Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản * Cách sắp xếp nội dung phần thân bài - Sắp xếp theo thứ tự hồi tưởng những kỷ niệm về buổi tựu trường đầu tiên của tác giả - Cảm [r]
Trang 1Thứ 5-13-8-2009
Tuần 1
Tiết 1 – 2
Văn bản :
Tụi đi học
A Mục tiờu cần đạt :
- Hiểu và phỏt triển được những cảm giỏc ờm dịu, trong sỏng, man mỏc buồn của nhõn vật “Tụi” ở buổi tựu trường đầu tiờn trong đời, qua ỏng văn hồi tưởng giàu chất thơ của Thanh Tịnh
- Thấy được ngũi bỳt giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tỡnh man mỏc của Thanh Tịnh
- Rốn kĩ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức, biểu cảm, phỏt hiện và phõn tớch tõm trạng nhõn vật “Tụi”, liờn tưởng đến những kĩ niệm tựu trường của bản thõn
B Chuẩn bị : Tư liệu tỏc giả, Bảng phụ
C Thiết kế bài dạy học:
I ổn định tổ chức:
II.Bài mới: Trong cuộc đời mỗi con người, những kĩ niệm thời học trũ thường được
lưu giữ bền lõu trong trớ nhớ Đặc biệt là những kĩ niệm về buổi học đến trường đầu tiờn : “Ngày đầu tiờn đi học bờn em” “Tụi đi học” của Thanh Tịnh là một truyện ngắn xuất sắc đó thể hiện một cỏch xỳc động tõm trạng hồi hộp, bỡ ngỡ của nhõn vật
“Tụi”, chỳ bộ được mẹ đưa đến trường vào học lớp năm trong ngày tựu trường
III.Các hoạt động dạy học
Hoạt động của thầy và trò
Hoạt động 1 : Hướng dẫn đọc và tỡm
hiểu chung G/v đọc mẫu, 2 – 3 h/s nối nhau đọc
toàn bài
- Nhận xột cỏch đọc
? Hóy trỡnh bày ngắn gọn về tỏc giả
Thanh Tịnh ?
H/s đọc chỳ thớch, giải thớch cỏc từ
? Văn bản “Tụi đi học” được viết theo
thể loại nào ?
? Cảm nhận đầu tiờn của em về văn
bản là gỡ ?
? Kể tờn những nhõn vật được núi đến
trong tỏc văn bản ? Hóy cho biết nhõn
vật chớnh là ai ? Vỡ sao đú là nhõn vật
chớnh ?
Nội dung bài học
I Tỡm hiểu chung :
1, Đọc :
2, Tỏc giả Thanh Tịnh (1911–1988)
- Quờ : Huế
- Tờn thật : Trần văn Ninh
- Tỏc phẩm chớnh : Quờ mẹ, Đi giữa một mựa sen
- Sỏng tỏc của ụng đậmm chất trữ tỡnh, toỏt lờn vẽ đằm thắm, nhẹ nhàng mà lắng sõu, tỡnh cảm ờm dịu, trong trẻo
- “Tụi đi học” in trong tập “Quờ mẹ” (1941)
3, Giải thớch từ khú :
- ễng đúc, lạm nhận, lớp 5
4, Thể loại :
- Truyện ngắn trữ tỡnh H/s tự bộc lộ
5, Bố cục :
- Nhõn vật : Tụi, mẹ, ụng đốc
- Cậu học trũ
- Nhõn vật chớnh “Tụi”
+ Cảm nhận của “Tụi” trờn dường tới trường
Trang 2? Kỷ niệm ngày đầu đến trường của
“Tôi” được kể theo trình tự không gian
và thời gian nào ? Tương ứng với đoạn
nào cảu văn bản ?
Hoạt động 2 : Hướng dẫn đọc hiểu văn
bản
Theo dõi phần đầu văn bản và cho biết
? Nỗi nhớ buổi tựu trường của tác giả
được khơinguồn từ thời điểm nào ? Vì
sao ?
? Tâm trạng của “Tôi” khi nhớ lại kĩ
niệm cũ như thế nào ?
Hãy phân tích giá trị biểu đạt của các
từ ngữ ấy ?
? Câu văn “Con đường này tôi tự
nhiên thấy lạ”, cảm giác quen mà lạ
của nhân vật tôi có ý nghĩa gì ?
? Chi tiết “tôi không còn lội qua sông
thả diều như như thường ngày sơn
nữa” có ý nghĩa gì ?
? Việc học hành gắn liền với sách vở,
bút thước bên mình học trò Điều này
được tác giả nhớ lại bằng đoạn văn
nào ?
? Có thể hiểu gì về nhân vật “Tôi” qua
chi tiết “ghì thật chặt 2 cuốn vở mới
trên tay và muốn thử sức mình tự cầm
bút thước”
từ đầu ngọn núi + Cảm nhận của “Tôi” lúc ở sân trường tiếp theo nghĩ cả ngày nữa
+ Cảm nhận của “Tôi” trong lớp học còn lại
II Đọc hiểu nội dung văn bản
1, Cảm nhận của “Tôi” trên đường tới trường
* Thời điểm gợi nhớ :
Cuối thu-thời điểm khai trường
- Thiên nhiên : Lá rụng nhiều, mây bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt : Mấy em bé rụt rè cùng, mẹ đến trường
=> Đó là không gian : Trên con đường dài và hẹp
=> Đó là thời điểm, nơi chốn quen thuộc gần gũi, gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hương Đó là lần đầu tiên được cắp sách tới trường
=> Đó là sự liên tưởng giữa hiện tại và quá khứ của bản thân
=> Điều đó chứng tỏ tác giả là người yêu quê hương tha thiết
* Tâm trạng của “Tôi” : Náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã => Từ láy diễn tả 1 cách cụ thể tâm trạng khi nhớ lại cảm xúc thực của
“Tôi” khi ấy => góp phần rút ngắn thời gian giữa quá khứ và hiện tại
* Các cảm nhận của “Tôi’ trên đường tới trường :
- Cảm nhận về con đường : Quen đi lại lắm lần => thấy lạ, cảnh vật đều thay đổi => dấu hiệu đổi khác trong tình cảm và nhận thức của cậu bé ngày đầu đến trường
- Thay đổi hành vi : Lội qua sông thả diều, đi
ra đồng nô đùa => đi học => cậu bế tự thấy mình lớn lên, nhận thức của cậu bé về sự nghiêm túc học hành
- Đoạn văn “Trong ngọn núi”
- Có chí học ngay từ đầu muốn tự mình đảm nhiệm việc học tập, muốn được chững chạc như bạn bè, không thua kém họ
=> Yêu học, yêu bạn bè, mái trường quê hương
Trang 3? Trong những cảm nhận mới mẽ trên
con đường làng =>trường”Tôi” đã bộc
lộ đức tính gì của mình ?
? Khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có người thạo
mới cầm nổi bút thước, tác giả viết “ý
nghĩa ngọn núi”
Hãy phát hiện và phân tích ý nghĩa của
biện pháp nghệ thuật được sử dụng
trong câu văn trên
G/v Tiểu kết mục 1
Chuyển mục 2
Quan sát phần văn bản tiếp theo cho
biết
? Cảnh trước sân trường làng Mĩ Lí
lưu lại trong tâm trí tác giả có gì nổi
bật
? Cảnh tượng được nhớ lại có ý nghĩa
gì ?
? Nhân vật “Tôi” đã cảm nhận như thế
nào về ngôi trường Mĩ Lí của mình
trong lần đầu tiên đến trường?
? Em hiểu như thế nào về hình ảnh so
sánh này ?
? Khi tả những học trò nhỏ tuổi lần
đầu đến trường, tác giả dung hình ảnh
so sánh nào ?
? Em hiểu gì qua hình ảnh so sánh này
?
? Hình ảnh mái trường gắn liền với
ông đốc Em hãy cho biết hình ảnh
ông đốc được nhớ lại qua chi tiết nào ?
? Qua đó cho thấy tác giả nhớ đến ông
đốc bằng tình cảm nào ?
- H/s đọc đoạn văn : Các cậu lưng
lẻo trong cổ
? Em nghĩ gì về tiếng khóc của cậu
học trò
? Đến đây em hiểu thêm gì về nhân vật
“Tôi” ?
H/s thảo luận nhóm để trả lời
- Nghệ thuật so sánh
- Kĩ niệm đẹp, cao siêu
- Đề cao sự học của con người
2, Cảm nhận của “Tôi” lúc ở sân trường
- Trường Mĩ Lí : Rất đông người, người nào cũng đẹp
=> Phong cảnh không khí đặc biệt của ngày hội khai trường Thể hiện tư tưởng hiếu học của nhân ta, bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái trường tuổi thơ
- Trường Mĩ Lí : Cao ráo, sạch sẽ hơn các nhà trường trong làng => xinh xắn, oai nghiêm như đình làng khiến tôi lo sợ vẩn vơ
=> Hình ảnh so sánh : Lớp học => đình làng nơi thờ cúng tế lễ, thiêng liêng, cất giấu những điều bí ẩn
=> Diễn tả cảm xúc trang nghiêm của tác giả
về mái trường, đề cao tri thức của con người trong trường học
- Hình ảnh so sánh : “Họ như con chim non đứng bên bờ tổ e sợ”
=> miêu tả sinh động hình ảnh, tâm trạng các
em nhỏ lần đầu tới trường
- Đề cao sức hấp dẫn của nhà trường
- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả đối với trường học
- H/s tự liệt kê
- Quí trọng tin tưởng biết ơn
H/s thảo luận nhóm
- Khóc, một phần vì lo sợ, một phần vì sung sướng
- Đó là những giọt nước mắt báo hiệu sự trưởng thành
=> Nhân vật tôi là người giàu xúc cảm với trường, lớp, người thân, có dấu hiệu trưởng thành trong nhận thức và tình cảm ngay từ
Trang 4H/s đọc đoạn cuối
? Vì sao trong khi xếp hàng đợi vào
lớp, nhân vật “Tôi “ lại cảm thấy
“trong thời thơ ấu tôi chưa lần nào
thấy xa mẹ tôi như lần này” ?
? Những cảm giác của nhân vật tôi
nhận được khi bước vào lớp học là gì ?
? Những cảm giác ấy cho thấy tình
cảm nào của nhân vật “Tôi” đối với
lớp học của mình ?
? Đoạn cuối văn bản có 2 chi tiết
- “Một con chim luôn liệng đến
trường cánh chim”
- Và “những tiếng phấn vần đọc”
? Dòng chữ “Tôi đi học” kết thúc
truyện có ý nghĩa gì ?
ngày đầu tiên đi học
3, Cảm nhận của “Tôi” trong lớp học
- Cảm nhận xa mẹ vì tôi bát đầu cảm nhận được sự độc lập của mình khi đi học Bước vào lớp học là thế giới riêng của mình, phải
tự làm tất cả, không có mẹ bên cạnh như ở nhà
- Nhìn cái gì cũng thấy mới lạ và hay hay, lạm nhận chổ ngồi là của riêng mình, nhìn người bạn mới quen mà thấy quyến luyến
=> Sự biến đổi tự nhiên của tâm lí vì lần đầu được học ở lớp, trường sạch sẽ, ý thức được gắn bó với bạn bè, mái trường
=> tình cảm trong sáng tha thiết
- Chi tiết : Con chim non bay cao gợi nhớ, gợi tiếc, một chút buồn khi từ giã tuổi thơ Thể hiện sự bắt đầu trong nhận thức và việc học hành của bản thân
- Chi tiết : “Những tiếng phấn vần đọc” => yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, nhưng yêu cả
sự học hành để trưởng thành
* Cách kết thúc tự nhiên, bất ngờ “Tôi đi học” vừa khép lại bài văn và mở ra một thế giới mới, một bầu trời mới, một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ chậm chạp, chập chững xuất hiện lần đầu trên trang giấy trắng tinh, thơm tho tinh khiết như niềm
tự hào hồn nhiên và trong sáng của “Tôi” và của nổi lòng ta khi bồi hồi nhớ lại buổi thiếu thời => thể hiện chủ đề của truyện ngắn này
Hoạt động 3: Hướng dẫn tổng kết
III Tổng kết :
Câu 1 : Văn bản đã sử dụng các phương thức biểu đạt nào? trong các phương thức đó, theo em phương thức nào trội lên để làm thành sức tình cảm nhẹ nhàng mà thấm thía của truyện ngắn
H/s thảo luận nhóm
Nổi trội là phương thức biểu cảm Truyện ngắn đậm chất trữ tình Tôi đi học cho thấy : Đối với mỗi con người những kĩ niệm thời ấu thơ, đặc biệt là buổi tựu trường đầu tiên có sức mạnh ám ảnh và lưu giữ sâu sắc trong kí ức như thế nào
Câu 2 : Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật và sức cuốn hút của tác phẩm
- Truyện được bố cục theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ của nhân vật tôi theo trình
tự thời gian của một buổi tựu trường, không có cốt truyện
- Kết hợp hài hoà : Tự sự, miêu tả, biểu cảm
=> Tạo nên chất trữ tình của tác phẩm
* Sức cuốn hút của tác phẩm
- Tình huống truyện
Trang 5- Tỡnh cảm ấm ỏp, trỡu mến của những người lớn đối với cỏc em nhỏ lần đầu tiờn đến trường
- Hỡnh ảnh thiờn nhiờn, ngụi trường, cỏc so sỏnh giàu sức gợi cảm của tỏc giả
- Toàn bộ truyện ngắn toỏt lờn chất trữ tỡnh thiết tha
Hoạt động 4 : Hướng dẫn luyện tập
IV Luyện tập
? Những cảm giỏc trong sỏng nảy nở trong lũng tụi là những cảm giỏc nào ? (Tỡnh yờu, niềm trõn trọng sỏch vở, bàn ghế, lớp học, thầy giỏo gắn liền với mẹ
và quờ hương)
? Từ đú em cảm nhận những điều tốt đẹp nào từ nhõn vật tụi và cũng chớnh là tỏc giả
(Giàu cảm xỳc với tuổi thơ, mỏi trường, quờ hương)
? Hóy tỡm và phõn tớch cỏc hỡnh ảnh so sỏnh được nhà văn sử dụng trong trưyện ngắn
H/s làm theo nhúm
- H/s tự tỡm cỏc hỡnh ảnh so sỏnh
- Cỏc so sỏnh xuất hiện ở cỏc thời điểm khỏc nhau để diễn tả tõm trạng cảm xỳc của nhõn vật => Đõy là cỏc so sỏnh giàu hỡnh ảnh, giàu gợi cảm được gắn với cảnh thiờn nhiờn tươi sang, trữ tỡnh => nhờ đú mà chỳng ta cảm nhận cụ thể, rừ ràng cảm giỏc ý nghĩ của nhõn vật tụi => làm cho truyện ngắn thờm man mỏc chất trữ tỡnh trong trẻo
Hoạt động 5: Hướng dẫn học ở nhà
Cõu 1 : Chất thơ của truyện thể hiện ở những yếu tố nào ?
Cõu 2 : Em học tập được gỡ từ nghệ thuật kể chuyện của tỏc giả ?
Cõu 3 : Tỡnh cảm nào được khơi gợi, bồi đắp khi em đọc truyện ngắn
Làm bài tập 1, 2 sgk
Soạn bài “Trong lũng mẹ”
Thứ 5/ 13-8-2009
Tiết 3
Tiếng việt :
Cấp độ khỏi quỏt của nghĩa từ ngữ
A Mục tiờu cần đạt :
- Hiểu rừ cấp độ khỏi quỏt của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ khỏi quỏt của nghĩa
từ ngữ
- Thụng qua bài học, rốn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cỏi chung và cỏi riờng
B Chuẩn bị: Bảng phụ
C Thiết kế bài dạy học:
I ổn định tổ chức:
II.Bài mới:
III Các hoạt động dạy học
Trang 6Hoạt động của thầy và trò
Hoạt động 1 : ễn tập từ đồng nghĩa,
trỏi nghĩa
Hoạt động của trũ dưới sự hướng dẫn
của g/v
? Em hóy lấy vớ dụ về từ đồng nghĩa ?
Từ trỏi nghĩa
? Em cú nhận xột gỡ về mối quan hệ
ngữ nghĩa giữa cỏc từ ngữ trong 2
nhúm trờn ?
G/v : Hụm nay chỳng ta học bài
“Cấp độ khỏi quỏt của nghĩa từ ngữ”
Nghĩa của từ cú tớnh chất khỏi quỏt
nhưng trong một ngụn ngữ, phạm vi
khỏi quỏt nghĩa của từ khụng giống
nhau
Hoạt động 2 : Hỡnh thành từ nghĩa
rụng, từ nghĩa hẹp
* G/v phúng to sơ đồ trong sgk vào
bảng phụ, treo lờn bảng và hỏi
? Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn
hay hẹp hơn của cỏc từ thỳ, chim, cỏ ?
Tại sao ?
? Nghĩa của từ “thỳ” rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của cỏc từ voi, hươu ? Của
“chim” rộng hơn hay hẹp hơn “tu hỳ,
sỏo ” ? Tại sao ? Của “cỏ” rộng hơn
hay hẹp hơn cỏ rụ, cỏ thu ? Tại sao ?
? Nghĩa cỏc từ: thỳ, chim, cỏ rộng hơn
nghĩa của cỏc từ nào, đồng thời hẹp
hơn nghĩa của từ nào ?
* Bõy giờ cụ cú cỏc từ : cõy, cỏ, hoa.
? Tỡm cỏc từ cú phạm vi nghĩa hẹp hơn
và rộng hơn ba từ đú
? Qua phõn tớch vớ dụ, em hiểu thế nào
là một từ ngữ cú nghĩa rộng ?
? Thế nào là một từ ngữ cú nghĩa hẹp ?
? Một từ ngữ vừa cú nghĩa rộng, vừa
cú nghĩa hẹp được khụng ? Vỡ sao ?
Nội dung bài học
Kết quả của cỏc hoạt động của trũ (Nội
dung bài học)
- Từ đồng nghĩa : Mõy bay - tàu bay -phi cơ
- Từ trỏi nghĩa : Sống chết; núng - lạnh; tốt - xấu
Cỏc từ cú mối quan hệ bỡnh đẳng
về ngữ nghĩa
I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
* Nghĩa từ : Động vật > thỳ, chim, cỏ
=> Vỡ phạm vi ngữ nghĩa của từ “động vật” bao hàm nghĩa của 3 từ “thỳ, chim, cỏ”
* Nghĩa từ: thỳ, chim, cỏ > voi, hươu, tu
hỳ, sỏo, cỏ rụ, cỏ thu
Nghĩa từ : Động vật > thỳ, chim, cỏ > voi, hươu,
tu hỳ, sỏo, cỏ rụ, cỏ thu
Thực vật > cõy, hoa, cỏ > cõy cam, cõy lim, cõy dừa, cỏ gấu, cỏ gà, cỏ mật, hoa cỳc, hoa lan, hoa hụờ
1, Từ ngữ nghĩa rộng là phạm vi nghĩa của từ ngữ đú, bao hàm phạm vi của một
số từ ngữ khỏc
2, Từ ngữ cú nghĩa hẹp : phạm vi nghĩa của từ ngữ đú được bao hàm trong phạm
vi nghió của từ ngữ khỏc
3, Một từ vừa cú nghĩa rộng vừa cú nghĩa hẹp => tớnh chất hẹp, rộng của từ ngữ chỉ
là tương đối
Trang 7Hoạt động 3 : Hướng dẫn luyện tập
Bài tập 1 : G/v hướng dẫn h/s tự làm
Bài tập 2 : Cỏc từ là : chất đốt, nghệ thuật, thức ăn, nhỡn, đỏnh
Bài tập 3 :
a, Từ xe cộ : Xe đạp, xe mỏy, xe hơi
b, Kim loại : Sắt, đồng, nhụm
c, Họ hang : Họ nội, họ ngoại, chỳ, bỏc, cụ, dỡ
d, Hoa quả : Chanh, cam, chuối
e, Mang : Xỏch, khiờng, gỏnh Bài tập 4:
a, Thuốc lào
b, Thủ quỹ
c, Bỳt điện
d, Hoa tai Bài tập 5 :
- Động từ cú nghĩa rộng : Khúc
- Động từ cú nghĩa hẹp : Nức nở, sụt sựi
Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà Bài tập :
Của ta, trời đất, đờm ngày Nỳi kia, đồi nọ, sụng này của ta !
(Tố Hữu)
Hóy tỡm cỏc từ ngữ theo 2 phạm vi nghĩa chỉ khụng gian, thời gian trong 2 cõu trờn
Thứ 5/13-8-2009
Tiết 4
Tập làm văn :
Tớnh thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiờu cần đạt :
Giỳp h/s nắm được chủ đề của văn bản, tớnh thống nhất về chủ đề của văn bản Biết viết một văn bản đảm bảo tớnh thống nhất về chủ đề, biết xỏc định và duy trỡ đối tượng trỡnh bày, chọn lựa, sắp xếp cỏc phần sao cho văn bản tập trung nờu bật ý kiến, cảm xỳc của mỡnh
B Chẩn bị:SGK,Bảng phụ
C Tổ chức cỏc hoạt động dạy học
I ổn định tổ chức:
II Kiểm tra bài cũ:
III.Bài mới:
IV.Các hoạt động dạy học
Hoạt động của thầy và trò
Hoạt động 1 : Tỡm hiểu khỏi niệm chủ
Nội dung bài học
I Chủ đề của văn bản :
Trang 8đề của văn bản
Đọc thầm văn bản “Tôi đi học” và trả
lời câu hỏi
? Văn bản miêu tả những việc đang xảy
ra, hay đã xảy ra ?
? Tác giả đã nhớ lại những kĩ niệm sâu
sắc nào của thời thơ ấu của mình ?
? Tác giả viết văn bản này nhằm mục
đích gì ?
* Vậy vấn đề chính, đối tượng được tác
giả nêu lên trong văn bản người ta gọi là
chủ đề
? Em hiểu chủ đề của văn bản là gì? Hãy
phát biểu chủ đề của văn bản “Tôi đi
học”
* H/s đọc ghi nhớ, sgk
G/v cho h/s phân biệt chủ đề với đại ý
qua một ví dụ cụ thể
VD : “Qua Đèo Ngang” của bà Huyện
Thanh Quan
- 6 câu thơ đầu : tả cảnh Đèo Ngang lúc
xế tà
- 4 câu thơ cuối : nỗi buồn cô đơn của nữ
sĩ
* Chủ đề : Tâm trạng buồn, cô đơn của
li khách khi bước tới Đèo Ngang lúc xế tà
Hoạt động 2 : Hình thành khái niệm tính
thống nhất về chủ đề của văn bản
Chuyển ý : Nếu các câu thơ, đoạn văn,
đoạn thơ, các tình tiết là xương thịt của
tác phẩm thì chủ đề là linh hồn của bài
thơ, của truyện Nếu không nắm được
toàn bộ các chi tiết của văn bản thì khó
hình dung được chủ đề tư tưởng của tác
phẩm Các chi tiết, bộ phận của tác phẩm
liên kết chặt chẽ với nhau tạo thành chủ
đề
? Để tái hiện những kỷ niệm ngày đầu
tiên đi học tác giả đã đặt nhan đề và sử
dụng từ ngữ, câu như thế nào ?
- Văn bản miêu tả những việc đã xảy ra
- Kỹ niệm sâu sắc trong thời thơ ấu của mình là buổi đầu tiên đi học
=> Đối tượng mà văn bản biểu đạt
- Nhằm phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỷ niệm thuở thiếu thời => vấn đề chủ yếu là tư tưởng xuyên suốt trong tác phẩm
1, Chủ đề là đối tượng và vấn đề chủ yếu (chính) mà văn bản biểu đạt
- Chủ đề văn bản “Tôi đi học” : Là những
kỷ niệm sâu sắc về buổi tưu trường đầu tiên
+ Đối tượng của văn bản : Có thể là có thật, tưởng tượng, người, vấn đề nào đó + Chủ đề của văn bản là ý đồ, ý kiến cảm xúc của tác giả
2, Phân biệt chủ đề với đại ý :
- Đại ý : Ý lớn trong một đoạn thơ, 1 tình tiết, 1 đoạn, 1 phần của truyện
II.Tính thống nhất về chủ đề của văn
bản
- Nhan đề : Tôi đi học => nói về chuyện
đi học
- Từ ngữ, câu : + Đại từ “tôi” được lặp lại nhiều lần
Trang 9? Trong văn bản tưởng đã miêu tả rất rõ
sự thay đổi tâm trạng của nhân vật tôi
trong buổi tựu trường đầu tiên Em hãy
phân tích
H/s thảo luận, g/v tập hợp ý kiến đúng
chiếu lên máy chiếu
? Em hiểu thế nào là tính thống nhất về
chủ đề văn bản ?
? Tính thống nhất này thể hiện ở các
phương diện nào ?
G/v : Việc đặt tên cho văn bản thể hiện
ý đồ bộc lộ chủ đề Đối với văn bản nghệ
thuật thì đa dạng hơn, có khi lấy tên nhân
vật chính hoặc hình tưọng trung tâm để
đặt tên
VD : Lão Hạc, Rằm tháng giêng, hoặc
cụm từ để bộc lộ chủ đề
VD : “Những trò lố ”
=> Khi tìm chủ đề của văn bản, nên xác
định, cách thức, ý nghĩa của nhan đề
của văn bản
+ Các câu đều nhắc đến kỷ niệm của buổi tựu trường đầu tiên trong đời : Hôm nay tôi đi học, hằng năm, mơn man của buổi tựu trường ; Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy
* Tâm trạng của nhân vật “tôi”
- Trên đường đi học : + Con đường : Quen đi lại => thấy lạ
=> thay đổi + Hành vi : Lội sông, thả diều =>
đi học => có sự thay đổi
- Trên sân trường : + Cảm nhận về ngôi trường cao sạch, đẹp hơn lo sợ vẩn vơ
+ Cảm giác bỡ ngỡ, lúng túng khi xếp hàng vào lớp
- Trong lớp học :
1, Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là sự chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định không xa rời hay lạc lạc sang chủ đề khác
2, Tính thống nhất về chủ đề của văn bản thể hiện ở phương diện
* Hình thức : Biểu hiện ở nhan đề của văn bản
* Nội dung : Quan hệ giữa các phần phải mạch lạc, gắn bó, liên kết chặt chẽ , các
từ ngữ chi tiết phải tập trung làm rõ chủ
đề (ý kiến, cảm xúc)
* Đối tượng : Xoay quanh nhân vật chính, nhân vật trung tâm thể hiện ý đồ,
tư tưởng của tác giả
Hoạt động 3 : Hướng dẫn luyện tập
III Luyện tập
Bài tập 1 :
a, Văn bản “Rừng cọ quê tôi” nói về cây cọ ở rừng sông Thao, quê hương của tác giả => Nhan đề của văn bản
* Thứ tự trình bày : Miêu tả hình dáng cây cọ, sự gắn bó của cây với hình tượng tác giả, tác dụng của cây cọ, tình cảm của cây cọ với người dân sông Thao
* Không nên thay đổi trật tự sắp xếp này Vì đã có sự rành mạch, liên kết giữa các ý
b, Chủ đề : Vẻ đẹp và ý nghĩa của rừng cọ quê tôi
Trang 10c, Chủ đề được thể hiện trong toàn văn bản : Qua nhan đề và các ý của văn bản đều có sự liên kết, miêu tả hình dáng sự gắn bó của cây cọ với tuổi thơ tác giả, tác dụng của cây cọ
* Chủ đề :
- Vẻ đẹp rừng cọ là vẻ đẹp của vùng sông Thao
- Tình yêu mến quê nhà của người sông Thao
d, Các từ ngữ được lặp lại nhiều lần : Rừng cọ, lá cọ, các ý lớn trong phần thân bài
- Miêu tả hình dáng cây cọ
- Nêu lên sự gắn bó mật thiết giữa cây cọ với nhân vật tôi
- Các công dụng của cây cọ đối với cuộc sống Bài tập 2 : H/s trao đổi theo nhóm
Nên bỏ ý b, d vì lạc đề
Bài tập 3 : H/s thảo luận nhóm
Nên bỏ câu c, h, viết lại câu b : Con đường quen này nay dường như bỗng trở nên mới lạ
Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà
Bài tập :
+ Hãy phân tích tính thống nhất của chủ đề trong văn bản “Cuộc chia tay của con búp bê” Hãy nêu chủ đề của văn bản ấy
+ Cho chủ đề : Tình cảm gắn bó của tuổi thơ đối với dòng sông quê
Hãy viết một văn bản biểu cảm ngắn theo chủ đề trên Cần thể hiện tính thống nhất của chủ đề trong toàn văn bản
Thứ 3 /25-8-09
Tiết 5 – 6
Văn bản
Trong lòng mẹ
(Trích tiểu thuyết tự thuật : Những ngày thơ ấu)
<Nguyên Hồng>
A Mục tiêu cần đạt :
- Đồng cảm với nổi đau tư tưởng, tình yêu mãnh liệt, nồng nàn của chú bé Hồng đối với người mẹ đáng thương được thể hiện qua ngòi bút hồi kí - Tự truyện thấm đượm chất trữ tình chân thành và truyền cảm của tác giả
- Rèn kỹ năng phân tích nhân vật, khái quát đặc điểm tính chất qua lời nói, nét mặt, tâm trạng Phân tích cách kể chuyện phối hợp nhuần nhuyễn với tả tâm trạng, cảm xúc bằng lời văn thống thiết
- Hiểu khái niệm thể loại tự truyện hồi kí
C.Chuẩn bị:Tác phẩm,phiếu học tập
B Tổ chức hoạt động dạy học
Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ
? Văn bản “Tôi đi học” được viết theo thể loại nào ? Đã dùng phương thức biểu đạt nào ?
? Phân tích 3 hình ảnh so sánh hay nhất trong bài
Hoạt động 2 : Giới thiệu bài