Chuyên đề 3 ngữ văn 10

Gợi ý làm bài: Kết thúc truyện: An Dương Vương chém đầu con gái, cầm sừng tê bảy tắc theo RùaVàng xuống biển: là kết thúc bi kịch, dữ dội và đầy đau đớn: + Chém đầu con gái:  Là hành độ

CHUYÊN ĐỀ 3 Mục tiêu

+ Chỉ ra được yếu tố gây cười và cái đáng cười trong truyện cười

+ Phân biệt các chi tiết miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự

 Kĩ năng

+ Kể lại được các truyện dân gian đã học bằng lời hoặc bằng sơ đồ

+ Phác thảo mô hình cấu trúc truyện cổ tích, truyền thuyết, truyện cười

+ Viết đoạn/ bài văn phân tích nội dung, vẻ đẹp nhân vật trong truyền thuyết, cổtích

+ Vận dụng viết văn tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm

A VĂN BẢN VĂN HỌC

I LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM

TRUYỀN THUYẾT TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG, MỊ CHÂU, TRỌNG THỦY

1 An Dương Vương

- Trong buổi đầu dựng nước:

+ Họ Thục, tên Phán, xây thành ở Đất Việt Thường

+ Xây dựng Loa thành, chế tạo nỏ thần, đánh thắng quân Triệu Đà xâm lược

+ Được nhân dân và thần linh giúp đỡ

→ Vị vua anh minh, có tầm nhìn xa trông rộng, có tinh thần cảnh giác, có công vớiquốc gia, dân tộc

- Mất nước:

+ Mắc phải sai lầm:

 Kết tình thông gia với kẻ thù xâm lược

 Để Trọng Thủy ở rể trong Loa thành

 Mất lẫy nỏ thần mà không hay biết

 Giặc đến vẫn điềm nhiên chơi cờ

+ Kết cục: nước mất, nhà tan, nhà vua phải tự tay chém Mị Châu rồi theo Rùa Vàngxuống biển

→ Sau thành công buổi đầu dựng nước, chủ quan, khinh địch, mất cảnh giác cao độdẫn tới bi kịch nước mất, nhà tan

2 Mị Châu

- Công chúa nước Âu Lạc

- Vô tình để lộ bí mật quốc gia, chỉ đường cho giặc đuổi theo hai cha con

- Bị cha chém đầu, xác biến thành ngọc thạch, máu trai sò ăn phải biến thành ngọc trai

→ Nàng công chúa cả tin, ngây thơ, bị chồng lừa dối nên vô tình phạm tội Phải trả giá đắtcho những sai lầm của chính mình

3 Trọng Thủy

- Hoàng tử, con của Triệu Đà.

- Là tên gián điệp hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

- Là một người chồng phản bội, người con rể hại cha vợ, phản quốc

- Số lượng nhiều nhất, nội dung phong phú.

- Xuất hiện các yếu tố thần kì: tiên, Bụt, phép màu…

- Thể hiện ước mơ của nhân dân lao động về hạnh phúc, công bằng, về những năng lựcđặc biệt của con người…

+ Hình tượng nhân vật có sự chuyển biến linh hoạt: từ yếu đuối, cam chịu đến mạnh

mẽ, chủ động, kiên quyết đấu tranh bảo vệ sự sống và hạnh phúc

+ Yếu tố thần kì: ông Bụt, con gà biết nói tiếng người, đàn chim sẻ biết nhặt thóc,xương cá bống biến hóa…

+ Hình ảnh đẹp giàu ý nghĩa: chiếc giày thêu, quả thị, miếng trầu têm cánh phượng…

2 Trước khi Tấm vào cung

Bị lừa đi chăn trâu ở đồng xa.

Không được đi hội, phải ngồinhặt thóc trộn lẫn gạo

Thử giày vừa như in, đượcrước về cung làm hoàng hậu

Tấm yếu đuối, cam chịu buộc sống bị đày đọa, bị lừa dối, bị cướp đoạt trắng trợn mọi giá trị vật chất và tinh thần.

Mẹ con Cám

Cám được mẹ nuông chiều, ăntrắng mặc trơn, không phảilàm việc nặng

Bị Cám lừa lấy hết

Hai mẹ con lừa Tấm, bắt cábống về làm thịt

Hai mẹ con bắt Tấm ở nhàxúng xính lên đường

Hai mẹ con ngạc nhiên và hằnhọc

Mẹ con Cám tìm mọi cách đày đọa, hành hạ Tấm, không chấp nhận việc Tấm được vui

Tấm tìm mọi cách đấu tranh giành sự sống, hạnh phúc, đấu tranh để công lý được thực hiện.

Nói dối vua.

Mẹ con Cám không từ thủ đoạn nham hiểm, tàn ác nào

để tận diệt Tấm nhằm bảo

vệ quyền lợi cá nhân.

Truyện cười TAM ĐẠI CON GÀ

1 Ý nghĩa

- Phê phán thầy đồ dốt nhưng cố tình che giấu, lấp liếm

- Càng che giấu cái dốt càng lộ ra một cách ngây ngô

- Đây cũng là thói xấu của một bộ phận trong quần chúng nhân dân lao động

2 Nghệ thuật

- Mâu thuẫn trái tự nhiên:

+ Học trò dốt >< lên mặt văn hay chữ tốt

+ Thầy đồ >< chữ “kê” không biết

+ Dốt >< tự cho là giỏi

+ Bị phát hiện >< tìm cách chống chế

- Nghệ thuật tăng tiến về mức độ phi lí trong lời nói và hành động của thầy đồ

Truyện cười NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY

1 Ý nghĩa

- Phê phán thầy lí nhận của đút, xử thắng kiện cho kẻ nhiều tiền hối lộ

- Phê phán quan lại tham nhũng làm sai lệch cán cân công lý

- Cười người nông dân khờ khạo, tiền mất tật mang khi lâm vào cảnh kiện tụng

Làng Cô Loa, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội hiện vẫn còn những dấu tích gắnliền với truyền thuyết này.

Nội dung: gồm 2 lớp truyện chính:

+ Truyện An Dương Vương xây thành, chế nỏ, bảo vệ đất nước dưới sự giúp đỡcủa Rùa Vàng

+ Nguyên nhân mất nước của Âu Lạc gắn liền với mối tình Mị Châu - Trọng Thủy

Xuất xứ văn bản: trích từ Truyện Rùa Vàng trong Lĩnh Nam chích quái, ra đời vào cuối

+ Quyết tâm xây thành cao, đào hào sâu

+ Nghĩ tới việc chế tạo vũ khí đề phòng đất nước có giặc ngoại xâm

+ Được Rùa Vàng, Cao Lỗ giúp sức

+ An Dương Vương có công dựng nước và đánh bại cuộc xâm lược của Triệu Đà

Bài 3: Vì sao An Dương Vương được thần linh giúp đỡ? Qua chi tiết này, tác giả dân gian

gửi gắm thái độ gì đối với nhà vua?

Bài 4: An Dương Vương đã mắc phải những sai lầm nào khi nhận lời cầu hôn cho con trai

của Triệu Đà?

Gợi ý làm bài:

 Nhận lời kết tình thông hiếu với kẻ thù xâm lược

 Cho Trọng Thủy ở rể trong Loa thành mà không đề phòng.

 Không canh phòng nỏ thần nghiêm mật khiến lẫy nỏ bị đánh tráo mà không hềhay biết

 Giặc đánh đến chân thành vẫn điềm nhiên ngồi chơi cờ

→ An Dương Vương không còn là vị vua anh minh, sáng suốt, có tinh thần cảnh giác nhưxưa mà chủ quan, khinh địch, mất cảnh giác cao độ Những sai lầm liên tiếp khiến nhà vuaphải trả giá đắt bằng bi kịch nước mắt, nhà tan

Bài 5: Trình bày suy nghĩ của anh/chị về kết thúc: An Dương Vương chém đầu con gái,

cầm sừng tê bảy tắc theo Rùa Vàng xuống biển? Kết thúc này cho thấy thái độ, tình cảmcủa nhân dân đối với An Dương Vương như thế nào?

Gợi ý làm bài:

Kết thúc truyện: An Dương Vương chém đầu con gái, cầm sừng tê bảy tắc theo RùaVàng xuống biển: là kết thúc bi kịch, dữ dội và đầy đau đớn:

+ Chém đầu con gái:

 Là hành động của một vị vua đứng về quyền lợi của dân tộc để thực thi công lí

 Là hành động đau đớn của một người cha - vị vua không có lựa chọn thứ hai.+ Nhà vua cầm sừng tê bảy tác theo Rùa vàng xuống biển: huyền thoại hóa cái chếtcủa nhà vua Để mất nước, nhà vua phải trả giá bằng cái chết nhưng trong tâm thứccủa nhân dân, An Dương Vương vẫn là một vị vua có công với quốc gia, dân tộcnên kết thúc này bất tử hóa cái chết của nhà vua Ông sống mãi cùng sóng nước biểnĐông, trong niềm thương nhớ và tiếc nuối của nhân dân Âu Lạc Nhưng để mấtnước, nhà vua phải trả giá

Kết thúc truyền thuyết cho thấy thái độ công bằng của nhân dân: có tội phải trả giá, cócông được ghi nhớ, biết ơn

Bài 6: Nhân vật Mị Châu gợi cho anh/chị những cảm xúc, suy nghĩ gì?

 Là nàng công chúa ngây thơ, nhẹ dạ, cả tin, bị lừa dối: tiết lộ bí mật nỏ thần, làmdấu để kẻ thù đuổi theo hai cha con.

 Mị Châu phải trả giá cho những sai lầm của mình bằng cái chết đau đớn

 Mặt khác, những hóa thân của Mị Châu: xác biến thành ngọc thạch, máu trai sò

ăn phải biến thành ngọc trai cho thấy lời khấn linh nghiệm Mị Châu bị TrọngThủy - chồng nàng lừa dối mà vô tình phạm tội

→ Nhân dân thể hiện thái độ công bằng với nàng: có tội phải trả giá, oan ức được giải oan(chi tiết hóa thân, hình ảnh ngọc trai - giếng nước) Đó là thái độ bao dung, đầy cảm thông,thấu hiểu nhưng cũng hết sức công bằng của người xưa

Bài 7: Có nhiều nhận định khác nhau về nhân vật Trọng Thủy:

 Trọng Thủy là một người tình chung thủy

 Trọng Thủy là một nạn nhân của chiến tranh

 Trọng Thủy là tên gián điệp nguy hiểm, là kẻ thù muôn đời của nhân dân Âu Lạc.Cho biết ý kiến của anh/chị

Gợi ý làm bài:

Những ý kiến trên chỉ cho thấy một khía cạnh trong tính cách của nhân vật Trọng Thủy

Để đánh giá đúng về nhân vật này cần nhìn nhận từ nhiều góc độ khác nhau

Gợi ý: Trọng Thủy là nhân vật truyền thuyết khá phức tạp với nhiều mâu thuẫn: mâuthuẫn giữa tình yêu và nghĩa vụ, giữa tham vọng quyền lực và khát vọng hạnh phúc + Với Triệu Đà: Trọng Thủy là một đứa con có hiếu, một bề tôi hoàn thành xuất sắcnhiệm vụ, có công lớn với đất nước

+ Với An Dương Vương: Trọng Thủy là đứa con (con rể) bất hiểu, một bề tôi bấttrung, một tội đồ của Âu Lạc

+ Với Mị Châu: một người chồng dối lừa, lợi dụng tình yêu và sự ngây thơ của MịChâu để đánh cắp bí mật quân sự, trực tiếp đẩy vợ vào chỗ chết Mặt khác, hắn cũnghết sức thương nhớ, đau lòng khi Mị Châu mất Đau khổ đến nhảy xuống giếng tựtử

Trọng Thủy là nhân vật truyền thuyết phức tạp, bị “mắc kẹt" giữa tham vọng xâm lượcvới khát vọng tình yêu, hạnh phúc, phải trả bằng chính mạng sống của mình

Bài 8: Anh/ chị hiểu như thế nào về hình ảnh ngọc trai – giếng nước?

Gợi ý làm bài:

Hình ảnh ngọc trai – giếng nước:

+ Là hình ảnh đẹp, có giá trị nghệ thuật, thẩm mĩ cao

+ Hình ảnh này không nhằm ca ngợi kẻ thù hay tình yêu chung thủy Bởi lẽ, với nhândân Âu Lạc, Trọng Thủy muôn đời là kẻ thù thâm độc đã đẩy Âu Lạc vào cảnh mấtnước Nhân dân không thể tha thứ, cho tội lỗi này

+ Hình ảnh ngọc trai đem rửa bằng nước giếng Trọng Thủy sáng đẹp hơn: thêm mộtlần nữa chứng minh tấm lòng trong sáng của Mị Châu Nàng bị dối gạt và kẻ dối gạt

đã phải “cúi đầu” thừa nhận điều này

Bài 9: Anh/chị nhận được những bài học nào cho mình từ truyền thuyết này?

Gợi ý làm bài:

Bài học về tinh thần cảnh giác với kẻ thù

Bài học về cách xử lí đứng đắn mối quan hệ giữa cái riêng - cái chung, giữa nhà - nước,giữa cá nhân - cộng đồng, giữa tình cảm - lí trí:

+ Cần đặt cái chung lên trên cái riêng, đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên quyềnlợi của cá nhân, gia đình

+ Giải quyết mối quan hệ giữa lí trí và tình cảm đúng mực

Bài 10: Theo anh/chị điều gì làm nên sức hấp dẫn của Truyện An Dương Vương và Mị

Châu - Trọng Thủy?

Gợi ý làm bài:

Sức hấp dẫn của Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy:

+ Cốt truyện li kì, hấp dẫn: có hai sự việc chính: An Dương Vương dựng nước và giữnước; An Dương Vương để mất nước lồng vào câu chuyện tình yêu của Mị Châu -Trọng Thủy

+ Sử dụng các chi tiết thần kì: sứ Thanh Giang, móng Rùa Vàng làm lẫy nỏ thần, sựhóa thân của các nhân vật

Bài 11: Kết thúc truyện cho thấy thái độ của nhân dân đối với các nhân vật lịch sử như thế

nào?

Gợi ý làm bài:

Thái độ của nhân dân đối với các nhân vật lịch sử:

+ An Dương Vương để mất nước phải trả giá bằng việc tự tay chém con gái, bản thânnhà vua không thể tiếp tục sống ở cõi trần Nhưng An Dương Vương có công dựngnước và giữ nước buổi đầu nên ông bất tử cùng sóng nước biển Đông, sống mãitrong lòng nhớ thương và tiếc nuối của nhân dân

+ Mị Châu tiếp tay cho kẻ thù xâm lược, khiến An Dương Vương mất nước, lại tiếptục chỉ đường cho giặc đuổi theo cha nên phải trả giá bằng cái chết đau đớn, bị thầnKim Quy gọi là “giặc” Mặt khác, Mị Châu phạm tội do ngây thơ, cả tin, bị chồnglừa dối nên Mị Châu được minh oan sau khi chết

+ Trọng Thủy là tội đồ của Âu Lạc, là kẻ đẩy Mị Châu vào tội lỗi nên hắn xứng đángphải trả giá bằng cái chết Mặt khác, Trọng Thủy cũng là nạn nhân của chiến tranh,

bị mắc kẹt giữa tham vọng bá chủ và khát vọng hạnh phúc nên sự “hối lỗi' của hắnđược phần nào nhìn nhận qua chi tiết nước giếng rửa ngọc trai

Như vậy, thái độ chung của nhân dân qua truyền thuyết này là nghiêm khắc, công bằng,phân minh công - tội nhưng cũng đầy thấu hiểu, độ lượng và bao dung

Bài 12: Truyện cổ tích có mấy loại? Tấm Cám thuộc loại truyện cổ tích nào?

Gợi ý làm bài:

Truyện cổ tích có ba loại: cổ tích về loài vật, cổ tích thần kì và cổ tích sinh hoạt

Tấm Cám:

+ Thuộc truyện loại truyện cổ tích thần kì

+ Kiểu truyện Tấm Cám phổ biến ở nhiều dân tộc khác nhau trên thế giới.

Bài 13: Nội dung chính của truyện Tấm Cám là gì? Đằng sau xung đột giữa Tấm và mẹ

con Cám anh/chị nhận ra xung đột nào trong xã hội?

Gợi ý làm bài:

Nội dung chính của truyện Tấm Cám: xoay quanh mâu thuẫn từ thấp đến cao rồi dẫn

tới xung đột gay gắt giữa Tấm và mẹ con Cám

Mâu thuẫn và xung đột trong truyện đã phản ánh:

+ Mâu thuẫn và xung đột trong gia đình phụ quyền thời cổ (dì ghẻ >< con chồng) mànguyên nhân chính xoay quanh những quyền lợi vật chất (vấn đề thừa kế)

+ Mâu thuẫn giữa cái thiện và cái ác (Tấm đại diện cho những người lương thiện, dìghẻ và Cám đại diện cho những kẻ bất lương)

Bài 14: Phân tích hình tượng nhân vật Tấm trước khi vào cung Sự xuất hiện của ông Bụt

trong giai đoạn này có ý nghĩa gì?

 Tấm bị dì ghẻ bắt làm việc vất vả, ngày đêm không hết việc

+ Tính cách và số phận:

 Tấm hiền lành, chăm chỉ, chịu thương chịu khó, làm việc không ngơi tay

 Tấm bị dì ghẻ và Cám lừa dối, cướp đoạt trắng trợn tất cả những gì thuộc vềTấm: cái yếm đỏ, con cá bống, niềm vui đi dự hội nhỏ nhoi

 Tấm yếu đuối, cam chịu, chỉ biết khóc trước những bất công, oan trái đến vớimình

Sự xuất hiện của ông Bụt:

+ Luôn xuất hiện đúng lúc khí Tấm bị lừa gạt, bị cướp đoạt, khi Tấm bề tắc, đơn độc.+ Là nhân vật phù trợ thần kì, giúp Tấm vượt qua lúc khó khăn, hoạn nạn Nhờ sự trợgiúp của Bụt, Tấm mới gặp được vua và được hưởng hạnh phúc

+ Bụt đại diện cho sự giúp đỡ của thế lực siêu nhiên, đứng về phía người tốt, giúpngười tốt vượt qua khó khăn, hoạn nạn để đi tới hạnh phúc

+ Bụt gửi gắm ước mơ của nhân dân vào việc: ở hiền gặp lành, người tốt được hạnhphúc, may mắn

→ Trước khi vào cung, Tấm là cô gái mồ côi bất hạnh Tấm yếu đuối, cam chịu cuộc sống

bị đày đọa, bị lừa dối, bị cướp đoạt trắng trợn mọi giá trị vật chất và tinh thần

Bài 15: Trình bày suy nghĩ của anh chị về nhân vật Tấm sau khi vào cung (Cô đã có

những thay đổi nào so với cô Tấm trước đây? Những hóa thân liên tiếp của Tâm có ýnghĩa gì?)

Gợi ý làm bài:

Nhân vật Tấm sau khi vào cung:

+ Tấm vẫn là cô gái thảo hiền, hiếu nghĩa, chăm chỉ:

 Dù là hoàng hậu, vẫn nhớ ngày giỗ cha, xin phép vua về nhà để soạn cổ cúng chagiúp dì

 Vâng lời dì trèo lên hái cau cúng cha

+ Tấm mạnh mẽ, quyết liệt, chủ động trong hành trình chống lại cái ác:

 Nguyên nhân của sự thay đổi: Mẹ con mẹ Cám lừa Tấm trèo lên hái cau rồi chặtcau hại Tấm chết Từ chỗ bị tước đoạt những thứ thuộc về vật chất và tinh thần,Tấm bị dồn đến bước đường cùng: mất đi mạng sống, mất tất cả Tấm không cònlựa chọn nào khác là phải chiến đấu quyết liệt, đòi lại những thứ vốn thuộc vềmình

 Tấm không còn ngồi khóc, ông Bụt cũng không xuất hiện Thay vào đó, Tấm chủđộng hóa thân, chủ động “chiến đấu” một mình với mẹ con Cám

+ Mẹ con Cám tìm đủ mọi cách giết Tấm: chặt cau, giết chim vàng anh, chặt xoanđào, đốt khung cửi Tấm liên tiếp hóa thân thành những sự vật khác nhau để bảo vệmình, bảo vệ hạnh phúc và lớn tiếng tố cáo tội ác của mẹ con Cám

+ Ý nghĩa của những hóa thân liên tiếp:

 Chim vàng anh, cây xoan đào, khung cửi, quả thị là những vật bình dị thânthương trong cuộc sống thôn quê, là những hóa thân rất đẹp Chim Vàng anh:loài chim đẹp, có tiếng hót trong trẻo Cây xoan đào: loài cây phổ biến ở vùngBắc Bộ, cứng cáp, thân vươn thẳng, hoa đẹp giản dị Khung cửi: vật dụng quenthuộc với người phụ nữ xưa Quả thị: vàng ươm, hương thơm nồng nàn, thườngđược để trong nhà tạo cảm giác dễ chịu

 Thể hiện sức sống mãnh liệt của Tấm, Tấm có sức trỗi dậy phi thường và quyếttâm trở về tìm hạnh phúc.

 Thể hiện trưởng thành, mạnh mẽ và thông minh của Tấm trong cuộc đấu tranhchống lại cái ác Nếu mẹ con Cám có trăm phương nghìn kế để hãm hại Tấm,Tấm cũng hết sức mạnh mẽ và linh hoạt trong những biến hóa khác nhau để bảo

vệ mình

 Niềm tin mãnh liệt của nhân dân vào sức mạnh của cái thiện, vào việc cái thiệnnhất định sẽ chiến thắng cái ác

Tấm vẫn là cô gái nhân hậu khi về cung mà không trừng trị mẹ con Cám Mẹ con Cám

tự chuốc lấy cái chết thảm hại cho mình bởi lòng tham và dã tâm khôn cùng

→ Tóm lại, sau khi vào cung, Tấm không còn là cô gái hiền lành, cam chịu, luôn cúiđầu trước những bất hạnh của đời mình Ngược lại, Tấm mạnh mẽ, chủ động trong cuộcđấu tranh chống lại cái ác, bảo vệ sự sống và hạnh phúc của chính mình

Bài 16: Tại sao sau khi Tấm vào cung, ông Bụt không xuất hiện nữa?

Gợi ý làm bài:

Sau khi Tấm vào cung, ông Bụt không xuất hiện nữa vì:

+ Trước khi vào cung, mỗi lần bị mẹ con Cám hãm hại, Tấm đều ôm mặt khóc Điềunày thể hiện sự cam chịu, lúc này Tấm chưa ý thức được nỗi khổ của mình nên rấtcần sự giúp đỡ của ông Bụt - hiện thân cho công lý, lẽ phải

+ Sau khi Tấm vào cung, đặc biệt sau khi bị mẹ con Cám chặt gốc cau khiến Tấmchết, lúc này Tấm mới thực sự hiểu rõ căn nguyên bị kịch của mình Bởi ý thức rõ bikịch của mình là do có kẻ cố tình hãm hại, ý chí vùng lên để tự mình tìm ra cáchgiải quyết trở lên mãnh liệt Bởi vậy nếu lúc đầu Bụt làm thay tất cả thì giờ đây,chim Vàng anh, cây xoan đào, khung cửi, quả thị không thay Tấm trong cuộc chiếnđấu mà chỉ là nơi Tấm tạm ẩn mình để đấu tranh với cái ác quyết liệt hơn

Bài 17: Trình bày suy nghĩ của anh/chị về kết thúc truyện Tấm Cám (Tấm giết Cám để trả

thù hay Cám phải trả giá cho sự tham lam và độc ác của chính mình)

Gợi ý làm bài:

Kết thúc truyện:

+ Tấm trở về được vua yêu thương như xưa