MỤC TIÊU BÀI HỌC : Giúp hs: 1: Kiến thức: Giúp hs hiểu được : Kiến thức Tình cảnh đáng thương và nõi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, tình thương yêu mãnh liệt của chú bé đối với
Trang 1TUẦN 2 Ngày soạn:16.08.09
I MỤC TIÊU BÀI HỌC : Giúp hs:
1: Kiến thức: Giúp hs hiểu được : Kiến thức
Tình cảnh đáng thương và nõi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, tình thương yêu mãnh liệt của chú bé đối với mẹ.Bước đầu hiểu được văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút của Nguyên Hồng: Thấm đượm trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
2 Tư tưởng: Giáo dục lòng quí trọng , nâng niu tình cảm gia đình nhất là tình mẫu tử.
3.Kĩ năng : Phân tích nhân vật,củng cố hiểu biết về thể loại hồi kí.
II TRỌNG TÂM, PHƯƠNG PHÁP :
1.Trọng tâm : Tâm trạng và tình cảm của bé Hồng; Hình ảnh bà cô.
2.Phương pháp: Phân tích, giảng bình
III LÊN LỚP :
2.Kiểm tra : - “ Tôi đi học” được viết theo thể loại nào? Vì sao?
- Em thích nhất đoạn văn nào ? vì sao?
3.Bài mới : Nếu như Thanh Tịnh đã để lại trong lòng người đọc bao cảm xúc ngỡ ngàng, xúc động của ngày đầu
tiên đi học thì Nguyên Hồng lại làm thổn thức bao trái tim con người về tuổi thơ đầy cay đắng nhưng cũng rất ngọt ngào qua đoạn trích…
TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG GHI BẢNG
HĐ 1: Tìm hiểu tác giả ,tác phẩm
-HS đọc chú thích sgk/ 19 Nêu một vài nét về tác giả? (Gv cho hs xem chân dung nhà
văn.)
-GV giới thiệu : thể hồi kí ( tự truyện : là TP văn học thuộc loại tự sự do tác giả tự viết
về cuộc đời mình ) : “ tôi” là nhân vật chính – là người kể chuyện và trực tiếp bộc lộ
cảm nghĩ
HĐ2: Hướng dẫn đọc và tìm hiểu văn bản
-HS đọc – tóm tắt -lưu ý các chú thích 5, 8 , 12 , 13, 14, 17
(?)Đoạn trích “Trong lòng mẹ “có thể chia làm mấy phần ? Nội dung từng phần ?
-Phần 1: “Từ đầu … hỏi đến chứ?”: Cuộc đối thoại giữa người cô cay độc và chú bé
Hồng , ý nghĩ , cảm xúc của chú về người mẹ bất hạnh
- Phần 2: còn lại: Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng cực điểm của H
(?)Đọc văn bản em hình dung ra sao về cảnh ngộ của chú bé Hồng ?
-“ Tôi … băng đen “Khơi nguồn cho nhân vật người cô xuất hiện
(?)Cuộc đối thoại giữa bà cô và bé Hồng diễn ra theo trình tự như thế nào?
- Học sinh tự bộc lộ
(?)Cùng trong một cuộc đối thoại nhưng có điều gì đáng chú ý về thái độ của hai cô
cháu?
+ Bà cô : luôn tươi cười giả tạo, cái nhìn xoi mói đầy ác ý, càng về sau càng đắc ý, thích
thú + Bé Hồng: đau xót, tủi hờn, phẫn uất trong những giọt nước mắt đắng cay
(?)Em hãy phân tích tâm địa bà cô trong cuộc đối thoại với bé Hồng ?
+ B1: Cười hỏi chứ không phải là lo lắng hỏi , nghiêm nghị hỏi, càng không phải âu
yếm hỏi –ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch giả dối có
I Tìm hiểu tác giả ,tác
phẩm :
Xem chú thích sgk/ tr
19
II Tìm hiểu văn bản
1.Đọc,kể, chú thích từ 2.Thể loại: tiểu thuyết
tự thuật
3.Bố cục: 2đoạn.
4.Phân tích :
a Nhân vật bà cô -Cười hỏi: rất kịch +Giọng vẫn ngọt
+ Mắt long lanh, nhìn chằm chặp
- Cười nĩi: Giọng ngân dài
-Cười kể: Giọng ngiêm nghị
=> Là kẻ lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm, giả dối
TRONG LÒNG MẸ
-Trích “Những ngày thơ ấu “- Nguyên
Trang 2
Hồng-dàn tính sẵn Cử chỉ vỗ vai , cười nói tỏ vẻ thân thiện nhưng giả dối , độc ác ;Câu:“Mày
dại quá …em bé chứ ” không chỉ bộc lộ sự ác ý mà còn chuyển sang chiều hướng châm
chọc,nhục mạCay nghiệt,cao tay trước chú bé đáng thương và bị động
+ B3 : Bà cô không chịu buông tha , đối lập với tâm trạng đau đớn xót xa của đứa cháu
là sự vô cảm sắc lạnh đến ghê rợn ;tươi cười kể chuyện,vỗ vai,đổi giọng là thay đổi đấu
pháp tấn công.Hạ giọng tỏ sự ngậm ngùi thương xót người đã mất , đó là sự giả
dối,thâm hiểm,trơ trẽn
(?) Qua đó em có nhận xét gì về bản chất của nhân vật người cô ?
Tố cáo hạng người sống tàn nhẫn ,khô héo cả tình máu mủ ruột rà trong cái xã hội
thượng lưu nửa phong kiến lúc bấy giờ những định kiến trong xã hội cũ
(?)Phân tích tâm trạng , cảm xúc của Hồng trong cuộc đối thoại với cô?
+Mới đầu nghe cô hỏi, từ “cúi đầu không đáp “đến “cười và đáp lại cô tôi “ là một phản
ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ.Bởi chú nhận ra ngay những
ý cay độc trong giọng nói và trên nét mặt của cô mình không muốn tình thương yêu
và lòng kính mến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến Câu trả lời có vẻ bất
cần nhưng thực ra đầy suy nghĩ
+ Sau lời hỏi thứ hai của người cô càng thắt lại , khoé mắt đã cay cay Đến khi mục
đích mỉa mai , nhục mạ của người cô đã trắng trợn phơi bày ở lời thứ ba thì chú bé
không nén nổi đau đớn , phẫn uất :” Nước mắt …ở cằm và ở cổ “ Cái “ cười dài trong
tiếng khóc “ sự kìm nén nỗi đau xót , tức tưởi
-Tâm trạng đau đớn , uất ức dâng đến cực điểm khi người cô cứ tươi cười kể về tình
cảnh tội nghiệp của mẹ mình : “Cô tôi chưa dứt câu …kì nát vụn mới thôi “
(?)Diễn biến tâm lí của bé Hồng gợi cho em suy nghĩ gì về tình cảm của Hồng đối với
mẹ ?
Hồng yêu thương mẹ với tình yêu thương mãnh liệt , kính trọng và cảm thông sâu
sắc; Hồng là cậu bé nhạy cảm và tự trọng
(?) Nhận xét lời văn , cách kể chuyện ? Kết hợp nhuần nhuyễn kể và bộc lộ cảm xúc
- Lời văn dồn dập với các hình ảnh , các động từ mạnh mẽ
(?) Tìm những từ ngữ thể hiện cử chỉ , hành động, thái độ của bé Hồng khi đuổi theo
chiếc xe và được gặp mẹ?
-Bối rối , thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi , ríu cả chân lại , òa khóc
(?)Theo em, những giọt nước mắt lần này có khác lần nói chuyện với cô không?
khác: đây là những giọt nước mắt dỗi hờn mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện.
(?)Phân tích cái hay của hình ảnh “ Nếu người quay lại … ngã gục giữa sa mạc”?
+Khát khao tình mẹ như người bộ hành đi trên sa mạc khát nước Đó sự tủi cực và
thất vọng nếu đó là nhầm lẫn -phù hợp tình mẹ con
(?)Phân tích những cảm giác của bé Hồng khi được ở trong lòng mẹ ?
+Cảm giác sung sướng đến cực điểm được diễn tả bằng cảm hứng đặc biệt say mê cùng
những rung động vô cùng tinh tế Một không gian của ánh sáng,màu sắc,hương
thơm,vừa lạ lùng vừa gần gũi.Nó là hình ảnh về một thế giới đang bừng nở , hồi sinh ,
một thế giới dịu dàng kỉ niệm và ăm ắp tình mẫu tử …Chú bé Hồng bồng bềnh trôi trong
cảm vui sướng , rạo rực , không mảy may nghĩ ngợi gì Đoạn trích “ Trong lòng mẹ”,
đặc biệt phần cuối này là bài ca chân thành và cảm động về tình mẫu tử thiêng liêng ,
bất diệt
HĐ4 Tổng kết -Ghi nhớ SGK
- “cúi đầu không đáp
“-“cười đáp lại”
-Lòng thắt lại, khóe mắt cay cay
-Nước mắt …ròng ròng -Cười dài trong tiếng khóc
-Khóc không ra tiếng tình yêu thương mẹ mãnh liệt, đau xót, uất hận
- Khi gặp mẹ:
=> vui mừng, cuống quýt, mà mãn nguyện
-Trong lòng mẹ :
=> Cảm giác sung sướng cực điểm III Tổng kết:
Ghi nhớ: sgk/ 21
IV Luyện tập :
Câu 5* /20 SGK -Nguyên Hồng là nhà văn viết nhiều về phụ nữ và nhi đồng Đây là những con người xuất hiện nhiều trong thế giới nhân vật của Ông -Nguyên Hồng dành cho phụ nữ và nhi đồng tấm lòng chan chứa thương yêu và thái độ nâng niu trân trọng: + Diễn tả thấm thía những nỗi cơ cực , tủi nhục mà phụ nữ và nhi đồng phải gánh chịu thời trước
+ Thấu hiểu , vô cùng trân trọng vẻ đẹp tâm hồn ,đức tính cao quý của phụ nữ và nhi đồng
5 Hướng dẫn về nhà :
- Kể tóm tắt lại nội dung đoạn trích
- Học bài, nắm các ý chính trong phần phân tích, tóm tắt nội cung đoạn trích
- Soạn bài : Tức nước vỡ bờ.
Trang 3TUẦN 2 Ngày soạn: 16.08.09
TIẾT 7 Ngày dạy:
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS :
1: Kiến thức: Học sinh nắm được khái niệm về trường tư vựng đơn giản; Mối quan hệ giữa
trường tư vựng với các hiện tượng ngôn ngữ như đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá trng việc làmvăn.
2: Kĩ năng: Lập trường từ vựng và sử dụng nó trong nói, viết.
II.TRỌNG TÂM, PHƯƠNG PHÁP:
1.Trọng tâm: Khái niệm và bốn lưu ý về trường từ vựng
2.Phương pháp : Quy nạp, thực hành Tích hợp về môi trường
II LÊN LỚP :
2.Kiểm tra : Thế nào là từ nghĩa rộng , từ nghĩa hẹp ? Cho vb minh hoạ
3.Bài mới : Từ ngữ tiếng Việt không chỉ có các cấp độ khái quát về nghĩa mà đôi khi nó còn tìm
ra điểm chung về nghĩa.Điều đó người ta gọi là gì? Chúng ta học bài hôm nay.
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm
HS đọc đoạn văn của Nguyên Hồng tr 21 sgk
Các từ in đậm : mặt , mắt , da , gò má , đùi , đầu ,cánh
tay ,miệng có nét chung nào về nghĩa ? + Chỉ bộ phận của
cơ thể người Tập hợp của những từ có ít nhất một nét
chung về nghĩa gọi là:trường từ vựng
Vậy thế nào là trường từ vựng ? ghi nhớ sgk tr 21
GV: cơ sở để hình thành trường từ vựng là đặc điểm chung
về nghĩa Không có đặc điểm chung về nghĩa thì không có
trường
Em hãy tìm các từ của trường từ vựng “dụng cụ nấu
nướng “? Trường dụng cụ học tập?
+bếp , chảo , thớt , dao, nồi … + vở, sách, bút, thước…
HS đọc ví dụ a/ tr 21 sgk Vd này giúp ta thấy được tính
hệ thống của trường từ vựng.
HS tiếp tục đọc và tìm hiểu các vd b, c, d và rút ra nhận
xét:
+vd b: lưu ý hs một đặc điểm ngữ pháp của các từ cùng
trường
+vd c :lưu ý hs tính phức tạp của vấn đề :một từ có thể
thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau do hiện tượng nhiều
I.Thế nào là trường từ vựng?
1.Ví dụ:
Mắt, mặt … ->đều chỉ cơ thể con người
2.Ghi nhớ sgk /21.
*Lưu ý Học sgk /21, 22
II Luyện tập : Bài 1: Hs tự làm
Bài 2:
- Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản.
- Đồ dùng gia đình.
- Hoạt động của chân.
- Trạng thái tâm lí.
- tính cách
- Đồ dùng học tập.
Bài 3 : Trường tư vựng “ Thái
TRƯỜNG TỪ VỰNG
Trang 4biện pháp tu từ từ vựng
(?) Tìm những trường từ vựng về môi trường?
- Nước( các loại nước ) đất( Các loại đất ), không
khí…
(?) Hiện nay môi trường của chúng ta như thế nào? Là học
sinh phải làm thế nào để hạn chế sự ô nhiễm môi trường?
Hoạt động 3: Hướng dẫn hs luyện tập
Bài 1.Cho học sinh làm bài tập 1.(Gọi hs lên bảng làm)
Bài 2 Gọi 1 hs lên bảng làm, học sinh ở dưới tự làm vào
vở, gv chấm nhanh 5em.
Bài 3.Gv gọi hs đứng tại chỗ để làm.
Bài 4 làm tương tự như bài tập 2.
Nếu còn thời gian sẽ làm tiếp bài tập 5.
@Lạnh:
-Trường thời tiết : nhiệt độ ( trời lạnh, gió lạnh, nóng,
ẩm ,hanh )
-Trường nhiệt độ ( nước lạnh, máy lạnh…)
-Trường mùi vị ( thức ăn nguội lạnh, lạnh miệng…)
-Trường cảm giác ( lạnh người, lạnh gáy…)
-Trường tình cảm ( lạnh lùng , lạnh nhạt …)
@Tấn công:
-Trường chiến thuật: tiến công, phòng thủ,
-Trường vũ khí: Súng, đạn, bom,mìn…
-Trường đảm bảo an ninh quốc gia: tuần tra, tuần
tiểu,trực chíên, canh gác…
- Khứu giác: mũi, thơm, điếc, thính.
- Thính giác: Tai, nghe, thính, điếc.
Bài 5*: Tìm trường từ vựng của
từ:
@ Lưới :
-Trường dụng cụ đánh bắt thủy sản (lưới, nơm , vó , câu …) -Trường dụng cụ thể thao ( lưới bóng bàn, lưới bóng chuyền…) -Trường tổ chức để vây bắt (lưới mật thám , lưới phục kích , lưới phòng gian…)
-Trường (chỉ sự ) ràng buộc( lưới luật pháp, lưới trời, lưới tình cảm…)
-Trường đặc điểm ( áo lưới, lưới điện, lưới đạn, lưới lửa…)
4.Hướng dẫn về nhà:
- Đọc ghi nhớ và lưu ý
- Làm các bài tập 7 sgk
- Lập các trường từ vựng nhỏ về con chó: (bộ phận, đặc điểm, hoạt động,bệnh của chó) -Xem bài :“Từ tượng hình, từ tượng thanh”
Trang 5TUẦN :2 Ngày soạn: 16.08.09
I MỤC TIÊUCẦN ĐẠT : Giúp hs:
- Nắm được bố cục văn bản, đặc biệt là cách sắp xếp các nội dung trong phần thân bài
- Biết xây dựng bố cục văn bản mạch lạc, phù hợp với đối tượng và nhận thức của người đọc.
- Rèn kĩ năng xây dựng bố cục văn bản trong nói, viết
II.TRỌNG TÂM, PHƯƠNG PHÁP:
1.Trọng tâm: Khái niệm và cách bố trí, sắp xếp thân bài, thực hành
2.Phương pháp : Quy nạp, thực hành
III LÊN LỚP :
1.Ổn định 81: 83:
2.Kiểm tra : - Chủ đề của văn bản là gì ?
-Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản ? Làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất đó
3.Bài mới : Trong phương diện hình thức tạo nên sự đồng nhất chủ đề của văn bản, người ta rất chú
trọng đến sự sắp xếp các ý, các đoạn sao cho phù hợp, có hiệu quả.Đó là một phần trong bố cục văn bản.
Hoạt động 1: HS ôn lại kiến thức bố cục ba phần của văn bản
- HS đọc văn bản : “ Người thầy đạo cao đức trọng “.
(?)Văn bản có mấy phần ? Chỉ ra các phần đó ?
-Văn bản có ba phần :
+ Mở bài : “ Oâng Chu Văn An …danh lợi “
+Thân bài : “ Học trò …vào thăm “
+ Kết bài : còn lại
(?)Hãy cho biết nhiệm vụ từng phần ?
+ Mở bài :Nêu đề tài: thầy CVAlà thầy giáo giỏi,tính tình cứng cỏi ,
không màng danh lợi
+Thân bài : Trình bày rõ 2 ý : thầy giáo giỏi + tính tình cứng cỏi ,
không màng danh lợi
+ Kết bài : Đánh giá,tổng kết lại về đề tài.
(?)Nhận xét gì về mối quan hệ giữa các phần trong văn bản ?
Nội dung các phần trong văn bản thống nhất chặt chẽ với nhau giúp
người đọc dễ dàng hiểu được mục đích của văn bản
(?)Vậy bố cục của văn bản gồm mấy phần ? Nhiệm vụ của từng phần
là gì ? Các phần của văn bản quan hệ với nhau như thế nào?
Ghi nhớ sgk tr 25
I Bố cục của văn bản :
1.Ví dụ:
2 Kết luận:
- Bố cục vb là sự tổ chức các đoạn văn để thể hiện chủ đề.
- Bố cục 3 phần: MB, TB, KB.
II.Cách bố trí , sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản
1 Ví dụ: sgk/25
2 Kết luận:
- Trình tự không gian.
- Trình tự thời gian.
- Diễn biến tâm lí -> cách sắp xếp tuỳ thuộc vào kiểu bài và ý đôg của người viết.
BỐ CỤC VĂN BẢN
Trang 6Hoạt động 2 : Tìm hiểu cách bố trí , sắp xếp nội dung phần thân bài
của văn bản
(?) Phần thân bài văn bản “ Tôi đi học “của Thanh Tịnh kể về những
sự kiện nào? Các sự kiện ấy được sắp xếp theo thứ tự nào?
+ Sắp xếp theo sự hồi tưởng những kỉ niệm về buổi tựu trường đầu
tiên của tác giả Các cảm xúc lại được sắp xếp theo thứ tự thời gian :
những cảm xúc trên đường đến trường , những cảm xúc khi bước vào
lớp học
+ Sắp xếp theo sự liên tưởng đối lập những cảm xúc về cùng một đối
tượng trước đây và buổi tựu trường đầu tiên ( con đường, ngôi trường).
(?)Văn bản “ Trong lòng mẹ “ của Nguyên Hồng chủ yếu trình bày diễn
biến tâm trạng của chú bé Hồng Hãy chỉ ra những diễn biến của tâm
trạng chú bé trong phần thân bài ?
+ Tình thương mẹ và thái độ căm ghét cực độ những cổ tục đã đày
đoạ mẹ mình của chú bé Hồng khi nghe bà cô cố tình bịa chuyện nói
xấu mẹ em
+ Niềm vui sướng cực độ của chú bé Hồng khi ở trong lòng mẹ
(?)Khi tả người , vật , con vật , phong cảnh ,… em sẽ lần lượt miêu tả
theo trình tự nào ? Hãy kể một số trình tự thường gặp mà em biết ?
+ Có thể sắp xếp theo thứ tự không gian ( tả phong cảnh ) , chỉnh thể
– bộ phận ( tả người ,vật , con vật ) hoặc ngoại hình - tình cảm , cảm
xúc ( tả người )
(?)Phần thân bài của văn bản “ Người thầy đạo cao đức trọng “ nêu
các sự việc để thể hiện chủ đề “ người thầy đạo cao đức trọng “ Hãy
cho biết cách sắp xếp các sự việc ấy
- Chỉ ra hai nhóm sự việc về Chu Văn An trong phần thân bài
+ Các sự việc nói về Chu Văn An là người tài cao
+ Các sự việc nói về Chu Văn An là người đạo đức , được học trò
kính trọng
HS thảo luận : ?Việc sắp xếp nội dung phần thân bài tuỳ thuộc vào
những yếu tố nào ?
(?)Các ý trong phần thân bài thường được sắp xếp theo những trình tự
nào ?
Ghi nhớ 3 sgk /25
Hoạt động 3 : Hướng dẫn luyện tập
B
ài 1 : Hs thaỏ luận theo nhóm sau đó 3 nhóm trình bày Các nhóm
khác nhận xét , bổ sung.
Bài 3: Hs đứng tại chỗ trả lời và giải thích tại sao ý đảo lộn.
Bài 4: Đọc văn bản và làm theo yêu cầu của gv.
- BT 1/26 : Phân tích cách trình bày ý trong các đoạn trích :
a Trình bày ý theo thứ tự
không gian : nhìn xa – đến gần – đến tận nơi – đi xa dần
b Trình bày ý theo thứ tự
thời gian : về chiều , lúc hoàng hôn
c Hai luận cứ được sắp xếp theo tầm quan trọng của chúng đối với luận điểm cần chứng minh
Đoạn 1 khái quát- đoạn 2,3 cụ thể hóa đoạn 1.->bàn về mối quan hệ giữa sự thật lịch sử và các truyền thuyết.
- BT2/27 : Trình bày các ý theo trình tự :
+Tình cảm yêu thương mẹ thể hiện trong cuộc đối thoại với cô:
+Nhận ra rắp tâm tanh bẩn của cô, không muốn tình yêu thương kính mến mẹ bị xâm phạm
+Căm ghét những cổ tục phong kiến đã đày đọa mẹ +Khao khát gặp mẹ
+Hạnh phúc, sung sướng cực điểm khi được trong lòng mẹ.
- BT3/27 : Trật tự sắp xếp giữa a va øb-chưa hợp lí
Xếp b-trước a Trật tự các ý
nhỏ trong b cũng chưa hợp
lí nghĩa đen trước, nghĩa
bóng sau.
5.Hướng dẫn về nhà
- Học ghi nhớ /25 sgk Chú trọng ý 3
- Làm bài tập 2 sgk tr27
- Bài 3/13 sách bài tập ngữ văn
- Xem bài : “ Xây dựng đoạn văn cho văn bản”
