TIET 123 NGHIA TUONG MINH - HAM Y

Từ nội dung tình huống trên cho ta thấy: Quá trình giao tiếp luôn sử dụng ngôn ngữ với nghĩa đa dạng: có nghĩa hàm ý, có nghĩa tường minh.. được diễn đạt trực tiếp bằng từ n

GV: 

Ngày soạn: 02/3/2011

Ngày thực hiện: 12/3/2011

1/ GV:

Bảng phụ ghi ví dụ

Thiết kế giáo án

Xem ví dụ ở sách giáo khoa & Tìm hiểu bài

Phương tiện học tập: bảng phụ thảo luận nhóm + giấy nháp hội ý bàn

III/ NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý:

1 Nội dung:

1/ Ổn định: (1’)

2/ Kiểm tra: [Hình thức vấn đáp] (3’) (slide 2) Tìm thành phần gọi – đáp trong đoạn trích sau đây

và cho biết từ nào được dùng để gọi, từ nào được dùng để đáp Quan hệ giữa người gọi và người đáp là quan hệ gì?

có, họ lại đánh trói thì khổ Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn

đã Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

3/ Dẫn vào bài mới : (2’) (slide 3) TÌNH HUỐNG

“ Trống vào lớp đã 10 phút Hiếu mới hớt hải chạy vào

Thầy giáo nhìn đồng hồ, nói: ”

Em chọn trường hợp nào sau đây để điền vào chỗ ( .) (1) Em đến trễ 10 phút rồi đấy

(2) Em có biết bây giờ là mấy giờ không ? Từ nội dung tình huống trên cho ta thấy: Quá trình giao tiếp luôn sử dụng ngôn ngữ với nghĩa

đa dạng: có nghĩa hàm ý, có nghĩa tường minh Hãy tìm hiểu các nghĩa đó qua bài học hôm nay!

4/ Tổ chức các hoạt động:

HOẠT ĐỘNG

MT:

kiến thức về nghĩa tường minh

và hàm ý

nghĩa tường minh và hàm ý ở

trong câu Có ý thức sử dụng

đúng trong văn cảnh

Bước 1: Phân tích ngữ liệu

– Đọc và giải thích nhiệm vụ ở

mục I.1

Lệnh: Đọc câu ở mục I.1

(?) Câu: “Trời ơi, chỉ còn có

năm phút” em hiểu ATN muốn

nói điều gì ? Vì sao anh không

nói thẳng điều đó với họa sỹ và

cô gái?

– Đọc và giải thích nhiệm vụ ở

mục I.2

Lệnh: Đọc câu ở mục I.2

(?) Câu: “Ô! Cô còn quên chiếc

mùi soa đây này!” của anh

thanh niên có ẩn ý không?

Định hướng (slide 4)

Bước 2: Hệ thống hóa kiến

thức

(?) Hiểu thế nào là nghĩa tường

minh và hàm ý ?

Gọi học sinh đọc Ghi nhớ

Định hướng (slide 5)

Bài tập nhanh: (slide 6)

Trong các câu tục ngữ:

Theo em, câu nào được hiểu

theo nghĩa tường minh? câu nào

có nghĩa hàm ý?

Xem tr.75 Thực hiện lệnh [ ATN tiếc rẻ thời gian đi quá nhanh không kịp thổ lộ

điều anh muốn nói với cô gái]

Thực hiện theo lệnh Trả lời độc lập Nghe + ghi vở

Trả lời độc lập Lớp bổ sung Xem tr.75 Thực hiện lệnh Ghi vào học Hội ý bàn Trả lời Lớp bổ sung

9’

3’

2’

I/ PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH

VÀ HÀM Ý :

1/ Tìm hiểu ngữ liệu:

“Trời ơi, chỉ còn có năm phút”

 Với hàm ý: ATN tiếc rẻ thời gian đi nhanh quá; nhưng anh không muốn nói thẳng điều đó có thể vì ngại ngùng, vì

hàm ý

“Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!”

 phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy

HOẠT ĐỘNG

Hướng dẫn luyện tập

hàm ý và câu không có chứa

hàm ý

và giải đoán được hàm ý trong

một câu văn cụ thể

sử dụng câu văn có hàm ý trong

một văn bản cụ thể

khi nói và viết

GV hướng dẫn làm bài tập

Lệnh: Đọc yêu cầu bài tập 1

? Xem lại đoạn văn & trả lời:

cũng chưa muốn chia tay

ATN ? Từ ngữ nào giúp em

nhận ra điều ấy ?

Nói thêm: Hàm ý còn xuất hiện

qua các hành động, cử chỉ

thái độ của cô gái trong câu

cuối đoạn văn Thái độ ấy giúp

em đoán ra điều gì liên quan tới

chiếc khăn mùi soa?

Nói thêm: Dùng “hình ảnh” để

diễn đạt ý đặc trưng của ngôn

ngữ nghệ thuật

Định hướng (slide 7+8)

Lệnh: Đọc yêu cầu bài tập 2

? Xem lại đoạn văn và hãy cho

biết hàm ý của câu in đậm:

“Tuổi già cần nước chè; ở Lào

Cai đi sớm quá!”

Nói thêm: Hàm ý phụ thuộc

vào tình huống giao tiếp

Định hướng (slide 9)

Lệnh: Đọc yêu cầu bài tập3

? Xem lại đoạn văn và hãy cho

biết hàm ý của câu in đậm:

“Cơm chín rồi!”

Định hướng (slide 10)

Ghi đề mục

Xem tr.74+75

Thực hiện theo lệnh Trả lời độc lập [từ “tặc lưỡi”

 hàm ý “tiếc rẻ”]

Trả lời độc lập [gồm các từ: mặt

đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn, quay vội

đi …]]

Xem + ghi vở

Xem tr.74+75

Thực hiện theo lệnh Trả lời độc lập Lớp bổ sung

Xem + ghi vở

Xem tr.76

Thực hiện theo lệnh Trả lời độc lập Lớp bổ sung Xem + ghi vở

8’

3’

2’

II/ LUYỆN TẬP:

Bài tập 1 : Xác định câu + chi tiết

dậy”

[Họa sỹ chưa muốn chia tay với ATN]

độ của cô gái liên quan tới chiếc mùi soa là:

Qua các hình ảnh này, có thể thấy cô gái đang bối rối đến vụng về vì ngượng Cô ngượng vì định kín đáo để khăn lại làm kỳ vật cho người thanh niên, thế mà anh lại quá thật thà tưởng cô bỏ quên, nên gọi cô để trả lại

Bài tập 2 : Xác định hàm ý của câu: “Tuổi già cần

“Nhà họa sỹ chưa kịp uống nước chè đã phải đi.”

Bài tập 3 : Xác định hàm ý của câu: “Cơm chín rồi!”

 “Ông vô ăn cơm đi!”

HOẠT ĐỘNG

Lệnh: Đọc yêu cầu bài tập 4

? Xem lại đoạn văn và hãy cho

biết hàm ý của câu in đậm: “Hà,

nắng gớm, về nào” và câu: “Tôi

thấy người ta đồn”

Định hướng (slide 11+12)

Bài tập Ứng dụng : Luyện kỹ

“Một người bạn có nhã ý mời

em dự sinh nhật Nhưng em lại

không muốn đến (hoặc không

thể đến)

Trong trường hợp trên, theo

em, nên dùng hàm ý hay câu có

nghĩa tường minh?

Em sẽ nói thế nào?

? Trong giao tiếp hàng ngày khi

nào dùng câu nói hàm ý, khi

nào dùng câu nói có nghĩa

tường minh?

Kết luận của GV

Xem tr.76

Phát hiện ý Trả lời độc lập Lớp bổ sung Xem + ghi vở

Thảo luận bàn (2’) Trả lời

lớp bổ sung

Nghe

6’

Bài tập 4 :

không có hàm ý chỉ là câu đánh trống lảng

chỉ là câu bỏ lửng, nói dở dang

5/ Câu hỏi kiểm tra kiến thức đã học: (3’) (slide 14) Chọn đáp án đúng nhất trong các câu sau

A Trái ngược với nghĩa tường minh

B Ẩn sau nghĩa tường minh

C Không diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

D Được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

A Khi không biết diễn đạt rõ ý

B Khi không muốn nói rõ ý

C Khi không muốn người nghe hiểu ý

D Khi muốn chấm dứt cuộc thoại

Đọc bài thơ (tr 86 +87) Đọc & tìm hiểu về Ta-Go

VI/ NHẬN XÉT & RÚT KINH NGHIỆM:

1- Thuận lợi: 2- Hạn chế:

-SLIDE MINH HỌA BÀI

`

1

3

KiỂM TRA BÀI CŨ 7uP WKj QKSK ҫQ JӑӑL– ÿi SWURQJӑÿ RҥQWUtFKVDXÿk\ÿk\ Yj FKRELӃt WӯQj Qj Rÿ ѭӧF GQJӑ ÿӇJӑJӑӑ L WӯQjQj Rÿ ѭӧF GQJӑ ÿӇJӑÿi S 4 Xÿk\DQK ӋJӑLӳ a QJӑѭӡ LJӑӑLYj QJӑѭӡ Lÿ i S Oj TXÿk\DQK ӋJӑu?

- Eҧҧo Eҧi c ҩy Fy W Uӕn đi đâu thiҒWUӕn ChưғcưғQҵm ÿҩy, FKӕc Qӳ a Kӑ Yj o WK~c sưu, không Fy Kӑ Oҥҥi ÿi nh W Uyi thiҒkhôѴ 1 Jѭӡi ӕm rêҒrêҒnhư thêғ, QӃu Oҥҥi SKҧi P ӝt W Uұn ÿzn, nuôi P ҩy W Ki ng cho KRj n Kӗn

- FKi X FNJ QJÿ mQJKƭ QKѭFө 1 KѭQJ ÿӇFKiFKi RQJX ӝL FKi u cho QKj FKi XăQOҥҩ\ Yj LK~S Fi Lÿ m 1 KӏQVX{ QJWӯVi Vi QJK{ P TXDWW ӟ LJLӡFz QJu

1 J{ 7 ҩW 7 ӕ 7ҳW ÿ qn)

1 j \ GQJ ÿӇFKiJӑ i.

9kQJ GQJ ÿӇFKiÿi p.

4 XDWQK Ӌ JLӳ DWQJ ѭӡLJӑLYj QJѭӡLÿ i S WUr Q– Gѭӟ i.

Này,

Vâng

3

“ Trống vào lớp đã 10 phút Hiếu mới hớt hải chạy vào.

Thầy giáo nhìn đồng hồ, nói: ”

Eҧm chọn trường hợp nào sau đây để điền vào chỗ ( .) (1) Eҧm đến trễ 10 phút rồi đấy.

(2) Eҧm có biết bây giờ là mấy giờ không ?

7Î1 ++8 ++8 8 ӔNG

1 JKƭa W ѭӡng minh

1 JKƭDWKj P ê

4

I Phân ELӋt QJӑKƭa Wѭӡ ng minh vaҒKj m ê

1 7um KLӇJӑu ngưѺOLӋu: (SGK : 74 - 75)

1 Kұn [ pt:

-7UӡLѫLL FKӍFz Fz QFy QăP SK~t!

&KtQK Oҥj DWQKW KDWQKQLr QJL ұWP uQK Qyi

W R JLӑQJF ѭӡ LQKѭQJÿ ҫ\ W LӃF Uҿ Anh FKҥ\ UDW QKj SKt DWVDWX UӗLW UӣYjYj ROҥLӅn,

W DW\ F ҫP P ӝWFi LOҥjQ 1 Kj Kӑ DWVƭ W һFOҥѭӥi

ÿӭ QJGұ\ &{ Ji LFNJ QJÿ ӭ QJOҥrQ ÿһWOҥҥi FKLӃFJK Ӄ W KRQJ W KҧÿLÿӃQFK ӛEiEҧi F JLj -Ð &{ FzQTXr QFKL ӃF P LVRDWÿk\ Qj y!

$QKW KDWQKQLr QY ӯVi DWYj R Nr XOҥrQ ĈӇFKi QJѭӡLFRQ Ji LNKӓLW UӣYjOҥҥLEҧj Q DWQKOҥҩy FKLr FNKăQW DW\ FzQYR W UzQF һSJLӳ DWFXӕn

Vi FKWӟ LW UҧFKRF{ Ji L &{ Nƭ VѭP һW ÿ ӓ ӱQJ QKұQOҥҥLFKLӃFNKăQ Yj TXDW\ Yӝi đi.

- Anh thanh niên muốn nói: anh rất tiếc thời gian còn lại quá ít.

- Anh thanh niên không nói thẳng điều đó vì ngại ngùng, vì muốn che dấu tình cảm của mình.

- Câu nói thứ hai không có ẩn ý gì.

2 LӃn WKӭ c Fҫn nhơғ:

Ý thông báo không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu mà được suy ra nhờ văn cảnh và từ ngữ trong câu.

Hàm ý

Ý thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong lời nói Nghĩa tường minh

I Phân ELӋt QJӑKƭa W ѭӡ ng minh

vaҒKj m ê

1 7um KLӇJӑu ngưѺOLӋu: (SGK : 74 - 75)

2 LӃn WKӭ c Fҫn nhơғ: (Ghi nhớ - SGK 75)

Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực

tiếp bằng từ ngữ trong câu

Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực

tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những

từ ngữ ấy.

5

BÀI TẬP NHANH Câu tục ngữ:

Không thầy đố mày làm nên.

Uống nước nhớ nguồn.

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

? Theo em, câu nào được hiểu theo nghĩa tường minh, câu nào có nghĩa hàm ý.

Nghĩa tường minh.

Nghĩa hàm ý.

Nghĩa hàm ý.

6

II Luyện tập

1 Bài tập 1: (SGK – Tr 75)

-7Uӡi ơi FKӍFzFzn Fy năm SK~t !

&Ktnh Oҥj anh thanh niên JLұt P unh Qyi to, JLӑng Fѭӡi nhưng ÿҫy W LӃc Uҿ

Anh FKҥy ra nhaҒSKta sau, Uӗi trơѴYj o Oҥ LӅn, tay Fҫm P ӝt Fi i Oҥjn NhaҒKӑa siѺ

W һc Oҥѭӥi Gӭ ng Gұy Cô Ji i FNJ ng ÿӭ ng lên, ÿһt Oҥҥi FKLӃc ghêғ, thong thaѴđi ÿӃn chôѺ Eҧi c giaҒ.

-Ô! Cô Fzn quên FKLӃc P i soa đây Qj y ! Anh thanh niên YӯVi a Yj o, kêu lên ĐêѴQJѭӡi con Ji i NKӓi trơѴOҥҥi Eҧj n, anh Oҥҩy chiêc khăn tay Fzn vo W Uzn Fһp JLӳ a FXӕn Vi ch W ӟ i traѴcho cô Ji i Cô kiѺ

sư P һt đoѴӱ QJ QKұn Oҥҥi FKLӃc khăn vaҒquay Yӝi đi.

(Lặng lẽ Sa Pa - Nguyễn Thành Long)

NhaҒKӑa siѺW һc Oҥѭӥi ÿӭ ng Gұy

7

8

1 * Lҧi ÿi p bài tập 1:

a Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy: chưa muốn chia tay.

b Từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái:…mặt đỏ ửng, nhận

lại chiếc khăn, quay vội đi  Cô gái đang bối rối đến vụng

về vì ngượng, cô định kín đáo để khăn làm kyѴ vật cho anh thanh niên, nhưng anh thanh niên quá thật thà tưởng cô

bỏ quên nên gọi cô để trả lại.

II Luyện tập

2 Bài tập 2: (SGK – 75)

Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm trong đoạn trích sau đây:

Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái:

- Đây, tôi giới thiệu với anh một hoạ sĩ lão thành nhé Và cô

đây là kĩ sư nông nghiệp Anh đưa khách về nhà đi Tuổi già

cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá Anh hãy đưa ra cái

món chè pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà

anh.

Hàm ý: Ông hoạ sĩ già chưa kịp uống nước chè đấy.

9

II Luyện tập

3 Bài tập 3: (SGK – 75, 76)

Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và cho biết nội dung của hàm ý.

Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp doạ đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:

- Vô ăn cơm!

Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:

Anh cũng không quay lại.

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

- Cơm chín rồi! Chứa hàm ý là: “Ông vô ăn cơm đi.”

10

Có người hỏi:

– Sao bảo Làng Chợ DWầu tinh thần lắm cơ mà? … – Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!

Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng, cười nhạt một tiếng, vươn vai nói to:

– Hà, nắng gớm, về nào … Ông Hai vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng

Tiếng cười nói xôn xao của đám người mới tản cư lên

ấy vẫn dõi theo.

&kXÿk\ Qyi ÿi QK

W UӕQJӑ OҧQJӑ NK{ QJӑ FyKj P ê.

II Luyện tập

4 Bài tập 4 a: (SGK –76) Đọc các đoạn trích sau và cho biết

những câu in đậm có chứa hàm ý không? Vì sao?

– + j , QҳQJJ ӟ P YӅQj o …

11

câu Qyi dơѴ dang, chưa

W Uӑn ê hay không P Xÿk\ӕn Qyi KӃt ê.

– Này, thầy nó ạ.

Ông Hai nằm rũ ra ở trên giường không nói gì – Thầy nó ngủ rồi à?

– Gì?

Ông lão khẽ nhúc nhích.

– Tôi thấy người ta đồn…

Ông lão gắt lên:

– Biết rồi!

Bà Hai nín bặt Gian nhà lặng đi hiu hắt

– Tôi thấy người ta đồn…

II Luyện tập

4 Bài tập 4 b: (SGK –76)

12

13

0 ӝW QJ ѭӡLEҧҥQFyQKmê P ӡLHP G ӵ VLQKQK ұW

1 KѭQJHP OҥҥLNK{ QJP X ӕQÿӃn

(KRһFNK{ QJW K ӇFKiÿӃ n)

Trong giao tiếp hàng ngày khi nào

dùng câu nói FyQJӑKƭ a Kj P ê, khi nào

dùng câu nói có nghĩa tường minh?

14

Hãy chọn đáp án đúng nhất trong những câu sau:

1 Hàm ý là phần thông báo :

A Trái ngược với nghĩa tường minh.

B Ẩn đằng sau nghĩa tường minh.

C Không diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

DW Được diễn đạt trực tiếp trong câu.

2.DWùng hàm ý trong trường hợp nào sau đây?

A Khi không biết diễn đạt rõ ý

B Khi không muốn nói rõ ý.

C Khi không muốn người nghe hiểu ý.

DW Khi muốn chấm dứt cuộc thoại.

BÀI TẬP CỦNG CỐ

15

/ Lr QK Ӌ W Kӵ FWӃÿӇJӑ VӱGө Gө QJӑ Kj P ê P ӝW

Fi FKK ӧS Oê KLӋXÿk\ TXÿk\ҧNKLQyLYj YLӃt.

Luyện tập để phân biệt được nghĩa tường

Soạn bài:

NGHIҕ/ 8 Ұ N VÊҒ%¬ I THƠ, Ĉ2 ҤN THƠ

- Đọc trước văn bản “Khát vọng hòa nhập, dâng hiến cho đời” [tr.76++877++878]

- Nhận xét về bố cục và cách diễn đạt.

- Tìm các luận điểm khác về bài thơ

“Mùa xuân nho nhỏ”

16