THUỐC KHÁNG SINH (DƯỢC LÝ SLIDE)

Trắc nghiệm, bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược và các ngành khác hay nhất có tại “tài liệu ngành Y dược hay nhất”; https:123doc.netusershomeuser_home.php?use_id=7046916. Slide bài giảng dược lý ppt dành cho sinh viên chuyên ngành Y dược và các ngành khác. Trong bộ sưu tập có trắc nghiệm kèm đáp án chi tiết các môn, giúp sinh viên tự ôn tập và học tập tốt môn dược lý bậc cao đẳng đại học chuyên ngành Y dược và các ngành khác

THUỐC KHÁNG

SINH

Đại cương về kháng sinh

 Kháng sinh là những chất tác động chuyên biệt trên 1 giai đoạn chuyển hóa thiết yếu của

vi sinh vật

 Kháng sinh có tính chọn lọc

Lịch sử phát triển

Người Ai Cập và Hy lạp cổ đại dùng nấm mốc và lá cây để trị vết thương

Louis Pasteur phát hiện các vi sinh vật phát triển đối kháng nhau

1875, John Tyndall mô tả hoạt động kháng vi khuẩn của nấm

1880, Paul Ehrlich phát hiện sự khác biệt về nhuộm tế bào của người và vi khuẩn

1928, Alexander Fleming phát hiện ra kháng sinh

Penicillin từ nấm Penicllium

Alexander Fleming – Nobel prize 1945 Selman Waksman- Nobel prize 1952

(Streptomycin)

Cơ chế tác động của thuốc kháng sinh

Tác động trên thành tế bào 

Tác động trên thành tế bào

Vancomycin ức chế tạo liên kết chéo giữa các chuỗi

peptidoglycan

Tác động trên màng tế bào:

Các thuốc tác động lên màng tế bào gồm có: amphotericin B, colistin, imidazoles, nystatin, polymyxins.

Tác động trên sự tổng hợp acid nucleic

Quinolones ( nallidixic acid, ciprofloxacin, ofloxacin, levofloxacin) ức chế topoisomerase loại II nên không thể tháo xoắn để tổng hợp chuỗi ADN mới.

Các dẫn xuất của Rifamycin ( Rifampicin, rifabutin )

ức chế men RNA polymerase

Tác động trên sự tổng hợp protein

Kháng sinh tác động lên 50S của ribosome:

chloramphenicol, macrolides, clindamycin, oxalolidinones

Kháng sinh tác động lên 30S của ribosome:

aminoglycosides, tetracycline

PHÂN LOẠI KHÁNG SINH

Theo cơ chế tác động

Kháng sinh kiềm khuẩn, diệt khuẩn 

Theo cơ chế tác động

Tác động trên thành tế bào: họ β- lactam ( penicillin,

cephalosporin, carbapenem, monobactam), vancomycin

Tác động trên màng tế bào: amphotericin B, colistin,

imidazoles, nystatin, polymyxins.

Theo cơ chế tác động

Tác động trên sự tổng hợp acid nucleic: Quinolones

( nallidixic acid, ciprofloxacin, ofloxacin, levofloxacin)

Tác động trên sự tổng hợp protein: chloramphenicol,

macrolides, clindamycin, oxalolidinones, aminoglycosides, tetracycline



Kháng sinh kiềm khuẩn, diệt khuẩn

Kháng sinh diệt khuẩn: tác động trên thành tế bào

như β- lactam

Kháng sinh kiềm khuẩn: kháng sinh tác động trên

sự tổng hợp protein ( trừ aminoglycoside)



SỰ ĐỀ KHÁNG CỦA VI KHUẨN

Điều trị nhiễm trùng thành công dựa vào:

độ thuốc trong máu đủ để tiêu

diệt vi khuẩn

ngưỡng gây độc cho cơ thể

vi khuẩn nhạy cảm với thuốc đó.

SỰ ĐỀ KHÁNG CỦA VI KHUẨN

Vi khuẩn tạo ra enzyme ở bề

mặt tế bào gây bất hoạt

thuốc.

Ngăn chặn sự khuếch tán qua

màng tế bào của thuốc.

Thay đổi cấu trúc của vị trí kết hợp thuốc.

Thay đổi đường chuyển hóa.

Penicillin bị bất hoạt bởi men

penicillinase

Thay đổi receptor của thuốc

Tạo kênh bơm thuốc ra

Cơ chế xuất hiện dịng vi khuẩn kháng thuốc

Đề kháng do đột biến gene, và vi khuẩn di truyền gen kháng thuốc cho đời sau ( theo chiều dọc)

Đề kháng do plasmid: vi khuẩn truyền các đặc tính kháng thuốc cho

các vi khuẩn khác bằng cách

chuyển dạng (transformation),

chuyển nạp (transduction) hoặc tiếp hợp (conjugation).

Khả năng đề kháng của bệnh nhân

Khả năng dung nạp thuốc

Đối với nữ thì chú ý thời kỳ mang thai và cho con bú

2 Nơi nhiễm trùng

- Cơ chế tác động: là kháng sinh diệt khuẩn, ức chế tổng hợp

thành tế bào

Ức chế transpeptidase

Hoạt hóa autolysin

Gắn vào receptor chuyên biệt trên màng bào tương

- Được thải qua thận dưới dạng không chuyển hóa, cần giảm

liều ở bệnh nhân suy thận

Penicillin G và penicillin V:

là nhóm penicillin cổ điển

Hiệu quả trên cầu trùng Gram dương (không có tác dụng trên S aureus)

Được dùng để trị uốn ván, bạch hầu

Dễ bị thủy phân bởi penecillinase

Penicillin kháng penicillinase ( Penicillin nhóm M):

Gồm Methicillin, Oxacillin, Nafcillin…

Do cấu trúc bên cồng kềnh nên penicillin M bảo vệ vòng β- lactam tránh tác dụng của β- lactamase do

staphycocci tạo ra

Chủ yếu tác dụng trên Staphycoccus aureus, không có tác dụng trên vi khuẩn Gram âm

Aminopenicllin ( Ampicillin, Amoxicillin )

Có hiệu quả trên vi khuẩn S pyogenes, S pneumonia, vi

khuẩn Gram âm như: Hemophilus influenza, E coli, Proteus mirabilis… ( Ampicillin còn hiệu quả trên Listeria

monocytogenes)

Thường được sử dụng để điều trị viêm đường hô hấp trên

Kết hợp với chất ức chế men β- lactamase như amoxicillin+ acid clavulanic ( Augmentin)

Penicillin kháng Pseudomonas

Gồm carboxypenicillin (carbenicillin và Ticarcillin) và ureidopenicillin (Azocillin, Mezlocillin, Piperacillin)

Carboxycillin: tác dụng trên Pseudomonas aeruginosa,

Proteus spp và một số vi khuẩn Gram âm

Ureidopenicillin: tác dụng kháng Pseudomonas mạnh

hơn nhóm Carboxypenicillin, không tác dụng trên

Proteus spp, nhưng tác dụng trên vi khuẩn Gram dương,

Klebsiella.

Tác dụng ngoại ý:

Phản ứng dị ứng (quan trọng nhất): mề đay, viêm

khớp, thiếu máu tán huyết, sốc phản vệ

Rối loạn tiêu hĩa: Tiêu chảy (thường gặp

khi sử dụng ampicillin, kế đến là

amoxycillin)

nhóm diệt khuẩn

nhóm penicillin khi cần loại kháng sinh phổ rộng

ức chế sự tạo vách tế bào

CEPHALOSPORINS

Thế hệ thứ 1 (cefazolin, cefadroxil,

cephalexin, cephradrin, cephalothin)

Tác động mạnh nhất lên nhóm cầu

trùng gram dương.

Thế hệ thứ 2 (cefaclor, cefuroxime,

cefamandol )

Tác dụng trên vi khuẩn gram âm

mạnh hơn thế hệ thứ 1

Có hiệu quả đối với

enterobacteriaceae như E coli, Klebsiella ,

proteus

Ngoài ra còn có hiệu quả đối với

H.influenzae and N meningtidis

Thế hệ thứ 3 (cefotaxim, ceftriazone,

ceftizoxim, cefotetane, cefixim)

Tác dụng chủ yếu lên vi khuẩn gram

âm

Hai thuốc điều trị Pseudomonas

aeruginosa là ceftazidime và

cefoperazone, trong đĩ ceftazidim mạnh

hơn

Thế hệ thứ 4 có cefepime

Thuốc không bị phá hủy bởi men

betalactamase và ít bị kháng thuốc

Hiệu quả tốt khi điều trị các vi

khuẩn gram âm như Heamophilus

CEPHALOSPORINS

Đào thải qua thận nên cần giảm liều trên bệnh nhân

suy thận, trừ Cefoperazon, cefpiramid thải chủ yếu

qua mật.

Đi vào dịch cơ thể và mô tốt, thấm vào dịch não tủy nên được dùng để trị viêm màng não như Cefotaxim, Ceftriaxone, Cefepime, Cefuroxim, Ceftazidim

Tác dụng ngoại ý:

Dị ứng

Độc thận ( viêm cầu thận cấp, suy thận cấp)

Nhóm methylthiotetrazole như cefoperazone,

cefotetan, cefamandole, moxalactam gây giảm prothrombin huyết gây chảy máu nặng

Aztreonam:

Ức chế tổng hợp thành vi khuẩn và kháng β-

lactamase

Tác dụng trên vi khuẩn Gram (-), không tác dụng trên

vi khuẩn Gram (+) và vi khuẩn kỵ khí

Không dị ứng chéo với penicillin và cephalosporin

Gồm 3 chất: Imipenem, Ertapenem và Meropenem

Đào thải qua thận → giảm liều ở bệnh nhân suy thận

Trong 3 chất thì Ertapenem có thời gian bán hủy dài nhất nên dùng 1 lần/ ngày (1gam), còn Imipenem và Meropenem thời gian bán hủy ngắn nên dùng 3 lần/ ngày (0.25- 0.5 gam)

Thuốc Pseudomonas Gram (+) Gram (-) hiếu

khí Acinetobacter

Mất hoạt tính bởi dihydropepti dase

Ức chế tổng hợp thành tế bào

Chỉ tác động trên vi khuẩn Gram (+), dùng để trị

Staphylococcus aureus

Hấp thu kém khi uống, thường dùng đường tiêm mạch

Đào thải qua thận → giảm liều ở bệnh nhân suy thận

Dùng 2 lần/ ngày

Dùng tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch

Thời gian bán hủy dài, dùng 1 lần/ngày

Là nitroimidazole

Tác động trên thành lập màng bào tương

Phổ kháng khuẩn: nguyên sinh động vật như

Trichomonas, amib, Giardia; vi khuẩn kỵ khí như C.difficile, Bacteroides

Gây quái thai ( chống chỉ định cho phụ nữ mang

thai, cho con bú, trẻ em)

Là thuốc diệt khuẩn

khuẩn gram âm, ít có hiệu quả đối

với vi khuẩn yếm khí.

Đào thải chủ yếu qua thận → giảm liều trên bệnh nhân

suy thận ( trừ trovafloxacin, moxifloxacin thải trừ qua

gan)

Tác dụng ngoại ý:

Trên tiêu hóa: nuồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng

TKTƯ: buồn ngủ, suy nhược, nhức đầu, co giật, tâm

thần ( không sử dụng cho người có bệnh động kinh)

Ức chế chuyển hóa theophyllin

Tổn thương sụn ( Chống chỉ định cho trẻ em và phụ

nữ mang thai)

QUINOLONES

kanamycin, gentamicin, tobramycin,

amikacin, netilmicin, neomycin (dùng tại chổ)

Tác động lên tiểu đơn vị 30S của Ribosome, ngăn

chặn việc tổng hợp protein

 Phá vỡ màng tế bào dẫn đến chết tế bào

Là kháng sinh diệt khuẩn, cĩ tác dụng hiệp đồng với

khuẩn gram âm và 1 số vi khuẩn

gram dương, khơng tác động trên vi khuẩn kỵ

khí

Khơng hấp thu qua đường uống, hấp thu tốt qua

đường tiêm truyền

Thuốc tan trong nước, được thải qua thận dưới dạng khơng chuyển hĩa, tập trung nhiều ở ống thận gần cĩ thể gấp 20- 100 lần nồng độ trong huyết tương

Gồm các thuốc: tetracycline, doxycyclin, minocyclin…

Kết hợp với tiểu đơn vị 30S của Ribosome, ức chế tổng hợp protein

Là kháng sinh kiềm khuẩn

Tác động trên vi khuẩn Gram âm và Gram dương, bao

gồm Ritkettsia, Mycoplasma, Chlamydia

Thuốc gắn kết cao với kim loại nặng, cho nên khi sử dụng chung với sữa,

thức ăn, antacids hay các thuốc có chứa kim loại sẽ làm giảm sự hấp

thu của thuốc

Tác dụng ngoại ý:

Rối loạn tiêu hóa

răng và xương (chống chỉ định sử

dụng cho phụ nữ mang thai và

trẻ em dưới 12 tuổi).

Suy gan ( hoại tử gan nếu dùng liều trên 4gam)

Nhạy cảm với ánh sáng

azithromycin

đơn vị 50S ức chế sự tổng hợp

protein của vi khuẩn

khuẩn gram dương, Mycoplasma,

Legionella (intracellular bacterias)

Thức ăn cản trở hấp thu của thuốc

www.themegallery.com

Tác dụng ngoại ý:

Tiêu hóa: đau thượng vị, buồn nôn, nôn, tiêu chảy

Viêm gan, tắc mật (khi dùng erythromycin estolat trên

1 tuần)

Độc tai

Ức chế CYP450

Ức chế tổng hợp protein do gắn vào tiểu đơn vị 50S của Ribosome

Là kháng sinh kiềm khuẩn

Hấp thu tốt qua ruột, đào thải qua thận ở dạng không hoạt tính

Phổ kháng khuẩn rộng, ức chế hầu hết vi khuẩn kỵ

khí, hiếu khí Gram (-) và Gram (+)

Thường được dùng điều trị tại chỗ như nhiễm trùng mắt vì thuốc vào mô mắt tốt

Tác dụng ngoại ý:

Rối loạn dạ dày- ruột

Rối loạn tủy xương: ức chế tủy, thiếu máu bất sản

(thường không hồi phục)

Gây hội chứng “xám” ở trẻ sơ sinh: ói mửa, xám,

xanh tím, thở nhanh và không đều, trụy mạch, có thể

tử vong

Ức chế tổng hợp protein do gắn vào tiểu đơn vị 50S của Ribosome

Phổ kháng khuẩn: vi khuẩn gram (+) (trừ enterococci,

MRSA), vi khuẩn kỵ khí Gram (-), Gram(+)

Hấp thu gần như hoàn toàn bằng đường uống, phân phối rộng

Thường được dùng trong các trường hợp nhiễm trùng

da và mô mềm, phòng ngừa VNTMNT trước thủ

thuật nha khoa

Tác dụng ngoại ý:

Phát ban da

Tiêu hóa: tiêu chảy, viêm ruột màng giả do C.difficile

Loạn dưỡng máu: tăng eosinophil, giảm tiểu cầu,

giảm bạch cầu

Thuộc nhóm oxazolidinone

Phổ kháng khuẩn: vi khuẩn Gram dương

Cơ chế tác dụng: ức chế tổng hợp protein do tác động trên tiểu đơn vị 50S của ribosome

Tác dụng sinh học khi dùng đường uống hoặc đường tiêm truyền như nhau

Tác dụng không mong muốn:

Triệu chứng dạ dày ruột, đau đầu, nổi ban

Ức chế tủy

KẾT HỢP KHÁNG SINH

CHỈ ĐỊNH:

Dùng KS theo kinh nghiệm, tác nhân gây bệnh chưa rõ

Nhiễm trùng nhiều dòng vi khuẩn

Nhằm tăng tác dụng diệt khuẩn

Hạn chế sự xuất hiện dòng vi khuẩn kháng thuốc

KẾT LUẬN

Xác định chỉ định dùng kháng sinh

Cấy vi khuẩn trước khi dùng kháng sinh

Lựa chọn kháng sinh tùy theo tác nhân gây bệnh

Chú ý cách sử dụng kháng sinh hiệu quả

Thank You!