Người lái đò tiết 3

Hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng đó là: thể hiện phong cách tài hoa, uyênbác của Nguyễn Tuân khi tả dòng sông Đà.. Đề 2: Anh hoặc chị hãy phân tích nhân vật người lái đò trong trích

Đến với những tác phẩm của Nguyễn Tuân là ta đang đến với một tâm hồn vô cùng phong phú, với những phát hiện hết sức tinh tế, độc đáo về quê hương Chỉ có N.T mới không nhọc công

dò đến ngọn nguồn lạch sông, truy tìm đến tận nơi gốc tích khai sinh ra sông Đà, để biết chỗ phát nguyên của nó thuộc huyện Cảnh Đông, tỉnh Vân Nam và thoạt kì thủy, dòng sông mang những cái

tên Trung Hoa khá thơ mộng: Li Tiên, theo Dư địa chí của Nguyễn Trãi thì tên TQ của SĐ lại là Bả

Biên Giang, từ biên giới Việt Trung tới ngã ba Trung Hà (chỗ sông Đà chan hòa vào sông Hồng) là

500 cây số lượn rồng rắn, và tính toàn thân sông Đà thì chiều dài là 883 nghìn thước mét chảy qua

hai nước VN và TQ Cũng chưa có nhà văn nào trước N.T có thể kể tên vanh vách 50/73 con thác lớn nhỏ nằm lô nhô suốt một dải sông từ Lai Châu về đến chợ Bờ Cũng không có ai như Nguyễn,

để có thể hạ bút viết đúng ba câu về màu sắc nước sông Đà đã phải có mấy lần bay ngang qua miền

sông ấy SĐ như áng tóc mun dài ngàn vạn vạn sải như một con cá bị chúa đất từng vùng cắt ngang ra thành từng khúc nhỏ Con sông đã ác như người dì ghẻ, chúa đất chia bến ngăn sông lại càng làm cho sông Đà ác thêm, đế quốc đóng đồn bốt ven sông, tính dữ ác của con sông càng tăng lên mấy lần

TIẾT 3

Đề 1: Đọc hiểu.

Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

…Còn xa lắm mới đến cái thác dưới Nhưng đã thấy tiếng nước réo gần mãi lại, réo to mãi lên Tiếng nước thác nghe như là oán trách gì, rồi lại như là van xin, rồi lại như là khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo Thế rồi nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu, rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng Tới cái thác rồi Ngoặt khúc sông lượn, thấy sóng bọt đã trắng xoá cả chân trời

đá Đá ở đây từ ngàn năm vẫn mai phục hết trong lòng sông, hình như mỗi lần có chiếc thuyền nào xuất hiện ở quãng ầm ầm mà quạnh hiu này, mỗi lần có chiếc nào nhô vào đường ngoặt sông là một số hòn bèn nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền Mặt hòn đá nào trông cũng ngỗ ngược, hòn nào

cũng nhăn nhúm méo mó hơn cả cái mặt nước chỗ này (Trích Tuỳ bút Sông Đà-Nguyễn Tuân)

1 Đoạn văn trên được viết theo phương thức nào là chính?

2 Nội dung chủ yếu của đoạn văn bản là gì ?

3 Trong đoạn văn trên, Nguyễn Tuân sử dụng nhiều biện pháp tu từ về từ Xác định biểu hiện các phép tu từ đó và nêu tác dụng của hình thức nghệ thuật này là gì ?

4 Đoạn văn bản trên Nguyễn Tuân đã sử dụng tổng hợp tri thức của những ngành nào ? Hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng đó là gì ?

Trả lời:

1 Đoạn văn trên được viết theo phương thức miêu tả là chính

2 Nội dung chủ yếu của đoạn văn bản là : tả về thác nước và đá ở sông Đà (hay còn gọi là thạch thuỷ trận)

3 Trong đoạn văn trên, Nguyễn Tuân sử dụng nhiều biện pháp tu từ về từ Đó là :

- So sánh: thác nghe như là oán trách gì, rồi lại như là van xin, rồi lại như là khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo

- Nhân hoá: oán trách , van xin, khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo , rống lên , mai phục ,nhổm

cả dậy ,ngỗ ngược, hòn nào cũng nhăn nhúm méo mó …

Tác dụng của hình thức nghệ thuật này là: gợi hình ảnh con sông Đà hùng vĩ, dữ dội Không còn là con sông bình thường, Sông Đà như có linh hồn, đầy tâm địa, nham hiểm Qua đó, ta thấy được phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân

4 Đoạn văn bản trên Nguyễn Tuân đã sử dụng tổng hợp tri thức của nhiều ngành Cụ thể :

- Âm nhạc : tả âm thanh tiếng thác : nước réo gần mãi lại, réo to mãi lên…

- Hội hoạ : vẽ bộ mặt của Đá : nhăn nhúm méo mó

- Quân sự: mai phục Hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng đó là: thể hiện phong cách tài hoa, uyên

bác của Nguyễn Tuân khi tả dòng sông Đà Con sông được nhìn ở nhiều góc độ, trở nên sống động, mạnh mẽ, ấn tượng, thể hiện tình yêu thiên nhiên sâu đậm của nhà văn

Đề 2: Anh hoặc chị hãy phân tích nhân vật người lái đò trong trích đoạn tùy bút Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân So sánh nhân vật người lái đò với nhân vật Huấn Cao (Chữ người

tử tù) để thấy chỗ thống nhất và khác biệt trong cách tiếp cận con người của Nguyễn Tuân

trước và sau Cách mạng tháng Tám 1945.

1 Phân tích nhân vật người lái đò sông Đà

1.1 Vài nét về hình ảnh con sông Đà: Sông Đà hiện lên thật hung dữ nhưng cũng không kém phần thơ mộng, trữ tình là cái nền để người lái đò xuất hiện

1.2 Nhân vật người lái đò sông Đà:

a Ông lái đò có ngoại hình và những tố chất khá đặc biệt

b Ông lái đò là người tài trí, luôn có phong thái ung dung pha chút nghệ sĩ:

c Ông lái đò rất mực dũng cảm trong những chuyến vượt thác đầy nguy hiểm:

d Ông lái đò là một hình tượng đẹp về người lao động mới Qua hình tượng này, Nguyễn Tuân

muốn phát biểu quan niệm: người anh hùng không phải chỉ có trong chiến đấu mà còn có cả trong cuộc sống lao động thường ngày Ông lái đò chính là một người anh hùng như thế

2 So sánh với nhân vật Huấn Cao

2.1 Nhân vật Huấn Cao

a Nhân vật Huấn Cao trong truyện Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân là một con người tài hoa, khí

phách hiên ngang bất khuất, “thiên lương” trong sáng

b Vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao là vẻ đẹp lãng mạn, có sức chinh phục, cảm hóa mãnh liệt đối với những con người có tấm lòng “biệt nhỡn liên tài”

c Hình tượng ông Huấn Cao là hình tượng điển hình cho vẻ đẹp “vang bóng một thời” nay đã lùi vào quá khứ chỉ còn dư âm trong tâm trạng của những tấm lòng tích cổ thương kim (Những người muôn năm cũ/ Hồn ở đâu bây giờ- Vũ Đình Liên)

2.2 Từ việc tìm hiểu vài nét về vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao, chúng ta sẽ dễ thấy được chỗ thống nhất và khác biệt trong cách tiếp cận con người của Nguyễn Tuân trước và sau Cách mạng tháng Tám.

a- Nét chung (tính thống nhất)

- Nguyễn Tuân vẫn tiếp cận con người ở phương diện tài hoa, nghệ sĩ

- Vẫn là ngòi bút tài hoa, uyên bác, lịch lãm, vận dụng tri thức tổng hợp của nhiều ngành văn hóa nghệ thuật khác nhau trong miêu tả và biểu hiện

- Vẫn sử dụng vốn ngôn từ hết sức tinh lọc, phong phú, độc đáo Khả năng tổ chức câu văn xuôi đầy giá trị tạo hình, có nhạc điệu trầm bổng, biết co duỗi nhịp nhàng Các phép tu từ được nhà văn phối hợp vô cùng điêu luyện

b- Nét riêng (tính khác biệt)

- Trước Cách mạng tháng Tám, con người Nguyễn Tuân hướng tới và ca ngợi là những “con người đặc tuyển, những tính cách phi thường” Sau Cách mạng tháng Tám, nhân vật tài hoa nghệ sĩ của Nguyễn Tuân có thể tìm thấy ngay trong cuộc chiến đấu, lao động hàng ngày của nhân dân

- Trước Cách mạng tháng Tám, Nguyễn Tuân là một người tài tử, thích chơi “ngông”, mắc bệnh ham mê thanh sắc, thích chiêm ngưỡng, chắt chiu cái Đẹp và nhấm nháp những cảm giác mới lạ Sau Cách mạng tháng Tám, nhà văn nhạy cảm với con người mới, cuộc sống mới từ góc độ thẩm mĩ của nó Nhưng không còn là một Nguyễn Tuân “nghệ thuật vị nghệ thuật” nữa Ông đã nhìn cái đẹp

của con người là cái đẹp gắn với nhân dân lao động, với cuộc sống đang nẩy nở sinh sôi, đồng thời

lên án, tố cáo chế độ cũ, khẳng định bản chất nhân văn của chế độ mới

Đề 3: Cảm nhận của anh chị về dấu ấn cái tôi Nguyễn Tuân trong “Người lái đò Sông Đà” I/ Më bµi

Ngời lái đò Sông Đà đợc trích từ tập Tuỳ bút Sông Đà (1960), tập Tuỳ bút này

không những là thành công nghệ thuật xuất sắc của Nguyễn Tuân sau Cách mạng mà còn là thành tựu nghệ thuật tiêu biểu của thể tài tuỳ bút trong văn học Việt Nam hiện đại.Qua tuỳ bút Sông Đà ngời đọc thấy ngời lên vẻ đẹp của thiên nhiên và vẻ đẹp của con ngời Việt Nam Thiên nhiên Tây bắc vừa hùng vĩ dữ dội vừa mỹ lệ thơ mộng nh con ngời Việt Nam, vừa cần cù thông minh dũng cảm vừa rất mực tài hoa

Đọc Ngời lái đò Sông Đà chúng ta thấy có hai hình tợng nghệ thuật xuyên

suốt bài tuỳ bút là hình tợng ngời lái đò và con sông Đà Nhưng hỡnh tượng cỏi tụi của nhà văn cũng là một trong những nét đặc sắc thể hiện rừ nhất phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân

II/ Thõn bài

1 Trước hết, đú là cỏi tụi của một trớ thức giàu lũng yờu nước và tinh thần dõn tộc

2 Nổi bật nhất trong thiờn tuỳ bỳt là hỡnh búng của một cỏi tụi cú ý thức cỏ nhõn phỏt triển rất cao

3 Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân còn ở phong cách tài hoa uyên bác.

Sự Tài hoa khiến phong cách Nguyễn Tuân phải nóng rẫy sự sống, nó phải nổi hình, nổi âm thanh, nổi cảm giác Nguyễn Tuân đúng là ngời

nghệ sĩ của ngôn từ với những sáng tạo từ mới lạ độc đáo mà chính xác tinh

tế Khi tác giả viết “sông Đà tuôn dài tuôn dài nh áng tóc trữ tình” khi chữ

áng thờng nói về tác phẩm hay hay tác phẩm đẹp biến sông Đà thành một

tác phẩm tuyệt mỹ mà thiên nhiên ban tặng cho con ngời Ông lái đò

đợc miêu tả khi bị thơng nén chịu nỗi đau, Nguyễn Tuân dùng ba chữ mặt méo bệch chứ không phải là mặt méo xệch, nếu là mặt méo xệch là diễn tả

nỗi đau làm biến dạng khuôn mặt, còn méo bệch thì không những làm biến dạng khuôn mặt mà còn nhợt nhạt Khuôn mặt là méo bệch qua nôĩ đau mới

càng khắc hoạ và làm nổi bật lên nghị lực của lòng quả cảm của ông lái đò Hai chữ “ặc ặc”gợi tả hút nớc sông Đà là hai chữ rất thần tình “ nớc ặc ặc lên

nh vừa rót dầu sôi vào ” hai chữ ặc ặc miêu tả rất tài thứ âm thanh quái vật

khiến sông Đà nh là thứ thủy quái bị bóp cổ đang quằn quại

Hình ảnh trong văn Nguyễn Tuân đợc xây dựng trên những liên t-ởng bất ngờ độc đáo - -Phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân còn là phong cách nghệ thuật uyên bác.

Nhà văn lao động công phu nghiêm túc trong nghệ thuật Trớc khi viết

Nguyễn Tuân tìm hiểu sâu sắc đối tợng với sự hiểu biết tờng tận Để viết tác phẩm Ngời lái đò sông Đà, Nguyễn Tuân đi từ thực địa nhiều lần ông đến với sông Đà vào mùa xuân để thấy cảnh nớc xanh màu ngọc bích, đến thăm cảnh vào mùa thu để thấy cảnh nớc sông Đà lừ lừ chín đỏ Nhà văn có khi đi bằng thuyền có khi lại ngồi trên máy bay để có cái cảm giác dòng sông Đà nh chiếc dây thừng loằng ngoằng dới cánh máy bay Nguyễn Tuân còn đọc trong

sách vở, th tịch cổ Đọc cả D địa chí của Nguyễn Trói trớc khi đặt bút viết

về sông Đà

Nhà văn huy động nhiều tri thức nhiều ngành nghề văn học nghệ thuật khác nhau để tìm hiểu, phản ánh đối tợng Miêu tả sông Đà tác giả vận dụng

những hiểu biết về địa lý, lịch sử ngôn ngữ văn học Với hiểu biết về

địa lý nhà văn có thể nói tờng tận sông Đà bắt nguồn từ đâu, đến

đoạn nào thì nhập quốc tịch Việt Nam Trớc Nguyễn Tuân cha có nhà

văn nào có thể kể ra vanh vách 50 trong tổng số 73 con thác dữ Sông

Đà đ• bao lần đổi tên qua các triều đại, đ• từng có những chiến công nào

trong quá khứ và trong cuộc kháng chiến chống Pháp đ• bị bọn thực dân đổi tên và gọi bằng cái tên Tây lếu láo Với những tri thức về ngôn ngữ văn học, Nguyễn Tuân đ• bác bỏ luận điệu của bọn thực dân cho rằng chữ Đà là đen nên gọi là sông Đà là sông Đen Nhà văn nêu rõ chính bọn thực dân đ• đè ngửa con sông rồi đổ mực Tây lên đó để ghi bừa lên bản đồ sông Đà là sông Đen Thực ra nớc sông Đà mang vẻ đẹp huyền diệu không lờ lờ nh một màu canh hến nh nớc sông Gâm, sông Lô và một số sông khác

Miêu tả cuộc vợt thác nh một cuộc thuỷ chiến nhà văn sử dụng những tri thức

của quân sự võ thuật Xem cảnh ông đò phá vòng vây thạch trận của Đà

giang ngời đọc đợc xem binh pháp Tôn Tử Nhà văn sử dụng nhiều từ ngữ của quân sự võ thuật rất chính xác và tinh tế: Cửa sinh, cửa tử, đánh úp, đánh vu hồi, đánh giáp lá cà, đánh túm thắt lng, đòn âm đòn tỉa có thể nói nhà văn tung ra một lực lợng ngôn từ hùng hậu từ kho nhà võ, mang về vốc một cách hào phóng

Để gây những ấn tợng mạnh về hút nớc của sông Đà

Tác phẩm của Nguyễn Tuân không những có giá trị văn học mà còn có giá trị văn hoá Đọc tác phẩm của Nguyễn Tuân không những đợc thởng thức áng văn hay mà còn đợc mở rộng nâng cao hiểu biết về nhiều ngành văn hoá, nghệ thuật khoa học khác nhau Đọc Ngời lái đò Sông Đà ta đâu chỉ đợc th-ởng thức một thiên tùy bút hay mà còn đợc mở rộng nâng cao hiểu biết về lịch sử, địa lý văn chơng phong tục tập quán liên quan tới dòng sông Có những ngời khắc hoạ phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân bằng một chữ

“Ngông” Ngông có ở những con ngời khác đời, phong cách Nguyễn Tuân là phong cách nghệ thuật độc đáo của một cây bút tài hoa Chính điều này chi phối những biểu hiện khác trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân Là một nghệ sĩ cú chủ trương để lại dấu ấn độc đỏo của cỏ nhõn trong văn chương, Nguyễn Tuõn đó để lại dấu ấn khụng thể trộn lẫn của riờng mỡnh trong rất nhiều thể loại, nhưng tựy bỳt là nơi thể hiện rừ nhất hỡnh tượng cỏi tụi Nguyễn Tuõn bởi thể văn này cho phộp người viết tự do bày tỏ tõm hồn mỡnh “Phong cỏch, ấy là người” với phong cỏch văn học và đặc điểm con người gần như trựng khớt Đõy quả là hiện tượng đặc biệt trong văn học Việt Nam

4 Một cỏi tụi linh hoạt, năng động, vừa giữ vai trũ người trần thuật trực tiếp, vừa mạnh dạn phơi trải cảm xỳc, khụng chỉ thu nạp cuộc sống mà lắng lọc nú qua tõm hồn mỡnh, nối liền thế giới bờn ngoài với thế giới bờn trong tạo nờn những trang văn đặc sắc.

III/ Kết luận:

- Sức hấp dẫn của tựy bỳt xột đến cựng là sự hấp dẫn của cỏi tụi- người cầm bỳt.

- Qua đõy, người đọc cú thể thấy chõn dung của một cỏi tụi tài hoa, uyờn bỏc mà mỗi con chữ không chỉ là lâu đài chữ nghĩa mà còn là bể thẳm tâm hồn, đó là tấm lòng của nhà văn đối với đất nớc, con ngời Chính tấm lòng yêu con ngời, yêu

đất nớc góp phần làm nên những trang văn thật tài hoa của Nguyễn Tuân:

“Nói chuyện với ngời lái đò sông Đà nh càng lai láng thêm cái lòng muốn đề thơ vào sông nớc" (Lời tác giả)