Giáo án văn 8 tuần 22

Ngoài chức năng chính là dùng để hỏi, câu nghi vấn dùng để cầu khiến, khẳng định, phủ định, đe dọa, bộc lộ tình cảm, cảm xúc,… và không yêu cầu người đối thoại trả lời?. Câu nghi vấn [r]

? Ngoài chức năng chính là dùng để hỏi,

câu nghi vấn còn dùng để làm gì?

Nhưng lại đằng này đã, về làm gì vội?

Ngoài chức năng chính là dùng để hỏi, câu nghi vấn dùng để cầu khiến, khẳng định, phủ định, đe dọa, bộc lộ tình cảm, cảm xúc,… và không yêu cầu người đối thoại trả lời

Câu nghi vấn trên dùng để cầu khiến

Ví dụ:

1 Cậu hát cho tớ nghe được không?

2 Cậu hãy hát đi!

H: Hai câu trên có gì giống và khác nhau về hình thức và chức năng?

Giống nhau về chức năng cầu khiến

Khác nhau về kiểu câu: câu 1 là câu nghi vấn, câu

2 không phải là câu nghi vấn (Câu cầu khiến)

TIẾT 82:

CÂU CẦU KHIẾN

I/ ĐẶC ĐIỂM HÌNH

THỨC VÀ CHỨC NĂNG:

1 Đặc điểm hình thức:

a Ví dụ 1:

b Tôi khóc nấc lên Mẹ tôi từ ngoài

đi vào Mẹ vuốt tóc tôi và nhẹ nhàng dắt tay em Thuỷ:

- Đi thôi con

- Đặc điểm 1: Câu cầu

Trong những đoạn trích trên câu

nào là câu cầu khiến?

? Đặc điểm hình thức nào cho biết đó

là câu cầu khiến?

? Qua tìm hiểu các câu trên, em thấy

câu cầu khiến có đặc điểm gì?

a. Ông lão chào con cá và nói:

Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng.

Con cá trả lời:

- Thôi đừng lo lắng Cứ về đi Trời phù

hộ lão Mụ già sẽ là nữ hoàng

b Ví dụ 2: Đọc to những câu sau và trả lời câu hỏi.

a - Anh làm gì đấy?

- Mở cửa Hôm nay trời nóng quá.

b Đang ngồi viết thư, tôi bỗng nghe tiếng

ai đó vọng vào:

- Mở cửa!

Câu “Mở cửa!” trong (b) dùng

để làm gì, khác với câu “Mở cửa.” trong (a) ở chỗ nào?

Cách đọc câu “Mở cửa!”

trong (b) có khác cách đọc câu “Mở cửa.” trong (a)

không?

Hai câu “Mở cửa” được

đọc với giọng khác nhau

Đó là do ngữ điệu khác

nhau

- Đặc điểm 2: Câu cầu

khiến là câu có ngữ điệu

cầu khiến.

Câu a dùng để trả lời câu

hỏi (câu trần thuật)

Câu b dùng để đề nghị, ra

lệnh (câu cầu khiến) nên

giọng được nhấn mạnh hơn.

c Ví dụ 3: Đọc lại các câu cầu khiến sau và nhận

xét về dấu kết thúc câu được sử dụng trong đó?

- Thôi đừng lo lắng.

- Cứ về đi.

- Đi thôi con.

- Mở cửa!

- Đặc điểm 3: Khi viết,

câu cầu khiến thường

kết thúc bằng dấu chấm

than, nhưng khi ý cầu

khiến không được nhấn

mạnh thì có thể kết thúc

bằng dấu chấm.

?

Theo em, các câu cầu khiến

Yêu cầu.

Đọc bài thơ “Chúc mừng năm mới, xuân 1968” của

Bác Hồ, chỉ ra và cho biết chức năng của câu cầu khiến được sử dụng trong bài thơ?

Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua,Thắng trận tin vui khắp nước nhà

Nam, Bắc thi đua đánh giặc Mỹ,Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta

(Chúc mừng năm mới, Xuân 1968,

Hồ Chí Minh)

* Đáp án: - Câu cầu khiến: Tiến lên!

- Chức năng: Bài thơ nhờ sử dụng câu cầu khiến nên vừa là lời chúc Tết của Bác Hồ, đồng thời là lời kêu gọi, hiệu triệu toàn dân tộc Việt Nam đứng lên kháng chiến chống giặc Mỹ xâm lược.

1 Đặc điểm hình thức:

- Đặc điểm 2: Câu cầu khiến là câu có ngữ điệu cầu khiến.

- Đặc điểm 1: Câu cầu khiến là câu có những từ cầu khiến

như: hãy, đừng, chớ,… đi, thôi, nào,

- Đặc điểm 3: Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng

dấu chấm than, nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.

Câu cầu khiến dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo,

…

2 Chức năng:

Dừng lại ngay!

Cậu đừng hái hoa!

Xét các câu sau và trả lời câu hỏi

a Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương.

(Bánh chưng, bánh giầy)

b Ông giáo hút trước đi.

(Nam Cao, Lão Hạc)

c Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão

Miệng có sống được không

(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)

? Đặc điểm hình thức nào cho biết

những câu trên là câu cầu khiến?

? Nhận xét về chủ ngữ trong những câu trên

Thử thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa của các câu trên thay đổi như thế nào?

II/ LUYỆN TẬP:

Bài tập 1/31:

? Nhận xét về chủ ngữ trong những câu trên Thử thêm, bớt

hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa của các câu trên thay

đổi như thế nào?

a. Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương

 Con hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương

Không thay đổi ý nghĩa mà chỉ làm cho đối tượng tiếp nhận được thể hiện rõ hơn và lời yêu cầu nhẹ hơn, tình cảm hơn.

Thiếu CN

? Nhận xét về chủ ngữ trong những câu trên Thử

thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa của

các câu trên thay đổi như thế nào?

b. Ông giáo hút trước đi

 Hút trước đi!

Ý nghĩa của câu không thay đổi nhưng ý cầu khiến nhấn mạnh hơn và lời nói kém lịch sự hơn.

CN

? Nhận xét về chủ ngữ trong những câu trên Thử thêm,

bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa của các câu trên

thay đổi như thế nào?

c. Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không

 Nay các anh đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không

Thay đổi ý nghĩa cơ bản của câu; trong số những người tiếp nhận lời đề nghị, không có người nói.

CN

a Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi Đào tổ nông thì cho chết!

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

b Ông đốc tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi:

Các em đừng khóc Trưa nay các em được về nhà cơ mà Và ngày mai lại được nghỉ

cả ngày nữa

(Thanh Tịnh, Tôi đi học)

c Có anh chàng nọ tính tình rất keo kiệt Một hôm, đi đò qua sông, anh chàng khát nước bèn cúi xuống, lấy tay vục nước sông uống Chẳng may quá đà, anh ta lộn cổ

xuống sông Một người ngồi cạnh thấy thế, vội giơ tay ra, hét lên:

- Đưa tay cho tôi mau!

Anh chàng sắp chìm nghỉm nhưng vẫn không chịu nắm tay người kia Bỗng một

người có vẻ quen biết anh chàng chạy lại, nói:

- Cầm lấy tay tôi này!

Tức thì, anh ta cố ngoi lên, nắm chặt lấy tay người nọ và được cứu thoát (…)

(Theo Ngữ văn 6, tập một)

Thiếu CN

Bài tập 2/32: Trong những đoạn trích sau, câu nào là câu cầu khiến? Nhận xét sự

khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu đó.

TỰ BẠCH

Em cầu khiến trong nhà,

Đề nghị, khuyên bảo luôn là niềm vui

Yêu cầu, vài lời, cầu khiến mọi người nghe xem!

Học trò muốn nhận ra em,Hãy, thôi, đừng, không quên từ nào

, nào giục giã làm sao!

Chấm than, góp vào thành câu

: TỰ BẠCH

Em câu cầu khiến trong nhà,

Đề nghị, khuyên bảo luôn là niềm vui.

Yêu cầu, ra lệnh vài lời,

Ngữ điệu cầu khiến mọi người nghe xem!

Học trò muốn nhận ra em,

Hãy, thôi, đừng, chớ không quên từ nào.

Đi, nào giục giã làm sao!

Chấm than, dấu chấm góp vào thành câu.

Mong học trò nhớ thật lâu!

Nếu không sẽ trở thành câu chuyện buồn!

Hướng dẫn HS tự học

* Đối với bài học ở tiết học này:

tập

* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:

- Chuẩn bị bài : “Thuyết minh

về một phương pháp (cách làm)”

Bài tập 3/32:

So sánh hình thức và ý nghĩa của hai câu sau:

a Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột!

b Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Đáp án:

- Hình thức:

+ Câu a vắng chủ ngữ và dấu chấm than

+ Câu b có chủ ngữ - ngôi thứ hai số ít và dấu chấm

- Ý nghĩa: Câu b nhờ có chủ ngữ nên ý cầu khiến nhẹ

hơn, thể hiện rõ hơn tình cảm của người nói đối với người nghe

Bài tập 4:

Xét đoạn trích sau và trả lời câu hỏi

Dế Choắt nhìn tơi mà rằng:

-Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho

em một cái ngách sang bên nhà anh, phịng khi tắt lửa tối đèn

cĩ đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang …

(Tơ Hồi, Dế Mèn phiêu lưu kí)

? Dế Choắt nĩi với Dế Mèn câu trên nhằm mục đích gì?

Cho biết vì sao trong lời nĩi với Dế Mèn, Dế Choắt khơng dùng những câu như:

- Anh hãy đào giúp em một cái ngách sang bên nhà anh!

- Đào ngay giúp em một cái ngách!

Không dùng câu cầu khiến mà dùng câu nghi vấn, phù hợp với tính cách và vị thế của Dế Choắt so với Dế

Mèn

Câu số 1 : Gồm 3 chữ cái.

Hãy xác định từ cầu khiến trong câu:

" Hãy mở cửa ra."

Câu số 1 : Gồm 3 chữ cái.

Hãy xác định từ cầu khiến trong câu:

" Hãy mở cửa ra."

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

Đêm nay mẹ khơng ngủ được Ngày mai là ngày khai trường, con vào lớp Một mẹ sẽ đưa con đến trường, cầm tay con dắt qua cánh cổng, rồi buơng tay mà nĩi:

“Đi đi con! Hãy can đảm lên! Thế giới này là của con Bước qua cánh cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ

mở ra.”.

(Theo Lí Lan, Cổng trường mở ra)

? Câu “Đi đi con!” trong đoạn trích trên và

câu “Đi thơi con.” trong đoạn trích ở mục I.1.b (tr.30) cĩ thể thay thế cho nhau được khơng? Vì sao?

Không thay thế được vì ý nghĩa khác nhau.

Đi đi con! : Chỉ có người con đi.

i thôi con.

Bài tập 5: