Giúp học sinh: - Cảm nhận được tâm trạng, cảm giá của nhân vật “Tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm.. Kiến t[r]
Trang 1Tuần 1
Ngày soan:
Tiết 1 - 2
TÔI ĐI HỌC
(Thanh Tịnh)
I MỤC TIÊU
Giúp học sinh:
- Cảm nhận được tâm trạng, cảm giá của nhân vật “Tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm
1 Kiến thức
-Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Tôi đi học
-Nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua ngòi bút Thanh Tịnh
2 Kĩ năng
-Đọc – hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm
-Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân
II CHUẨN BỊ
- GV: SGK, SGV, giáo án các tài liệu tham khảo liên quan đến bài học
- HS: SGK, soạn bài
1 Ổn định tổ chức (1’)
GV kiểm tra sĩ số, nêu yêu cầu của giờ học
2 Kiểm tra bài cũ (1’)
Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3 Bài mới.
Hoạt động 1 (1’)
- Giới thiệu bài:… - Nghe, ghi tên bài TÔI ĐI HỌC
(Thanh Tịnh)
Hoạt động 2 (13’)
- Gọi em đọc phần chú
thích trong SGK
? Hãy nêu những hiểu
biết của em về tác giả
Thanh Tịnh?
? Những tác phẩm của
Thanh Tịnh nổi bật lên
những đặc điểm gì?
- GV hướng dẫn học sinh
- 1 HS đọc chú thích
- Trình bày theo hiểu biết của bản thân
- Dựa vào chú thích để trả lời
I Đọc, tìm hiểu chung
1.Vài nét về tác giả và tác phẩm.
a Tác giả Quê ở ngoại ô thành phố Huế Ông đi làm, dạy học viết văn, làm thơ từ năm 1933
b Tác phẩm Toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm trong trẻo,
êm dịu
Trang 2đọc văn bản.
- Đọc mẫu một đoạn sau
đó yêu cầu học sinh đọc
toàn bộ văn bản
- GV cho 2 HS giải nghĩa
các từ khó
? Hãy xác định chủ đề
của văn bản?
? Em nhận thấy văn bản
được kết cấu theo bố cục
như thế nào?
- Nghe GV hướng dẫn đọc
- 3 em lần lượt đọc toàn văn bản, các em khác nghe, nhận xét
- HS tìm hiểu từ khó
- Trao đổi, thảo luận và trả lời, nhận xét, bổ sung
- Trả lời, bổ sung
2 Đọc văn bản
3 Tìm hiểu từ khó.
4 Chủ đề văn bản
Những kỷ niệm trong sáng của tuổi học trò
5 Bố cục của văn bản
Có bố cục theo dòng hồi tưởng của nhân vật
“tôi”
Hoạt động 3 (64’)
? Hãy đọc kĩ đoạn từ đấu
đến “ Hôm nay tôi đi
học” và cho biết: Dòng
hồi tưởng của tác gỉa theo
trình tự nào?
- GV: Biến chuyển của
trời đất cuối thu và hình
ảnh mấy em nhỏ rụt rè
núp dưới nón mẹ lần đầu
tiên đến tường gợi cho
nhân vật tôi nhớ lại mình
ngày ấy cùng những kĩ
niệm trong sáng.
? Điều gì đã gợi lên trong
lòng nhân vật “tôi”
những kỉ niệm về buổi
tựu trường đầu tiên?
? Hình ảnh con đường,
cảnh vật trong kỉ niệm
của tác giả là hình ảnh
như thế nào?
? Với bộ quần áo, mấy
quyển vở mới trên tay
“tôi” cảm thấy mình như
thế nào?
? Khi xin mẹ được cầm
- Đọc đoạn văn, suy nghĩ
và trả lời
- HS nghe
- Tìm kiếm, trả lời
- Suy nghĩ trả lời
- Trao đổi, trả lời, nhận xét, bổ sung
- Muốn thử khẳng định sức mình
- Thảo luận, trả lời, nhận
II Tìm hiểu văn bản
1 Tâm trạng của nhân
“vật” tôi trong ngày đầu
đi học
a Trên con đường cùng
mẹ tới trường
- Dòng hồi tưởng từ hiện tại mà nhớ về dĩ vãng
- Những hình ảnh gợi nhớ
kỉ niệm: Con đường, thầy, bạn và lúc nghe gọi tên mình vào chỗ ngồi, đón nhận giờ học đầu tiên
- Con đường vốn rất quen thuộc nhưng tự nhiên thấy lạ
- Cảm thấy trang trọng và đứng đắn với bộ quần áo
và mấy quyển vở mới trên tay
Trang 3cả bút và thước “tôi”
muốn khẳng định điều
gì?
? Nhân vật “tôi” cảm
nhận sân trường hôm nay
có gì khác mọi ngày?
? “Tôi” cảm nhận ngôi
trường hôm nay như thế
nào?
? Khi nghe đến tên mình
“tôi” đã có phản ứng như
thế nào?
? “Tôi” cảm nhận những
gì khi rời tay mẹ bước
vào lớp?
? “Tôi” cảm thấy như thế
nào khi bước vào lớp
học?
? Tôi cảm nhận giờ học
đầu tiên như thế nào?
? Các phụ huynh có thái
độ như thế nào đối với
các em bé lần đầu tiên đi
học?
? Em có nhận xét gì về
nhân vật ông Đốc và thầy
giáo trẻ qua hành động,
xét, bổ sung
- Trả lời
- Trả lời
- HS: “Tôi” bỗng cảm thấy sợ khi sắp phải rời tay mẹ, những tiếng khóc nức nở hay thút thít bật ra rất tự nhiên như phản ớng dây truyền lúc ấy, Tôi cảm thấy mình như bước vào một thế giới khác và
xa mẹ hơn bao giờ hết
- Suy nghĩ, trả lời
- Trả lời
- Tìm kiếm, trả lời
- Tìm kiếm, suy nghĩ, trả lời
- Suy nghĩ, trả lời
- Tìm kiếm, trả lời
b Giữa không khí ngày khai trường
- Sân trường hôm nay dày đặc cả người, ai cũng quần áo sạch sẽ, gương mặt vui tươi, sáng sủa
- Ngôi trường xinh xắn, oai nghiêm, mình thấy bé nhỏ so với nó
- Hồi hộp chờ nghe tên mình: “Nghe gọi đến tên,
“tôi” tự nhiên giật mình
và lúng túng”
c Ngồi trong lớp đón nhận giờ học đầu tiên
- Vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, với bạn ngồi bên cạnh
- Ngỡ ngàng, tự tin bước vào giờ học đầu tiên
2 Những người xung quanh
- Phụ Huynh: Chuẩn bị chu đáo cho con em ở buổi tựu trường đầu tiên, Cùng vui, cùng hồi hộp với các em
- Đó là những con người rất từ tốn, bao dung, vui tính, giàu tình thương
- Người lớn: Có trách nhiệm và tấm lòng của gia đình đối với thế hệ
Trang 4cử chỉ, lời nói của họ?
? Em có nhận xét gì về
mối quan hệ của người
lớn đối với cá em?
? Hãy tìm các hình ảnh
so sánh được nhà văn sử
dụng trong truyện ngắn?
Trong các hình ảnh so
sánh đó, hình ảnh nào là
đáng chú ý nhất?
- GV: Các so sánh trên
xuất hiện ở các thời điểm
khác nhauđể diễn tả tâm
trạng, cảm xúc của nhân
vật tôi Đây là cách so
sánh giàu hình ảnh, giàu
sức gợi cảm được gắn
vơíu những cảnh sắc
thiên nhiên tươi sáng
giàu chất trữ tình Nhờ
các so sánh này mà ý
nghĩa và cảm giác của
nhân vật được người đọc
cảm nhận cụ thể, rõ ràng
hơn Đó chính là chất trữ
tình trong truyện.
? Nghệ thuật của truyện
có gì đặc sắc?
- Nghe
- Thảo luận theo nhóm đại diện các nhóm trả lời, nhóm khác nghe và nhận xét, bổ sung
* Sức cuốn hút:
+ Bản thân tình huống truyện
+ Tình cảm ấm áp, trìu mến của người lớn đối với các em nhỏ lần đầu tiên đến trường
+ Hình ảnh thiên nhiên,
tương lai
- Hình ảnh đáng chú ý: + “Tôi quên thế nào được trời quang đãng” + “ý nghĩ ấy trên ngọn núi”
+ Họ như con chim rụt
rè trong cảnh lạ”
3 Nghệ thuật
-Miêu tả tinh tế, chân thực diễn biến tâm trạng của ngày đầu tiên đi học -Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh
so sánh độc đáo ghi lại dòng liên tưởng, hồi
tưởng của nhân vật tôi.
-Giọng điệu trữ tình trong sáng
Trang 5?Sức cuốn hút của truyện
được tạo nên từ những
yếu tố nào?
?Văn bản này có ý nghĩa
gì
- GV cho học sinh đọc
mục ghi nhớ
ngôi trường và các so sánh giàu sưcs gợi cảm
- Suy nghĩ trả lời
- Đọc ghi nhớ
4.Ý nghĩa Buổi tựu trường đầu tiên
sẽ mãi mãi không thể nào quên trong kí ức của nhà văn Thanh Tịnh
*Ghi nhớ: (SGK)
Hoạt động 4 (5’)
- Hãy trình bày bài văn
ngắn đã viết ở nhà trước
lớp để các bạn nghe và
sửa lại
- Trình bày bài
- Nghe và sửa lại bài cho bạn
III Luyện tập
4 Củng cố (3’)
- Hãy nêu chủ đề của văn bản “Tôi đi học”?
- Trong buổi tựu trường đầu tiên, tâm trạng của nhân vật “tôi” có thay đổi
như thế nào?
5 Hướng dẫn (2’)
-Đọc lại các văn bản viết về chủ đề gia đình và nhà trường đã học
-Ghi lại những án tượng, cảm xúc của bản thân về một ngày tựu trường mà
em nhớ nhất
- Chuẩn bị trước bài “ Cấp độ khái quát nghĩa của từ”
IV RÚT KINH NGHIỆM
Trang 6
Tiết 3
CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT NGHĨA CỦA TỪ
I MỤC TIÊU
Giúp học sinh:
-Phân biệt được các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
-Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc- hiểu
và tạo lập văn bản
1 Kiến thức
Các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
2 Kĩ năng
Thực hành so sánh, phân tích các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
II CHUẨN BỊ
- GV: SGK, SGV, giáo án, bảng phụ vẽ sơ đồ cấp độ khái quát nghĩa của từ
- HS: SGK, chuẩn bị bài
III CÁC BƯỚC LÊN LỚP
1 ổn định tổ chức (1’)
Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
Trong từ ngữ Tiếng Việt chúng ta thường gặp những lớp nghĩa nào?
3 Bài mới
Hoạt động 1 (1’)
- Giới thiệu bài:… - Nghe, ghi tên bài
CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT NGHĨA CỦA TỪ
Hoạt động 2 (15’)
- GV treo sơ đồ về cấp
độ khái quát nghĩa của
từ và yêu cầu học sinh
qua sát GV gợi dẫn cho
học sinh tìm hiểu
? Nghĩa của từ Động
Vật rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ
thú, chim, cá? Vì sao?
? Nghĩa của các từ:Thú,
- Quan sát sơ đồ và tìm hiểu bài theo gợi ý của GV
- Trao đổi, trả lời, nhận xết và bổ sung
- Trao đổi, phát biểu
I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
Động vật
Voi, hươu… tu hú, sáo… cá rô, cá thu…
- Từ Động vật có nghĩa rộng hơn cá từ thú, chim, cá.
- Nghĩa của các từ: Thú,
Trang 7Chim, Cá rộng hơn hay
hẹp hơnnghĩa của các
từ: Voi, Hươu, Tu hú,
Sáo, Cá rô?
? Qua đó, em thấy nghĩa
của những từ nào bao
quát nghĩa của những từ
nào?
? Khi nào một từ ngữ
được coi là có nghĩa
rộng, nghĩa hẹp?
- GV dùng bảng phụ
khái quát phần ghi nhớ
cho học sinh
- Trả lời
- Dựa vào sơ đồ và ghi nhớ trả lời
- Đọc ghi nhớ sgk
Chim, Cá rộng hơn nghĩa của các từ: voi, Hươu, Tu hú, Sáo, Cá rô.
* Ghi nhớ: (SGK)
Hoạt động (20’)
- GV cho học sinh thảo
luận nhóm bài tập 1
- Sau khi thảo luận, GV
yêu cầu đại diện nhóm
lên bảng trình bày bài
làm của nhóm
- Gọi HS đọc yêu cầu
bài tập 2 và làm bài tập
theo yêu cầu
- GV nêu câu hỏi trong
- Thảo luận nhóm bài tập
- Đại diện nhóm treo bảng phụ và trình bày bài làm
- Thảo luận và trả lời câu hỏi
II Luyện tập
Bài tập 1
quần đùi,quần dài… áo dài, áo sơ mi.
Súng trường, Đại bác Bom ba càng,
Bom bi.
Bài tập 2
- Từ ngữ có nghĩa rộng hơn:
a Chất đốt b.Nghệ thuật
c Thức ăn d Nhìn
e Đánh
Bài tập 3
a Xe cộ: (xe máy, xe đạp, xe
ô tô, )
b Kim loại: (Sắt, nhôm,
Y phục
Vũ khí
Trang 8bài tập số 3.
- Yêu cầu học sinh làm
bài tập và trả lời
- Gọi HS đọc yêu cầu
bài tập 2 và làm bài tập
theo yêu cầu
- Làm bài tập 3
- Trả lời trước lớp
Nhận xét, bổ sung
- Làm việc độc lập, đứng tại chỗ trả lời
đồng, )
c Hoa quả: (Xoài, bưởi, mít )
d Người họ hàng: (cô, gì, chú, bác, )
e Mang: (Vác, khiêng, bê )
Bài tập 4 a Thuốc lá b Thủ quỷ c Bút điện d Hoa tai 4 Củng cố (3’) Thế nào là cấp độ khái quát nghĩa của từ? Trong số các từ sau, từ nào có nghĩa rộng, từ nào có nghĩa hẹp: Khóc; Sụt sùi; nức nở 5 Hướng dẫn (2’) -Tìm các từ ngữ thuộc cùng một phạm vi nghĩa trong một bài trong SGK Sinh học ( hoặc Vật lí, Hóa học ) Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát về nghĩa của các từ ngữ đó - về nhà học bài và làm bài tập số 5 - Chuẩn bị bài “ Tính thống nhất về chủ đề của văn bản” IV RÚT KINH NGHIỆM
Tiết 4
TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
I MỤC TIÊU
Giúp học sinh:
-Thấy được tính thống nhất về chủ đề của văn bản và xác định được chủ đề
của một văn bản cụ thể
-Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề
1 Kiến thức
-Chủ đề văn bản
- Những thể hiện của chủ đề trong một văn bản
Trang 92 Kĩ năng
-Đọc- hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản
-Trình bày một văn bản ( nói, viết) thống nhất về chủ đề
II CHUẨN BỊ
- GV: SGK, SGV, giáo án, bảng phụ và các thiết bị dạy học khác
- HS: SGK, chuẩn bị bài
III CÁC BƯỚC LÊN LỚP
1 . ổn định tổ chức lớp (1’)
Kiểm tra sĩ số và nêu yêu cầu của giờ học
2 Kiểm tra (1’)
Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3 Bài mới
Hoạt động 1 (1’)
- Giới thiệu bài: - Nghe, ghi tên bài
TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
Hoạt động (10’)
- GV gọi học sinh đọc lại
văn bản “Tôi đi học” của
Thanh Tịnh
? Tác giả nhớ lại kỉ niệm
sâu sắc nào trong thời thơ
ấu của mình?
? Sự hồi tưởng ấy gợi lên
những ấn tượng gì trong
lòng tác giả?
? Đó chính là chủ đề của
văn bản, em hiểu thế nào
là chủ đề của văn bản?
- Một em đọc văn bản, các em khác theo dõi
- Trả lời, bổ sung ý kiến
- Trao đổi, trả lời
- Dựa vào ghi nhớ trả lời
I Chủ đề của văn bản.
- Tác giả nhớ lại kỉ niệm ngày đầu tiên đi học
- Gợi những ấn tượng sâu sắc, hồi hộp, ngỡ ngàng
=> Chủ đề của văn bản là đối tượng và vấn đề chính được tác giả nêu lên, đặt
ra trong văn bản
Hoạt động 3(10’)
? Nhan đề văn bản “Tôi
đi học” cho phép ta dự
đoán văn bản nói về vấn
đề gì?
? Những từ ngữ nào được
lặp đi, lặp lại nhiều lần?
Nhằm mục đích gì?
? Hãy tìm những câu văn
nhắc đến kỉ niệm buổi
- Suy nghĩ, dự đoán và trả lời
- Tìm kiếm, trả lời, bổ sung ý kiến
- Tìm kiếm, trả lời
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Nhan đề => Dự đoán văn bản nói về chuyện đi học
- Đại từ “Ta” và các từ biểu thị ý nghĩa đi học được lặp lại nhiều lần => Nhấn mạnh kỉ niệm về buổi đầu tiên đi học của nhân vật tôi
Trang 10tựu trường đầu tiên của
nhân vật tôi?
? Nhân vật tôi cảm nhận
về con đường như thế
nào?
? Hành vi có gì thay đổi?
? Cảm nhận về ngôi
trường như thế nào?
? Khi xếp hàng vào lớp,
“tôi” cảm thấy như thế
nào?
? Khi bước vào trong lớp
học, “tôi” cảm nhận được
điều gì?
? Thông qua việc tìm hiểu
trên, em hiểu: Thế nào là
tính thống nhất về chủ đề
của văn bản? tính thống
nhất của chủ đề văn bản
được thể hiện ở những
phương diện nào?
? Làm thế nào để có thể
viết văn bản đảm bảo tính
thống nhất về chủ đề?
- Gọi HS đọc mục ghi
nhớ
- Suy nghĩ và trả lời
- Nhận xét và bổ sung ý kiến cho bạn
- Suy nghĩ và trả lời, lớp nhận xét bổ sung
- Trao đổi, phát biểu
- Suy nghĩ trả lời
- Dựa vào phần ghi nhớ trả lời
- Trả lời
- Đọc ghi nhớ trong SGK
- Con đường tuy quen mà thấy lạ, cảnh vật như đều thay đổi
- Hành vi:
+ Trước- Thả diều, nô đùa
+ Nay - Đi học, như học trò thực
- Ngôi trường: Cao ráo, xinh xắn, oai nghiêm như đình làng
- Sắp vào lớp: Đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn một nửa
- Trong lớp học cảm thấy
xa mẹ
* Ghi nhớ: (SGK)
Hoạt động 4 (17’)
- GV cho học sinh đọc và
làm bài tập số 1 trong
SGK
- Thảo luận theo từng bàn các câu hỏi trong SGK
- Trả lời trước lớp, các
em khác nhận xét và bổ sung ý kiến
III Luyện tập.
Bài tập 1a Văn bản nói
về rừng cọ quê tôi có tính thống nhất của chủ đề
b Các ý lớn trong phần thân bài
- Vẻ đẹp, sức sống mãnh liệt và sức hấp dẫn của cây cọ
- Cọ che chở cho con
Trang 11- GV cho học sinh đọc và
làm bài tập số 1 trong
SGK
- GV cho học sinh đọc và
làm bài tập số 1 trong
SGK
- Làm bài tập theo yêu cầu
- Trao đổi, phát biểu, lớp
nhận xét, bổ sung
người: nhà ở, trường học, che mưa nắng
- Cọ gắn bó với con người, phục vụ cho con người: chổi cọ, nón cọ, mành cọ…
Các ý lớn được sắp xếp theo trình tự hợp lý
c Tình cảm gắn bó giữa người dân với rừng cọ
- Hai câu trực tiếp nói về tình cảm của người dân sông Thao với cây cọ
“Căn nhà tôi ở núp dưới rừng cọ”
“Cuộc sống quê tôi gắn
bó với cây cọ”
- Các từ ngữ chỉ sự gắn bó giữa người với cây cọ (đi trong rừng cọ, ngôi nhà khuất trong rừng cọ…)
Bài tập 2
- Các ý có khả năng làm cho bài viết không đảm bảo tính thống nhất về chủ đề là: a, e
- Lý do: Các ý đó không phục vụ cho luận điểm chính
Bài tập 3
- Lạc chủ đề: ý c, g
- Không hướng tới chủ đề: b, e
4 Củng cố (3’)
- Chủ đề của văn bản là gì? Khi nào thì văn bản được coi là có tính thống
nhất về chủ đề?
- Chủ đề thường được thể hiện như thế nào trong văn bản?
5 Hướng dẫn (2’)
- Học bài và làm bài tập còn lại
-Viết một đoạn văn bảo đảm tính thống nhất về chủ đề văn bản theo yêu cầu của giáo viên
- chuẩn bị bài : “ Trong lòng mẹ”
IV RÚT KINH NGHIỆM