giao an su 7 ki II CKTKN

Nguyễn Trãi : Nhà chính trị, quân sự đại tài danh nhân văn hoá thế giới - tác phẩm Bình Ngô Đại Cáo, Quân trung từ mệnh tập, Dư địa chỉ… thể hiện tư tưởng nhân đạo, yêu nước, thương dân[r]

Bài 19 CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN (1418-1427)

II GIẢI PHÓNG NGHỆ AN, TÂN BÌNH, THUẬN HOÁ VÀ TIẾN QUÂN RA BẮC (1424-1426)

A Mục tiêu:

- Kiến thức: Những nét chủ yếu về hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn trong những

năm (1424-1425); thấy được sự phát triển lớn mạnh của cuộc khởi nghĩa từ chỗ bị động đến chủ động làm chủ một cùng miền trung và bao vây Đông Quan (Thăng Long)

- Tư tưởng: Giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần kiên cường, bất khuất, lòng tự

hào dân tộc

- Kỹ năng: Sử dụng lược đồ thuật sự kiện lịch sử, nhận xét sự kiện, nhân xét lịch sử

tiêu biểu

B Phương tiện dạy học:

- Lược đồ khởi nghĩa Lam Sơn

- Lược đồ tiến quân ra Bắc của nghĩa quân Lam Sơn

C Tiến trình dạy - học.

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra

- Trình bày diễn biến giai đoạn 1418-1423 của khởi nghĩa Lam Sơn ?

- Tại sao quân Minh chấp nhận tạm hoà với Lê Lợi ?

3 Bài mới.

Khởi động: Quân Minh hoà hoãn với nghĩa quân Lam Sơn nhằm thực hiện âm mưu mua chuộc, dụ dỗ Lê Lợi đầu hàng nhưng bị thất bại, chúng trở mặt tấn công nghĩa quân cuộc khởi nghĩa chuyển sang thời kỳ mới

Hướng dẫn học sinh phân tích nguyên nhân,

kế hoạch, kết qủa Sử dụng bản đồ lược thuật

diễn biến khởi nghĩa (1424-1425)

* Học sinh đọc 1

Vì sao Nguyên Chích đưa ra kế hoạch

chuyển vào Nghệ An ?

- Quân Minh tấn công mạnh

- Nghệ An là vùng đất rộng người đông, địa

hình hiểm trở, xa trung tâm địch

Hãy cho biết vài nét về Nguyên Chích ?

(Đọc chữ nhỏ - 87)

-Nông dân nghèo, yêu nước, từng lãnh đạo

khởi nghĩa chống quân Minh ở Nghệ An, Thanh

Hoá

Việc thực hiện kế hoạch đó đem lại kết qủa

như thế nào?

Thoát khỏi thế bao vây, mở rộng địa bàn

hoạt động từ Nghệ An  Tân Bình  Thuận Hoá

* Giáo viên dùng lược đồ chỉ đường tiến

quân và trận đánh lớn của nghĩa quân Lam Sơn

II Giải phóng Nghệ An…

1 Giải phóng Nghệ An.(1424)

* Quân Minh Tấn công mạnhNguyên Chích đưa ra kế hoạch chuyển địa bàn vào Nghệ An

- Nghĩa quân chuyển vào miền Tây Nghệ An

- 12/10/1424 tập kích đồn Đa Bang(Thọ Xuân Thanh Hoá)

- Hạ thành Trà lân ở hạ lưu sông Lam

Em có nhận xét gì về kế hoạch của Nguyên

Dùng lược đồ trình bày diễn biến

Đạo quân 1: Giải phóng miền Tây Bắc

Đạo quân 2: Giải phóng hạ lưu sông Nhị Hà

Đạo quân 3: Tiến thẳng ra Đông Quan

Kết qủa: Trong vòng 1 tháng gp'

cả vùng Diễn Châu Thanh Hoá

2 Giải phóng Tân Bình, Thuận Hoá (1425)

- 8.1425 Trần Nguyên Hãn, Lê Ngân chỉ huy ở Nghệ An

- 10 tháng nghĩa quân giải phóng

từ Thanh Hoá  Hải Vân

3 Tiến quân ra Bắc, mở rộng phạm vi hoạt động (1426)

- 9.1426, Lê Lợi chia quân làm 3 đạo tiễn quân ra Bắc

* Nhiệm vụ:

Đánh vào vùng địch chiếm đóng, cùng nhân dân vây đồn địch, giải phóng đất đai thành lập chính quyền mới Chặn đường tiếp quân của quân minh từ Trung Quốc sang

* Kết qủa:

Quân ta thắng lớn địch phải cố thủ trong thành Đông Quan

* Củng cố: Trình bày diễn biến cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giai đoạn 1424-1425 ?

* Hướng dẫn: - Nắm nội dung bài

- Xem tiết 3

III KHỞI NGHĨA LAM SƠN TOÀN THẮNG (cuối 1426-1427)

A Mục tiêu:

- Kiến thức: Học sinh nắm được những sự kiện tiêu biểu trong giai đoạn cuối của

cuộc khởi nghĩa Lam Sơn: chiến thắng Tốt Động, Chúc Động và chiến thắng Chi Lăng - Xương Giang Ý nghĩa của sự kiện đó đối với việc kết thúc thắng lợi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

- Tư tưởng: Giáo dục lòng yêu nước, tự hào về những chiến thắng oanh liệt của dân

tộc ta ở thế kỷ XV

- Kỹ năng: Sử dụng lược đồ, diễn kiến trận đánh bằng lược dồ, đánh giá sự kiện, ý

nghĩa quyết định của cuộc chiến tranh

B Phương tiện dạy học:

- Lược đồ trận Tốt Động - Chúc Động; Chi Lăng - Xương Giang

C Tiến trình dạy - học.

Tuần:20-Ti ế t:

39

NS:17/01/2007

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra

- Trình bày tóm tắt các chiến thắng của nghĩa quân Lam Sơn từ cuối 1424-1425.?

- Trình bày kế hoạch tiến quân ra Bắc của Lê Lợi ?

- Nêu dẫn chứng về sự ủng hộ của nhân dân (1424-1425)?

.3 Bài mới.

Khởi động: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, sau nhiều năm chiến đấu gian lao, trải qua nhiều thử thách, đã bước sang giai đoạn toàn thắng từ cuối 1426, cuối 1427 Giai đoạn này diễn

ra như thế nào, chúng ta tìm hiểu bài…

Giáo viên: trình bày theo SGK, sử dụng

bản đồ thuật diễn kiến kết hợp đọc dẫn chứng

thơ Nguyễn Trãi

* Học sinh đọc SGK phần III.1

Diễn giảng: Với mong muốn giành thế chủ

động tiến quân vào Thanh Hoá đánh tan bộ chỉ

huy quân sự của ta, nhà Minh cử Vương Thông

tăng thêm 5 vạn quân kéo vào Đông Quan phối

hợp với quân còn lại nhưng chúng chỉ để 1

lượng nhỏ quân ở lại, còn tập hợp kéo vào

Thanh Hoá

Trên đường tiến quân chúng tập hợp ở cơ

sở tiến đánh Cao Bộ

 Ta: Phục binh ở Tốt Động - Chúc Động

Quân minh lọt vào trận địa

Trận thắng này được coi là trận thắng có ý

nghĩa chiến lược

Vì sao coi đây là chiến thắng có ý nghĩa

Diễn giảng: trong "Bình Ngô đại cáo"

Nguyễn Trãi đã tổng kết trận chiến Tốt Động -

Chúc Động bằng câu thơ:

"Ninh Kiều máu chảy thành sông tanh hôi

vạn dặm,

Tốt Động thây chất đầy nơi, nhơ để ngàn

III Khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng…

- Ta: Phục binh ở Tốt Động - ChúcĐộng

- Vương Thông chạy về Đông Quan

+ ý nghĩa: Làm thay đổi tương quan lực lượng, ý đồ địch bị thất bại

2 Trận Chi Lăng - Xương Giang

Trên đã thắng lợi, nghĩa quân Lam Sơn vây

thành Đông Quan, giải phóng nhiều châu huyện

lân cận

Giáo viên: trình bày theo SGK

Sử dụng phương pháp tường thuật+ chỉ bản

đồ, kết hợp dẫn chứng thơ Nguyễn Trãi

Kế hoạch của địch:

? Trước tình hình đó bộ chỉ huy nghĩa

quân đã làm gì ?

? Tại sao ta lại tập hợp lực lượng diệt

việnbinh của Liễu Thăng ?

HS suy nghĩ trả lời: vì diệt quân Liễu

Thăng là lực lượng lớn hơn 10 vạn sẽ buộc

Vương Thông đầu hàng

* Giáo viên: dùng lược đồ thuật diễn biến

Học sinh: đọc chữ nhỏ "Khi Liễu Thăng

…"

Giáo viên: thuật theo nọi dung SGK trên

bản đồ

Ta do tướng Trần Lưu chỉ huy vừa đánh

vừa rút lui nhử địch vào trận địa

Biết Liễu Thăng bị tử trận, Mộc Thạch vội

rút quân về nước

Sau khi đất nước được giải phóng, Nguyễn

Trãi viết "Bình Ngô đại cáo" tuyên bố với toàn

dân về việc đánh được giặc Minh(Ngô) của

nghĩa quân Lam Sơn và đó là bản tuyên ngôn

độc lập của nước Đại Việt ở thế kỷ XV

Học sinh: đọc "Ngày mười tám….hội thề

Đông Quan…nước "(-91)

- Tại sao cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giành

thắng lợi ?

- Ngoài tinh thần yêu nước, đoàn kết của

nhân dân, còn nguyên nhân nào ?

Khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi có ý nghĩa

gì ?

a Kế hoạch của ta, địch

- 10/1427, địch cho 15 vạn viện binh chia làm 2 đạo từ Trung Quốckéo vào nước ta

+ Một đạo do Liễu Thăng chỉhuy từ Quảng Tây xiên vào theo hướng Lạng Sơn

+ Một đạo do Mộc Thạch từ Vân Nam theo đường Hà Giang

* Kế hoạch của ta:

Ta tập trung lực lượng nhằm tiêu diệt viện binh của Liễu Thăng Không cho chúng tiến sâu vào nội địa nước ta

b Diễn biến

- 08/10/1427 Liễu Thăng ào ạt dẫnquân vào biên giới nước ta đã bị phục kích và giết ở ải Chi Lăng

- Lương Minh lều thay dẫn quân xuống Xương Giang liên tiếp bị ta phục kích ở Cầu Tram, Phố Cát

c Kết quả.

- Diệt 3 vạn tên địch

- Liễu Thăng, Lương Minh tử trận,hàng vạn tên địch bị giết

- Vương Thông xin hoà, chấp nhận

mở hội thề Đông Quan (10/12/1427)

- 03/01/1428 địch rút quân khỏi nước ta

3 Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử.

* Nguyên nhân:

- Lòng yêu nước, ý chí quyết tâm đánh giặc, tinh thần đoàn kết của nhân dân ta

- Đường lối chiến lược đúng đắn, sáng tạo của bộ chỉ huy: Lê Lợi, Nguyễn Trãi

* Ý nghĩa:

* Giáo viên: sơ kết bài học chốt lại kiến thức đã học

- Kết thúc 20 năm đô hộ tàn bạo của phong kiến Minh

- Mở ra thời kỳ phát triển mới của

xã hội, đất nước dân tộc Việt Nam

- thời Lê Sơ

- Kiến thức:Học sinh nắm được bộ máy chính quyền thời Lê Sơ, chính sách đối với

quân đội; điểm chính của bộ luật Hồng Đức

- Tư tưởng: Giáo dục lòng tự hào về thời thịnh trị của đất nước, có ý thức bảo vệ Tổ

quốc

- Kỹ năng: Phát triển khả năng đánh giá tình hình phát triển chính trị, quan sự, luật

pháp ở thời lịch sử Lê Sơ

B Phương tiện dạy học:

- Bảng phụ sơ đồ bộ máy (nhà nước) chính quyền thời Lê Sơ

- Bảng phụ ý kiến đánh giá về luật Hồng Đức

C Tiến trình dạy - học.

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra

- Thuật lại chiến thắng Chi Lăng - Xương Giang ? nêu ý nghĩa lịch sử ?

- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

3 Bài mới.

Khởi động: Sau khi đánh đuổi giặc ngoại xâm ra khỏi biên giới Lê Lợi lên ngoi vua - Nhà

Lê bắt tay vào việc tổ chức lại bộ máy chính quyền, xây dựng quân đội, luật pháp, ổn định tình hình xã hội, phát triển kinh tế

* Bản đồ giới thiệu phạm vi lãnh thổ quốc gia Đại Việt thưòi Lê Sơ

* Lược đồ bộ máy nhà mới

* Phần in nhỏ - SGK

* Học sinh đọc 1 (94)Sau khi đất nước hoàn toàn giải phóng, Lê Lợi lên ngôi Hoàng Đế (xưng là Lê Thái Tổ) khôi phục

lại quốc hiệu Đại Việt, xây dựng bộ máy chính

- Đứng đầu là Vua nắm mọi quyền Giúp vua có các quan lại đại thần

- Ở triều đình có 6 bộ và một

số cơ quan chuyên môn

Tuần:20-Ti ế t: 40

NS:19/01/2007

+ học sinh đọc phần chữ nhỏ (94) giải thích.

- 6 bộ thời Lê Thánh Tông: Bộ lại, Hộ, Lễ,

Binh, Hình, Công

- Đứng đầu mỗi bộ là thượng thư

- Các cơ quan chuyên môn ? giải thích chức

năng.

+ Hàn lâu viện: Soạn thảo công văn

+ Quốc sử viện: Viết sử

+ Ngự sử đài: Can giám vua và các triều thần

Bộ máy chính quyền địa phương được chia

như thế nào ?

Dưới đạo là gì ?

* Giải thích 13 đạo thừa tuyên (SGK - 94 chữ

nhỏ) có 3 ti:

- Đô Ti: phụ trách an ninh, quân sự

- Hiến Ti: phục trách thanh tra quan lại xử án,

pháp luật

- Thừa Ti: phụ trách việc hành chính, thời Lê

Sơ - 13 đạo thừa tuyên

* Quan sát lược đồ nước Đại Việt thời Lê Sơ

và danh sách 13 đạo thừa tuyên, em thấy có gì

khác nước Đại Việt thời Trần ?

Học sinh thảo luận

- Có ý kiến cho rằng nhà nước thời Lê Sơ tập

quyền hơn thời Trần ?

Học sinh giải thích tập quyền ?

Sự thống nhất tập trung quyền hành vào triều

đình

- Vậy điều này được thể hiện ntn ? trong chính

sách thời Lê

- Vua trực tiếp nắm mọi quyền (Vua Lê Thánh

Tông bỏ một số chức vụ cao cấp: Tể tướng, đại tổng

quản, hành khiển)

- Vua trực tiếp làm tổng chỉ huy quân đội 

quyền lực nhà vua được củng cố

+ Hàn lâm viện+ Quốc sử viện+ Ngự sử đại

* Địa phương-Thời Lê Thái Tổ: 5 đạo

- Thời Lê Thánh Tông: 13 đạo thừa tuyên

- Dưới đạo là phủ, huyện (châu), xã…

- Đứng đầu mỗi đạo có 3 Ti phụ trách 3 mặt hoạt động:

Đô Ti, Hiền Ti, Thừa Ti…

 nhà nước tập quyền chuyên chế hoàn chỉnh

- Các cơ quan và chức vụ giúp việc cho vua

ngày càng được sắp sếp quy củ và bổ sung đầy đủ

- Đất nước được chia nhỏ thành các khu vực

hành chính (13 đạo)

- Vậy thời Lê Sơ khác thời Trần ở chỗ nào ?

- Bộ máy quan lại

- Sự phân chia khu vực hành chính

 Em có nhận xét gì về tổ chức bộ máy chính

quyền thời Lê Sơ ?

- Việc tổ chức bộ máy nhà nước như vậy có

thuận lợi gì ?

(Dễ dàng quản lí)

+ Về quân đội, nhà Lê tổ chức như thế nào ?

so với thời Lý có điều gì giống, khác ?

Tại sao nói hoàn cảnh lúc đó chín độ: " Ngụ

binh ủ nông" là tối ưu ?

- Thường xuyên có giặc ngoại xâm (sx+cđ)

Nhà Lê quan tâm phát triển quân đội như thế

- Đề cao trách nhiệm bảo vệ thuốc đối với mỗi

người dân, trừng trị thích đáng kẻ bán nước

 giáo viên sơ kết phần 2

+ HS đọc phần 3(96)

Kết hợp làm nổi bật kiến thức phần 2

- Vì sao nhà Lê quan tâm đến luật pháp ?

- Luật pháp thời Lê Sơ so với thời Lý, Trần

như thế nào ?

- Giữ gìn kỉ cương XH

- Ràng buộc ND với CĐPK

 triều đình quản lý chặt chẽ hơn

DG: Lê Thánh Tông ban hành bộ luật "Quốc

triều hình luật"  luật Hồng Đức

Đây là bộ luật lớn nhất, có giá trị nhất của thời

PK nước ta

Nội dung bộ luật như thế nào ?

- Khi đánh giá về bộ luật Hồng Đức có một

số ý kiểu khác nhau.

* Giáo viên treo bảng phụ ghi 1 số ý kiến (phụ

lục II) Học sinh nhận xét nêu ý kiến

2 Tổ chức quân đội

- Tổ chức theo chế độ "Ngụ binh ủ nông"

- Quân đội có 2 bộ phận chính:+ Quân triều đình

+ Quân địa phươngbao gồm: bộ binh, thuỷbinh, tượng binh, kị binh

tế, giữ gìn truyền thống tốt đẹpcủa dân tộc, bảo vệ một số quyền lợi của phụ nữ

Luật Hồng Đức có điểm gì tiến bộ ?

(Quyền lợi, địa vị của phụ nữ được tôn trọng)

* Giáo viên sơ kết toàn bài

Chốt lại ý chính theo mục tiêu bài học

Củng cố: - 2 học sinh vẽ sơ đồ tổ chức bộ máy chính quyền

- Nêu nhận xét về tổ chức bộ máy chính quyền Lê Sơ

- Nhận xét về Vua Lê Thánh Tông

Hướng dẫn: - Nắm nội dung (mục tiêu)

- Đọc trước phần III

_

Bài 20 NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ (1428-1527)

II TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI

A Mục tiêu:

- Kiến thức: Học sinh thấy được những nét cơ bản về tình hình kinh tế, xã hội;

khuyến khích sản xuất phát triển đạt được những thành tựu - Đây là thời kỳ cường thịnh của quốc gia Đạt Việt

- Tư tưởng: Giáo dục lòng tự hào dân tộc, ý thức tự lựctự cường.

- Kỹ năng: Rèn kỹ năng phân tích, so sánh.

B Phương tiện dạy học:

- Lược đồ hành chính Đại Việt thời Lê Sơ

Khởi động: Sau cuộc kháng chiến chống quân Minh lâu dài và gian khổ nhưng thắng lợi

vẻ vang, đầu năm 1428, Lê Lợi chính thức lên ngôi Hoàng đế, mở ra triều đại mới trong lịch sử Việt Nam thời Lê Sơ khôi phục lại quốc hiệu là Đại Việt Sử sách thường gọi là nước Đại Việt thời Lê Sơ Bài học…

* Giáo viên: trình bày theo SGK, dựa vào câu

hỏi SGV hướng dẫn học sinh rút ra những nhận xét

mạt lê" như thế nào ?

- "Tiền Lê": thời kỳ Lê Hoàn và Lê Long Đĩnh

lên làm vua (980-1009) gọi là tiền Lê để phân biệt

với thời kỳ từ khi Lê Lợi lên ngôi vua (hậu Lê)

- "Hậu Lê": (1428-1788) sử chia 2 giai đoạn:

1 Kinh tế Tuần:21- Ti ế t: 41

NS:26/01/2007

+ Thời Lê Sơ: (1428-1527)

1428 Lê Lợi làm vua; 1527 Mạc Đăng Dung

lật đổ nhà Lê lập ra nhà Mạc

- Thời Lê Chung Hưng gọi là "Lê mạt" là thời

kỳ Trịnh Tùng giúp con cháu nhà Lê đánh diệt nhà

Mạc, khôi phục lại vương triều Lê

(Lê mạt: thời kỳ ở nước ta có vương triều Lê

chúa Trịnh ở Đàng ngoài; chúa Nguyễn ở Đàng

trong và chính quyền Tây Sơn (1778-1802))

* Mục 1: - HS thấy được hoàn cảnh khó khăn

- Chính sách tích cực của nhà nước,

cần cù của nhân dân  kinh tế phục hồi

* Học sinh đọc phần 1 -97

- Hãy trình bày những nét chính về tình hình

kinh tế thời Lê Sơ ?

- Sau 20 năm dưới ách thống trị của phong

kiến nhà Minh nước ta lâm vào tình trạng như

thế nào ?

+ Xóm làng tiêu điều

+ Ruộng đồng bỏ hoang

+ Đời sống nhân dân khổ cực

- Để nhanh chóng khôi phục và phát triển

kinh tế Vua Lê (Lê Thái Tổ) đã làm gì ?

- Có chính sách khôi phục và phát triển kinh tế

nông nghiệp

+ Đối với nền nông nghiệp, Nhà nước thời

Lê Sơ đã có những hiến pháp gì để khôi phục,

phát triển nền kinh tế ?

Đồn điền sứ: tổ chức khai hoang

* Giải thích: Khuyến nông sứ có trách nhiệm

chiêu tập dân phân tán về quê làm ruộng

Hà đê sứ: quản lý, xây dựng đê điều

* Phép quân điền: 6 năm chia lại ruộng

đất công làng xã: quân được nhiều ruộng; phụ

nữ, người có hoàn cảnh khó khăn cũng được chia

ruộng

+ Em có nhận xét gì về những biện pháp của

Nhà nước Lê Sơ đối với nông nghiệp ?

- Biện pháp tích cực của Nhà nước

* Học sinh đọc phần chữ nhỏ"để khai phá…

nhà Lê"

+ Với những biện pháp tích cực của Nhà

nước đã đem lại kết qủa như thế nào về nông

nghiệp ?

Quan tâm khuyến khích nông dân tích cực lao

động sản xuất  nền kinh tế nông nghiệp được phục

Hà đê sứ, Đồn điền sứ…

- Định lại chính sách chia ruộng: phép quân điền

* Công thương nghiệp:

- Các ngành nghề thủ công truyền thống ngày càng phát triển: kéo tơ, dệt lụa, làm nón, đúc đồng, rèn sắt, làm đồ

hồi và phát triển nhanh chóng, đời sống nhân dân

được cải thiện

* Tình hình thủ công nghiệp thời Lê Sơ như

thế nào?

Học sinh kể những ngành nghề pt

* học sinh đọc phần chữ nhỏ (97)

Em có nhận xét gì về tình hình thủ công

nghiệp thời Lê Sơ ?

Vì sao công thương nghiệp thời Lê Sơ pt như

vậy ?

Học sinh thảo luận, đọc phần chữ nhỏ (98)

Giáo viên khái quát: Chính sách khuyến khích

và những điều lệ cụ thể thành lập chợ, mở rộng

buôn bán với nước ngoài

* Giáo viên sơ kết mục 1

* Em có nhận xét gì về tình hình kinh tế thời

Lê Sơ?

* Giáo viên phân tích cho học sinh thấy rõ các

giai cấp trong xã hội so sánh thấy điểm khác thời

Lý, Trần; thấy sự quan tâm của Nhà nước  KTXH

phát triển

* Học sinh đọc 2/98

* Thời Lê Sơ xã hội có những giai cấp nào ?

tầng lớp nào? quyền lợi, địa vị của họ như thế

nào?

Học sinh dựa SGK /98-99 trả lời

So sánh giai cấp và tầng lớp trong xã hội thời

Lê Sơ khác thời Lý - Trần ở điểm nào ?

HS trao đổi

(Không còn vương hầu, quí tộc, không có điền

trang thái ấp…)

Ở thời Lê Sơ , Nhà nước có chủ trương hạn

chế việc nuôi, mua bán nô tì, em có nhận xét gì về

- Phường thủ công

- Các xưởng do Nhà nước quảnlí:

+ Cục bách tác sản xuất vũ khí, đóng thuyền

+ Nghề khai mỏ đồng, sắt, vàng được đẩy mạnh

2 Xã hội

- Nông dân chiếm đại đa số: ít hoặc không có ruộng đất  bị bóc lột, nghèo khổ- nộp tô

- Thương nhân, thợ thủ công ngày càng đông  không được coi trọng

- Nô tì: tầng lớp thấp kém nhất trong xã hội Số lượng giảm dần do luật pháp nghiêm ngặt việc bán mình làm nô tì

- Địa chủ chiếm nhiều ruộng đất, nắm chính quyền

- Tóm lại với những chính sách pt kinh tế tác động như thế nào đến tình hình xã hội, đời sống

nhân dân thời Lê Sơ ?

- đời sống nhân dân cải thiện

- Xã hội ổn định

 nguyên nhân: Nhà nước quan tâm có nhiều chính sách, biện pháp tích cực nhằm thúc đẩy sx

* Giáo viên sơ kết toàn bài

của đất nước được củng cố

 Quốc gia Đại Việt cường thịnh nhất Đông Nam Á bấy giờ

* Đọc tư liệu SGV - 126 trích LSVN tập 1 (331)

"Nhờ sự nỗ lực của nhân dân và Nhà nước, nền kinh tế nhanh chóng phục hồi, phát triển Dân số ngày càng tăng, Nhà nước đã cho phép các làng có trên 500 hộ có thể tách thành làng mới Cuộc sống của nhân dân nói chung ổn định, thanh bình Nền độc lập thống nhất của nước Việt được củng cố, Đại Việt là nước cường thịnh nhất ở Đông Nam Á "

* Củng cố: Tại sao có thể nói thời Lê Sơ là thời thịnh đạt ?

Kẻ sơ đồ các giai cấp, tầng lớp trong xã hội thời Lê Sơ ?

So với thời Trần có điều gì khác ?

* Trần: 2 tầng lớp - thống trị: vua, vương hầu, quan lại

- bị trị: nông dân, thợ thủ công, nô tì

* Nhà Lê: 2 giai cấp  nô tì giảm dần  xoá bỏ

* Hướng dẫn: - Nắm nội dung(mục tiêu)

- Chuẩn bị phần II của bài

Bài 20 NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ (1428-1527) III TÌNH HÌNH VĂN HOÁ, GIÁO DỤC THỜI LÊ SƠ

- Kiến thức:Chế độ giáo dục, thi cử thưòi Lê Sơ được coi trọng Những thành tựu tiêu

biểu về VH-KH- Nghệ thuật

- Tư tưởng: Giáo dục niềm tự hào về thành tựu VH, giáo dục của Đại Việt thời Lê

Sơ, ý thức giữ gìn và phát huy văn hoá giáo dục

- Kỹ năng: Nhận xét những thành tựu tiêu biểu về VH-GD thời Lê Sơ.

B Phương tiện dạy học:

- Ảnh về nhân vật và di tích lịch sử thời Lê Sơ (ảnh Nguyễn Trãi - Lê Thái Tổ)

C Tiến trình dạy - học.

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra

- Nhà Lê Sơ đã làm gì để phục hồi và phát triển nông nghiệp

- Xã hội thời Lê Sơ có những giai cấp, tầng lớp nào so với thời Trần ?

(Thời Lê Sơ không còn tầng lớp vương hầu quý tộc, không còn chế độ điền trung thái

ấp  nô tì giảm dần  xoá bỏ)

3 Bài mới.

Khởi động: tóm tắt ý chính  bài mới: sự phát triển kinh tế, đời sống nhân dân ổn định, đất nước giầu mạnh, có điều kiện phát triển văn hoá, giáo dục…

* Cùng với việc khôi phục phát triển kinh tế, ổn

định tình hình xã hội, nhà Lê Sơ đã quan tâm đến

phát triển giáo dục như thế nào ?

- Học sinh dựa vào SGK trả lời

- Lê Thái Tổ dựng lại Quốc Tử Giám ở Thành

Thăng Long

- Mở trường học ở các Lộ, đạo, phủ

 Đạo phủ có trường công

 Người giỏi, có đạo đức làm thầy

- Nội dung học tập thi cử chủ yếu là gì ?

- Vì sao thời Lê Sơ lại tôn sùng nho giáo hạn chế

phật giáo, đạo giáo ?

Nho giáo chiếm địa vị độc tôn vì:

- Nho giáo đề cao trung - hiếu (trung với vua, hiếu

với cha mẹ)

 quyền lực nằm trong tay nhà vua (tập quyền) (phật

giáo, đạo giáo)

- Có ý kiến cho rằng giáo dục thời Lê rất quy củ

và chặt chẽ theo em có đúng không ? vì sao ?

* Học sinh suy nghĩ trả lời; đọc chữ nhỏ (100)

Giáo viên khái quát - nhấn mạnh việc thi cử:

- Muốn làm quan phải thi rồi mới được cử vào các

chức trong triều hoặc ở địa phương

- Mỗi thí sinh phải làm 4 bài thi (kinh nghĩa; chiếu,

chế, kiểu; thơ phú; văn sách)

- Người nào đỗ kì thi hương (ở đạo, lộ)  hương

cống  thi hội (ở kinh đô)  thi Đình để phân hạng tiến sĩ

1 Tình hình giáo dục và khoa cử

Thi HươngThi Hội Thi Đình

Để khuyến khích học tập và kén chọn nhân tài,

nhà Lê có biện pháp gì ?

Những người thi đỗ tiến sĩ trở lên được vua ban

mũ áo, phẩm tước, được vinh qui bái tổ, khắc tên vào

bia đá đặt ở Văn miếu Quốc Tử Giám  gọi là bia tiến sĩ

- Hiện nay có 81 bia

Chế độ khoa cử thưòi Lê Sơ được tiến hành như

thế nào ? kết qủa ra sao ?

Học sinh trả lời SGK - 100

- Thời Lê Sơ (1428-1527) tổ chức 26 khoa thi, đỗ

989 tiến sĩ, 20 trạng nguyên

- Thời vua Lê Thánh Tông: (1460-1497) tổ chức

12 khoa thi, đỗ 501 tiến sĩ, 9 trạng nguyên  cách lấy

rộng rãi: người nào có học đều được thi, cách chọn

người công bằng: trong nước không để sót nhân tài,

triều đình không dâng lầm người kém

* Học sinh đọc chữ nhỏ (100) "Khoa cử…kém"

*Em có nhận xét gì về tình hình giáo dục, thi cử

thời Lê Sơ ?

Học sinh trao đổi - trình bày * quan sát hình 45

(99)

* Giáo viên khái quát: - Giáo dục thi cử chặt chẽ

- Đào tạo nhiều quan lại trung thành

- Phát hiện nhiều nhân tài

* Giáo viên kể nột số danh nhân văn hoá thời Lê

Sơ

Nguyễn Trãi : Nhà chính trị, quân sự đại tài danh

nhân văn hoá thế giới - tác phẩm Bình Ngô Đại Cáo,

Quân trung từ mệnh tập, Dư địa chỉ… thể hiện tư

tưởng nhân đạo, yêu nước, thương dân  Lê Thành

Tông nhân xét "ông là anh hùng dân tộc, là bậc mưu

lược trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn; là nhà văn hoá

kiệt xuất là tinh hoa của thời đại bấy giờ, tên tuổi ông

rạng rỡ trong lịch sử"

* Treo ảnh Nguyễn Trãi

giờ sau ta tìm hiểu 1 số danh nhân văn hoá dân tộc:

Lê Thánh Tông, Ngô Sĩ Liên, Lương Thế Vinh

* Giáo viên sơ kết (1)

- Học sinh liệt kê các tác phẩm - nêu nội dung

- Giáo viên khái quát nội dung chủ yếu

- 26 khoa thi cử tiến sĩ

2 Văn học, khoa học, nghệ thuật.

a Văn học

- Văn học chữ Hán chiếm

ưu thế

- Vănhọc chữ nôm rất phát triển

- Nội dung yêu nước sâu sắc, thê rhiện niềm tự hào dân tộc, khí phách anh hùng, tinh thần bất khuất của dân tộc ta

- Em có nhận xét gì về văn hoá thời Lê Sơ ?

- Thể loại p2 nhiều tp có giá trị (d/c)

- Nội dung yêu nước sâu sắc…

D/c bài "Bình Ngô đại cáo"

- Thời Lê Sơ có những thành tựu KH tiêu biểu

nào ? Học sinh dựa SGK liệt kê

- Em có nhận xét gì về những thành tựu đó ?

- Nghệ thuật sân khấu có gì đặc sắc ?

(ca, múa, nhạc được phục hồi)

Lương Thế Vinh biên soạn:"Hí phường phả lục"

nêu nguyên tắc biểu diễn múa hát…

- Nghệ thuật điêu khắc, kiến trúc có gì tiêu

biểu ?

Học sinh đọc chữ nhỏ (101)

* Học sinh quan sát hình 6

* Giáo viên miêu tả cung điệu Lam Kinh (T Hoá)

Luật Hồng Đức có điểm gì tiến bộ

(Quyền lợi, địa vị của phụ nữ được tôn trọng)

* Giáo viên sơ kết toàn bài

Chốt lại ý chính theo mục tiêu bài học

b Khoa họcNhiều tác phẩm khoa học thành văn phong phú, đa dạng

- Sử học: Đại việt sử kí, Lam sơn Thực lục…

- Địa lí học: Hồng đức bản

đồ, Dư địa chí…

- Y học: Bản thảo thực vật toát yếu

- Toán học: Lập thành toánpháp

c Nghệ thuật

- Sân khấu chèo, tuồng

d Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc

* Phong cách khối đồ sộ,

kĩ thuật điêu luyện

* Củng cố

- Vì sao quốc gia Đại việt đạt được những thành tựu nói trên ?

Học sinh trao đổi đại diện trả lời

Giáo viên khái quát:

- Công lao đóng góp - truyền thống thông minh hiếu học của nhân dân

- Đất nước thái bình, triều đại phong kiến thịnh trị có cách trị nước đúng đắn, có chính sách, biện pháp tích cực để khuyến khích tạo điều kiện cho VH-GD phát triển

- Thời Lê Sơ có nhiều trí thức, nhana tài: Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông…

 tóm lại sự quan tâm của nhà nước

* Giáo viên đọc tài liệu tham khảo SGV (129)

Sơ kết toàn bài (mục tiêu bài dạy)

* Hướng dẫn: - Nắm nội dung bài học

- Đọc phần IV

- Tìm đọc "Bình Ngô đại cáo", tư liệu về danh nhân văn hoá xuật sắc của dân tộc

Bài 20 NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ (1428-1527)

IV MỘT SỐ DANH NHÂN VĂN HOÁ XUẤT SẮC CỦA DÂN TỘC

A Mục tiêu:

- Kiến thức: Hiểu biết sơ lược cuộc đời và những cống hiến to lớn của một số danh

nhân văn hoá, tiêu biểu là Nguyễn Trãi và Lê Thánh Tông đối với sự nghiệp của nước Đại Việt ở TKXV

- Tư tưởng: Tự hào và biết ơn những bậc danh nhân Lê Lợi, từ đó hình thành ý thức

trách nhiệm giữ gìn và phát huy truyền thống văn hoá dân tộc

Tuần:22-Ti ế t:

43

NS:02/02/2007

- Kỹ năng: Phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử.

B Phương tiện dạy học:

- Chân dung Nguyễn Trãi

- Sưu tầm truyện về danh nhân văn hoá (tư liệu lịch sử)

C Tiến trình dạy - học.

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra

- Giáo dục, thi cử thời Lê Sơ có đặc điểm gì ?

- Nêu một số thành tựu văn hoá tiêu biểu

Giáo viên nhận xét và chuyển bài mới

3 Bài mới.

Khởi động: Những thành tựu tiêu biểu về VH, KH, nghệ thuật mà các em vừa nêu, một phần lớn là công lao đóng góp của các danh nhân văn hoá tiêu biểu là Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Ngô Sĩ Liên, Lương Thế Vinh…Hôm nay …

* Giáo viên giới thiệu danh nhân:

Cuộc đời, sự nghiệp, phân tích tác phẩm tiêu biểu

VH để thấy được cống hiếu của các danh nhân

* Nguyễn Trãi

* Học sinh xem chân dung Nguyễn Trãi

- Học sinh đọc 1(102)

* Nêu hiểu biết của em về Nguyễn Trãi ?

- Thân thế ? sự nghiệp và những đóng góp của

ông

- Dg: Nguyễn Trãi (1380) tại kinh thành Thăng

Long (ông ngoại: Tư đồ Trần Nguyên Đán)

- Cha là Nguyễn ứng Long - là người nổi tiếng

hay chữ, đỗ bảng nhãn (1374) làm tự thanh Kiêm

Trung thủ thị Lang trong chính quyền nhà Hồ

- Nguyễn Trãi là người học rộng tài cao, đỗ thái

học sinh(tiến sĩ) năm 1400 Sau đó giữ chức: Ngự sử

đài chánh trưởng trong chính quyền nhà Hồ Nhà Hồ

bại, Nguyễn Trãi tự giam lỏng ở thành Đông Quan 

quân Minh mua chuộc nhưng không lay chuyển được

ông

- Nguyễn Trãi có nhiều cống hiến to lớn trong

công việc tổ chức lãnh đạo khởi nghĩa Lam Sơn

Vậy vai trò của ông được đánh giá như thế

nào ? trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ?

Là nhà chính trị, quân sự đại tài; những đóng góp

của ông là một trong những nguyên nhân quan trọng 

thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn

Sau khởi nghĩa Lam Sơn ông có những đóng

góp gì đối với đất nước ?

Mở rộng: "Dư địa chí" của Nguyễn Trãi viết

TKXV là cuốn sách địa lí đầu tiên ở nước ta gồm 54

chương viết về địa thế và tài nguyên thiên nhiên của

IV Một số danh nhân văn hoá của dân tộc

1 Nguyễn Trãi (1380-1442)

- Nguyễn Trãi: nhà chính trị, quân sự đại tài, danh nhân văn hoá thế giới

- Ông viết nhiều tác phẩm có giá trị lớn về:

+ Văn học: Bình Ngô Đại Cáo

các khu vực trong nước.

* Các tác phẩm của ông phản ánh nội dung gì ?

- Thể hiện nhân đạo sâu sắc

- Tài năng, đức độ sáng chói của ông: yêu nước

thương dân

* Giáo viên lấy dẫn chứng minh hoạ (Bình ngô

đại cáo)

* Học sinh đọc phần chữ nhỏ

"Ức Trai…quý trọng"-102 của Lê Thánh Tông

Qua nhân xét của Lê Thánh Tông, em hãy nêu

những đóng góp của Nguyễn Trãi ?

Học sinh suy nghĩ  trình bày

* Sơ kết 1: GV khái quát: Nguyễn Trãi là anh

hùng dân tộc là bậc mưu lược trong khởi nghĩa Lam

Sơn; là nhà văn hoá kiệt xuất, là tinh hoa của thời đại

bấy giờ nên tên tuổi ông rạng rỡ trong lịch sử

* Giáo viên cho học sinh quan sát hình chân dung

Nguyễn Trãi hình.47

* Giáo viên giới thiệu: chân dung Nguyễn Trãi

trong nhà thờ Nguyễn Trãi ở làng Nhị Khê - bức chân

dung khá cổ - Bức tranh thể hiện khá đạt tấm lòng yêu

nước thương dân của Nguyễn Trãi

(Những nét hiền hoà đượm vẻ ưu tư sâu lắng mái

tóc bạc phơ và đôi mắt tinh anh của Nguyễn Trãi)

* Học sinh đọc thầm phần (2) chữ nhỏ -103

Trình bày hiểu biết của em về Lê Thánh Tông ?

- Học sinh dựa vào SGK trả lời

- Giáo viên khái quát nét chính

+ Sinh 20/7/1442- húy là Tư Thành

+ Con thứ 4 của Lê Thái Tông, mẹ là Ngô Thị

Ngọc Giao

+ 1460 lên ngôi vua (18 tuổi)

- Ông có đóng góp gì cho việc PT: KT-VH ?

- Quan tâm phát triển kinh tế nông nghiệp, công

thương nghiệp, đê Hồng Đức, luật Hồng Đức  nước

thịnh trị

- Phát triển giáo dục - VH (D/c bài II)

- Kể những đóng góp của Lê Thánh Tông trong

lĩnh vực văn học ở thế kỷ XV ?

- Sự ra đời của Hội Tao đàn có ý nghĩa gì ?

đánh dấu một bước phát triển cao về văn chương

thời bấy giờ

- Nội dung thơ văn của ông và Hội Tao đàn là

gì ?

…yêu nước, tinh thần dân tộc

+ Sử: Quân Trung tử mệnh tập+ Địa: Dư địa chí

- Thể hiện tư tưởng nhân đạo, yêu nước thương dân

2.Lê Thánh Tông(1424-1497)

- Vị vua anh minh

- Một tài năng xuất sắc trên nhiều lĩnh vực: Kinh tế chính trị quân sự

- Nhà văn, nhà thơ lớn nổi tiếng tài ba

Có nhiều tác phẩm thơ văn phong phú, đồ sộ

- Sáng lập Hội Tao đàn

- Nội dung: chứa đựng tinh thần yêu nước, tinh thần dân tộc sâu sắc (Hồng đức quốc âmthi tập) bằng chữ Hán (SGK-103)

Ca ngợi nhà Lê, ca ngợi phong cảnh đất nước

(giáo viên lấy một số d/c minh hoạ)

- Nêu một số tác phẩm có gí trị mà em biết ?

 giáo viên sơ kết phần 2

Lê Thánh Tông là nhân vật xuất sắc về nhiều

mặt: KT-CT-QS-VH-GD-văn học…

* Học sinh đọc 3(103)

Nêu hiểu biết của em về Ngô Sĩ Liên ?

Học sinh dựa SGK trả lời

Lương Thế Vinh là người như thế nào ? Ông

có công lao gì đối với đất nước ?

- Nổi tiếng thần đồng, học rộng, tài trí, khoáng

đạt, bình dị được vua, dân trọng

Giáo viên giới thiệu: Ông sinh 1442 - làng Cao

Lương - Thiên Bản (Vụ Bản - Nam Định)

- Đậu trạng nguyên năm 22 tuổi, làm quan trong

viện hàn lâm thời Lê Thánh Tông

Giáo viên kể: Lúc nhỏ: thông minh, lấy quả bưởi

cho xuống hố nhỏ, sâu  đổ nước xuống cho bưởi nổi

lên  sứ nhà Minh kinh ngạc…

3 Ngô Sĩ Liên (TKXV)

- Là nhà sử học nổi tiếng TK

XV năm 1442 đỗ tiến sĩ

- Tác phẩm:"Đại việt sử kí toàn thư"

*Củng cố:

- Đánh giá của em về danh nhân văn hoá tiêu biểu thế kỷ XV

- Những danh nhân được nêu trong bài học đã có công lao gì đối với dân tộc ?

*Hướng dẫn:

- Nắm nội dung bài theo mục tiêu

- Làm câu hỏi ôn tập chương IV (104)

Bài 21 ÔN TẬP CHƯƠNG IV

- Nắm được những nét chính về tình hình xã hội, đời sống nhân dân thời Lê Sơ

- Tư tưởng: Củng cố tinh thần yêu nước, tự hào, tự cường dân tộc.

- Kỹ năng: Sử dụng bản đồ, so sánh, đối chiếu các sự kiện lịch sử, hệ thống các sự

kiện  kết luận

B Phương tiện dạy học:

- Lược đồ lãnh thổ Đại Việt thời Lê Sơ

- Lược đồ cuộc kháng chiến chống quân xâm lược và đô hộ của nhà Minh

Tuần:22-Ti ế t: 44

NS:02/02/2007

- Sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước thời Trần - Lê Sơ

- Một số tranh ảnh về công trình nghệ thuật, nhân vật lịch sử thời Lê Sơ

C Tiến trình dạy - học.

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra: - Xen kẽ ôn tập

- Đề cương ôn tập của học sinh

3 Bài mới.

Kh i ở động:

- Giáo viên giới thiệu khái quát nội dung đã

học trong chương IV

- Giáo viên hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi

ôn tập chương IV SGK - 104

- Sử dụng sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước thời

Lý Trần - Lê Sơ

* Giáo viên treo 2 sơ đồ bộ máy tổ chức nhà

nước thời Lý Trần - Lê Sơ

1 Bộ máy nhà nước thời vua Lê Thánh

Tông, có tổ chức hoàn chỉnh, chặt chẽ hơn bộ

máy nhà nước thời Lý Trần ở những điểm nào ?

* Khác: - Thời Lý - Trần: bộ máy hoàn chỉnh

trên danh nghĩa  thực chất đơn giản làng xã còn

nhiều luật lệ

- Thời Lê Sơ: bộ máy nhà nước tập quyền

chuyên chế đã kiện toàn ở mức hoàn chỉnh nhất

Thời Lê Thánh Tông: bãi bỏ quan trung gian

cao cấp: Tể tướng, đại tổng quản, hành khiển hệ

thống thanh tra, giám sát hoạt động của quan lại

được tăng cường từ trung ương tới xã

- Các đơn vị hành chính: ? có tổ chức chặt chẽ

hơn (cấp thừa tuyên xã)

- Cách đào tạo tuyển dụng quan lại ?

Lấy phương thức học tập, thi cử làm phương

thức chủ yếu  nguyên tắc tuyển lựa bổ nhiệm quan

lại

 Các cơ quan và chức vụ giúp việc nhà nước

ngày càng được sắp xếp qui củ, đầy đủ (6 bộ)

2 Nhà nước thưòi Lê Sơ khác nhà nước thời

Lý - Trần như thế nào ?

* Thời Lý Trần nhà nước quân chủ quý tộc

* Thời Lê Sơ: nhà nước quân chủ quan liên

+ Địa phương: Chia làm 13 đạo thừa tuyên, mỗi đạo có 3 ti phụ trách

- Cách đào tạo tuyển chọn lấy phương thức học tập, thi cử là chủ yếu

2 Nhà nước

- Lý - Trần: Nhà nước quân chủ quý tộc

- Thời Lê Sơ: nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế

3 Luật pháp

 đánh giá

khác luật pháp thời Lý Trần ?

- Luật pháp nước ta có từ bao giờ ?

- Thời Đinh Tiền Lê (tồn tại 30 năm) chưa xây

dựng pháp luật

- Sau khi nhà Lý thanh lập 32 năm, bộ luật

thành văn đầu tiên ở nước ta ra đời

- Ý nghĩa của pháp luật ?

 luật pháp thời Lê Sơ có gì giống khác thời

Lý Trần

Vậy theo em luật pháp từ thời Lý Trần đến

thời Lê Sơ như thế nào ?

* Tình hình kinh tế thời Lê Sơ có gì giống,

- Thương nghiệp như thế nào ?

 Tóm lại đến thời Lê Sơ kinh tế phát triển

mạnh mẽ hơn

* Gọi 2 học sinh vẽ sơ đồ các tầng lớp, giai cấp

thời Lý Trần - Lê Sơ

- Giống thời Lý Trần + Đảm bảo quyền lợi của vua, quan lại thống trị

+ Bảo vệ trật tự xã hội, bảo vệ sản xuất nông nghiệp (cấm giết trâu bò)

- Khác: thời Lê Sơ có nhiều tiếnbộ:

+ Bảo vệ quyền lợi phụ nữ+ Đề cập vấn đề bình đẳng nam

- Chú trọng xây dựng đê điều

- Sự phân hoá chiếm hữu ruộng đất ngày càng sâu sắc

b Thủ công nghiệpPhát triển ngành nghề truyền thống

Địa nông Thị thương thợ Nô

chủPK dân dân nhân TC tì

Vua quan địa chủ

* Giống nhau:

những giai cấp, tầng lớp nào ? Khác nhau như

thế nào ? giống nhau ở điểm nào ?

Dg: Thời Lý Trần quan hệ sản xuất phong kiến

đã xuất hiện nhưng còn yếu ớt

- Thời Lê Sơ quan hệ sản xuất phong kiến

được xác lập vững chắc

Tóm lại tình hình xã hội từ Lý Trần đến Lê

Sơ như thế nào ?

* Câu 6: Giáo dục thời Lê Sơ có gì khác thời

Lý - Trần ?

- Khác Lý - Trần: Lê Sơ tôn sùng đạo nho  nhà

nước quan tâm phát triển giáo dục, nhiều người đỗ

tiến sĩ: thời Lê Thánh Tông có 501 tiến sĩ

- Văn hoá thời Lê Sơ chủ yếu phản ánh nội

dung gì ?

Thể hiện lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc

Ca ngợi thiên nhiên, quê hương, ca ngợi vua

(Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông và hội Tao đàn)

nô tì

* Khác:

- Lý - Trần: vương hầu quý tộc đông, nắm mọi quyền lực  nông

nô, nô tì đông

Lê Sơ: tầng lớp nô tì giảm, địa chủ tư hữu

 phân chia giai cấp ngày càng sâu sắc

6 Văn hoá, giáo dục, khoa học nghệ thuật.

a Nhà nước quan tâm phát triểngiáo dục

b Văn học yêu nước

c Nhiều công trình khoa học nghệ thuật có giá trị

* Giáo viên sơ kết toàn bài theo mục tiêu

Bài tập về nhà:

1 Lập bảng thống kê các tác phẩm văn học, sử học nổi tiếng (thiết kế 185)

2 Lập bảng thống kê các bậc danh nhân ở thế kỉ XV

* Ôn tập chương IV - làm bài tập trên

Bài 22: LÀM BÀI TẬP LỊCH SỬ (PHẦN CHƯƠNG IV)

A Mục tiêu:

- Kiến thức:

- Thông qua các bài tập giúp học sinh:

- Ôn lại các kiến thức cơ bản về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và nước Đại Việt thời Lê

Sơ với tình hình chính trị, quân sự, pháp luật, tình hình kinh tế - xã hội, văn hoá - giáo dục

và một số danh nhân tiêu biểu ở thế kỷ XV

- Nắm được những nét chính về tình hình xã hội, đời sống nhân dân thời Lê Sơ

Tuần:23- Ti ế t: 45

NS:09/02/2007

- Tư tưởng: Nhận thức được quy luật phát triển của xã hội luôn theo chiều hướng đi

lên

- Tự hào về những trang sử oanh liệt chống ngoại xâm, những danh nhân có đóng góp

to lớn cho đất nước

- Kỹ năng: Phân tích, chọn sự kiện tiêu biểu.

B Phương tiện dạy học:

- Cuốn bài tập lịch sử

- Tranh ảnh các danh nhân dân tộc, các thành tựu văn hoá, nghệ thuật

- Bản đồ, lượcđồ: Đại Việt thời Lê Sơ

Khởi động: Giáo viên đưa ra bài tập

Học sinh suy nghĩ làm bài, một số bài tổ chức nhóm trao đổi

Bài 1: (2-53SBT)

a Điền vào chỗ trống những hiểu biết của em về cuộc khởinghĩa Lam Sơn

- Người chỉ huy( Lê Lợi, tự xưng là Bình Định Vương)

- Bộ chỉ huy

- Nơi diễn ra hội thề (Lũng Nhai)

- Ngày khởi nghĩa (2-1418)

b Trong nh ng nhân v t sau ây, nh ng ai ã tham gia cu c kh i ngh a Lam S n, ữ ậ đ ữ đ ộ ở ĩ ơánh d u (x) v o ô úng

Bài 2 (B6-55)

Việc Lê Lợi nhận kế hoạch của Nguyên Chích đã tạo cho nghĩa quân bước phát triển mới cả về thế và lực Em hãy điền tiếp những thắng lợi của nghĩa quân để minh hoạ cho đường lối đúng đắn đó:

- Ngày 12-10-1424, tập kích đồn(Đa Căng)

- Hạ thành (Trà Lân) buộc địch phải đầu hàng

- Đánh bại quân Trần Trí ở (ải Khả Lưu, Bồ ải bằng kế nghi binh))

- Siết chặt vòng vây Nghệ An tiến đánh và giải phóng Diễn Châu

- Tiến quân ra Thanh Hoá, giải phóng Diễn Châu trong thời gian gắn nhất

Bài 4 (10-56)

Nói về nguyên nhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, có thể đưa ra một số ý kiến sau:

Hãy đánh dấu x vào ô trống trước ý trả lời đúng nhất

Sự ủng hộ nhiệt tình, toàn diện của nhân dân

Xây dựng được khối đoàn kết nhất trí, quy tụ được sức mạnh cả nước

Có đường lối chiến lược, chiến thuật đúng đắn sáng tạo, có bộ tham mưu tài giỏi

- đứng đầu là Lê Lợi, Nguyễn Trãi

Cả ba ý trên

Bài tập 5

Bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông có tổ chức hoàn chỉnh, chặt chẽ hơn bộ máy nhà nước thưòi Lý Trần Em hãy ghi lại những nét chính về ba khía cạnh dưới đây để chứng minh

Thời Lê Thánh TôngVua-TW: trực tiếp chỉ huy 6 bộ:Lại - Hộ - Lễ - Binh - Hình - Công

Các cơ quan giúp bộ: Viện Hàn Lâm, Quốc tử viện, Ngự sử đài

- 13 đạo thừa tuyên Đứng đầu mỗi đạo có 3 ti phụ trách: Đô ti, Hiến ti, Thừa ti

- Dưới đạo là phủ  Huyện (Châu) xã  nhà nước tập quyền chuyên chế hoàn chỉnh

- Lấy phương thức học tập, thi

cử làm phương thức chủ yếu, là nguyên tắc để chọn lựa, bổ nhiệm quan lại  nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế

Bài 6 (2-62)

Hãy điền vào những đoạn trống dưới đây những điểm giống và khác nhau giữa luật pháp thời Lê Sơ với luật pháp thời Lý Trần

* Giống nhau:

- Đảm bảo quyền lợi của nhà nước và giai cấp thống trị

- Bảo đảm trật tự xã hội, bảo vệ sản xuất

* Khác nhau:

Luật pháp thời Lê Sơ có nhiều điểm tiến bộ: bảo vệ quyền lợi người phụ nữ, đề cập đến vấn đề bình đẳng nam nữ (thừa kế)

Bài 7: Hãy tóm tắt những nét chính về tình hình kinh tế thời Lý Trần và thời Lê Sơ

Thời Lý Trần Thời Lê Thánh TôngNông nghiệp - Được phục hồi, phát triển

- Ruộng đất công làng xã

- Diện tích đất trồng mở mang

- Xây dựng đê điều

Thủ công nghiệp

Thương nghiệp

chiếm phần lớn diện tích

- Phát triển nhiều ngành nghề trình độ cao

- Trao đổi buôn bán trong nước, nước ngoài được đẩymạnh

- Trung tâm kiến trúc:

Thăng Long - Vân Đồn

(phấn hoá chiếm hữu ruộng đất ngày càng sâu sắc)

- Phát triển ngành nghề truyền thống

- Có phường thủ công, xưởng sản xuất (bách tác)

- Mở rộng chợ làng

- Thăng Long buôn bán sầm uất

Bài tập thêm: sách bài tập

Hướng dẫn:

- Nắm kiến thức cơ bản theo yêu cầu

- Ôn lại nội dung chương IV

- Xembài: 22

CHƯƠNG V: ĐẠI VIỆT Ở CÁC THẾ KỶ XVI - XVII

Bài 22 SỰ SUY YẾU CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TẬP QUYỀN

- Phong trào đấu tranh của nông dân phát triển mạnh ở đầu thế kỉ XVI

- Tư tưởng: Tự hào về truyền thống đấu tranh anh dũng của nhân dân

Hiểu được rằng: nhà nước thịnh trị hay suy vong là do lòng dân

- Kỹ năng: Đánh giá nguyên nhân suy yếu của triều đình phong kiến nhà Lê (TK

XVI)

B Phương tiện dạy học:

- Lược đồ phong trào nông dân khởi nghĩa TK XVI

+ Giáo viên khái quát thời Lê Sơ TK XV

+ Thuyết trình sự suy yếu TK XV, pt nguyên nhân

I Tình hình chính trị - xã hội

Tuần:23-Ti ế t: 46

NS:10/02/2007

trực tiếp.

+ Học sinh đọcmục 1 SGK 105

+ Giáo viên thuyết trình:

Trải qua các triều đại:

- Lê Thái Tổ: triều đình phong kiến vững vàng,

kinh tế ổn định

- Lê Thánh Tông

Chế độ phong kiến đạt đến thời kỳ cực thịnh: nhà

nước quân chủ chuyên chế hoàn chỉnh về mọi mặt

 TK XVI Lê Uy Mục, Lê Tương Dực lên ngôi,

tình hình nhà Lê như thế nào ? (nhà Lê suy yếu dần.)

- Nguyên nhân nào dẫn đến việc nhà Lê bị suy

yếu ?

- Vua quan không lo việc nước, chỉ hưởng lạc xa

xỉ, hoang dâm vô độ

- Lê Uy Mục lên ngôi 1505-1509 đêm nào cũng

cùng cung phi vui rượu  say giết cung phi Uy Mục

chết, Tương Dực lên thay bắt nhân dân xây dựng Đại

ĐIửn và Cửu Trùng Đài to lớn và chỉ mải ăn chơi truỵ

lạc

"tướng hiếu dâm như hiếu lợn"

 vua lợn

Sự thoái hoá của các tầng lớp thống trị khiến

triều đình phong kiến phân hoá như thế nào ? (Tư

liệu thiết kế 134)

- Nội bộ triều đình chia rẽ, bè phái tranh giành

quyền lực (họ ngoại vua)

+ Dưới triều Uy Mục: quí tộc ngoại thích nắm

quyền binh

+ Triều Tương Dực: Tướng Trịnh Duy Sản gây

thành phe phái đánh nhau liên miên

Em có nhận xét gì về các vua Lê ở TK XVI so với

vua Lê Thánh Tông ?

Học sinh thảo luận

- Sự suy yếu của triều đình nhà Lê dẫn đến hậu

quả như thế nào ?

- Vì sao đời sống nhân dân khổ cực ? (HS  phần

+ Vua quan ăn chơi xa xỉ

- Triều đình rối loạn

 Đẩy

- Chính quyền và đất nước vào thế suy vong

2 Phong trào khởi nghĩa của nông dân ở đầu TK XVI

* Nguyên nhân:

- Đời sống nhân dân khổ cực

Giáo viên DG mở rộng:

- Triều đình rối loạn: tranh giành quyền lực

- Quan lại địa phương nhũng nhiễu nhân dân đến

lỗi phố xá, chợ búa, thấy bóng quan  vội đóng cửa

Bài hịch: Lương Đắc Bằng khi phái cựu thần tôn

thất nổi kinh giết Uy Mục có đoạn:

"Tước đã hết mà lạm thưởng không hết, dân đã

cùng mà lạm thu không cùng, phú thuế hết tơ tóc mà

dùng như hùm đất… đãi công thần như chó ngựa, coi

dân chúng như cỏ rác"

- Quan lại: Cậy quyền ức hiếp, mượn mánh khoé

để đòi của báu, giết hại sinh dân, của cải vận dụng trong

dân gian cướp lấy đến hết

 hậu quả  đời sống nhân dân khổ cực  PTKN

bùng lên

* Học sinh đọc phần in nghiêng

* Giáo viên chỉ lược đồ

* Tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của Trần Cảo

- Nghĩa quân cạo trọc đầu, chỉ để 3 chỏm tóc

"quân ba chỏm " nghĩa quân 3 lần tấn công kinh thành

Thăng Long có lần khiến cua quan nhà Lê phải bỏ chạy

vào Thanh Hoá

Em có nhận xét gì về PTĐT của nông dân TK

XVI ?

Quy mô rộng lớn nhưng nổ ra lẻ tẻ, chưa đồng

loạt

Các cuộc khởi nghĩa bị thất bại nhưng có ý

nghĩa như thế nào ?

* Giáo viên sơ kết phần 2

- Mâu thuẫn giữa:

nông dân >< địa chủnhân dân >< nhà nước PKxảy ra gay gắt

* Các cuộc KN tiêu biểu:

1511, các cuộc khởi nghĩa nổ

ra ở nhiều nơi

- Trần Tuân (1511) ở Hưng Hoá và Tây Sơn

- Lê Hy, Trịnh Hưng (1512) ởNghệ An và phát triển ra Thanh Hoá

- 1515: phùng trương ở Tam Đảo

- Trần Cảo(1516) ở Đông Triều - Quảng Ninh

* Kết quả:

Tuy thất bại nhưng đã tấn công mạnh mẽ vào chính quyền nhà Lê đang mục nát

Củng cố:

- Nguyên nhân dẫn đến PTKN của nông dân TKXVI

- Ý nghĩa của PT nông dân TK XVI ?

 Chính quyền mục nát vủa nhà Lê còn dẫn tới hậu quả như thế nào, bài sau chúng ta

sẽ tìm hiểu

Hướng dẫn:

- Nắm nội dung bài theo mục tiêu

- Vẽ lược đồ phong trào nông dân khởi nghĩa TK XVI

* Xem ph n II c a b i.ầ ủ à

Tuần 24 - Tiết 47

NS: / /07 SỰ SUY YẾU CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TẬP QUYỀN

II CÁC CUỘC CHIẾN TRANH NAM - BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYÊN

A Mục tiêu:

- Kiến thức: + Tìm hiểu nguyên nhân các cuộc chiến tranh

+ Hậu quả đối với dân tộc và sự phát triển của đất nước

- Tư tưởng: Giáo dục ý thức bảo vệ sự đoàn kết thống nhất đất nước, chống âm mưu

chia cắt lãnh thổ

- Kỹ năng: Tập xác định vị trí địa danh, trình bày diễn biến của các sự kiện lịch sử

trên bản đồ Đánh giá nguyên nhân dẫn đến nội chiến

B Phương tiện dạy học:

- Nhận xét tình hình nhà Lê đầu thế kỷ XVI

- Nguyên nhân dẫn đến phong trào khởi nghĩa nông dân ở thế kỷ XVI - ý nghĩa

3 Bài mới.

Khởi động:

Giáo viên tóm tắt phong trào khởi nghĩa đầu thế

kỷ XVI  chỉ là bước đầu cho sự chia cắt lâu dài, chiến

tranh liên miên mà nguyên nhân là sự xung đột giữa

các tập đoàn phong kiến thống trị

+PP: tìm hiểu, pt nguyên nhân - hậu quả

ND: chiến tranh Nam - Bắc triều

ĐD: Bản đồ chiến tranh Nam - Bắc triều, tư liệu

lịch sử

Sự suy yếu của nhà Lê được biểu hiện như thế

nào ?

- Triều đình rối loạn

- Các phe phái chém giết lẫn nhau

Học sinh đọc phần 1

* Nguyên nhân hình thành Nam - Bắc triều ?

(giáo viên - học sinh tìm hiểu nguyên nhân)

- DG theo SGK (107)

Mạc Đăng Dung là một võ quan dưới triều Lê

Lợi dụng sự xung đột giữa các phe phái  tiêu diệt các

thế lực và trở thành Tể tướng  1527 cướp ngôi lập ra

nhà Mạc

* Vì sao hình thành Nam triều ?

Do Nguyễn Kim (võ quan triều Lê) chạy vào

Thanh Hoá lập một người thuộc dòng dõi nhà Lê lê

làm vua lấy danh nghĩa "Phù Lê diệt mạc"  sử cũ gọi là

Nam triều để phân biệt với Bắc triều

* Giáo viên sử dụng bản đồ chỉ vị trí lãnh thổ của

Nam trièu - Bắc triều

II CÁC CUỘC CHIẾN TRANH NAM - BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYÊN

1 Chiến tranh Nam - Bắc triều.

a Sự thành lập Nam Triều, Bắc Triều

- Triều đình nhà Lê suy yếu, các phe phái tranh chấp quyết liệt

- Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê lập ra triều Mạc  Bắc Triều

- 1533 Nguyễn Kim dấy quân

ở Thanh Hoá  Nam triều

- Nguyên nhân nào dẫn đến chiến tranh Nam -

Bắc triều ?

Cuộc chiến tranh diễn ra như thế nào? hậu quả

ra sao ?

* Giáo viên tường thuật sơ lược cuộc chiến tranh

kéo dài hơn 50 năm, diễn ra từ Thanh Nghệ Tĩnh ra

Bắc

* Học sinh đọc chữ nhỏ (108)

* Hậu quả: tổn thất lớn về người và của

- 1570 nhiều người bị bắt lính, đi phu

- 1572 ở Nghệ An mùa màng bị tàn phá, hoang

hoá, bệnh dịch…

Học sinh thảo luận - trình bày ý kiến

Giáo viên khái quát: các tập đoàn phong kiến

tranh chấp  nông dân cực khổ

Kết quả cuộc chiến tranh như thế nào ?

Em có nhận xét gì về tính chất cuộc chiến tranh ?

Sau khi chiến tranh chấm dứt Nam triều có giữ

vững nền độc lập hay không ?

+ PP: Thuyết trình, phân tích: nguyên nhân, nhấn

mạnh hậu quả

* ĐD: bản đồ chiến tranh Trịnh - Nguyễn

Sau chiến tranh Nam - Bắc triều, tình hình

nước ta có gì thay đổi ?

Giáo viên: thuyết trình trên bản đồ chỉ vị trí đàng

trong, đàng ngoài

Nhấn mạnh: Nguyễn Hoàng vào Thanh Hoá xây

dựng cơ sở để đối địch với họ Trịnh

Đàng Trong - Đàng Ngoài do ai quản ?

Học sinh trả lời

Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình 48

(108)

Hãy miêu tả qua hình 48

- Phủ chúa Trịnh rộng, có tường bao bọc quanh

- Bên trong, ngoài cónhiều nhà nhỏ, thấp  (lính ở)

- Cung điện bên trong xây cao 2 tầng, có nhiều

cửa thoáng đãng Các cửa đều đồ sộ nguy nga tất cả

bằng gỗ lim

* Giáo viên dùng bản đồ Việt Nam

- CT: kéo dài 50 năm

b Chiến tranh Nam - Bắc Triều

* Kết quả:

- 1592 Nam triều chiếm được Thăng Long  nhà Mạc rútlên Cao Bằng  chiến tranh chấm dứt nhưng hậu quả để lạirất nặng nề

 tính chất phi nghĩa

2 Chiến tranh Trịnh Nguyễn

và sự chia cắt Đàng Trong, Đàng Ngoài

- Nguyễn Kim chết - con rể Trịnh Kiểm nắm binh quyền

- Con thứ của Nguyễn Kim  Nguyễn Hoàng lo sợ xin vào trấn thủ Thanh Hoá, Quảng Nam

- chia đất nước: Đàng trong, Đàng ngoài

+ Đàng ngoài: Họ Trịnh xưng

- 7 lần không phân thắng bại  Quảng Bình, Nghệ

An trở thành chiến trường ác liệt

- Cuối cùng 2 bên lấy sông Gianh làm ranh giới

Cuộc chiến tranh kéo dài 200 năm gâẩytở ngại

cho giao lưu kinh tế, vănhoá, làm suy giảm tiềm lực

đất nước

Tính chất của cuộc chiến tranh ?

(giành giật quyền lợi, địa vị trong các phe phái

phong kiến  đất nước chia cắt)

Em có nhận xét gì về tình hình chính trị - xã

hội nước ta thế kỷ XVI ?

Học sinh thảo luận

- Tình hình chính trị - xã hội không ổn đinh

* Hậu quả:

- Đất nước chia cắt

- Gây đau thương cho dân tộc, tổn hại cho sự phát triển của đất nước

 tính chất phi nghĩa

* Củng cố:

- Giáo viên sơ kết toàn bài (mục tiêu - câu hỏi 1-2 SGK -109)

* Hướng dẫn: Nắm nội dung bài (mục tiêu)

- Tư tưởng: Nhận rõ tiềm năng kinh tế của đất nước, tinh thần lao động cần cù, sáng

tạo của nhân dân

- Kỹ năng: Nhận biết được các địa danh trên bản đồ Việt Nam.

B Phương tiện dạy học:

- Bản đồ Việt Nam

- Tranh ảnh liên quan đến bài

C Tiến trình dạy - học.

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra

- Thuật lại chiến tranh Trịnh - Nguyễn (cuộc hỗn chiến)

- Phân tích hậu quả của 2 cuộc chiến tranh Nam - Bắc triều, Trịnh - Nguyễn

3 Bài mới.

Khởi động: Giáo viên nhận xét - vào bài: Chiến tranh liên miên giữa 2 thế lực phong kiến Trịnh - Nguyễn gây bao tổn hại, đau thương cho dân tộc Đặcbiệt, sự phân chia đất nước kéo dài ảnh hưởng tới sự phát triển chung của đất nước

Vậy tình hình đất nước thời điểm này có đặc điểm gì ?…

-Ở Đàng Ngoài, chúa Trịnh có quan tâm đến sx

nông nghiệp không ?

- Chúa Trịnh không chăm lo khai hoang, đê điều

- Ruộng đất công bị cường hào đem cầm bán

- Cường hào đem cầm bán ruộng đất công đã ảnh

hưởng đến sx nông nghiệp và đời sống nhân dân như

thế nào ?

- Nông dân không có ruộng cày  mất mùa đói kém

xảy ra dồn dập  bỏ làng đi

- Kể tên một số vùng nông dân gặp khó khăn ?

Vùng Sơn Nam (Hà Đông, Hà Nam, Nam Định)

Thái Bình … vùng Thanh Nghệ Tĩnh…

* Ở Đàng Trong tình hình kinh tế nông nghiệp

như thế nào ? Nhằm mục đích gì ?

Chúa Nguyễn ra sức khai thác vùng Thuận - Quảng 

củng cố, xây dựng căn cứ, xây dựng kinh tế chống lại họ

Trịnh

- Chúa Nguyễn có biện pháp gì để khuyễn khích

khai hoang ?

* Học sinh đọc chữ nhỏ "Rừng ở Thuận Hoá…"

- Cung cấp nông cụ, lương ăn, lập làng ấp

- Thuận Hoá: chiêu tập dân lưu vong tha tô thuế,

binh dịch 3 năm, khuyến khích họ về quê cũ làm ăn…

* Kết quả của chính sách đó như thế nào ?

- Số dân đinh tăng 1.268.570 suất

- Ruộng đất tăng 265.507 mẫu

- Đặt phủ Gia Định lập làng

- Để mở rộng đất đai, xây dựng căn cứ, chúa

Nguyễn đã làm gì ?

- Mở rộng xuống Mĩ Tho, Hà Tiên

- Lập thôn xóm mới ở đồng bằng sông Cửu Long

+ Phủ Gia Định gồm mấy dinh ? thuộc những

tỉnh nào hiện nay ?

+ Giáo viên sử dụng bản đồ để xác định vị trí các

địa danh nói trên

* Học sinh tham khảo chữ nhỏ

- Dinh Trần Biên (Đồng Nai, Bà Ria - Vũng Tàu,

Bình Dương, Bình Phước)

- Dinh Phiên Trần (TP Hồ Chí Minh, Long An, Tây

Ninh)

* Hãy phân tích tính tích cực của nhà Nguyễn

trong việc phát triển nông nghiệp ?

Học sinh thảo luận  Đại diện trình bày

Giáo viên nhận xét  khái quát

- Lợi dụng thành quả lao động để chống đối lại họ

Trịnh

- Biện pháp của chúa Nguyễn  td thúc đẩy nông

nghiệp Đàng Trong phát triển (sông Cửu Long: năng

xuất lúa cao)

- Sự phát triển nông nghiệp có ảnh hưởng như

thế nào đến tình hình xã hội ?

Học sinh trao đổi - trình bày

Giáo viên khái quát  Hình thành tầng lớp địa chủ

chiếm đoạt ruộng đất  nhưng đời sống nhân dân ổn định

Vậy em có nhận xét gì về kinh tế nông nghiệp ở

Đàng Trong và Đàng Ngoài ?

Đàng Ngoài ngừng trệ, Đàng Trong phát triển

Giáo viên gợi ý học sinh trả lời câu hỏi SGK

- Nước ta có những ngành nghề thủ công nào tiêu

biểu.

Dệt lụa, rèn sắt, đúc đồng, làm giấy…

* Ở thế kỷ XVII thủ công nghiệp phát triển như

thế nào

* Giáo viên cho học sinh đọc SGK

Giáo viên nhấn mạnh 2 nghề tiêu biểu: gốm Bát

Tràng - đường

* Yêu cầu học sinh quan sát hình 51

* Học sinh thảo luận

Nhận xét 2 bình gốm trình độ nhân dân ?

2 bình gốm đẹp, men trắng ngà, hình khối, đường

nét hài hoà cân đối  được nước ngoài rất thích

* Giáo viên nhấn mạnh việc xuất hiện nhiều mặt

hàng thủ công có giá trị được sx ở làng thủ công là

xóm mới

2 Sự phát triển của nghề thủ công và buôn bán.

- Thủ công nghiệp phát triểnxuất hiện các làng thủ công

những trung tâm thủ công nghiệp góp phần phát triển

kinh tế đất nước

Em hãy kể tên những làng thủ công có tiếng ở

nước ta thời xưa và nay mà em biết.

HS chỉ bản đồ những làng thủ công xưa và nay

*Hoạt động thương nghiệp phát triển như thế nào

- Nhận xét về các chợ ?

Sự xuất hiện nhiều chợ chứng tỏ điều gì ?

- Buôn bán, trao đổi hàng hoá phát triển

- Học sinh đọc "Một số người…"

- Em có nhận xét gì về phố phường (SGK - 111)

- Chúa Trịnh, chúa Nguyễn có thái độ như thế

nào trong việc buôn bán với nước ngoài ?

- Ban đầu tạo điều kiện cho thương nhân Châu á,

châu Âu vào buôn bán  mục đích nhờ mua vũ khí

- Sau: hạn chế  nửa sau thế kỷ XVIII các thành thị

suy tàn

*Học sinh quan sát hình 52 - mô tả lại

VD: phố xá đông đúc, nhộn nhịp, thuyền bè đi lại

tấp nập, thuận lợi  gần bờ

- Tại sao Hội An trở thành hương cảng lớn nhất

Đàng Trong ?

*Học sinh trao đổi

- Trung tâm buôn bán, trao đổi hàng hoá

- Gần biển: thuận lợi

* Thương nghiệp:

- Xuất hiện nhiều chợ, phố

xá, các đô thị buôn bán phát triển

(Thăng Long: 36 phố phường)

+ Đàng Ngoài: phố Hiến"(Hưng Yên) thứ nhất kinh kì, thứ nhì phố Hiến"+ Đàng Trong: Thanh Hà (Thừa Thiên Huế)

Hội An: (Quảng Nam)Gia Định: TP Hồ Chí Minh

 Sau hạn chế (Sợ người phương Tây có ý đồ xâm lược)

Giáo viên tổng kết bài học (Câu hỏi 1-2-3 SGK -112*)

* Hướng dẫn: nắm nội dung bài theo mục tiêu

- Xem phần II (113)

Tuần 25 - Tiết 49

NS: / /07 Bài 23 KINH TẾ - VĂN HOÁ THẾ KỶ XVI - THẾ KỶ XVIII

II VĂN HOÁ

A Mục tiêu:

- Kiến thức: + Học sinh thấy được nếp sống văn hoá truyền thống của dân tộc

+ Chữ quốc ngữ ra đời xuất phát từ nhu cầu truyền đạo của các giáo sĩ

- Tư tưởng: Hiểu được truyền thống văn hoá của dân tộc luôn phát triển trong bất kỳ

hoàn cảnh nào

+ Bồi dưỡng ý thức bảo vệ truyền thống văn hoá dân tộc

- Kỹ năng: Mô tả một lễ hội hoặc một vài trò chơi tiêu biểu trong lễ hội ở quê mình.

B Phương tiện dạy học:

- Tổ chức học sinh xem băng hình lễ hội (nếu có)

- Tranh ảnh lễ hội.

C Tiến trình dạy - học.

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra

- Nhận xét tình hình kinh tế nông nghiệp Đàng Trong - Đàng Ngoài ?

- Tại sao trong TK XVIII ở nước ta xuất hiện một số thành thị

3 Bài mới.

Khởi động: Giáo viên nhận xét, khái quát I chuyển II

Mặc dù tình hình đất nước không ổn định, chia cắt kéo dài nhưng nền kinh tế vẫn đạt mức phát triển nhất định Bên cạnh đó, đời sống tinh thần của nhân dân có nhiều điểm mới

do việc giao lưu buôn bán với người phương Tây được mở rộng

Ở thế kỷ XVI-XVII, nước ta có những tôn giáo

nào ?

Nói rõ sự phát triển của các tôn giáo đó.

Nho giáo, phật giáo, đạo giáo, thiên chúa giáo

Nho giáo được đề cao trong ht, thi cử tuyển lựa

quan lại

Vì sao lúc này nho giáo không còn chiếm địa vị

độc tôn ?

Học sinh trao đổi  ý kiến

- Các thế lực phong kiến tranh giành địa vị

- Vua Lê  bù nhìn,

- Ở thôn quê có những hình thức sinh hoạt tư

tưởng như thế nào ?

* Buổi biểu diễn võ nghệ tại các hội làng

- Hình thức phong phú, nhiều thể loại: đấu kiếm,

đua ngựa, thi bắn cung tên…

(3 người ở góc trái thổi kèn đánh trống)  thể hiện

nét vui tươi, tư tưởng lạc quan

Hình thức sinh hoạt văn hoá phong phú có tác

dụng gì ?

- Thắt chặt tinh thần đoàn kết

- Giáo dục về tình yêu quê hương đất nước

- Câu ca dao " nhiễu điều…" nói lên điều gì ?

Kể một vài câu ca dao có nội dung tương tự ?

Dạy người dân  yêu thương nhau

"Bầu ơi thương…

Một cây làm…"

- Đạo thiên chúa bắtnguồn từ đâu ?

Vì sao lại xuất hiện ở nước ta ?

II Văn hoá

1 Tôn giáo, nho giáo, đạo giáo, phật giáo

- Nho giáo: vẫn được duy trì phổ biến

- Phật giáo, đạo giáo đượcphục hồi

Từ châu Âu  các giáo sĩ (TK XVI0 phương Tây

theo thuyền buôn truyền bá đạo thiên chúa

- Thái độ của chính quyền Trịnh - Nguyễn đối

với đạo thiên chúa ?

(Không hợp với cách cai trị dân  ngăn cấm)

Chữ quốc ngữ ra đời trong hoàn cảnh nào ?

* Giáo viên nhấn mạnh vai trò của

Alếchxăngđôrốt

MĐ: truyền đạo

- Vì sao trong một thời gian dài, chữ quốc ngữ

không được sử dụng ?

- Giai cấp phong kiến bảo thủ  không sử dụng

* Theo em chữ quốc ngữ ra đời đóng vai trò gì

trong quá trình phát triển văn hoá Việt Nam ?

Học sinh thảo luận

Giáo viên khái quát: nhân dân ta không ngừng

sửa đổi, hoàn thiện nên chữ viết tiện lợi, khoa học là

công cụ thông tin rất thuận tiện đóng vai trò quan

trọng trong văn học viết

- Văn học giai đoạn này gồm mấy bộ phận ?

- Văn học bác học

- Văn học dân gian

- Kể tên những thành tựu văn học nổi bật ?

* Giáo viên nhấn mạnh bộ sử bằng thơ nôm

"Thiên nam ngũ lục" dài hơn 8000 câu, rất giá trị

Đây là bộ diễn ca lịch sử có tinh thần dân tộc sâu

sắc, sử dụng nhiều câu ca dao tục ngữ

- Thơ nôm xuất hiện ngày càng nhiều có ý

nghĩa như thế nào đối vơi tiếng nói và văn hoá dân

tộc.

- Khẳng định người viết có ngôn ngữ riêng

- Nền văn hoá dân tộc sáng tác bằng chữ nôm

không thua kém nền văn hoá khác

- Thể hiện ý chí tự lập tự cường

Các tác phẩm bằng chữ nôm tập trung phản

ánh nội dung gì ?

- Ca ngợi hạnhphúc con người

- Tố cáo bất công trong xã hội, sự thối nát của

triều đình phong kiến

* Ở TK XVI - XVII nước ta có những nhà văn

nhà thơ nào ?

* Học sinh đọc phần in nghiêng

* nhận xét vai trò của những nhà thơ đối với sự

phát triển văn học dân tộc

- Họ là những người có tài, yêu nước thương dân,

thơ văn mang tính triết lý sâu xa Các tác phẩm của họ

- Các chúa ngăn cấm nhưng các giáo sĩ vẫn tìm cách truyềnđạo

2 Sự ra đời chữ quốc ngữ

- TK XVII, một số giáo sĩ phương Tây dùng chữ cái La Tinh ghi âm tiếng việt

- Thế kỉ XVII, tiếng việt đã phong phú và trong sử dụng

 là thứ chữ viết tiện lợi khoa học, dễ phổ biến

3 Văn học và gnhệ thuật dân gian

a Văn học

- Thế kỉ XVI-XVII văn học chữ Hán vẫn chiếm ưu thế

* Văn học chữ nôm rất phát triển Có nhiều thơ nôm, truyện nôm xuất hiện ngày càng nhiều

"Thiên nam ngũ lục" dài hơn

8000 câu nội dung: viết về hạnh phúc con người, tố cáo bất công xã hội và quan lại thốinát

- Tiêu biểu: Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đào Duy Từ…

là di sản vănhoá dân tộc.

* Em có nhận xét gì về VHDG thời kì ? (thể

hiện nội dung gì ?)

- Thể loại p2: Truyện nôm, truyện tiếu lâm, thơ

lục bát, song thất lục bát

- Nội dung: phản ánh tinh thần, tình cảm lạc quan

yêu thương con người của nhân dân lao động

+ Nghệ thuật dângian gồm mấy loại hình

(điêu khắc, sân khấu…,)

Những thành tựu của nghề điêu khắc ?

Nét chậm trổ đơn giản dứt khoát

* Học sinh quan sát hình 54-nhận xét

(trả lời dựa phần in nghiêng SGK)

Bức tượng do nghệ nhân Trương Văn Thọ tạo ra

năm 1655 Tượng cao 3m7, rộng 2m1, khuôn mặt đẹp,

cân đối hài hoà, giữa mỗi tay là một con mắt, đầu đội

mũ hoa sen

- Kể tên một số loại hình nghệ thuật dân gian

mà em biết ?

- Nội dung nghệ thuật sân khấu chèo, tuồng?

- Phản ánh đời sống lao động cần cù, vất vả, đầy

lạc quan của nông dân, ca ngợi tình yêu con người

- Lên án kẻ gian nịnh

- Sang đầu thế kỉ XVIII, văn học dân gian phát triển với nhiều thể loại phong phú

* Nghệ thuật dân gian

- Nghệ thuật điêu khắc+ Điêu khắc gỗ: phật bà Quan Âm

- Nghệ thuật sân khấu chèo, tuồng…

Phản ánh đời sống lạo dodọng cần cù và tư tưởng lạc quan của nhân dân

* Tóm lại: VH, NTDG TK XVII-XVIII đã phát triển mạnh, có nhiều thành tựu quý báu Đó là sự trỗi dạy mạnh mẽ sức sống tinh thần của nhân dân ta thời bấy giờ, chống lại

ý thức hệ phong kiến nho giáo

* Củng cố: Hệ thống hoá kiến thức (mục tiêu bài)

làm câu 1 (116)  bảng tóm tắt SGV-206

* Hướng dẫn: - Nắm nội dung toàn bài 23 (mục tiêu)

- Đọc bài 24 - chuẩn bị câu hỏi ông tập

- Khắc sâu một số kiến thức cơ bản về xã hội thời Lê Sơ; những thành tựu và đóng góp của Lê sơ đã đạt được; nguyên nhân làm cho nhà Lê suy yếu; tình hình kinh tế- chính trị - văn hoá - giáo dục TK XVI-XVII và các cuộc khởi nghĩa nông dân…

- Xây dựng cho học sinh tình cảm tự hào, biết ơn đối với các nhân vật lịch sử thời Lê Sơ

- Làm quen với kĩ năng luyện tập tổng hợp, phân tích so sánh, đánh giá các nhân vật, các sự kiện

Hôm nay chúng ta ôn l i ch ng ạ ặ đường l ch s h t s c v vang nh ng c ng ị ử ế ứ ẻ ư ũ đầy

au th ng c a l ch s dân t c

Câu 1:

a Trình bày về quá trình dựng cờ khởi

nghĩa của Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn

trong thời kì đầu

- Ngày đầu hoạt động ?

- 3 lần rút lên núi Chí Linh ?

Câu 2:

Khởi nghĩa Lam Sơn đã có những bước

chuyển biến mới sau kế hoạch của ai ? Em

hãy làm rõ những chuyển biến đó ? (Học sinh

dựa vào kiến thức đã học)

Câu 3:

Nêu những trận đánh lớn của nghĩa quân

Lam Sơn - nhận xét cách đánh trong từng trận

? và cách kết thúc chiến tranh có ý nghĩa như

thế nào ?

HS thuật trên bản đồ

+ Trận Tốt Động - Chúc Động

+ Trận Chi Lăng - Xương Giang

I Nọi dung ôn tậpCâu 1:

* Trận Chi Lăng - Xương Giang+ Chủ trương: vây thành diệt viện+ Chi Lăng: Mai phục - bất ngờ+ Trận Lê Hoa: uy hiếp tinh thần, truy kích

+ Trận Xương Giang: Bao vây, tổng công kích

Câu 4: Nêu nguyễn nhân thắng lợi, ý

nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ?

(Học sinh dựa SGK nhắc lại, giáo viên

khái quát nội dung)

Câu 5: Nêu những thành tựu lớn của

thời Lê Sơ về các mặt:

- Xã hội - kinh tế - văn hoá - giáo dục -

quân đội, pháp luật, văn học - nghệ thuật

- Nêu nhận xét

* Học sinh thảo luận nhóm  trình bày

Giáo viên khái quát chung

Câu 6: Nguyên nhân dẫn đến các cuộc

khởi nghĩa lớn ?

Học sinh trình bày theo SGK

Câu 7: Các cuộc chiến tranh Nam - Bắc

triều và Trịnh - Nguyễn diễn ra như thế nào ?

(nguyên nhân, hậu quả)

+ Truyền thống yêu chuộng hoà bình của nhân dân, tấm lòng khoan dung, độ lượng của Lê Lợi - Nguyễn Trãi

+ Giữ mối quan hệ hoà hiếu giữa hai nước

- Tư tưởng: Biết quý trọng những đóng góp của nhân dân thời kỳ nhà Lê, biết ơn

những người có công với nước; đồng thời lên án những hành động ích kỷtổn hại đến quốc gia

- Kỹ năng: học sinh biết phân tích, so sánh, đánh giá các sự kiện lịch sử; rèn kỹ năng

Mỗi bài tập dưới đây có kèm theo câu trả lời

Hãy khoanh tròn chỉ một chữ cái đứng trước câu trả lời mà em cho là đúng

1 Trận đánh nào kết thúc thắng lợi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, giải phóng đất nước

A Trận Tân Bình - Thuận Hoá C Chi Lăng - Xương Giang

B Trận Tốt Động - Chúc Động C Trận Cần Tranh - Phố Cát

2 Nguyên nhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là:

A Nhân dân ta có lòng yêu nước nồng nàn, đoàn kết chống giặc

B Toàn dân có ý chí chiến đấu kiên cường, bất khuất

C Có bộ tham mưu nghĩa quân tài giỏi với đường lối đúng đắn

- Văn hoá, giáo dục, khoa học

4 Biểu hiện suy yếu của nhà nước phong kiến Việt Nam trong các thế kỷ XVII - XVIII là:

A Triều đình mục nát

B Đất nước bị chia cắt

C Nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra.

D Cả ba biểu hiện trên

5 Ở Đàng Trong, để phát triển nông nghiệp, chúa Nguyễn đã:

A Tổ chức đắp đê ven sông

B Tổ chức di dân, khai hoang lập ấp mới

C Giảm thuế cho dân

D Lấy ruộng của địa chủ chia cho dân nghèo

6 Chữ quốc ngữ (chữ la tinh ghi âm tiếng việt) ra đời trong hoàn cảnh nào?

A Tiếng việt đã phong phú và trong sáng

B Các giáo sĩ phương Tây học tiếng Việt để truyền đạo

C Các giáo sĩ hợp tác với người Việt

3 Kinh tế công thương nghiệp phát triển

- CT- xã hội củng cố, hoàn thiện

Trần Tuân (1511)

Lê Hy, Trịnh Hưng (1512)

Nghệ An, Thanh Hoá

Hưng Hoá, Sơn Tây

Tam Đảo(Vĩnh Phúc)Trần Cảo (1516)

Phùng Chương (1515) Đông Triều (Quảng Ninh)

- Luật pháp: tiến bộ

- VH-GD-KH có nhiều thành tựu

Câu 2: (1,5đ) điền đúng mỗi từ, cụm từ 0,5đ

Câu 3: (1,5đ) nối đúng mỗi phần 0,5đ

Câu 4: (4 đ)

- Triều đình nhà Lê suy yếu, các phe phái phong kiến tranh chấp quyết liệt

- Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê lập triều Mạc (Bắc Triều) 0.5đ

- Nguyễn Kim chạy vào Thanh Hoá lấy danh nghĩa "phù Le diệt Mạc"  Nam Triều

0.5đ

- Hai tập đoàn phong kiến đánh nhau hơn 50 năm đến 1592 Nam triều chiếm được Thăng Long, họ Mạc lên Cao Bằng, Chiến tranh Nam - Bắc chấm dứt

- Đàng trong - Đàng ngoài

+ 1545 Nguyễn Kim chết, con rể Trịnh Kiểm lên thay

+ Con thứ là Nguyên Hoàng được cử vào trấn thủ Thuận Hoá, Quảng Nam

+ Đầu TK XVII cuộc chiến tranh giữa hai thế lực bùng nổ trong gần nửa TK 1672) họ Trịnh và Nguyễn đánh nhau7 lần Cuối cùng, hai bên lấy sông Gianh làm ranh giới chia cắt đất nước Đàng Ngoài từ sông Gianh trở ra và Đàng Trong từ sông Gianh trở

+ Đàng Ngoài, Trịnh Tùng xưng vương, nắm toàn quyền nhưng vẫn dựa vào nhà Lê

+ Đàng Trong con cháu họ Nguyễn nối nhau cầm quyền "chúa Nguyễn"

- Kiến thức: Cho học sinh thấy được:

+ Sự mục nát của CĐPK Đàng Ngoài làm cho kinh tế nông nghiệp đình đốn, công thương nghiệp sa sút, nông dân cơ cực, vùng lên chống lại chính quyền phong kiến

+ Nhận thấy rõ tính chất quyết liệt và quy mô rộng lớn của phong trào

- Tư tưởng: Bồi dưỡng ý thức căm ghét sự áp bức, cường quyền; đồng cảm với nỗi

khổ cực của nông dân, buộc họ phải vùng lên đấu tranh giành chính quyền sống

+ Kính phục tinh thần đấu tranh kiên cường của nông dân và các thủ lĩnh nghĩa quân chống chính quyền phong kiến thối nát

- Kỹ năng: Sưu tầm ca dao, tục ngữ phản ánh sự căm phẫn của nông dân và các tầng

lớp bị áp bức Tập vẽ bản đồ, xác định địa danh, hình dung địa bàn hoạt động, quy mô của từng cuộc khởi nghĩa lớn

B Phương tiện dạy học:

- Bản đồ phong trào nông dân khởi nghĩa TK XVIII

C Tiến trình dạy - học.

0.5đ

0.5đ

0.5đ

1 Tổ chức:

2 Kiểm tra

3 B i m i.à ớ

- Giáo viên trình bày theo SGK

- Giáo viên mở rộng chính sách chúa Trịnh

tài liệu (146 SGV)

- Học sinh đọc phần 1

+ Căn cứ vào nội dung SGK, em có nhận xét gì

về chính quyền phong kiến Đàng Ngoài TK XVIII ?

Học sinh đọc đoạn chữ nhỏ SGK

- Ở Đàng Ngoài chính quyền họ Trịnh như thế

nào?

Học sinh trả lời theo SGK (116) chữ nhỏ

Giáo viên bổ sung thêm bằng tư liệu

- 1710 chúa Trịnh tăng thuế ruộng tư, đánh thuế

vào cả diện tích không sx "đồng chua nước mặn đất

đồi, rừng khô cằn, bãi cát trắng"

Phan Huy Chú nhận xét: "Một tấc đất không bỏ

sót, không chỗ nào là không đánh thuế; cái chính sách

vét hết lợi hính như quá cay nghiệt" (lịch triêu hiến

chương loại chí)

- Quan lại: bè đảng, tham ô công khai

- Cửa quan: nơi vơ vét, bóc lột nông dân

(1712-1713): trận đói lớn khắp Đàng Ngoài "Dân

phải ăn vỏ cây", rau cỏ, chết đói đầy đường,thôn xóm

tiêu điều

Vào thời gian này đời sống nhân dân như thế

nào ?

Học sinh dựa vào SGK trả lời

Giáo viên bổ sung bằng tư liệu

* Trích đọc phần chữ in nhỏ

Tại sao người ta phải chặt cây sơn, phá khung

cửi, xé chài lưới ?

Người nông dân phải tìm con đường nào để

giải thoát mình khỏi cuộc sống cơ cực ?

* Bản đồ

* Giáo viên trình bày theo trình tự SGK, mở rộng

thêm

* Các cuộc khởi nghĩa nhân dân nổ ra trong

khoảng thời gian nào ? Địa bàn nào ?

* Hãy kể tên các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu ?

* Giáo viên kết hợp giảng thuật qua bản đồ

- Gọi học sinh chỉ bản đồ: các địa bàn hoạt động

của các cuộc khởi nghĩa

1 Tình hình chính trị

- Giữa thế kỉ XVIII chính quyền phong kiến Đàng Ngoài suy sụp

- Vua Lê làm bù nhìn

- Họ Trịnh lộng hành bóc lột,

ức hiếp nd, ăn chơi xa xỉ, phè phỡn

- Quan lại: đục khoét nhân dân

- Ruộng đất công bị lấn chiếm

- Sản xuất đình đốn

- Thiên tai đói kém liên miên

- Công, thương nghiệp sa sút

 nhân dân vùng lên chống lại chính quyền phong kiến

2 Những cuộc khởi nghĩa lớn.

- Thời gian: Khoảng 30 năm giữa thế kỷ XVIII phong trào nông dân Đàng ngoài bùng lên khắp nơi

- Địa bàn: Khắp vùng đồng bằng Thanh - Nghệ…

* Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu

- Khởi nghĩa Nguyễn Dương Hưng 1737 - Sơn Tây

- Khởi nghĩa Lê Duy Mật (1738-1770) tại Thanh - Nghệ