chuyen đề môn ngữ văn

Một số nét văn hoá dân tộc Mường áp dụng trong dạy học phần Ngữ văn địa phương... Cây đổ, mỗi cành hoá ra một bản mường: ..."Một cành đổ về đất Sạp Nên mường Sạp.. Rượu cần của người Mườ

06/10/24 1

Một số nét văn hoá dân tộc Mường áp dụng

trong dạy học phần Ngữ văn địa phương

Sử thi: Đẻ đất đẻ nước ( TiÕng M êng: Te tấc te đác )

Theo tác giả Đặng Văn Lung, cho đến thời điểm năm 1988, có khoảng trên

bình là 8000 câu, bản dài nhất là 16000 câu, bản ngắn nhất là 3500 câu Văn bản được biên soạn công phu nhất là văn bản của Vương Anh, Hoang Anh Nhân, Đặng Văn Lung sưu tập (Đặng Văn Lung giới thiệu và khảo dị), nxb KHXH, 1988 Chúng tôi xin giơi thiệu

văn bản này.

Toàn văn bản có độ dài 4629 câu, được chia làm 26 rằng (chương, khúc), bao gồm: 1- Mở đầu; 2- Đẻ đất; 3- Đẻ nước; 4- Đẻ cây si; 5-

Đẻ mường; 6 -Đẻ người; 7- Đẻ năm tháng; 8-

Đẻ Dịt Dàng; 9- Đẻ Lang Tá Cài; 10 -Đẻ Lang Cun Cần; 11- làm nhà ở; 12- Tìm lửa nước; 13- Tìm lúa, tìm cơm; 14- Đẻ rượu cần; 15- Tìm lợn gà, trâu bò; 16 -Lang Cun Cần lấy vợ; 17- Đẻ trống đồng và chia ruộng đất; 18- Tìm cây Chu; 19- Chặt cây Chu, kéo Chu; 20- Làm nhà chu; 21- Đốt nhà chu; 22- Săn con Moong lồ; 23- Đánh cá điên, quạ điên; 24 -Đánh ma ruộng; 25- Đánh ma May, ma lang; 26- Đưa nhà vua về Đồng chì Tam quan Kẻ chợ.

Thuở ấy, khi đất trời còn hỗn mang, bỗng "mưa dầm mưa dãi" nước ngập mênh mông, 50 ngày sau mới rút hết Tự nhiên mọc lên một cây xanh có 90 cành, có một cành cao trọc trời, biến thành ông Thu Tha, Bà Thu Thiên Hai Thần truyền lệnh làm ra Đất, Trời và Vạn vật Sau đó, nắng dữ dội suốt 12 năm liền, mặt đất xơ xác Thần Pồng Pêu ao ước một trận mưa lớn Tức thì mưa to gió lớn suốt chín, mười ngày đêm; hạt mưa to bằng quả bưởi, nước lại ngập bao la Bẩy tháng sau nước rút cạn, có một cây si khổng lồ mọc lên tua tủa

1919 cành Trời sai con Sâu Gang khoét ruỗng ruột cây si

Cây đổ, mỗi cành hoá ra một bản mường:

"Một cành đổ về đất Sạp

Nên mường Sạp.

Một cành đổ về đất Giạp Nên mường Giạp.

Phục dựng và hiện thực hóa sử thi Đẻ đất đẻ nước trong lễ kỉ niệm 125 năm thành lập tỉnh Hoà Bình

2.Tục ngữ, ca dao

2.1 Ca dao

- Yêu nhau chẳng quản khó nghèo

Non cam cũng nuốt, già bèo cũng ăn

- Yêu nhau không lấy được nhau

Đi qua cửa ngõ ruột đau quằn quằn

Về nhà cơm chẳng buồn ăn

Nước chẳng buồn uống băn khoăn trong lòng

2.2 Tục ngữ

- Tục ngữ về địa danh và đặc sản:

Nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động.

Rau dớn mường Kha ăn ngon hơn

II.Văn hoá dân gian

1 Nhà ở

Người Mường ở nhà sàn đây là kiểu kiến trúc cổ truyền Nhà sàn truyền thống thường được lợp bằng cỏ gianh

1 Nhà ở

Người Mường ở nhà sàn đây là kiểu kiến trúc cổ truyền Nhà sàn truyền thống thường được lợp bằng cỏ gianh

2 Ẩm thực

Người Mường thích ăn các món đồ như xôi đồ, cơm tẻ đồ, rau, cá đồ…

2 Ẩm thực

Rượu cần của người Mường nổi tiếng bởi cách chế biến và hương vị đậm đà của men được đem ra mời khách quý và

uống trong các cuộc vui tập thể.

3.Trang phục

4 Lễ hội

Thường vào mùa xuân, ở các vùng Mường bắt đầu tổ chức lễ hội, không chỉ để vui chơi mà còn là dịp để bà con thỉnh cầu ước nguyện với trời đất, thần thánh, tổ tiên cho mưa thuận, gió hòa,

mùa màng tươi tốt.Qua các lễ hội

người ta gửi gắm hy vọng vào một

mùa bội thu, một năm mới ấm no, hạnh phúc, bình yên cho cả bản mường

Lễ hội cồng chiêng:

Cồng chiêng tham gia hầu hết vào mọi sinh hoạt hàng ngày của cộng đồng như hội Sắc bùa, lễ cưới, lễ tang, cuộc đi săn, kéo gỗ, mừng nhà

mới, hội xuống đồng, khi thiên tai

Lễ khai hạ

Lễ khai hạ (7/ 1 âm lịch) (7/ 1 âm lịch) xóm Cao

( xã Cao Răm – Lương Sơn)

Múa sạp

Các thiếu nữ Mường đang hát dân ca Mường

6 Tín ngưỡng

thờ cúng tổ tiên

Cưới xin

Trai gái tự do yêu đương tìm hiểu, ưng ý nhau thì báo để gia

đình chuẩn bị lễ cưới Ðể dẫn đến đám cưới phải qua các

bước: ướm hỏi (kháo thếng), lễ bỏ trầu (ti nòm bánh), lễ xin

cưới (nòm khảu), lễ cưới lần thứ nhất (ti cháu), lễ đón dâu (ti

du) Trong ngày cưới, ông mối dẫn đầu đoàn nhà trai khoảng

ba, bốn chục người gồm đủ nội, ngoại, bạn bè mang lễ vật sang nhà gái tổ chức cưới Chú rể mặc quần áo đẹp chít khăn trắng, gùi một chón (gùi) cơm đồ chín (bằng khoảng 10 đấu gạo), trên miệng chón để 2 con gà sống thiến luộc chín Trong lễ đón dâu,

cô dâu đội nón, mặc váy áo đẹp ngoài cùng là chiếc áo dài màu đen thắt 2 vạt ở phía trước Cô dâu mang về nhà chồng thường

là 2 chăn, 2 cái đệm, 2 quả gối tựa để biếu bố mẹ chồng và

hàng chục gối con để nhà trai biếu cô dì, chú bác

Chuẩn bị cho lễ đón dâu

Đoàn đi đón dâu

Mâm cỗ cưới

Ma chay

Người chết tắt thở, con trai trưởng cầm dao nín thở chặt 3 nhát vào khung cửa sổ gian thờ, sau đó gia đình nổi chiêng phát tang Thi hài người chết được liệm nhiều lớp vải và quần áo theo phong tục rồi để vào trong quan tài làm bằng thân cây khoét rỗng, bên ngoài

phủ áo vẩy rồng bằng vải.

Khi người con trai trong gia đình ấy chống gậy tre thì gia đình ấy có bố mất, nếu chống

gậy gỗ thì gia đình có mẹ mất.

Ma chay

7.Trò chơi dân gian

Bắn nỏ:

môn thể thao tiêu biểu cho tinh thần thượng võ của đồng bào dân tộc

Đánh mảng

cho các cô gái Mường

Đẩy gậy

không chỉ dừng lại ở trò chơi mang tính không chỉ dừng lại ở trò chơi mang tính

chất thông thường, môn này đã được đưa vào thi đấu trong các giải thể thao.

Ném còn:

Đối với dân tộc Mường ném còn là trò chơi hấp dẫn nhất của trai gái trong dịp hội xuân.

III Một số lỗi phát âm, chính tả thường gặp của học sinh THCS tỉnh Hoà

Bình nói chung và trường THCS Cao Răm –

Lương Sơn nói riêng.

3.Cấu trúc cú pháp

- Thường hay đảo lộn trật tự cú pháp thông

thường

Ví dụ: Hôm nay, trời nắng thật đẹp

thành trời nắng đẹp thật đấy, hôm nay ấy

Vải thưa che mắt thánh ( rắn)

Em bị giun sủa ( quấy)

4.Thanh điệu

- đồng nhất thanh sắc với thanh

ngã ( trong văn bản nói)

CHÚC QUÝ THẦY, CÔ HẠNH

PHÚC THÀNH ĐẠT XIN TRÂN TRỌNG CẢM ƠN

- KÐo co

- NÐm cßn