Thiết kế bài dạy lớp 4 - Tuần thứ 22

3- Bµi míi : GT+G§B H§ cña GV H§ cña HS GV nêu vấn đề :Có những âm thanh 1.HĐ1:Tìm hiểu nguyên nhân gây tiếng ồn ta ưa thích muốn ghi lại để thưởng -HS lµm viÖc theo nhãm QS h×nh 88-SGK [r]

Tuần 22

Thứ hai ngày tháng năm 2008

Tập đọc Sầu riêng

I-Mục tiêu:

-LĐ: Đọc lưu loát trôi chảy toàn bài với giọng nhẹ nhàng ,chậm rãi

-TN:Hiểu các từ ngữ

-ND:Giá trị đặc sắc của cây sầu riêng

II-Chuẩn bị: Bảng phụ ghi câu văn ,đoạn văn cần luyện đọc

III- Các hoạt đọng chủ yếu:

1-ổn định 2-Kiểm tra:

-HS đọc thuộc lòng bài :”Bè xuôi sông La”

3-Bài mới:GT+GĐB

-Lớp nhận xét –GV nhận xét cho điểm HS

1-Luyện đọc

Gọi 1HS đọc bài

Cho HS chia đoạn

GV sửa lỗi phát âm ngắt giọng cho

HS,sửa lỗi câu khó từ khó

-GV đọc mẫu,giọng tả,nhẹ nhàng

,chậm rãi

2-Tìm hiểu bài

-GV cho hs đọc bài- TLCH

-Sâù riêng là đặc sản của vùng nào?

-Miêu tả những nét đặc sắc của hoa

,quả ,dáng cây sầu riêng?

-Tìm những câu văn thể hiện tình

cảm của tác giả đối với cây sầuriêng?

3-HD đọc diễn cảm

Gọi HS đọc bài

GV đọc mẫu đoạn văn

Nhận xét ,cho điểm

4-Củng cố –Dặn dò:NX giờ

Dặn về đọc bài –CB giờ ờ sau

-1 HS đọc bài -HS chia đoạn -3 HS nối tiếp nhau đọc bài

HS kết hợp sửa lỗi

HS nêu chú giải -HS LĐ theo cặp -HS nghe để tìm ra cách đọc

-2HS đọc to toàn bài –Lớp đọc thầm

và TLCH -HS nhận xét bổ sung

-3HS nối tiếp nhau đọc 3 đoạn của bài

-Lớp nghe và tìm đúng giọng đọc -HS LĐ theo cặp

-3-5 HS thi đọc diễn cảm

Luyện tập chung

I-Mục tiêu:

-Giúp HS củng cố khái niệm ban đầu về phân số và qui đồng mẫu số các phân số (chủ yếu là hai phân số)

-Tạo sự ham thích say mê học tập cho HS

II-Chuẩn bị :GV :ND bài tập

HS : Làm tốt bài tập đã cho về nhà III-Các hoạt động chủ yếu :1-ổn định

2-Kiểm tra -Nêu cách qui đồng hai phân số ?

3-Bài mới :GT+GĐB Bài 1-Cho HS tự làm bài rồi chữa bài

-Gọi HS nêu cách rút gọn phân số

-Cho Hs lên bảng làm bài –Lớp tự làm vào vở

-Nhận xét ,chữa bài

Bài 2: Cho HS đọc yêu cầu

Gọi Hs lên bảng chữa bài

- Lớp làm bài vào vở

- Nhận xét ,chữa bài

Bài 3: Cho HS tự làm bài rồi chữa bài

Với các phần c,d khi chữa bài cho HS trao đổi để tìm MSC bé nhất

Gọi HS lên bảng làm bài ,nêu cách làm

Lớp nhận xét –GV nhận xét cho điểm

Bài 4:Cho Hs tự ghi kết quả vào SGK

-HS báo cáo kết quả

-Lớp nhận xét

GV nhận xét chữa bài

4- Củng cố- Dặn dò Nhận xét giờ- Dặn về xem lại bài tập ,chuẩn bị giờ sau

Đạo đức

Lịch sự với mọi người (tiếp)

I- Mục tiêu Học xong bài này, HS có khả năng:

- Hiểu: Thế nào là lịch sự với mọi người Vì sao phải lịch sự với mọi người xung quanh

- Biết c xử lịch sự với những người xung quanh

- Có thái độ: Tự trọng, tôn trọng người khác, tôn trọng nếp sông văn minh đồng tình với những người biết cư xử lịch sự và không đồng tình với những người cư sử bất lịch sự

II Đồ dùng dạy học

- GV: Đồ dùng phục vụ cho trò chơi sắm vai

- HS: Thẻ

III Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động của thày Hoạt động của trò

1 Hoạt động khởi động

2 Nội dung bài

* Hoạt động 1: Bày tỏ ý kiến ( BT 2-SGK )

-HS thảo luận theo nhóm đôi

-GV ghi tóm tắt các ý lên bảng

-GV kết luận về cách giải quyết tốt nhất :Cách

c,d là đúng

 Hoạt động 2: Đóng vai ( BT 4-SGK)

-GV chia nhóm và giao nhiệm vụ cho các

nhóm thảo luận và chuẩn bị đóng vai tình

huống a ( BT4)

- GV nhận xét chung và kết luận

-HS làm việc theo nhóm -Đại diện nhóm trình bày cách giải quyết

-Lớp trao đổi ,đánh giá các cách giải quyết

Các nhóm HS làm việc

Đại diện các nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung

Có thể lên đóng vai nếu

có cách giải quyết khác

4-Củng cố –Dặn dò Nhận bài và chuẩn bị giờ sau xét giờ –Dặn về học

Lịch sử

Trường học thời Hậu Lê

I-Mục tiêu :Sau bài học ,HS nêu được :

-Nhà Hậu Lê rất quan tâm đến giáo dục ;tổ chức dạy học ,thi cử ,nội dung dạy học dưới thời Hậu Lê

-Những việc nhà Lê làm để khuyến khích việc học tập

II- Chuẩn bị :

-Các hình minh hoạ trong SGK

-Phiếu thảo luận nhóm ,các mẩu chuyện về học hành thi cử thời Lê

III- Các hoạt động dạy học chủ yếu

1.ổn định 2.Kiểm tra Nêu bộ máy hành chính nhà nước thời Hậu Lê?

3.Bài mới :GT+GĐB

1.HĐ1:Tổ chức giáo dục thời Hậu Lê

-GV YC HS đọc SGK,thảo luận

nhóm theo các câu hỏi sau :

+Việc học dưới thời Hậu Lê được tổ

chức như thế nào?

+Trường học dưới thời Hậu Lê dạy

những điều gì?

+Chế độ thi cử thời Hậu Lê thế nào?

GVKL:GD thời Hậu Lê có tổ chức

qui củ ,ND học tập là nho giáo

2.HĐ2:Những biện pháp khuyến

khích học tập của nhà Hậu Lê

Cho Hs hoạt động cả lớp ,yêu cầu HS

TLCH:

-Nhà Hậu Lê đã làm gì để khuyến

khích học tập ?

Cho lớp thảo luận ,phát biểu ý kiến

GV kết luận

GV cho HS xem và tìm hiểu nội

dung các hình trong SGKvà tranh ảnh

tham khảo thêm

HS đọc SGK thảo luận nhóm theo các câu hỏi trong phiếu

-Đại diện các nhóm trình bày kết quả

thảo luận -Các nhóm khác theo dõi bổ sung ý kiến

-HS đọc SGK,nối tiếp nhau phát biểu

ý kiến (mỗi HS phát biểu một ý kiến) +Tổ chức lễ xướng danh

+Tổ chức lễ vinh qui +Khắc tên người đỗ cao vào biađá

+Kiểm tra định kì trình độ quan lại

4.Củng cố –Dặn dò Nhận xét giờ _Dặn về học bài ,chuẩn bị giờ sau

Tiếng Việt

Ôn : Câu kể Ai thế nào?

I Mục tiêu

- Nhận diện được câu kể ai thế nào?

- Xác định đựơc các bộ phận CN-VN trong câu kể Ai thế nào?

-Viết đoạn văn có sử dụng câu kể Ai thế nào? Yêu cầu lời văn chân thật,

câu văn đúng ngữ pháp, từ ngữ sinh động

II Đồ dùng dạy học

- GV: Bài tập phù hợp với 3 đối tợng HS

- HS: Giấy, bút

III Các hoạt động dạy học chủ yếu

1-ổn định 2-Kiểm tra

-Nêu cấu tạo của câu kể Ai thế nào? Lấy VD minh hoạ

3-Bài mới :GT+GĐB

Bài 1-GV nêu và chép bài tập

lên bảng

-Yêu cầu Hs đọc

-Cho Hs ghi lại các câu kể Ai

thế nào? trong đoạn văn vào vở

-Gọi HS lên bảng làm

-Nhận xét chữa bài

-Kết luận lời giải đúng

-HS chữa bài theo lời giải đúng

vào vở

Bài 2:GV nêu và chép đề bài

lên bảng

-Cho Hs thực hành viết đoạn

văn

-GV thu chấm một số bài

Bài 1-Ghi lại các câu kể Ai thế nào?có trong đoạn văn Gạch 1 gạch dưới CN,2 gạch dới VN

Cây bởi đang thời kì phát triển Thân cây rắn chắc ,to ,khoẻ Vỏ cây màu xam xám,loang lổ những đốm trắng Các cành cây vươn dài,xoè ra mọi phía thành

những tán nhỏ Lá bởi khá dày màu xanh

đậm Bài 2-HS thực hành viết đoạn vănvào vở

4- Củng cố –Dặn dò Nhận xét giờ- Dặn về xem lại BT –CB giờ sau

ÔN TậP

I-Mục tiêu:

-Giúp HS củng cố khái niệm ban đầu về phân số và qui đồng mẫu số các phân số (chủ yếu là hai phân số)

-Tạo sự ham thích say mê học tập cho HS

II-Chuẩn bị :GV :ND bài tập

HS : Làm tốt bài tập đã cho về nhà III-Các hoạt động chủ yếu :1-ổn định

2-Kiểm tra -Nêu cách qui đồng hai phân số ?

3-Bài mới :GT+GĐB

Các BT trong vở BT cho Hs tự làm và chữa bài

sau đó đổi chéo vở để kiểm tra lẫn nhau

Bài 1.Cho HS làm bài rồi chữa bài

Gọi HS nêu cách rút gọn phân số

Cho Hs lên bảng làm bài ,lớp làm bài vào vở

Nhận xét ,chữa bài

Bài 2.Cho Hs đọc yêu cầu

Gọi HS lên bảng chữa bài

Lớp làm bài vào vở –Nhận xét chữa bài

Bài 3.Cho HS tự ghi kết quả vào vở BT

Gọi Hs báo cáo kết quả

Lớp nhận xết ,Gv nhận xét chữa bài

-HS tự làm bài vào trong vở BT

HS nêu cách rút gọn phân số -Hs lên bảng làm bài

Lớp làm bài vào vở Nhận xét chữa bài -2 Hs đọc yêu cầu -Hs lên bảng làm bài ,lớp làm bài vào vở BT

Nhận xét chữa bài -HS tự làm bài vào vở BT

HS báo cáo kết quả làm vịêc Giải thích tại sao lại chọn kết quả

đó 4- Củng cố- Dặn dò

Nhận xét giờ- Dặn về xem lại bài tập ,chuẩn bị giờ sau

Thứ ba ngày tháng năm 2008

Luyện từ và câu

Chủ ngữ trong câu kể Ai thế nào?

I- Mục tiêu

-Nắm được ý nghĩa và cấu tạo của chủ ngữ trong câu kể Ai thế nào?

-Xác định đúng CN trong câu kể Ai thế nào?

- Viết được một đoạn văn tả về loại trái cây có dùng câu kể Ai thế nào?

II- Chuẩn bị :-2 tờ phiếu khổ to viết sẵn 4 câu kể Ai thế nào?

-1 tờ phiếu khổ to viết 5 câu phần luyện tập III-Các hoạt động chủ yếu

1- ổn định 2- Kiểm tra Nêu VN trong câu kể Ai thế nào? Cho ví dụ

3-Bài mới :GT+GĐB

1- Phần nhận xét

Cho HS đọc yêu cầu ,trao đổi cùng

bạn ngồi cạnh để tìm câu kể Ai thế

nào?

-GV nhận xét ,kết luận

Bài 2: Gọi HS đọc yêu cầu

GV treo bảng phụ đã viết 4 câu kể

-Cho HS lên bảng xác định

-GVnhận xét chốt lại lời giải đúng

Bài 3:Cho HS nêu yêu cầu ,TLCH

-CN trong các câu trên cho biết gì?

-CN nào là 1 từ ,CN nào là 1 ngữ

GV kết luận

2-Ghi nhớ

GV cho HS nêu ND và VD minh hoạ

3-Luyện tập

Bài 1GV cho HS nêu yêu cầu của bài

GV nhắc HS

Gọi HS nêu ý kiến

GV kết luận

Bài 2:Cho HS nêu yêu cầu

Cho hs đọc đoạn văn

Cho điểm một số bài viết tốt

Bài 1:2 HS đọc yêu cầu ,trao đổi cùng bạn

-HS phát biểu ý kiến -Các câu 1,2,4,5 là câu kể Ai thế nào Bài 2:HS đọc yêu cầu

-HS trao đổi để tìm CN trong các câu

kể vừa tìm được -HS lên bảng xác định -Lớp nhận xét

Bài 3:Hs nêu yêu cầu ,suy nghĩ và TLCH

-HS TL

-2-3 HS đọc ND

2 HS lấy VD minh hoạ

-Tìm các câu kể Ai thế nào -XĐ CN của mỗi câu -HS lên bảng xác định -Lớp nhận xét

-HS đọc yeu cầu

HS tự viết đoạn văn

HS nối tiếp nhau đọc đoạn văn 4-Củng cố –Dặn dò: Nhận xét giờ

Dặn về viết đoạn văn vào vở

So sánh hai phân số cùng mẫu số

I-Mục tiêu -Giúp HS

-Biết so sánh hai phân số cùng mẫu số

-Củng cố về nhận viết một phân số bé hơn 1 hoặc lớn hơn 1

-Tạo sự ham thích say mê học tập cho HS

II- Chuẩn bị :Các hình vẽ trong SGK

III-Các hoạt động chủ yếu

1-ổn định 2-Kiểm tra :BT làm ở nhà của HS 3-Bài mới :GT+GĐB

GV nêu vấn đề :Có hai phân số và ,làm thế

5

2 5

3

nào để biết được phân số nào bé hơn phân số

nào lớn hơn

-GV nhận xét

-Cho Hs nêu kết luận

-Cho HS lấy ví dụ minh hoạ

Thực hành

-Bài 1:Cho HS tự làm bài rồi chữa bài

-Khi chữa bài ,yêu cầu HS đọc và giải thích

Bài 2:GV nêu vấn đề và tổ chức giải quyết vấn

đề

-Cho HS lên bảng làm bài

-nhận xét kết luận lời giải đúng

Bài 3:Cho HS thảo luận và tìm kết quả đúng

GV thu chấm một số bài

Nhận xét bài làm của HS

-HS tự nghĩ các cách so sánh

-HS nêu cách so sánh -Lớp nhận xét

Cho HS kết luận chung về

so sánh hai phân số cùng mẫu số

-HS tự lấy VD ra bảng con

và so sánh

-Hs tự làm bài vào vở

HS nêu cách làm và giải thích

Lớp nhận xét chữa bài

-2HS lên bảng làm bài Lớp làm bài vào vở Nhận xét chữa bài -HS thảo luận làm bài

HS làm bài vào vở Thu bài chấm 4-Củng cố –Dặn dò

Nhận xét giờ-Dặn về xem lại BT chuẩn bị giờ sau

Chính tả ( Nghe viết )

Sầu riêng

I- Mục tiêu

-Nghe viết đúng chính tả ,trình bày đúng một đoạn của bài “Sầu riêng”

-Làm đúng các bài tập chính tả phân biệt tiếng có âm đầu và vần dễ lẫn như l/n -HS có ý thức viết đúng chính tả ,ý thức rèn chữ tốt

II- Chuẩn bị

GV :Bảng lớp viết sẵn các dòng thơ cần điền âm đầu

3-4 tờ phiếu khổ to viết nội dung BT3

III- Các hoạt động chủ yếu

1-ổn định

2- Kiểm tra

Gv đọc cho HS viết bảng con :rải tím ,dẫn đường

3- Bài mới : GT+GĐB

1- HD nghe viết

-GV nhắc HS cách trình bày bài,những

từ ngữ dễ viết sai

-GV đọc cho HS viết chính tả

-Gv đọc lại cho hs soát lại bài

-Chấm chữa 5-7 bài

-GV nêu nhận xét chung

2-HD làm bài tập chính tả

Bài 2-GV nêu yêu cầu của bài

-Gọi HS lên điền trên bẩng

–Gọi 2-3 Hs đọc lại các dòng thơ đã

hoàn chỉnh để kiểm tra phát âm

Kết luận lời giải đúng

Bài 3: Gv cho HS nêu yêu cầu

Gv dán 3-4 tờ phiếu đã viết nội dung

-HS cuối cùng đọc lại đoạn văn đã hoàn

chỉnh

1HS đọc đoạn văn cần viết chính tả trong bài “Sầu riêng”

-Lớp theo dõi trong SGK

-HS gấp SGK để viết Từng cặp HS đổi vở để kiểm tra nhau

-Lớp đọc thầm từng dòng thơ làm bài vào

vở 2-3 HS đọc lại đoạn thơ

-HS nêu yêu cầu -3 HS lên bảng thi tiếp sức dùng bút gạch

từ không thích hợp -Lớp nhận xét kết luận lời giải đúng 4-Củng cố –Dặn dò

Nhận xét giờ – Dặn học thuộc lòng khổ thơ BT2

Chuẩn bị giờ sau

Khoa học

Âm thanh trong cuộc sống

I.Mục tiêu :Sau bài học ,HS có thể

-Nêu được vai trò của âm thanh trong cuộc sống (giao tiếp với nhau qua nói ,hát ,nghe ,dùng làm tín hiệu như tiếng cồng ,tiếng còi xe)

-Nêu được ích lợi của việc ghi lại được âm thanh

-Tạo sự ham thích ,say mê học tập cho HS

II.Chuẩn bị :GV:Đài cát sét ,băng hát

HS : Theo nhóm :5cốc giống nhau Tranh ảnh về vai trò của âm thanh trong cuộc sống ,về các loại âm thanh khác nhau III.Các hoạt động chủ yếu

1.ổn định

2.Kiểm tra: Âm thanh lan truyền như thế nào?

3.Bài mới :GT+GĐB

1.HĐ1:Tìm hiểu vai trò của âm thanh trong

cuộc sống :

Cho HS làm việc theo nhóm :Quan sát các

hình trang 86-SGK,ghi lại vai trò của âm

thanh ,bổ sung thêm vai trò khác mà HS

biết

-GV giúp HS tập hợp lại

2.HĐ2: Âm thanh ưa thích và những âm

thanh không ưa thích

GV nêu vấn đề để HS làm việc cá nhân và

nêu lên ý kiến của mình

-GV có thể ghi nhanh lên bảng thành 2 cột

:Thích và không thích

-Gv yêu cầu HS nêu lí do thích và không

thích

Các ý kiến của HS cần được tôn trọng

3.HĐ3.ích lợi của việc ghi lại được âm

thanh

-GV nêu vấn đề:Các em thích nghe bài hát

nào ?Do ai trình bày

-Cho HS thảo luận chung cả lớp

4.HĐ4: Trò chơi Làm nhạc cụ

Cho các nhóm đổ nước vào cốc từ vơi đến

đầy ,yêu cầu HS so sánh âm phát ra khi gõ

,cho các nhóm chuẩn bị bài biểu diễn

-HS thảo luận nhóm ,ghi lại vai trò của âm thanh trong cuộc sống -Đại diện nhóm giới thiệu kết quả hoạt động của nhóm mình

-HS làm việc cá nhân ,ghi lại những

âm thanh ưa thích và những âm thanh không ưa thích

-HS báo cáo trước lớp và giải thích lí

do

-HS làm việc theo nhóm :Nêu các ích lợi của việc ghi lại âm thanh

-Thảo luận chung cả lớp -Thảo luận chung về cách ghi lại âm thanh hiện nay

-HS thực hiện yêu cầu -Các nhóm biểu diễn 4.Củng cố –Dặn dò : Nhận xét giờ ,dặn về học bài CB giờ sau

Thứ tư ngày tháng năm 2008

Tập đọc

chợ tết

I- Mục tiêu

-Đọc toàn bài lưu loát ,biết đọc diễn cảm bài thơ với giọng chậm rãi nhẹ nhàng -Hiểu các từ ngữ trong bài

-ND:Bức tranh chợ tết vùng trung du giàu màu sắc và vô cùng sinh động đã nói về cuộc sống vui vẻ hanh phúc của những người dân quê

II-Chuẩn bị :-Tranh minh hoạ bài đọc trong SGK

III- Các hoạt động chủ yếu

1-ổn định 2-Kiểm tra 2Hs đọc bài “Sầu riêng “ và trả lời nội dung bài đọc

3-Bài mới GT+GĐB

1-Luyện đọc

Gọi HS đọc bài ,HS chia đoạn

Cho Hs đọc nối tiếp

GV sửa lỗi phát âm ngắt giọng cho HS

Cho HS giải nghĩa từ

GV đọc mẫu giọng vui nhộn

2-Tìm hiểu bài

Cho HS đọc bài và TLCH trong SGK

-Người các ấp đi chợ tết trong khung cảnh

đẹp như thế nào

-Mỗi người đến chợ tết với khung cảnh riêng

ra sao?

-Bên cậnh dáng vẻ riêng ,những người đi chợ

tết có điểm gì chung ?

-Tìm những từ chỉ màu sắc trong bài thơ?

-Nêu nội dung bài thơ?

3-HD đọc diễn cảm và thuộc lòng bài thơ

-Gọi Hs nối tiếp nhau đọc bài thơ

-GV đọc mẫu

-NX cho điểm

-1HS đọc bài,HS chia đoạn -2HS nối tiếp nhau đọc bài (3 lần) Kết hợp sửa lỗi phát âm ngắt giọng ,nêu chú giải

-HS LĐ theo cặp -1-2 Hs đọc cả bài

-HS đọc và trả lời câu hỏi -HSTL,lớp nhận xét bổ sung

- HSTL,lớp nhận xét bổ sung

- HSTL,lớp nhận xét bổ sung -HS TL

-2HS đọc,lớp nghe tìm giọng đọc phù hợp

-HS LĐ diễn cảm theo cặp Thi đọc thuộc lòng và diễn cảm 4-Củng cố –Dặn dò: NX giờ –Dặn về học thuộc lòng ,CB giờ sau

Tập làm văn

Luyện tập quan sát cây cối

I-Mục tiêu

-Biết quan sát cây cối ,trình tự quan sát kết hợp các giác quan khi quan sát

-Nhận ra sự giống và khác nhau giữa miêu tả một loài cây với miêu tả một cái cây -Tập quan sát ,ghi lại kết quả quan sát một cái cây cụ thể

II-Chuẩn bị

-GV phiếu học tập -HS :Tranh ảnh một số loài cây III-Các hoạt động chủ yếu

1-ổn định 2-Kiểm tra

Hs đọc dàn ý tả cây ăn quả theo một trong hai cách đã cho

3-Bài mới :GT+GĐB

Bài 1:GV yêu cầu Hs đọc nội dung

Gv nhắc HS chú ý

-Trả lời ,viết các câu a,b trên phiếu

-Trả lời miệng câu c,d,e.Với câu c chỉ cần

chỉ ra 1-2 hình ảnh so sánh mà em thích

-GV chốt lời giải đúng

Bài 2: Gọi HS đọc yêu cầu

-Gv treo tranh ảnh một số loài cây

-Lớp và GV nhạn xét theo các tiêu chí:

+Ghi chép có bắt nguồn từ thực tế quan

sát không ?

-Trình tự quan sát có hợp lý không?

-Những giác quan nào bạn đã sử dụng khi

quan sát ?

-Các cây bạn quan sát khác gì với các cây

cùng loại ?

GV nhận xét chung về khả năng quan sát

của HS

-HS đọc nội dung

-HS làm theo nhóm trao đổi viết vắn tắt các câu trả lời vào phiếu

-Đại diện nhóm dán kết quả lên bảng ,trình bày kết quả

-Lớp nhận xét -Hs nêu yêu cầu -HS báo cáo việc mình quan sát một cái cây ,một loài cây

HS trình bày kết quả quan sát Lớp nhận xét bổ sung

GV nhận xet cho điểm -HS ghi kết quả quan sát và giấy nháp

4-Củng cố –Dặn dò Nhận xét giờ –Dặn về tiếp tục quan sát và ghi lại những gì quan sát được