôi đã chọn đề tài "Tích hợp ca dao, tục ngữ trong dạy học
Địa lý lớp 6 nhằm phát triển năng lực, phẩm chất người học ở trường THCS&THPT Như Thanh” với hi vọng giúp cho học sinh tại trường THCS&THPT
Như Thanh hiểu biết thêm về ca dao, tục ngữ không chỉ có trong môn Ngữ Văn màcòn vận dụng cả trong môn Địa lí, từ đó giúp học sinh hứng thú hơn trong học tậpĐịa lí
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Nâng cao chất lượng và hiệu quả việc vận dụng ca dao, tục ngữ trongdạy học ở trưởng phổ thông, thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ và giải pháp củangành giáo dục
- Giúp học sinh nâng cao nhận thức trong việc học tập Địa lí bằng cáchvận dụng ca dao, tục ngữ để học tập và khai thác kiến Qua đó nâng cao hiệu quảhoạt động dạy học góp phần nâng cao chất lượng, hoàn thành mục tiêu giáo dụctoàn diện trong nhà trường phổ thông
- Thông qua hoạt động giáo dục giúp cho học sinh có hiểu biết đầy đủ vềquá trình học tập nắm bắt và khai thác kiến thức bằng nhiều kênh khác nhaugiúp nâng cao hiệu quả học tập của bản thân
- Đồng thời qua đó giúp học sinh có khả năng lĩnh hội kiến thức thôngqua các câu ca dao, tục ngữ do giáo viên cung cấp và gợi mở, từ đó trau dồithêm vốn ca dao tục ngữ Việt Nam, hoàn thành mục tiêu của việc dạy học liênmôn và tích hợp đang được vận dụng rộng rãi trong các nhà trường hiện nay
1.3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi áp dụng
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Về ca dao, tục ngữ Việt Nam với những câu có thể tích hợp trong các bàihọc Địa lí lớp 6
- Thực trạng công tác giảng dạy Địa lí lớp 6 các năm học trước, cách sửdụng ca dao tục ngữ trong dạy học Địa lí 6 (những bài có liên quan mà tôi đãbiết), ý nghĩa địa lí của ca dao, tục ngữ có đề cập trong đề tài và kết quả của việc
sử dụng ca dao, tục ngữ trong việc gây hứng thú, góp phần nâng cao hiệu quảdạy học trong năm học 2018-2019 của tôi ở trường THCS&THPT Như Thanh
1.3.2 Phạm vi áp dụng
Đề tài này đã được áp dụng cho học sinh lớp 6A năm học 2017-2018 và 6Bnăm học 2018-2019 ở trường THCS&THPT Như Thanh và có thể áp dụng đốivới học sinh lớp 6 của các khóa học sau hoặc các khối khác trong trường
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thử nghiệm: Dùng các câu ca dao, tục ngữ trong dạy họcnhững phần, nội dung có liên quan đến bài học địa lí mà tôi đã biết Không đisâu vào tìm hiểu, nghiên cứu tất cả những câu ca dao, tục ngữ có liên quan đếnđịa lí (như ca dao, tục ngữ về địa danh)
Trang 5Chỉ nghiên cứu phương tiện duy nhất “sử dụng ca dao, tục ngữ” để tạohứng thú học tập cho học sinh Ngoài ra không đề cập đến các phương tiện tạohứng thú học tập khác.
- Phương pháp thu thập số liệu: sử dụng phiếu thu thập ý kiến học sinh
- Phương pháp khảo sát thực tế: Thông qua kinh nghiệm giảng dạy củabản thân đối với Chương trình đổi mới sách giáo khoa lớp 6
- Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập và xử lí các số liệu điều tra;thống kê, phân tích và sử dụng số liệu cụ thể để trình bày kết quả của các biệnpháp đã áp dụng
- Nghiên cứu các tài liệu hướng dẫn về đổi mới phương pháp dạy học, đổimới kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực người học; các văn bản vềđổi mới giáo dục toàn diện theo tinh thần Nghị quyết 29-BCHTW khóa VIII
- Kiểm tra nhận thức và kĩ năng của học sinh thông qua thực hành làm bàikiểm tra
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận
Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trongNghị quyết Trung Ương 4 khóa VII (01-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóaVIII (12-1996), được thể chế hóa trong luật Giáo dục (2005), được cụ thể hóatrong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo đặc biệt chỉ thị số 14 (4-1999)
Luật giáo dục, điều 28.2 đã ghi "Phương pháo giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện
kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh’’
Để đáp ứng yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học thì người giáoviên cần vận dụng các phương pháp phù hợp để đem lại niềm vui, hứng thú họctập cho học sinh, từ đó có thể phát huy tính tự giác, tích cực của các em
Việc dạy học nói chung và dạy học Địa lí nói riêng cần đảm bảo cácnguyên tắc giáo dục Đây là các luận điểm có tính chất chỉ đạo, những quy định,yêu cầu cơ bản mà người giáo viên cần phải tuân thủ để mang lại hiệu quả caonhất trong quá trình dạy học Do vậy, theo tôi việc sử dụng các câu ca dao, tụcngữ phù hợp với từng phần nội dung kiến thức trong dạy học Địa lí cũng đã căn
cứ vào các nguyên tắc giáo dục
Học sinh THCS là những chủ thể đang trong quá trình phát triển nhâncách, tình cảm và trí tuệ, để có những kiến thức và kĩ năng cơ bản trong giaotiếp, ứng xử Nhất là học sinh lớp 6, các em còn nhiều bỡ ngỡ, chưa quen vớicác hoạt động và phương pháp học tập của cấp THCS Do đó, giáo viên phải làngười định hướng, dẫn dắt các em, giúp các em làm quen với cấp học mới, hìnhthành ở các em những kĩ năng cần thiết trong giao tiếp, ứng xử, giải quyếtnhững tình huống nảy sinh trong thực tế
Trang 6Qua thực tiễn giảng dạy tôi thấy rằng, việc sử dụng lồng ghép ca dao, tụcngữ để hình thành khái niệm, kiến thức địa lí đều đảm bảo các nguyên tắc trên,nhất là các nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, tính vừa sức đối với học sinh vànguyên tắc bảo đảm tính tự lực và phát triển tư duy cho học sinh, đồng thời gâyđược hứng thú cho học sinh trong học tập Vậy như thế nào là hứng thú ?
Các nhà nghiên cứu tâm lí học cho rằng hứng thú là thái độ đặc biệt của
cá nhân đối với đối tượng nào đó nó có ý nghĩa đối với cuộc sống và có khảnăng mang lại khoái cảm cá nhân trong quá trình hoạt động
Sự hứng thú biểu hiện trước hết ở sự tập trung chú ý cao độ, sự say mêcủa người học sinh Trong bất cứ lúc nào nếu có hứng thú học tập học sinh sẽ cócảm giác dễ chịu với hoạt động học của mình, làm nảy sinh sự mong muốn hoạtđộng một cách sáng tạo Ngược lại nếu không có hứng thú thì dù có “Dắt conngựa tới hồ nước thì cũng không thể bắt nó uống nước” Đối với hoạt động nhậnthức sáng tạo, hoạt động học tập khi không có hứng thú kết quả sẽ không có gì
cả, thậm chí xuất hiện cảm xúc tiêu cực (chán học, không muốn học, sợ học…)
Việc hình thành hứng thú học tập cho học sinh là yêu cầu quan trọng của mỗigiáo viên Khi hỏi các em nhân tố quan trọng chủ yếu tạo nên hứng thú học tập chohọc sinh phụ thuộc vào người dạy hay người học, đa số các em cho rằng do ngườidạy (chiếm 88,5% ý kiến) Khi các em có nhận thức đúng thì các em sẽ có nhữngmong đợi từ phía giáo viên, do đó khi dạy giáo viên phải lựa chọn và sử dụng cácphương pháp, phương tiện thật sự hợp lí để bài học phong phú, có sức lôi cuốn
2.2 Cơ sở thực tiễn
2.2.1: Thực trạng chung
Trong trường học hiện nay đa số các em học sinh ít quan tâm đến môn Địa
lí vì các em nghĩ đây là môn học phụ, thuộc lĩnh vực khoa học xã hội, là mônhọc thuộc lòng nên dẫn đến học sinh ngại học Điều đó làm cho học sinh không
có hứng thú trong học tập, ngại trau dồi kiến thức về Địa lí Việc học đối phó,miễn cưỡng khiến các em chỉ tiếp thu được lượng kiến thức rất ít, không bảnchất, vì thế dễ quên Kết quả là điểm kiểm tra thấp, hiệu quả học tập chưa cao
2.2.2: Thuận lợi :
- Trường THCS&THPT Như Thanh được thành lập theo Quyết định2628/QĐ - UBND của chủ tịch UBND Tỉnh Thanh Hóa ngày 15 tháng 8 năm 2014.sau năm năm thành lập, trường đã đi vào hoạt động ổn định và đạt được một sốthành tích bước đầu tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển của nhà trườngtrong những năm học tới
- Tổng số cán bộ giáo viên, công nhân viên của nhà trường là 54 người, đa
số có tuổi đời, tuổi nghề còn trẻ, nhiệt huyết và năng động trong tiếp cận cái mới
- Năm học này trường có 22 lớp
- Đa số học sinh ngoan, lễ phép, có ý thức trong học tập
- Phụ huynh học sinh bước đầu đã có sự quan tâm đến việc học tập củacon em nhiều hơn so với trước đây
Trang 7- Cơ sở vật chất của nhà trường tuy còn thiếu thốn nhiều nhưng cũng đãđược chú ý xây dựng, mua sắm, sửa chữa phục vụ ngày càng tốt hơn cho việcdạy và học cũng như các hoạt động khác.
- Việc dạy học theo hướng tích hợp, vận dụng kiến thức liên môn để giảiquyết những tình huống thực tiễn đang được áp dụng rộng rãi tạo điều kiện đểhọc sinh và GV khai thác tri thức một cách có hiệu quả
2.2.3: Khó khăn:
- Địa phương là xã vùng 135, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, hơn 90%người dân làm nghề nông nên mặt bằng kinh tế-xã hội còn thấp Nhiều phụ huynhcòn nặng tâm lí trông chờ, ỉ lại, phó mặc việc học tập của con em cho nhà trường.Thói quen mua sắm thêm tài liệu tham khảo cho học sinh chưa phổ biến Vì thế các
em rất thiếu tài liệu tham khảo để mở rộng kiến thức Ngoài sách giáo khoa và kiếnthức giáo viên cung cấp thì các em không có nguồn tài liệu bổ trợ nào khác
- Học sinh nhút nhát, ngại giao tiếp, khả năng tư duy chậm, thiếu chủ độngtrong học tập Chất lượng mặt bằng không cao (những học sinh có học lực giỏi,khá đã đi học trường Dân tộc nội trú)
- Cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu thốn…
Những khó khăn trên đây gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáodục của giáo viên cũng như của nhà trường
Qua khảo sát thực tế tôi thấy rằng, các em học sinh lớp 6 còn có nhiều bỡngỡ, chưa thoát li được những thói quen ở cấp Tiểu học Nhận thức của các emcòn quá non nớt, cản trở nhiều đến quá trình tiếp thu, lĩnh hội tri thức
Năm học 2018-2019, tổng số học sinh lớp 6 của trường THCS&THPTNhư Thanh là 60 em Ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượngthực tế của học sinh trong môn Địa lí Kết quả như sau:
2.3.1 Giải pháp thứ nhất: Tích hợp qua các bài dạy trên lớp
- Lý do đề xuất: Trong chương trình Địa lí THCS nói chung và Địa lí lớp
6 nói riêng có rất nhiều bài liên quan đến ca dao, tục ngữ, có thể tích hợp giáodục ca dao, tục ngữ Trong thực tế, các sự vật, hiện tượng địa lí đã được đưa vàonhiều câu tục ngữ, ca dao Từ xa xưa, trải qua hàng nghìn năm những câu cadao, tục ngữ đã được cha ông ta đúc kết lại từ những kinh nghiệm thực tế: cácmối quan hệ giữa tự nhiên với tự nhiên, giữa thiên nhiên - con người, thiênnhiên - sản xuất, các quy luật thời tiết khí hậu, các quy luật tự nhiên mặc dùtrình độ nhận thức chưa được sâu sắc lắm
Trang 8Chính ý nghĩa phong phú và rộng rãi của ca dao, tục ngữ mà nó đã trở thànhmột phần trong kho tàng kiến thức của khoa học Địa lí Từ đó, giáo viên có thể vậndụng để làm mới bài giảng của mình, giúp bài học trở nên sáng tạo, mới lạ, phongphú hơn và giảm bớt tính khô khan như nhiều người thường nhận xét
Để rèn luyện kĩ năng học đi đôi với hành (vốn là một kĩ năng còn yếu đốivới học sinh khi học môn Địa lí, nhất là học sinh lớp 6) thì việc khai thác ýnghĩa của những câu ca dao, tục ngữ này sẽ giúp học sinh cảm thấy dễ dàng liên
hệ kiến thức sách vở với các hiện tượng tự nhiên của cuộc sống bên ngoài
Dưới đây là một số địa chỉ tích hợp ca dao, tục ngữ vào một số bài dạymôn Địa lí lớp 6 mà bản thân tôi đã lồng ghép giảng dạy
Bài 9: Hiện tượng ngày
đêm dài ngắn theo mùa
Mục 1 : Hiện tượng ngày đêm dàingắn theo mùa ở các vĩ độ khácnhau trên Trái Đất
Liên hệ
Bài 26: Đất Các nhân
tố hình thành đất
Mục 2 : Thành phần và đặc điểmcủa thổ nhưỡng
Liên hệ
- Biện pháp thực hiện: Trong mỗi bài dạy có tích hợp ca dao, tục ngữ giáo
viên sẽ lồng ghép các câu hỏi liên hệ với ca dao, tục ngữ học sinh có thể nêu cáccâu ca dao, tục ngữ mà các em biết để từ đó vận dụng vào việc khai thác kiếnthức mới cũng như góp phần giải thích các hiện tượng tự nhiên khó hiểu trở nênđơn giản, hấp dẫn học sinh hơn, đồng thời giúp cho giờ học trở nên nhẹ nhàngthu hút sự chú ý của học sinh trong giờ học
Sau đây là một ví dụ về tích hợp giáo dục ca dao, tục ngữ trong Bài 9:
Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa (1 tiết), tích hợp ở mục 1
Bài 9 : HIỆN TƯỢNG NGÀY ĐÊM DÀI NGẮN THEO MÙA
I Hiện tượng ngày đêm dài ngắn ở các vĩ độ khác nhau trên Trái Đất.
1 Mục tiêu :
- Trình bày được hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ
- Kỹ năng sử dụng hình vẽ để mô tả hiện tượng ngày dài, đêm dài, ngắn ởcác vĩ độ khác nhau trên Trái Đất theo mùa
- Nhận thức được ý nghĩa của hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa vàtheo vĩ độ có thể được giải thích bằng ca dao, tục ngữ, từ đó càng thêm trântrọng yêu quý, gìn giữ, tìm hiểu nhiều hơn về ca dao, tục ngữ
Trang 9- Năng lực sử dụng hình vẽ, tranh ảnh, năng lực tư duy tổng hợp, năng lực giảiquyết vấn đề, xử lí thông tin, hợp tác, ngôn ngữ, sử dụng công nghệ thông tin.
2 Phương thức hoạt động: Thảo luận nhóm
3 Hoạt động:
Bước 1 : Giao nhiệm vụ:
- Học sinh dựa vào sách giáo khoa để tìm hiểu và trả lời các câu hỏi
- Giáo viên giao nhiệm vụ cho nhóm
+ Nhóm 1 : Dựa vào hình 24, cho biết vì sao đường biểu hiện trục Trái Đất(BN) và đường phân chia sáng tối (ST) không trùng nhau ?
Vị trí của Trái Đất trên quỹ đạo quanh Mặt Trời
vào các ngày hạ chí và đông chí
+ Nhóm 2 : Dựa vào hình 24, cho biết : vào ngày 22/6, ánh sáng mặt trờichiếu thẳng góc vào mặt đất ở vĩ tuyến bao nhiêu ? Vĩ tuyến đó là đường gì ? + Nhóm 3 : Vào ngày 22/12 (đông chí) ánh sáng mặt trời chiếu thẳng góc vàomặt đất ở vĩ tuyến bao nhiêu ? Vĩ tuyến đó là đường gì ?
+ Nhóm 4 :Dựa vào hình 25 cho biết : sự khác nhau về độ dài ngày đêm củacác địa điểm A,B,C ở nửa cầu Bắc và các địa điểm tương ứng A’ ;B’ ;C’ ở nửa
cầu Nam vào các ngày 22/6 và 22/12
Hiện tượng ngày, đêm ở các địa điểm có vĩ độ khác nhau
Bước 2 : Học sinh thảo luận nhóm (10 phút) Trao đổi, so sánh kết quả
làm việc, bổ sung kết quả hoàn thành phiếu học tập Giáo viên quan sát, giúp đỡ
Bước 3 : Trao đổi thảo luận
- Đại diện nhóm lên trình bày, các nhóm còn lại so sánh đối chiếu, tiếptục bổ sung kết quả làm việc cho mỗi nhóm
- Trên cơ sở thảo luận và bổ sung của học sinh, giáo viên chốt nội dunghọc tập, học sinh điều chỉnh kết quả cá nhân và ghi bài
Trang 10Nội dung chốt :
I Hiện tượng ngày đêm dài ngắn ở các vĩ độ khác nhau trên Trái Đất.
- Trong khi chuyển động quanh Mặt Trời, Trái Đất lúc nào cũng chỉ đượcchiếu sáng có một nửa
- Trong khi chuyển động trục Trái Đất luôn nghiêng và không đổi hướngnên đường trục Trái Đất và đường phân chia sáng tối không trùng nhau
- Ngày 22/6 ánh sáng mặt trời chiếu thẳng góc vào vĩ tuyến 23027’B, đó
Nửa cầu NamA’ ;B’
Ngày dài đêm ngắnNgày và đêm bằng nhauNgày ngắn đêm dài
22/12
(đông chí)
Nửa cầu BắcA,B
Ngày dài đêm ngắn
Bước 4: Giáo viên đánh giá quá trình thực hiện và đánh giá kết quả cuối cùng
của học sinh
* Câu hỏi mở rộng đối với hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa : Sau
chốt về hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ, giáo viên sẽđưa ra một số câu hỏi mở rộng và tích hợp ca dao, tục ngữ :
- Tại sao vào mùa hạ ban ngày trời lâu tối, ban đêm trời lại mau sáng ?
- Tại sao mùa đông ban ngày trời mau tối, nhưng đêm lại lâu sáng ?
(Giáo viên gợi ý để giúp học sinh trả lời)
* Câu hỏi tích hợp ca dao, tục ngữ : (tích hợp vào phần cuối mục 1)
Trang 11- Hãy tìm những câu ca dao, tục ngữ nói về hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo
mùa ?(giáo viên gợi ý) :
“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối”.
- Từ những câu ca dao, tục ngữ đó hãy giải thích hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa ?
Hướng dẫn trả lời
“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng”
Vào khoảng tháng 5 âm lịch (tương ứng với tháng 6 dương lịch) là thờigian bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nhiều nhất nên các vùng ở Bắc bán cầunhận được nhiều nhiệt nhất (là mùa nóng), đồng thời thời gian ban ngày kéo dài,đêm ngắn hơn
“Ngày tháng mười chưa cười đã tối”
Vào khoảng tháng 10 âm lịch (tương ứng tháng 11 dương lịch) là thời gianbán cầu Bắc chếch xa Mặt Trời nhiều nhất nên các vùng ở Bắc bán cầu nhậnđược ít nhiệt (mùa lạnh), lúc này thời gian ban ngày rất ngắn, đêm kéo dài
Việt Nam nằm ở Bắc bán cầu Chính vì vậy, câu tục ngữ này chỉ đúng vớicác vùng ở Bắc bán cầu Từ Chí tuyến bắc đến Chí tuyến Nam thì độ chênh lệchnày không đáng kể Càng về hai cực thì độ chênh lệch ngày đêm càng lớn
Bằng cách lồng ghép đưa tục ngữ, ca dao vào bài học tạo cho bài học trởnên sinh động, khắc sâu được kiến thức khoa học cho học sinh Từ đó học sinh
sẽ hiểu được việc học Địa lí không chỉ nắm bắt, tìm hiểu kiến thức một cách khôkhan, cứng nhắc mà cũng có thể vận dụng ca dao, tục ngữ để giải thích các hiệntượng trong tự nhiên liên quan đến cuộc sống hàng ngày, điều đó giúp cho bàihọc trở nên phong phú, hấp dẫn và cuốn hút người học
- Tác dụng: Như vậy, việc sử dụng ca dao, tục ngữ trong dạy học Địa lí
không chỉ tạo hứng thú học tập cho học sinh mà còn giúp cho vốn hiểu biết củacác em thêm phong phú Bản thân của ca dao, tục ngữ có đặc điểm là câu nóingắn, có ý nghĩa, có vần điệu nên khi nghe học sinh dễ nhớ Khi dạy phần nộidung kiến thức mà giáo viên lồng ghép, liên kết với kiến thức Địa lí thì trongquá trình tư duy học sinh sẽ có sự gắn kết các kiến thức với ngôn ngữ của cadao, tục ngữ Như vậy các em sẽ vừa dễ hiểu, dễ nhớ, còn giáo viên lại có thểlàm tăng thêm phần thuyết phục cho bài học Ngoài ra còn có ý nghĩa sâu sắcgóp phần làm giàu vốn kiến thức cho học sinh về ca dao, tục ngữ Việt Nam, gópphần hình thành nhân cách học sinh trong thời kì hội nhập với khu vực và toàncầu Các em cùng với việc tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại, phảibiết kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc Từ đó hình thành tìnhyêu tha thiết với quê hương, lòng tự hào dân tộc trong ca dao, tục ngữ sẽ manglại cho các em tinh thần lạc quan, vững tin học tập thật tốt
2.3.2 Giải pháp thứ 2:Tích hợp ca dao, tục ngữ thông qua kiểm tra, đánh giá
- Lý do đề xuất: Tích hợp giáo dục ca dao, tục ngữ cho học sinh không chỉ
tích hợp thông qua quá trình dạy học mà còn thông qua việc kiểm tra, đánh giá.Các câu hỏi về ca dao, tục ngữ có thể sử dụng kiểm tra thường xuyên, kiểm trađịnh kì Thông qua việc kiểm tra, đánh giá sẽ là động lực để học sinh tìm hiểu về
