Tiết 123: Nghĩa tường minh và hàm ý

Anh chạy ra nhà phía sau , rồi trở vào liền , tay cầm một cái làn .Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi đứng dậy.. Cô gái cũng đứng lên , đặt lại chiếc ghế , thong thả đi đến chỗ bác già.. Anh chạy ra

I Phân biệt nghĩa t ờng minh

và hàm ý

Nhận xét

Ví dụ : SGK

? Qua câu Trời ơi chỉ còn có “ Trời ơi chỉ còn có

năm phút ! , em hiểu anh ” , em hiểu anh

thanh niên muốn nói điều gì ?

Vì sao anh không nói thẳng

điều đó với hoạ sĩ và cô gái ?

Đoạn trích :

- Trời ơi , chỉ còn có năm phút !

- Chính là anh thanh niên giật mình nói to , giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau , rồi trở vào liền , tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi

đứng dậy Cô gái cũng đứng lên , đặt lại chiếc ghế , thong thả đi

đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa

đây này

Với câu nói của anh thanh niên ta có

thể có nhiều cách hiểu :

(1): Anh thông báo thời gian chỉ còn

có năm phút

(2) : Tiếc quá không còn đủ thời gian

để tâm tình

(3):Thế là tôi lại thui thủi một mình

(4):Giá mà nhà hoạ sĩ và cô gái ở lại

thêm một thời gian nữa thì hay biết

mấy

Nhận xét

- Trời ơi , chỉ còn có năm phút !

- Chính là anh thanh niên giật mình nói to , giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau , rồi trở vào liền , tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi

đứng dậy Cô gái cũng đứng lên , đặt lại chiếc ghế , thong thả đi

đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa

đây này

? Qua các cách hiểu trên em

hãy cho biết cách hiểu nào đ ợc

diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ

trong câu còn cách hiểu nào

không đ ợc diễn đạt bằng những

từ ngữ trực tiếp trong câu đó ?

- Cách hiểu (1) đ ợc diễn đạt trực

tiếp bằng các từ ngữ trong câu ->

Cách hiểu này đ ợc gọi là nghĩa t

ờng minh

- Các cách hiểu 2,3,4 là những

cách hiểu mà nó không đ ợc diễn

đạt trực tiếp bằng các từ ngữ

trong câu nh ng có thể suy ra từ

những từ ngữ ấy -> Cách hiểu

này gọi là hàm ý

I Phân biệt nghĩa t ờng minh

và hàm ý

Nhận xét

- Trời ơi , chỉ còn có năm phút !

- Chính là anh thanh niên giật mình nói to , giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau , rồi trở vào liền , tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi

đứng dậy Cô gái cũng đứng lên , đặt lại chiếc ghế , thong thả đi

đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa

đây này

T ơng tự em hãy xét câu Ô ! Cô “ Trời ơi chỉ còn có

còn quên chiếc mùi soa đây này

có hàm ý không ?

” , em hiểu anh

Câu này không có hàm ý mà chỉ

diễn đạt sự việc thông báo cho cô

kĩ s bỏ quên chiếc khăn mùi soa

mà thôi => Nghĩa này thông báo

trực tiếp bằng từ ngữ trong lời

nói => Nghĩa t ờng minh

Nhận xét

- Trời ơi , chỉ còn có năm phút !

- Chính là anh thanh niên giật mình nói to , giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau , rồi trở vào liền , tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi

đứng dậy Cô gái cũng đứng lên , đặt lại chiếc ghế , thong thả đi

đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa

đây này

? Qua tìm hiểu ví dụ trên em hãy

cho biết thế nào là nghĩa t ờng

minh và thế nào là hàm ý ?

•Ghi nhớ :

• Nghĩa t ờng minh là phần thông

báo đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng

từ ngữ trong câu

• Hàm ý là phần thông báo tuy

không đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng

từ ngữ trong câu những có thể

suy ra từ những từ ngữ ấy

I Phân biệt nghĩa t ờng minh

và hàm ý

Nhận xét

Ví dụ : SGK

- Trời ơi , chỉ còn có năm phút !

- Chính là anh thanh niên giật mình nói to , giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau , rồi trở vào liền , tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên , đặt lại chiếc ghế , thong thả đi đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này

-Anh thanh niên vừa vào , vừa kêu lên Để ng ời con gái khỏi trở lại bàn anh lấy chiếc khăn tay còn tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô

kĩ s mặt đỏ ửng , nhận lại chiếc khăn

và vội quay đi

II Luyện tập

Bài tập 1 : Đọc lại đoạn trích đã

cho ở mục I

Câu nào cho thấy hoạ sĩ cũng ch a

muốn chia tay anh thanh niên ?

Từ ngữ nào giúp em nhận ra điều

ấy ?

Câu Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi đứng dậy “ Trời ơi chỉ còn có

, đặc biệt là cụm từ tặc l ỡi cho

” , em hiểu anh

thấy hoạ sĩ cũng ch a muốn chia

tay anh thanh niên Đây là cách

dùng hình ảnh để diễn đạt ý của

ngôn ngữ nghệ thuật

? Tìm những từ ngữ miêu tả thái

độ của cô gái trong câu cuối

đoạn văn Thái độ ấy giúp em

đoán ra điều gì liên quan tới

chiếc khăn mùi soa ?

Những từ miêu tả thái độ của cô gái liên uan

tới chiếc khăn mùi soa : + mặt đỏ ửng ( ng

ợng ngùng )

+ nhận lại chiếc khăn ( không tránh đ ợc )

+ quay vội đi ( quá ng ợng và e thẹn )

=> Qua các hình ảnh này có thể thấy cô gái

đang bối rối vụng về vì ng ợng Cô ng ợng vì

định kín đáo để khăn lại làm kỉ vật cho ng ời

thanh niên thế mà anh lại quá thật thà t ởng

cô bỏ quên , nên gọi cô để trả lại

Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái :

-Đây , tôi giới thiệu với anh một hoạ sĩ lão thành nhé Và cô đây

là kĩ s nông nghiệp Anh đ a khách về nhà đi Tuổi già cần n

ớc chè : ở Lào Cai đi sớm quá Anh hãy đ a ra cái món chè pha

n ớc m a thơm nh n ớc hoa của Yên Sơn nhà anh

(Nguyễn Thành Long – Lặng lẽ Sa Pa ) Lặng lẽ Sa Pa )

Nhận xét

Ví dụ : SGK

II Luyện tập

Bài tập 2 Hãy cho biết hàm ý

của câu in đậm trong đoạn trích

sau ?

Hàm ý của câu in đậm là : Ông

hoạ sĩ già ch a kịp uống n ớc chè

đấy

I Phân biệt nghĩa t ờng minh

và hàm ý

Nhận xét

Ví dụ : SGK

II Luyện tập

Bài tập 3 : Tìm câu chứa hàm ý

trong đoạn trích sau và cho biết

nội dung của hàm ý

Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp doạ đánh , nó phải gọi nh ng lại nói trổng :

-Vô ăn cơm ! Anh sáu vẫn ngồi

im , giả vờ không nghe , chờ nó gọi Ba vô ăn cơm Con bé cứ “ Trời ơi chỉ còn có ” , em hiểu anh

đứng trong bếp nói vọng ra :

- Cơm chín rồi ! -Anh cũng không quay lại ( Nguyễn Quang Sáng – Lặng lẽ Sa Pa )Chiếc l ợc ngà )

- Câu Cơm chín rồi ! có “ Trời ơi chỉ còn có ” , em hiểu anh

chứa hàm ý , đó là Ông vô ăn “ Trời ơi chỉ còn có

cơm đi ” , em hiểu anh

Nhận xét

Ví dụ : SGK

II Luyện tập

Bài tập 4 : Đọc các đoạn trích

sau cho biết những câu in đậm

có phải là câu chứa hàm ý không

Vì sao ?

Các câu in đậm :

a – Lặng lẽ Sa Pa ) Hà nắng gớm , về nào …

b - Tôi thấy ng ời ta đồn …

Các câu in đậm ở đây không chứa hàm ý

Vì : Câu in đậm thứ nhất là câu nói lảng ( nói sang

chuyện khác tránh đề tài đang bàn , còn gọi là đánh

trống lảng )

- Câu in đậm thứ hai là câu nói dở dang

I Ph©n biÖt nghÜa t êng minh

vµ hµm ý

NhËn xÐt

VÝ dô : SGK

II LuyÖn tËp

Bµi tËp 5 : Thi sö dông vµ gi¶i

®o¸n hµm ý

ai

nhanh

trí

hơn

- Ng ời thứ nhất chọn ngôi sao có chứa hàm ý và diễn đạt hàm ý đó bằng lời nói - ng ời thứ hai tự giải

đoán hàm ý và trả lời cũng bằng hàm ý + Thể lệ:

- Chỉ đ ợc diễn đạt hàm ý thông qua nghĩa t ờng minh ( Nếu vi phạm sẽ không đ ợc tính điểm)

-Thời gian cho mỗi lần hỏi ( hoặc trả lời) là 45” , em hiểu anh -Nếu diễn đạt hàm ý ch a thành công, có thể điều chỉnh hàm ý (tối đa) bằng l ợt lời thứ 2

Muèn m în c¸i bót

c¸i nµo n÷a kh«ng?

B: May qu¸! Tí cã mang thªm mét c¸i ®©y

nµy!

-§äc - hiÓu phÇn ghi nhí vÒ nghÜa t êng minh vµ hµm ý -VËn dông vµ gi¶i ®o¸n hµm ý trong khi nãi hoÆc viÕt.

- Hoµn thµnh c¸c bµi tËp.

- ChuÈn bÞ néi dung cho tiÕt NghÞ luËn vÒ mét ®o¹n th¬ “ Trêi ¬i chØ cßn cã

bµi th¬ :” , em hiÓu anh