Khi giải các phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong dấu căn bậc hai, ta cần chú ý các vấn đề sau: - Nêu các điều kiện xác định của phương trình hoặc bất phương trình và nêu cá[r]
Trang 1§8 MỘT SỐ PHƯƠNG TRÌNH
VÀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH QUY VỀ BẬC HAI
tiếp theo
Giáo viên: Phạm Văn Bé Chín
Tổ Toán học Trường THPT Lê Hoàng Chiếu
Ngày 20 tháng 2 năm 2012
Trang 2KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
KIỂM TRA BÀI CŨ
Nêu cách giải phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong
dấu giá trị tuyệt đối
Đối với phương trình:
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 3KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
KIỂM TRA BÀI CŨ
Nêu cách giải phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong
dấu giá trị tuyệt đối
Đối với phương trình:
Trang 4KIỂM TRA BÀI CŨ
Nêu cách giải phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trongdấu giá trị tuyệt đối
Đối với phương trình:
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 5KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Nêu cách giải phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong
dấu giá trị tuyệt đối
Đối với phương trình:
Trang 6KIỂM TRA BÀI CŨ tiếp theo
Nêu cách giải phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trongdấu giá trị tuyệt đối
Đối với phương trình:
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 7KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Khi giải các phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong dấu
căn bậc hai, ta cần chú ý các vấn đề sau:
- Nêu các điều kiện xác định của phương trình hoặc bất phươngtrình và nêu các điều kiện của nghiệm (nếu có);
- Chỉ bình phương hai vế của phương trình hoặc bất phươngtrình khi cả hai vế đều không âm
Gộp các điều kiện đó với phương trình hoặc bất phương trình mớinhận được, ta có một hệ phương trình hoặc bất phương trình tươngđương với phương trình hoặc bất phương trình đã cho (tức là phươngtrình hoặc bất phương trình đã cho và hệ thu được có cùng tậpnghiệm)
Sau đây ta xét một vài phương trình và bất phương trình có chứa
ẩn trong dấu căn bậc hai đơn giản
Với f (x) và g(x) là các đa thức ẩn x Ta xét
Trang 8KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Khi giải các phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong dấu
căn bậc hai, ta cần chú ý các vấn đề sau:
- Nêu các điều kiện xác định của phương trình hoặc bất phương
trình và nêu các điều kiện của nghiệm (nếu có);
- Chỉ bình phương hai vế của phương trình hoặc bất phươngtrình khi cả hai vế đều không âm
Gộp các điều kiện đó với phương trình hoặc bất phương trình mớinhận được, ta có một hệ phương trình hoặc bất phương trình tươngđương với phương trình hoặc bất phương trình đã cho (tức là phươngtrình hoặc bất phương trình đã cho và hệ thu được có cùng tậpnghiệm)
Sau đây ta xét một vài phương trình và bất phương trình có chứa
ẩn trong dấu căn bậc hai đơn giản
Với f (x) và g(x) là các đa thức ẩn x Ta xét
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 9KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Khi giải các phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong dấu
căn bậc hai, ta cần chú ý các vấn đề sau:
- Nêu các điều kiện xác định của phương trình hoặc bất phương
trình và nêu các điều kiện của nghiệm (nếu có);
- Chỉ bình phương hai vế của phương trình hoặc bất phương
trình khi cả hai vế đều không âm
Gộp các điều kiện đó với phương trình hoặc bất phương trình mớinhận được, ta có một hệ phương trình hoặc bất phương trình tươngđương với phương trình hoặc bất phương trình đã cho (tức là phươngtrình hoặc bất phương trình đã cho và hệ thu được có cùng tậpnghiệm)
Sau đây ta xét một vài phương trình và bất phương trình có chứa
ẩn trong dấu căn bậc hai đơn giản
Với f (x) và g(x) là các đa thức ẩn x Ta xét
Trang 10KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Khi giải các phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong dấu
căn bậc hai, ta cần chú ý các vấn đề sau:
- Nêu các điều kiện xác định của phương trình hoặc bất phương
trình và nêu các điều kiện của nghiệm (nếu có);
- Chỉ bình phương hai vế của phương trình hoặc bất phương
trình khi cả hai vế đều không âm
Gộp các điều kiện đó với phương trình hoặc bất phương trình mới
nhận được,
ta có một hệ phương trình hoặc bất phương trình tươngđương với phương trình hoặc bất phương trình đã cho (tức là phươngtrình hoặc bất phương trình đã cho và hệ thu được có cùng tậpnghiệm)
Sau đây ta xét một vài phương trình và bất phương trình có chứa
ẩn trong dấu căn bậc hai đơn giản
Với f (x) và g(x) là các đa thức ẩn x Ta xét
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 11KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Khi giải các phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong dấu
căn bậc hai, ta cần chú ý các vấn đề sau:
- Nêu các điều kiện xác định của phương trình hoặc bất phương
trình và nêu các điều kiện của nghiệm (nếu có);
- Chỉ bình phương hai vế của phương trình hoặc bất phương
trình khi cả hai vế đều không âm
Gộp các điều kiện đó với phương trình hoặc bất phương trình mới
nhận được, ta có một hệ phương trình hoặc bất phương trình tương
đương với phương trình hoặc bất phương trình đã cho (tức là phương
trình hoặc bất phương trình đã cho và hệ thu được có cùng tập
nghiệm)
Sau đây ta xét một vài phương trình và bất phương trình có chứa
ẩn trong dấu căn bậc hai đơn giản
Với f (x) và g(x) là các đa thức ẩn x Ta xét
Trang 12KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Khi giải các phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong dấu
căn bậc hai, ta cần chú ý các vấn đề sau:
- Nêu các điều kiện xác định của phương trình hoặc bất phương
trình và nêu các điều kiện của nghiệm (nếu có);
- Chỉ bình phương hai vế của phương trình hoặc bất phương
trình khi cả hai vế đều không âm
Gộp các điều kiện đó với phương trình hoặc bất phương trình mới
nhận được, ta có một hệ phương trình hoặc bất phương trình tương
đương với phương trình hoặc bất phương trình đã cho (tức là phương
trình hoặc bất phương trình đã cho và hệ thu được có cùng tập
nghiệm)
Sau đây ta xét một vài phương trình và bất phương trình có chứa
ẩn trong dấu căn bậc hai đơn giản
Với f (x) và g(x) là các đa thức ẩn x Ta xét
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 13Khi giải các phương trình và bất phương trình có chứa ẩn trong dấucăn bậc hai, ta cần chú ý các vấn đề sau:
- Nêu các điều kiện xác định của phương trình hoặc bất phươngtrình và nêu các điều kiện của nghiệm (nếu có);
- Chỉ bình phương hai vế của phương trình hoặc bất phương
trình khi cả hai vế đều không âm
Gộp các điều kiện đó với phương trình hoặc bất phương trình mớinhận được, ta có một hệ phương trình hoặc bất phương trình tươngđương với phương trình hoặc bất phương trình đã cho (tức là phươngtrình hoặc bất phương trình đã cho và hệ thu được có cùng tậpnghiệm)
Sau đây ta xét một vài phương trình và bất phương trình có chứa
ẩn trong dấu căn bậc hai đơn giản
Với f (x) và g(x) là các đa thức ẩn x Ta xét
Trang 14KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 15KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 16KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 17KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 18KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 19KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 20KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 22KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
2.1 PHƯƠNG TRÌNHpf(x) = g(x)tiếp theo
Nói cách khác, phương trình đã cho tương đương với hệ
g (x) ≥ 0,
f (x) = g2(x)
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 23KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
2.1 PHƯƠNG TRÌNHpf(x) = g(x)tiếp theo
Nói cách khác, phương trình đã cho tương đương với hệ
g (x) ≥ 0,
f (x) = g2(x)
Trang 242.1 PHƯƠNG TRÌNHpf(x) = g(x)tiếp theo
Nói cách khác, phương trình đã cho tương đương với hệ
g (x) ≥ 0,
f (x) = g2(x)
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 25KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 26KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
⇔
x ≥ −20,
x = 20
Vậy phương trình đã cho có một nghiệm duy nhất x = 20
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 27KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 28KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
x = 20
Vậy phương trình đã cho có một nghiệm duy nhất x = 20
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 29KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 30
x ≥ −20,
x = 20
Vậy phương trình đã cho có một nghiệm duy nhất x = 20
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 31KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 32KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 33KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 34KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 35KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
? Với các điều kiện ([?]) và ([?]), bất phương trình đã cho tương
đương với hệ bất phương trình
Trang 36time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 37KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 38KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Vậy tập nghiệm của bất phương trình đã cho là S = [5; 6)
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 39KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 40KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Vậy tập nghiệm của bất phương trình đã cho là S = [5; 6)
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 42KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 43KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 44KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 45KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Nói cách khác, trong trường hợp này bất phương trình
đã cho tương đương với hệ
f (x) ≥ 0,
g (x) < 0
Trang 46KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Hiển nhiên, nghiệm chung của [?] và [?] là nghiệm của bất phương
trình đã cho Nói cách khác, trong trường hợp này bất phương trình
đã cho tương đương với hệ
f (x) ≥ 0,
g (x) < 0
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 472.2 BẤT PHƯƠNG TRÌNH tiếp theo
Trang 48KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 49KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 50time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 52KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 53KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 54KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 55KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Trang 56time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 57KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Củng cố
Củng cố, Dặn dò
Trong tiết học này, cần nắm vững
1.Các dạng bài tập ứng dụng chứng minh mệnh đề bằng phương
pháp quy nạp toán học;
2.Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n = 1;
3.Khi làm bài toán quy nạp bắt buộc phải sử dụnggiả thiết quynạp khi chứng minh bài toán đúng với n = k + 1
Chú ý: Đôi khi ta gặp bài toán chứng minh quy nạp đối với tựnhiên n ≥ a thì phương pháp chứng minh sẽ có thay đổi như sau:
?Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n =a
?Bước 2: Giả thiết mệnh đề đúng với một số tự nhiên bất kì n = k ≥a
(gọi là giả thiết quy nạp), chứng minh rằng nó cũng đúng với
n = k + 1
Trang 58KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Củng cố
Củng cố, Dặn dò
Trong tiết học này, cần nắm vững
1.Các dạng bài tập ứng dụng chứng minh mệnh đề bằng phương
pháp quy nạp toán học;
2.Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n = 1;
3.Khi làm bài toán quy nạp bắt buộc phải sử dụnggiả thiết quynạp khi chứng minh bài toán đúng với n = k + 1
Chú ý: Đôi khi ta gặp bài toán chứng minh quy nạp đối với tựnhiên n ≥ a thì phương pháp chứng minh sẽ có thay đổi như sau:
?Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n =a
?Bước 2: Giả thiết mệnh đề đúng với một số tự nhiên bất kì n = k ≥a
(gọi là giả thiết quy nạp), chứng minh rằng nó cũng đúng với
n = k + 1
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 59KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Củng cố
Củng cố, Dặn dò
Trong tiết học này, cần nắm vững
1.Các dạng bài tập ứng dụng chứng minh mệnh đề bằng phương
pháp quy nạp toán học;
2.Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n = 1;
3.Khi làm bài toán quy nạp bắt buộc phải sử dụnggiả thiết quy
nạp khi chứng minh bài toán đúng với n = k + 1
Chú ý: Đôi khi ta gặp bài toán chứng minh quy nạp đối với tựnhiên n ≥ a thì phương pháp chứng minh sẽ có thay đổi như sau:
?Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n =a
?Bước 2: Giả thiết mệnh đề đúng với một số tự nhiên bất kì n = k ≥a
(gọi là giả thiết quy nạp), chứng minh rằng nó cũng đúng với
n = k + 1
Trang 60KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Củng cố
Củng cố, Dặn dò
Trong tiết học này, cần nắm vững
1.Các dạng bài tập ứng dụng chứng minh mệnh đề bằng phương
pháp quy nạp toán học;
2.Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n = 1;
3.Khi làm bài toán quy nạp bắt buộc phải sử dụnggiả thiết quy
nạp khi chứng minh bài toán đúng với n = k + 1
Chú ý: Đôi khi ta gặp bài toán chứng minh quy nạp đối với tự
nhiên n ≥ a thì phương pháp chứng minh sẽ có thay đổi như sau:
?Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n =a
?Bước 2: Giả thiết mệnh đề đúng với một số tự nhiên bất kì n = k ≥a
(gọi là giả thiết quy nạp), chứng minh rằng nó cũng đúng với
n = k + 1
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai
Trang 61KIỂM TRA BÀI CŨ BÀI MỚI PHƯƠNG TRÌNH BẤT PHƯƠNG TRÌNH CỦNG CỐ
Củng cố
Củng cố, Dặn dò
Trong tiết học này, cần nắm vững
1.Các dạng bài tập ứng dụng chứng minh mệnh đề bằng phương
pháp quy nạp toán học;
2.Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n = 1;
3.Khi làm bài toán quy nạp bắt buộc phải sử dụnggiả thiết quy
nạp khi chứng minh bài toán đúng với n = k + 1
Chú ý: Đôi khi ta gặp bài toán chứng minh quy nạp đối với tự
nhiên n ≥ a thì phương pháp chứng minh sẽ có thay đổi như sau:
?Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n =a
?Bước 2: Giả thiết mệnh đề đúng với một số tự nhiên bất kì n = k ≥a
(gọi là giả thiết quy nạp), chứng minh rằng nó cũng đúng với
n = k + 1
Trang 62Củng cố
Củng cố, Dặn dò
Trong tiết học này, cần nắm vững
1.Các dạng bài tập ứng dụng chứng minh mệnh đề bằng phươngpháp quy nạp toán học;
2.Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n = 1;
3.Khi làm bài toán quy nạp bắt buộc phải sử dụnggiả thiết quynạp khi chứng minh bài toán đúng với n = k + 1
Chú ý: Đôi khi ta gặp bài toán chứng minh quy nạp đối với tự
nhiên n ≥ a thì phương pháp chứng minh sẽ có thay đổi như sau:
?Bước 1: Kiểm tra rằng mệnh đề đúng với n =a
?Bước 2: Giả thiết mệnh đề đúng với một số tự nhiên bất kì n = k ≥a
(gọi là giả thiết quy nạp), chứng minh rằng nó cũng đúng với
n = k + 1
time : reset Một số phương trình và bất phương trình quy về bậc hai