- Phần 1:Từ đầu ….mẹ bước vào”: Tâm trạng của người mẹ trong đêm không ngủ được trước ngày con đến trường. - Phần 2: Còn lại: Vai trò to lớn của nhà trường đối với cuộc đời con người..[r]
Trang 1Ngày soạn: 17/8/2019
Ngày giảng: 6C :……… Tuần 1 - Tiết 1
Văn bản
CỔNG TRƯỜNG MỞ RA
(Lý Lan)
I Mục tiêu
1 Kiến thức:
- HS hiểu tình cảm sâu nặng của cha mẹ, gia đình với con cái, ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời mỗi con người, nhất là tuổi thiếu niên nhi đồng
- Lời văn biểu hiện tâm trạng của mẹ đối với con trong văn bản
- Hiểu được giá trị của những hình thức biểu cảm chủ yếu trong một văn bản nhật dụng
2 Kĩ năng:
*Kĩ năng bài học:
- Đọc – hiểu một văn bản biểu cảm được viết như những dòng nhật kí của người mẹ
- Phân tích một số chi tiết tiêu biểu diễn tả tâm trạng của người mẹ trong đêm chuẩn bị cho ngày khai trường đầu tiên của con
- Liên hệ vận dụng khi viết một bài văn biểu cảm
* Kĩ năng sống:
- Tự nhận thức và xác định được giá trị của lòng nhân ái, tình thương
và trách nhiệm cá nhân với hạnh phúc gia đình
- Giao tiếp, phản hồi/ lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ/ ý tưởng, cảm nhận của bản thân về cách ứng xử thể hiện tình cảm của các nhân vật, giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
- Trân trọng những tình cảm cao quý, ý thức trách nhiệm đối với trẻ
em, phụ nữ và hạnh phúc gia đình;
- Xác định được ý thức trách nhiệm của cá nhân đối với gia đình, xã hội
3 Thái độ:
- Giúp HS biết trân trọng tình cảm gia đình, có ý thức cao trong học tập
4 Định hướng phát triển năng lực: Rèn HS năng lực tự học (thực hiện
soạn bài ở nhà có chất lượng, lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, hình thành cách ghi nhớ kiến thức, hệ thống các kiến
thức đã học), năng lực cảm thụ văn học,năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích , đánh giá được các chi tiết,hình ảnh), năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động nêu ý kiến về nội dung văn bản), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin
chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học
Trang 2* Giá trị đạo đức: => giáo dục về giá trị TÔN TRỌNG, HẠNH PHÚC,
TRÁCH NHIỆM , giáo dục tình cảm tha thiết về mái trường, gia đình, bạn
bè, tuổi thơ
II Chuẩn bị
- GV: - GV nghiên cứu cuốn Chuẩn kiến thức kĩ năng, Sách giáo khoa Ngữ
văn 7, sách giáo viên Ngữ văn 7 + Máy chiếu - Tranh ảnh ngày khai trường
- HS: Đọc , tập tóm tắt và kể chuyện, chuẩn bị bài
III Phương pháp, kĩ thuật :
- PP Phát vấn ,đàm thoại, đọc diễn cảm, nêu và giải quyết vấn đề, thuyết
trình, dạy học nhóm…
- Kĩ thuật động não, đặt câu hỏi, trình bày 1 phút, cặp đôi chia sẻ, chia
nhóm…
IV Tiến trình dạy học và giáo dục
1- ổn định tổ chức (1’)
2- Kiểm tra bài cũ (2’)
Kiểm tra SGK, bài soạn của học sinh
3- Bài mới
* Hoạt động 1: Khởi động (2’)
- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học.
- Hình thức: hoạt động cá nhân.
- Kĩ thuật, PP: thuyết trình,trình bày một phút.
HS bộc lộ cảm xúc của mình về ngày khai trường – GV giới thiệu bài,
trình chiếu một số hình ảnh về ngày khai trường
Cứ mỗi độ thu sang, ngày khai trường lại đến và các em lại xao xuyến,
bồi hồi, háo hức vì được gặp bạn, gặp thầy vì biết bao điều mới lạ Nhưng
có lẽ ngày khai trường để lại ấn tượng sâu sắc nhất chính là ngày khai
trường đầu tiên Vậy trước ngày khai trường đáng nhớ ấy, người mẹ yêu quý
của các em đã làm gì? Nghĩ gì? Có tâm trạng như thế nào? Văn bản "Cổng
trường mở ra" m chúng ta h c hôm nay s giúp các em hi u i u ó.à ọ ẽ ể đ ề đ
Hoạt động 2(5’)
Hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả, tác phẩm
- Mục tiêu: học sinh nắm được những hiểu biết cơ bản về tác
giả, tác phẩm.
- Phương pháp: vấn đáp , tái hiện
- Hình thức: hoạt động cá nhân.
- Kĩ thuật: động não
? Nêu những hiểu biết của em về tác giả và tác phẩm?
HS trả lời - GV bổ sung
- Nhà văn Lí Lan quê ở tỉnh Bình Dương, sinh năm 1957,
trước là giáo viên Sự nghiệp văn chương là duyên của nhà
văn -> chuyển hẳn sang viết văn và dịch thuật
- Là nhà văn nổi tiếng của Việt nam hiện đại
I Giới thiệu chung.
1 Tác giả:
Lí Lan(1957) quê ở tỉnh Bình Dương
- Là nhà văn nổi tiếng thời hiện đại
- Viết nhiều tác phẩm
cho thiếu nhi
Trang 3- Viết nhiều tác phẩm cho thiếu nhi Tập truyện thiếu nhi
“Ngôi nhà trong cỏ” được giải thưởng văn học nghệ thuật
- Dịch Harry Potter sang tiếng Việt và được nhiều người yêu
thích
? Xuất xứ của tác phẩm?
? Nội dung chính của tác phẩm?
- Bài văn viết về tâm trạng của người mẹ trong đêm không
ngủ trước ngày khai trường lần đầu tiên của con
Hoạt động 3:(18’)Hướng dẫn HS đọc – hiểu văn bản
- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu giá trị của
văn bản
- Phương pháp:vấn đáp, thuyết trình, đọc diễn cảm, nêu vấn
đề,dạy học nhóm.
- Hình thức: hoạt động cá nhân, nhóm.
- Kĩ thuật: chia nhóm, giao nhiệm vụ, đặt câu hỏi
GV yêu cầu HS tự thảo luận trao đổi, thống nhất theo nhóm
bàn về cách đọc của văn bản (thời gian : 1’)
* Cách đọc: Giọng trầm tĩnh, tha thiết sâu lắng, chậm rãi,
thể hiện tình cảm sâu sắc của mẹ (văn bản biểu cảm)
- GV đọc mẫu, 1-2 HS đọc tiếp
* Chú thích: HS đọc phần chú thích
? Trong bài xuất hiện một số từ mượn? Đó là những từ nào?
Các từ đó được giải nghĩa ra sao?
- Các từ mượn: 7,8,10
- Chú ý các từ địa phương
?Hãy xác định bố cục của văn bản?
- Phần 1:Từ đầu ….mẹ bước vào”: Tâm trạng của người mẹ
trong đêm không ngủ được trước ngày con đến trường.
- Phần 2: Còn lại: Vai trò to lớn của nhà trường đối với
cuộc đời con người
? Nội dụng của văn bản Cổng trường mở ra nhằm kể
chuyện đi học hay biểu hiện tâm tư của người mẹ?
- Biểu hiện tâm tư tình cảm của người mẹ (-> Dòng chảy
cảm xúc trong lòng mẹ )
-> Văn biểu cảm: từ một sự việc : con vào lớp 1 mà người
mẹ có những tâm sự, cảm xúc miên man như dòng chảy - >
đặc trưng cho văn biểu cảm về một sự vật hiện tượng(sắp
được học)
? Nếu thế nhân vật chính trong câu chuyện này là ai?
Nhân vật chính: người mẹ
2 Tác phẩm.
- Đăng trên: Báo Yêu trẻ, số 166, Thành phố HCM, ngày 1-9-2000
- Bài văn viết về tâm trạng của người mẹ trong đêm không ngủ trước ngày khai trường lần đầu tiên của con
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc và tìm hiểu chú thích.
2 Kết cấu, bố cục: 2
phần
3 Phân tích:
Trang 4GV: CTMR là một bài bút kí ghi lại tâm trạng của một
người mẹ trong đêm chuẩn bị cho con trước ngày khai
trường để vào lớp Một Không có sự việc, không có cốt
truyện, nhưng văn bản này vẫn hấp dẫn chúng ta, bởi từng
câu văn, từng dòng chữ dạt dào biết bao nỗi niềm tâm sự
của một người mẹ rất mực thương yêu con, không nguôi
nghĩ tới trách nhiệm của mình đối với những đứa con bé
bỏng -> chúng ta cùng tìm hiểu tâm trạng của người mẹ….
* Con:
?) Trong đêm trước ngày khai trường, đứa con có tâm trạng
như thế nào?
- Thanh thản,nhẹ nhàng, vô tư
-> là đặc điểm tất yếu của trẻ nhỏ
?) Hãy nhớ và nêu lại cảm xúc của chính em khi khai
trường vào lớp 1?
- 3 -> 4 HS trả lời
?) Để diễn tả cuộc sống của đứa con, tác giả đã dùng biện
pháp nghệ thuật gì? Qua các chi tiết nào?
- Giấc ngủ đến với con giống như 1 li sữa -> hết sức nhẹ
nhàng
- Gương mặt thanh thoát như đang mút kẹo.
=> nghệ thuật so sánh
-> Hình ảnh đứa con "ngày mai vào lớp 1" như khẳng định:
Cậu bé đã lớn lên về mặt tâm hồn qua tiếng nói yêu thương
và lời khích lệ của mẹ hiền
* GV: em bé trước đêm khai giảng thật thanh thản, vô tư, và
biết đâu, cậu bé sẽ mơ một giấc mơ đẹp về gia đình hạnh
phúc, về tương lai tươi sáng
* Mẹ:
?) Tâm trạng của người mẹ khác đứa con như thế nào? Biểu
hiện qua những chi tiết nào?
- Không ngủ được
- Không tập trung được vào việc gì
- Mẹ lên giường và trằn trọc
=> suy nghĩ triền miên
?) Trong đêm không ngủ, người mẹ đã làm gì cho con?
- Đắp chăn mền, nhìn con ngủ, xem lại những thứ đã chuẩn
bị cho con
? Điều đó chứng tỏ gì về người mẹ?
-> Đó là vẻ đẹp của tình mẫu tử Yêu con đến độ quên mình,
đức hi sinh, một vẻ đẹp giản dị mà lớn lao trong lòng người
mẹ Việt Nam
?) Vậy sao người mẹ “trằn trọc” không ngủ được? Em hiểu
a Tâm trạng của người mẹ trong đêm trước ngày con khai trường vào lớp một.
Trang 5“trằn trọc” nghĩa là gì?
- Trằn trọc: là trở mình luôn, cố ngủ mà không ngủ được vì
phải có nhiều diều cần lo nghĩ
- Trằn trọc không phải vì mẹ lo lắng: điệp ngữ "mẹ tin"
được nhắc lại 3 lần -> mẹ đã yên lòng
-> Hy vọng những điều tốt đẹp sẽ đến với con
- Trằn trọc vì nôn nao nhớ về ngày khai trường năm xưa của
mình
-> Tác giả đã rất khéo léo diễn tả một tâm trạng tinh tế nhiều chiều của người mẹ, thương, yêu, mong, nhớ, hi vong… cái xúc động bỡ ngỡ của chính bản thân người mẹ trong buổi tựu trường đầu tiên của cuộc đời, nay được đặt vào người con bé bỏng song trách nhiệm lớn lao hơn bởi nay
đã là mẹ
?) Những kỉ niệm xa xưa, ngày đầu tiên cắp sách đến trường
của mẹ là kỉ niệm gì? Cách diễn tả?
- Tiếng đọc bài trầm bổng
- Bà ngoại dắt mẹ đi khai giảng
-> 2 từ ghép đẳng lập
+ Trầm bổng: diễn tả âm thanh đọc bài khi thấp khi cao, nhẹ nhàng, vang xa, mãi không dứt
+ Âu yếm: sự yêu thương, trìu mến và chăm sóc nhẹ nhàng của mẹ với con
?) Khi nhớ lại những kỉ niệm ấy lòng mẹ như thế nào? Nhận
xét về cách dùng từ? Tác dụng?
- Mẹ nhớ mãi sự nôn nao, hồi hộp hay chơi vơi, hốt hoảng, những cảm xúc mãnh liệt ấy
+ rạo rực
+ bâng khuâng
+ xao xuyến
=> Từ láy diễn tả tâm trạng đẹp 1 cách nhẹ nhàng, tinh tế, thấm thía
=> còn gợi cảm xúc phức tạp trong lòng mẹ
*GV: Người mẹ nhớ lại những kỉ niệm xưa không chỉ để sống lại tuổi thơ đẹp đẽ của mình mà còn muốn “nhẹ nhàng cẩn thận, tự nhiên ghi vào lòng con” truyền cho con những cung bậc tâm trạng đẹp đẽ của cuộc đời, của bất cứ ai khi bước vào lớp Một.,
? Trong văn bản người mẹ nói chuyện với con hay với ai?
Tác dụng của cách viết đó ?
HS: Tưởng như người mẹ đang tâm sự với con nhưng thực
ra là đang nói với chính mình, đang tự ôn lại kỷ niệm của
Trang 6riêng mình
-> Cách viết đó đi sâu vào thế giới tâm hồn, miêu tả tinh tế
tâm trạng hồi hộp, trăn trở, xao xuyến, bâng khuâng của
người mẹ những điều không nói trực tiếp được -> là kiểu
văn trữ tình có tác dụng truyền cảm mạnh mẽ
?) Có ý kiến cho rằng tâm trạnh và tình cảm của người mẹ
là của chung tất cả các bà mẹ khi có con đi học lớp 1 Em
đồng ý không? HS bộc lộ và chốt ý
- Người mẹ yêu thương con tha thiết Đứa con là tình yêu ,
nguồn sống, niềm tự hào của mẹ nên mẹ đã hết lòng vì con,
tin tưởng ở con Đồng thời người mẹ nhớ lại những kỉ niệm
xưa ấm áp, tràn ngập yêu thương
* GV chuyển ý
?) Sau những hồi tưởng và mong ước, người mẹ mở rộng
suy nghĩ về điều gì?
- Về xã hội, về nhà trường qua nét đẹp văn hoá của người
Nhật
?) Theo em ngày khai trường ở nước ta có phải là ngày lễ
của toàn dân không? Hãy miêu tả lại không khí của ngày
khai giảng mà em vừa trải qua?
?) Câu nào trong bài nói lên tầm quan trọng của nhà trường
đối với thế hệ trẻ? Thể hiện ước mơ của người mẹ?
- "Ai cũng biết 1 dặm sau này"
- Muốn con được hưởng nền giáo dục tiên tiến nhất với tất
cả tình thương của xã hội và đất nước
?) Kết thúc bài văn, người mẹ nói: " bước qua cánh cổng
trường là một thế giới kỳ diệu sẽ mở ra" Theo em "thế giới kỳ
diệu” đó là gì? - HS thảo luận
HS:Thế giới của những điều hay lẽ phải của tình thương và
đạo lý làm người, thế giới của ánh sáng tri thức, thế giới của
những ước mơ và khát vọng bay bổng
- Trường học là bao điều mới mẻ, rộng lớn về tri thức, văn
hoá, tình cảm, đạo lý, tình thầy trò
*GV: Thế giới kỳ diệu mà nhà trường đem đến là tri thức
văn hoá và cuộc sống, là tinh thần tình cảm, là đạo lý làm
người, ý chí, nghị lực để phát triển thể lực và phẩm chất
toàn diện của con người, chuẩn bị cho ngày mai Trường
học chắp cánh cho mọi ước mơ, giúp mỗi con người từng
bước lớn lên xứng đáng là con ngoan trò giỏi và công dân
tốt.
?) Người mẹ dặn con "Hãy can đảm lên" Em hiểu câu nói đó
như thế nào?
- Là lời khích lệ con đi lên phía trước như 1 người lính can
- Đó là một người mẹ rất yêu con, sẵn sàng
hy sinh vì sự tiến bộ của con, quan tâm lo lắng cho con và tin t-ưởng ở tương lai của con.
b Vai trò của nhà trường
Trang 7đảm lên đường ra trận
* GV: Tác giả đã hoá thân vào nhân vật để tâm sự với bạn
đọc nhẹ nhàng, tinh tế mà vô cùng thấm thía, lay động suy
nghĩ và tình cảm của người đọc
GV: Trong kho tàng tục ngữ ca dao Việt Nam có rất nhiều
những câu ca nói về vai trò của giáo dục, của nhà trường đối
con người Em hãy tìm?
HS: - Không thầy đố mày làm nên
- Ngày em bé cỏn con
Bây giờ em đã lớn khôn thế này
Công cha nghĩa mẹ ơn thầy
Nghĩ sao cho bõ những ngày
GV: Bình, liên hệ với hoàn cảnh của địa phương, đất nước
VN
- Nhà trường mang lại cho con trẻ tri thức, tư tưởng, tình cảm, đạo lí làm người; trường học
là thế giới kì diệu của tuổi thơ, chắp cánh ước mơ cho cuộc đời mỗi con người.
Hoạt động 4 (5’)
Hướng dẫn HS tổng kết giá trị của văn bản
- Mục tiêu: học sinh biết đánh giá giá trị của văn bản.
- Phương pháp: thảo luận nhóm
- Hình thức: hoạt động cá nhân, nhóm
- Kĩ thuật: chia nhóm, động não
HS thực hiện thảo luận theo nhóm – bàn, sau đó trình bày,
nhận xét, bổ sung
? Bài văn có nội dung gì?
? Nhận xét gì về giọng văn ? Tác dụng của nó đối việc thể
hiện nội dung tác phẩm?
*GV: Cổng trường rộng mở, tình mẹ dạt dào sâu nặng, thầy
cô, mẹ cha đưa chúng ta vào một thế giới kì diệu vô cùng
đẹp đẽ, cao cả không ít gian truân bởi "Sách vở là vũ khí,
lớp học là đơn vị, trận địa là cả hoàn cầu và chiến thắng là
nền văn minh nhân loại"
- 1 HS đọc ghi nhớ
Hoạt động 5 : (5’ ): Hướng dẫn HS luyện tập
- Mục tiêu: học sinh thực hành kiến thức đã học.
- Phương pháp: vấn đáp
- Hình thức: hoạt động cá nhân, nhóm
- Kĩ thuật: chia cặp,động não, giao nhiệm vụ.
?) Ngày khai trường để vào lớp 1 có dấu ấn sâu đậm nhất
trong tâm hồn mỗi con người Em có tán thành ý kiến đó
4 Tổng kết
a Nội dung
Văn bản thể hiện tấm lòng, tình cảm của mẹ đối với con, đồng thời nêu lên vai trò to lớn của nhà trường đối với cuộc sống của
mỗi con người.
b.Nghệ thuật
- Lựa chọn hình thức
tự bạch như những dòng nhật kí của người mẹ nói với con
- Sử dụng ngôn ngữ biểu cảm
c Ghi nhớ: SGK (9)
III Luyện tập.
Trang 8không? Vì sao?
- Hs bày tỏ ý kiến – trao đổi
? Mẹ em đã làm gì cho em trong mỗi lần em vào một lớp học
mới?
- HS bộc lộ - GV khẳng định vai trò của cha mẹ trong
việc học hành của con cái
4 Củng cố (2):
- Mục tiêu: củng cố kiến thức đã học, học sinh tự đánh giá về mức độ đạt được những mục tiêu của bài học.
- Phương pháp: cặp đôi chia sẻ - Hình thức: hoạt động
cá nhân.
- Kĩ thuật: động não.
Giáo viên chốt lại kiến thức cơ bản về giá trị nội dung, ý nghĩa và nghệ thuật của văn bản
5 Hướng dẫn về nhà(5’)
- Học thuộc ghi nhớ
- Diễn tả bằng ngôn ngữ của mình về tâm trạng của người mẹ trước đêm con vào lớp một
-Viết đoạn văn nêu cảm xúc của em khi vào lớp một
- Soạn: "Mẹ tôi"
+ Tìm hiểu những nét chính về tác giả, tác phẩm
+ Trả lời theo câu hỏi SGK
+ Giải thích vì sao văn bản lại mang tên “Mẹ tôi”
+ Đọc truyện “ Những tấm lòng cao cả”
+ Đọc thêm văn bản : "Trường học"
V Rút kinh nghiệm :
………
………
………
………
………