Là phần thông TƯỜNG MINH báo tuy không Là phần thông báo được diễn đạt trực được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng trong câu... Để người con gá[r]
Trang 1`
TRƯỜNG PTDT BÁN TRÚ TH & THCS HÀ LÂU
Trang 2Hoa có một quyển thơ rất hay,
một người bạn hỏi mượn Hoa trả lời: -Tớ chưa đọc xong.
Trang 3-Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nói
to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này! Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiêc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
(Lặng lẽ Sa Pa - Nguyễn Thành Long)
- Anh thanh niên muốn nói: anh
rất tiếc thời gian còn lại quá ít,
không còn nhiều thời gian để trò
chuyện, tâm tình.
- Anh thanh niên không nói thẳng
điều đó vì ngại ngùng, vì muốn
che giấu tình cảm của mình, chưa
tiện nói ra
- Câu nói thứ hai không có ẩn ý gì.
Ý thông báo không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu mà
được suy ra nhờ văn cảnh và từ ngữ trong câu.
Hàm ý
Ý thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong lời nói.
Nghĩa tường minh -> suy ra từ những từ ngữ: “Trời
ơi! chỉ còn”
Trang 4NGHĨA
TƯỜNG MINH
Là phần thông báo
được diễn đạt trực
tiếp bằng từ ngữ
trong câu
HÀM Ý
Là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng
có thể suy ra từ
những từ ngữ đó.
Trang 51 Bài tập 1: (SGK – Tr 75)
? Trong đoạn văn trên, theo em, câu nào cho thấy ông họa sỹ
cũng chưa muốn chia tay với anh thanh niên?
? Vậy, từ ngữ nào giúp em nhận ra điều ấy?
? Trong đoạn trích trên, có những từ ngữ nào miêu tả
thái độ của cô gái trong câu cuối đoạn văn liên quan đến
chiếc khăn mùi soa?
? Thái độ đó giúp em đoán được điều gì liên quan đến
chiếc khăn mùi soa?
Trang 61 Bài tập 1: (SGK – Tr 75)
-Trời ơi, chỉ còn có năm phút !
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà họa sĩ tặc lưỡi dứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già
-Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiêc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ sư
(Lặng lẽ Sa Pa - Nguyễn Thành Long)
Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy
mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi
Trang 71 Giải đáp bài tập 1:
a Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy: -> chưa muốn chia
tay
Đây là cách dùng hình ảnh để diễn đạt ý của ngôn
ngữ nghệ thuật.
b Từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái:…mặt đỏ ửng, nhận
lại chiếc khăn, quay vội đi Cô gái đang bối rối đến vụng
về vì ngượng, cô định kín đáo để khăn làm kỷ vật cho anh thanh niên, nhưng anh thanh niên quá thật thà tưởng cô
bỏ quên nên gọi cô để trả lại
Trang 8II Luyện tập
2 Bài tập 2: (SGK – 75)
Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm trong đoạn trích sau đây:
Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái:
- Đây, tôi giới thiệu với anh một hoạ sĩ lão thành nhé Và cô
đây là kĩ sư nông nghiệp Anh đưa khách về nhà đi Tuổi già
cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá Anh hãy đưa ra cái
món chè pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh
Trang 9II Luyện tập
3 Bài tập 3: (SGK – 75, 76)
Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và cho biết nội dung của hàm ý.
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp doạ đánh, nó phải gọi
nhưng lại nói trổng:
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô
ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
Anh cũng không quay lại
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược
ngà)
- Cơm chín rồi!
Chứa hàm ý là: “Ông vô ăn cơm đi.”
- Vô ăn cơm
Khắc họa tính cách ngang ngạnh, ương bướng của bé Thu, không chịu gọi ông Sáu là ba, không chịu mời một cách rõ ràng, đúng mực
Trang 10Có người hỏi:
– Sao bảo Làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà? …
– Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!
Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng,
cười nhạt một tiếng, vươn vai nói to:
– Hà, nắng gớm, về nào …
Ông Hai vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng
Tiếng cười nói xôn xao của đám người mới tản cư lên
Câu nói đánh trống lảng, không có hàm ý
II Luyện tập
4 Bài tập 4 a: (SGK –76) Đọc các đoạn trích sau và cho
biết những câu in đậm có chứa hàm ý không? Vì sao?
Hà! nắng gớm, về nào
Trang 11câu nói dở dang, chưa trọn ý hay không muốn nói hết ý,-> không có hàm ý
– Này, thầy nó ạ
Ông Hai nằm rũ ra ở trên giường không nói gì
– Thầy nó ngủ rồi à?
– Gì?
Ông lão khẽ nhúc nhích
– Tôi thấy người ta đồn…
Ông lão gắt lên:
– Biết rồi!
Bà Hai nín bặt Gian nhà lặng đi hiu hắt.
– Tôi thấy người ta đồn…
II Luyện tập
4 Bài tập 4 b: (SGK –76)
Trang 12Tình huống 1
A đến nhà B chơi, thấy một
cây táo rất sai quả Hãy
viết một đoạn hội thoại có
hàm ý ( A muốn B hái táo
mời mình ăn)
Tình huống 2
Tan học, Hùng muốn đi nhờ xe đạp của Trung Hãy viết một đoạn hội thoại có hàm ý (Trung từ chối
không muốn cho Hùng đi nhờ xe)
Trang 13Một người bạn có nhã ý mời em dự sinh nhật
Nhưng em lại không muốn đến
(hoặc không thể đến)
Trong giao tiếp hàng ngày khi nào
dùng câu nói có nghĩa hàm ý, khi nào
dùng câu nói có nghĩa tường minh?
Trang 14Hãy chọn đáp án đúng nhất trong những câu sau:
1 Hàm ý là phần thông báo :
A Trái ngược với nghĩa tường minh
B Ẩn đằng sau nghĩa tường minh
C Không diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
D Được diễn đạt trực tiếp trong câu
2 Dùng hàm ý trong trường hợp nào sau đây?
A Khi không biết diễn đạt rõ ý
B Khi không muốn nói rõ ý
C Khi không muốn người nghe hiểu ý
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Trang 15Liên hệ thực tế để sử dụng hàm ý một cách hợp lý, hiệu quả khi nói và viết.
Luyện tập để phân biệt được nghĩa tường minh và hàm ý & Làm bài tập 4 (SGK tr 76)
Soạn bài mới:
Đọc bài thơ (tr 86 +87)
Đọc & tìm hiểu về Ta-Go