- GV bổ sung: một số dạng đột biến có - Đột biến cấu trúc NST thường có hại lợi mất đoạn nhỏ, đảo đoạn gây ra sự cho sinh vật vì trải qua quá trình tiến hoá đa dạng trong loài, với tiến [r]
Trang 1Ngày soạn: 6/11/12
Ngày dạy: 8/11/12
CHƯƠNG V – BIẾN DỊ
Tiết 23: ĐỘT BIẾN GEN
I MỤC TIÊU.
1.Kiến thức:
- Học sinh trình bày được khái niệm và nguyên nhân đột biến gen
- Trình bày được tính chất biểu hiện và vai trò của đột biến gen đối với sinh vật và con người
2.Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng quan sát, phân tích, vận dụng
3.Thái độ:
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường sống
II CHUẨN BỊ.
- Máy chiếu
- Tranh ảnh minh hoạ đột biến có lợi và có hại cho sinh vật
III HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC.
1 Ổn định tổ chức
- Kiểm tra sĩ số
2.Kiểm tra
3.Bài mới
H: Viết sơ đồ mối quan hệ giữa gen và tính trạng?
H: Biến dị là gì?
Hoạt động 1: Đột biến gen là gì?
- GV yêu cầu HS quan sát H 21.1, thảo
luận nhóm hoàn thành phiếu học tập
- Gọi HS lên làm
- GV hoàn chỉnh kiến thức
- Đột biến gen là gì? Gồm những dạng
nào?
Bài tập: Một gen có A = 600 Nu G =
900 Nu Nếu sau khi bị đột biến, gen
- HS quan sát kĩ H 21.1 chú ý về trình tự và số cặp nuclêôtit
- Thảo luận, thống nhất ý kiến và điền vào phiếu học tập
- Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung
- Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc của gen liên quan tới một hoặc một số cặp
Trang 2đột biến có A = 601 Nu, G = 900 Nu.
Đây là dạng đột biến gì? ( đột biến
thêm một cặp nucleotit A – T )
nuclêôtit.
- Các dạng đột biến gen: mất, thêm, thay thế, đảo vị trí một hoặc một số cặp nuclêôtit
Phiếu học tập: Tìm hiểu các dạng đột biến gen.
Đoạn ADN ban đầu (a)
Có cặp nuclêôtit
Trình tự các cặp nuclêôtit là: T-G-A-T-X
- Đoạn ADN bị biến đổi: A-X-T-A-G
Đoạn
ADN
Số cặp
nuclêôtit Điểm khác so với đoạn (a) Đặt tên dạng biến đổi
b
c
d
4
6
5
Mất cặp G – X Thêm cặp T – A Thay cặp T – A bằng G - X
- Mất 1 cặp nuclêôtit
- Thêm 1 cặp nuclêôtit
- Thay cặp nuclêôtit này bằng cặp nuclêôtit khác
Hoạt động 2: Nguyên nhân phát sinh đột biến gen
-GV yêu cầu HS:quan sát một số hình
ảnh
- Nêu nguyên nhân phát sinh đột biến
gen?
- GV nhấn mạnh trong điều kiện tự
nhiên là do sao chép nhầm của phân tử
ADN dưới tác động của môi trường (bên
ngoài: tia phóng xạ, hoá chất bên
trong: quá trình sinh lí, sinh hoá, rối loạn
nội bào)
- HS tự nghiên cứu thông tin mục II SGK và trả lời, rút ra kết luận
- Do rối loạn quá trình tự sao chép của ADN dưới ảnh hưởng của môi trường trong và ngoài cơ thể
- Do tác nhân vật lý hay hóa học của môi trường trong và ngoài
Hoạt động 3: Vai trò của đột biến gen
- GV yêu cầu HS quan sát H 21.2; 21.3;
21.4 và tranh ảnh sưu tầm để trả lời câu
Trang 3- Đột biến nào có lợi cho sinh vật và
con người? Đột biến nào có hại cho
sinh vật và con người?
- Cho HS thảo luận:
- Tại sao đột biến gen gây biến đổi kiểu
hình?
- Giới thiệu lại sơ đồ: Gen mARN
prôtêin tính trạng
- Tại sao đột biến gen thể hiện ra kiểu
hình thường có hại cho bản thân sinh
vật?
- GV lấy thêm VD: đột biến gen ở
người: thiếu máu, hồng cầu hình lưỡi
liềm
- Đột biến gen có vai trò gì trong sản
xuất?
- GV sử dụng tư liệu SGK để lấy VD:
đột biến tự nhiên ở cừu chân ngắn, đột
biến tăng khả năng chịu hạn, chịu rét ở
lúa
+ Đột biến có lợi: cây cứng, nhiều bông ở lúa
+ Đột biến có hại: lá mạ màu trắng, đầu
và chân sau của lợn bị dị dạng
+ Đột biến gen làm biến đổi ADN dẫn tới làm thay đổi trình tự aa và làm biến đổi cấu trúc prôtêin mà nó mã hoá kết quả dẫn tới gây biến đổi kiểu hình
- Đột biến gen thể hiện ra kiểu hình bình
thường có hại cho sinh vật vì chúng phá
vỡ sự thống nhất hài hoà trong kiểu gen
đã qua chọn lọc tự nhiên và duy trì lâu đời trong điều kiện tự nhiên, gây ra những rối loạn trong quá trình tổng hợp prôtêin.
- Đột biến gen đôi khi có lợi cho bản thân sinh vật và con người, rất có ý nghĩa trong chăn nuôi, trồng trọt
- Lắng nghe và itếp thu kiến thức
4 Củng cố
? Đột biến gen là gì? Tại sao nói đa số đột biến gen là có hại?
5 Hướng dẫn học bài ở nhà
- Học bài và trả lời câu hỏi SGK
- Đọc trước bài 22
Trang 4Tiết 24
Ngày soạn: 6/11/12
Ngày dạy: 9/11/12
ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
I MỤC TIÊU.
- Học sinh trình bày được một số dạng đột biến cấu trúc NST
- Giải thích và nắm được nguyên nhân và nêu được vai trò của đột biến cấu trúc NST
II CHUẨN BỊ.
- Tranh phóng to hình 22 SGK
III HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC.
1 Ổn định tổ chức
- Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ
- Đột biến gen là gì? VD? Nguyên nhân gây nên đột biến gen?
- Tại sao đột biến gen thường có hại cho bản thân sinh vật? Nêu vai trò và ý nghĩa của đột biến gen trong thực tiễn sản xuất?
3 Bài mới
Hoạt động 1: Đột biến cấu trúc NST là gì?
- GV yêu cầu HS quan sát H 22 và hoàn
thành phiếu học tập
- Lưu ý HS; đoạn có mũi tên ngắn, màu
thẫm dùng để chỉ rõ đoạn sẽ bị biến đổi
Mũi tên dài chỉ quá trình biến đổi
- GV kẻ phiếu học tập lên bảng, gọi 1
HS lên bảng điền
- GV chốt lại đáp án
- Quan sát kĩ hình, lưu ý các đoạn có mũi tên ngắn
- Thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến và điền vào phiếu học tập
- 1 HS lên bảng điền, các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc NST, gồm các dạng: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn, chuyển
Trang 5Phiếu học tập: Tìm hiểu các dạng đột biến cấu trúc NST
STT NST ban đầu NST sau khi bị biến đổi Tên dạng đột biến
a Gồm các đoạn
ABCDEFGH
b Gồm các đoạn
ABCDEFGH
c Gồm các đoạn
ABCDEFGH
Trình tự đoạn BCD đảo lại thành DCB
Đảo đoạn
? Đột biến cấu trúc NST là gì? gồm
những dạng nào?
- GV thông báo: ngoài 3 dạng trên còn
có dạng đột biến chuyển đoạn
- 1 vài HS phát biểu ý kiến
Các HS khác nhận xét, bổ sung
- HS nghe và tiếp thu kiến thức
Hoạt động 2: Nguyên nhân phát sinh và tính chất
của đột biến cấu trúc NST
- Có những nguyên nhân nào gây đột
biến cấu trúc NST?
- Tìm hiểu VD 1, 2 trong SGK và cho
biết có dạng đột biến nào? có lợi hay
có hại?
- Hãy cho biết tính chất (lợi, hại) của
đột biến cấu trúc NST?
- GV bổ sung: một số dạng đột biến có
lợi (mất đoạn nhỏ, đảo đoạn gây ra sự
đa dạng trong loài), với tiến hoá chúng
tham gia cách li giữa các loài, trong
chọn giống người ta làm mất đoạn để
loại bỏ gen xấu ra khỏi NST và chuyển
gen mong muốn của loài này sang loài
khác
VD2: lặp đoạn, có lợi cho sinh vật
- HS tự rút ra kết luận
- Nguyên nhân đột biến cấu trúc NST chủ yếu do tác nhân lí học, hoá học trong ngoại cảnh làm phá vỡ cấu trúc NST hoặc gây ra sự sắp xếp lại các đoạn của chúng, xuất hiện trong điều kiện tự nhiên hoặc
do con người
- Đột biến cấu trúc NST thường có hại cho sinh vật vì trải qua quá trình tiến hoá lâu dài, các gen đã được sắp xếp hài hoà trên NST Biến đổi cấu trúc NST làm thay đổi số lượng và cách sắp xếp các gen trên đó
- Một số đột biến có lợi, có ý nghĩa trong chọn giống và tiến hoá
Trang 64 Củng cố
- GV treo tranh câm các dạng đột biến cấu trúc NST và gọi HS gọi tên và mô tả từng dạng đột biến
- Tại sao đột biến cấu trúc NST thường gây hại cho sinh vật?
5 Hướng dẫn học bài ở nhà
- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2,3 SGK
- Đọc trước bài 23