cña häc vÊn " tác giả đã trình bày các luận cứ theo một thứ tự lôgíc : - Häc vÊn lµ c«ng viÖc cña toµn nh©n lo¹i - Học vấn sở dỉ được lưu truyền lại cho đời sau là nhớ sách - Sách chứa đ[r]
Trang 1Học kỳ ii
Tiết 91- 92:
Bàn về đọc sách
Chu Quang Tiềm
-A Mục tiêu cần đạt :
- Hiểu được sự cần thiết của việc đọc sách và phương pháp đọc sách qua
bài nghị luận sâu giàu tính thuyết phục của Chu Quang Tiềm
- Rèn luyện thêm cách viết văn nghị luận qua việc lĩnh hội bài NL sâu ,
sinh động , giàu tính thuyết phục của Chu Quang Tiềm
B Chuẩn bị của thầy trò :
- Một vài chương trình " Mỗi ngày một cuốn sách " trong thời gian gần
đây
C Tiến hành các hoạt động dạy học trên lớp :
* Bài cũ : Giáo viên giới thiệu chương trình ngữ văn kỳ II
* Bài mới :
Chu Quang Tiềm ( 1897 - 1986 ) là nhà mĩ học và lý luận văn học nổi tiếng của Trung Quốc Trong các công trình nghiên cứu của mình , ông đã nhiều lần lưu tâm đến việc đọc sách Bài nghị luận "Bàn về đọc sách " là lời tâm huyết của tác giả muốn truyền lại cho đời sau những kinh nghiệm đọc sách có hiệu quả nhất trong quá trình học tập và làm việc của mỗi người
Hoạt động của thầy và trò Nội dung bài học
Hoạt động 1 : Hướng dẫn tìm hiểu
chung văn bản
? Giới thiệu vài nét về tác giả Chu
Quang Tiềm và văn bản " Bàn về đọc
sách "
Giáo viên hướng dẫn đọc - học sinh
đọc
? Xác định thể loại của văn bản
? Dựa vào những yếu tố nào để xác
định ?
I Tìm hiểu chung :
1 Tác giả - tác phẩm :
- Chu Quang Tiềm ( 1897 - 1986 ) :
nhà mĩ học , lí luận văn học nổi tiếng Trung Quốc
- " Bàn về đọc sách " trích " Danh
nhân Trung Quốc bàn về niềm vui nỗi buồn của việc đọc sách " xuất bản 1995
2 Đọc :
Rõ ràng , mạch lạc ,
3 Thể loại :
- Văn bản nghị luận : ( lập luận giả
thiết 1 vấn đề xã hội )
-> Tầm quan trọng của việc đọc sách và phương pháp đọc sách như
Trang 2Giáo viên kiểm tra việc nắm từ khó
của học sinh
? Dựa vào bố cục của văn bản hãy
tóm tắt các luận điểm của tác giả khi
triển khai vấn đề nghị luận ấy ?
Hoạt động 2 : Hướng dẫn phân tích
.
Học sinh đọc đoạn đầu
? Qua lời bàn của Chu Quang Tiềm ,
em thấy sách có tầm quan trong như
thế nào ?
thế nào để có hiệu quả
- Dựa vào hệ thống luận điểm , cách
lập luận và tên văn bản
4 Giải nghĩa từ khó :
Học vấn và học thuật
5 Bố cục :
- Luận điểm 1 : ( 2 đoạn văn đầu ) :
Khẳng định tầm quan trọng và sự cần thiết của việc đọc sách
- Luận điểm 2 : ( đoạn văn thứ 3 ) :
Các khó khăn , nguy hại dễ gặp của việc đọc sách trong tình hình hiện nay
- Luận điểm 3 : ( 3 đoạn văn cuối ) :
Bàn về phương pháp đọc sách
II Phân tích :
1 Tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách
* Tầm quan trọng lớn lao của sách
trên con đường phát triển nhân loại , vì :
+ Sách đã ghi chép tích luỹ qua
từng thời đại
+ Những cuốn sách có giá trị
học thuật của nhân loại
+ Sách trở thành kho tàng quý báu
năm nay
* Đọc sách là con đường quan trọng
của học vấn ( Học vấn là thành quả tích luỹ lâu dài của nhân loại )
* Đọc sách là để chuẩn bị hành trang
, thực lực về mọi mặt để con người có thể tiếp tục tiến xa trên con đường học tập , phát hiện thế giới
- Học sinh tự bộc lộ
Trang 3Ngày soạn: 28/12/2008 Ngày dạy: 30/12/2008
Chu Quang Tiềm
-Hoạt động của thầy và trò Nội dung bài học
Hoạt động 2 : Hướng dẫn phân tích
.
? Từ đó em thấy mối quan hệ giữa
đọc sách và học vấn ra sao ?
? Vậy việc đọc sách có ý nghĩa gì ?
? Trong thời đại hiện nay , để trau
dồi học vấn , ngoài con đường đọc
sách còn có những con đường nào
khác ?
? Em hiểu câu " Có được sự chuẩn bị
như thế nhằm phát hiện thế giới
mới " như thế nào ?
Học sinh đọc đoạn văn 3
? Muốn tích luỹ học vấn , đọc sách
có hiệu quả , tại sao trước tiên cần
biết lựa chọn sách mà đọc ?
? Theo tác giả , nên chọn sách dể đọc
như thế nào ?
Tác giả đã khẳng định " Trên đời
không có học vấn nào là cô lập , tách
rời học vấn khác " Vì thế " Không
biết rộng , không thông thoát thì
không thể nắm gọn " - chứng tỏ , sự
2 Cách lựa chọn sách khi đọc :
- Trong tình hình hiện nay , sách
càng nhiều , việc đọc sách càng không dễ Học giả Chu Quang Tiềm
đã chỉ rõ người đọc đứng trước 2 điều nguy hại sau :
+ Sách nhiều khiến ta không
biết nghiền ngẫm
+ Sách nhiều khiến người đọc
có ích
-> Cách chọn sách : + Không tham đọc nhiều phải
chọn cho tinh , đọc kĩ những quyển nào thực sự có giá trị , có lợi cho mình
3 Phương pháp đọc sách :
* Cách đọc đúng đắn :
- Đọc kĩ , đọc nhiều lần , đến thuộc
lòng
- Đối với sự say mê , ngẫm nghĩ , suy
nghĩ sâu xa , tích luỹ
- Đọc - hiểu : Có nhiều chách đọc :
đọc to , đọc thành tiếng , đọc thầm ,
đọc bằng mắt , đọc 1 lần , đọc nhiều lần
* Mối quan hệ giữa học vấn phát
triển và học vấn chuyên môn với việc
đọc sách :
- Bác bỏ quan niệm chỉ chú ý đến
học vấn chuyên môn mà lãng quên
Trang 4từng trải của 1 học giả lớn
Học sinh đọc đoạn cuối
Giáo viên : Việc biết lựa chọn sách
để đọc đã là một quan điểm quan
trọng thuộc phương pháp đọc sách
Cùng vấn đề này Chu Quang Tiềm
còn bàn cụ thể về cách đọc sách Em
hãy phân tích lời bàn của tác giả về
phương pháp đọc sách
? Luận điểm này được tác giả triển
khai như thế nào ? ý nghĩa giáo dục
sư phạm của luận điểm này là ở chổ
nào ?
Hoạt động 3 : Hướng dẫn tổng kết
- Luyện tập
Bài viết này có tính thuyết phục cao
Theo em điều ấy được tạo nên từ
những yếu tố cơ bản nào ?
Học sinh thảo luận
học vấn phát triển Mà đây là 1 chỉnh thể tự nhiên
- Đọc sách là học tập tri thức , rèn
luyện tính cách , chuyện học làm người chứ không phải làm con mọt sách
Tổng kết - Luyện tập :
1 Bố cục : Đây là bài nghị luận rất
chặt chẽ , hợp lý , các ý kiến được dẫn dắt nhẹ nhàng , tự nhiên , sinh
động
2 Nội dung : Các lời bàn , cách
trình bày của tác giả vừa đạt lí , thấu tình -> là một học giả có uy tín -> nhận xét đưa ra xác đáng thuyết phục Đồng thời tác giả trình bày bằng cách phân tích cụ thể bằng giọng trò chuyện , tâm tình khiến người đọc tiếp nhận mọtt cách nhẹ nhàng , thấm thía
3 Về cách viết :
Tác giả sử dụng từ ngữ hóm hỉnh , giàu hình ảnh , giàu chất thơ
4 Ghi nhớ : Học sinh đọc to ghi nhớ sách giáo khoa
Hoạt động 4 - Hướng dẫn học ở nhà :
- Học sinh đọc thuộc ghi nhớ Nắm nội dung bài học
- Qua văn bản " Bàn về đọc sách " em thu hoạch thấm thía nhất ở điểm nào ? vì sao ? ( Viết thành một đoạn văn ngắn )
- Soạn bài " Khởi ngữ "
Rút kinh nghiệm
Trang 5Ngày soạn: 30/12/2008 Ngày dạy: 02/01/2009
A Mục tiêu cần đạt :
- Giúp học sinh nhận biết khởi ngữ với chủ ngữ của câu
- Nhận biết công dụng của khởi ngữ là nêu đề tài của câu chứa nó
- Rèn kĩ năng nhận diện khởi ngữ và vận dụng khởi ngữ trong nói , viết
B Chuẩn bị đồ dùng dạy học :
Hoạt động 1 : Hình thành kiến
thức về khởi ngữ
Giáo viên treo bảng phụ có ghi các
VD ở phần I 1,
Học sinh đọc yêu cầu của mục 1 :
? Phân biệt các từ ngữ in đậm với
chủ ngữ trong câu sau và quan hệ với
vị ngữ
? Những từ ngữ đứng trước CN ,
dùng để nêu lên đề tài được nói đến
trong câu -> là khởi ngữ
? Vậy em hiểu khởi ngữ là gì ?
+ ? Nêu đặc điểm ? Vai trò của
khởi ngữ trong câu ?
VD : ở câu a, b , c vai trò của khởi
ngữ là :
a, " Anh " 1 -> nêu lên đối tượng
được nói tới trong câu
b , " Giàu " 1 : nêu lên sự việc được
nói tới trong câu
c , Khởi ngữ " Về văn nghệ " ->
nêu lên đề tài của câu nói
? Vậy có thể thêm những quan hệ từ
nào trước các khởi ngữ ?
Giáo viên lưu ý học sinh :
- Phân biệt khởi ngữ và bổ ngữ đảo
VD1 : Quyển sách này tôi đọc rồi
-> B N đảo
VD2 : Quyển sách này , tôi đọc nó
rồi
I Đặc điểm và công dụng của khởi ngữ trong câu
* Ví dụ : 1 , xác định CN trong các
câu
a " Anh " in đậm : không là CN Anh không in đậm : là CN
b " Tôi " -> là CN
c " Chúng ta " - > là CN
2 , Phân biệt các từ ngữ in
đậm với CN
* Vị trí : Các từ ngữ in đậm đứng
trước CN
* Quan hệ với VN : Các tữ ngữ in
đậm không có quan hệ trực tiếp với
VN theo quan hệ C - V
* Bài học :
1 Khởi ngữ ( đề ngữ , TP khởi ý ) :
là thành phần câu đứng trước CN
2 Vai trò của khởi ngữ trong câu :
Nêu lên đề tài được nói đến trong câu chứa nó
Trang 6-> Khởi ngữ
- Phân biệt khởi ngữ và chủ ngữ
VD1 : Bông lúa này hạt mỏng quá
-> Chủ ngữ
VD2 : Bông lúa này , hạt mỏng quá
-> Khởi ngữ
- Khởi ngữ có quan hệ trực tiếp hoặc
gián tiếp với phần câu còn lại :
+ Quan hệ trực tiếp: Khởi ngữ có thể
được lặp lại nguyên văn hoặc thay
thế bằng từ ngữ khác
VD : Giàu , tôi cũng giàu rồi
+ Quan hệ gián tiếp :
VD : Kiện ở huyện , bất quá mình tốt
lễ, quan trên mới xử cho được
3 Dấu hiệu nhận biết :
- Trước khởi ngữ có thể thêm các
quan hệ tữ : về , đối với
- Sau khởi ngữ có thể thêm trợ từ "
thì "
Hoạt động 2 : Hướng dẫn luyện tập
II Luyện tập :
Bài tập 1 : Học sinh đọc yêu cầu bài tập 1 : xác định khởi ngữ :
a, " Điều này "
b, " Đối với chúng mình "
c, " Một mình "
d, " Làm khí tượng "
e, " Đối với cháu "
Bài tập 2 :
a, Làm bài , anh ấy cẩn thận lắm
b, Hiểu thì tôi hiểu rồi , nhưng giải thì tôi chưa giải được
Hoạt động 3 : Hướng dẫn học ở nhà
1 Tìm thành phần khởi ngữ ở bài " Bàn về đọc sách "
2 Soạn bài " Phép phân tích và tổng hợp "
Rút kinh nghiệm
Trang 7Ngày soạn: 02/01/2009 Ngày dạy: 03/01/2009
Tiết 94 - Phép phân tích và tổng hợp
A Mục tiêu cần đạt :
Giúp học sinh hiểu và biết vận dụng các phép lập luận phân tích , tổng hợp trong bài TLVNL
B Chuẩn bị của thầy trò :
Giấy khổ to , bút dạ để sinh hoạt nhóm
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 : Hình thành khái
niệm về phép lập luận phân tích và
tổng hợp
Học sinh đọc văn bản " Trang phục "
? ở đoạn mở đầu , bài viết nêu ra một
loạt dẫn chứng về cách ăn mặc để rút
ra nhận xét về vấn đề gì ? ( Trang
phục đẹp và văn hoá )
? Hai luận điểm chính trong văn bản
là gì ? ( - Vấn đề văn hoá trong trang
phục ; - vấn đề các quy tắc ngầm
buộc mọi người tuân theo )
? Tác giả đã dùng phép lập luận nào
để rút ra 2 luận điểm đó ? ( phép
phân tích)
? Bài văn đã nêu ra những dẫn chứng
gì về trang phục ?
? Từ đó em hiểu phép lập luận phân
tích là gì ?
I Tiềm hiểu phép lập luận phân tích và tổng hợp
1 Văn bản : " Trang phục "
* Phép phân tích :
- Hiện tượng 1 : Thông thường trong
doanh trại mọi người -> Hiện tượng này nêu vấn đề : cần ăn mặc chỉnh tề , đồng bộ
- Hiện tượng 2 : Anh thanh niên đi tát
nước oang oang -> yêu cầu phải ăn mặc phù hợp với hoàn cảnh
- Hiện tượng 3 : Ăn mặc phải phù hợp với đạo đức Cái đẹp bao giờ cũng đi liền với cái giản dị Người
có văn hoá là người biết tự hoà mình vào cộng đồng như thế
=> Phân tích là phép lập luận trình bày từng bộ phận của 1 vấn đề và phơi bày nội dung bên trong của sự
Trang 8? Theo em bài viết đã dùng phép lập
luận gì để chốt lại vấn đề ? Câu văn
nào thể hiện điều đó
? Từ tổng hợp quy tắc ăn mặc nói
trên , bài viết đã mở rộng sang vấn
đề ăn mặc đẹp như thế nào ? Nêu
các điều kiện quy định cái đẹp của
trang phục như thế nào ? ( Học
sinh thảo luận nhóm )
? Qua bài đọc em hãy nêu vai trò của
phép tổng hợp đối với bài nghị luận
như thế nào ?
? Mục đích của phép lập luận phân
tích và tổng hợp là gì ?
Học sinh đọc to ghi nhớ
vật hiện tượng Khi phân tích chúng ta có thể giả thiết , so sánh , đối chiếu
* Phép tổng hợp :
- Nguyên tắc thứ 2 của trang phục "
Ăn mặc ra sao toàn xã hội "
- Trang phục đẹp là trang phục đáp
ứng 3 yêu cầu , 3 quy tắc : có phù hợp thì mới đẹp , sự phù hợp với môi trường , phù hợp với hiểu biết , phù hợp với đạo đức
=> Phép tổng hợp : là rút ra cái chung từ những điều phân tích Do
đó không có phân tích thì không có tổng hợp Lập luận tổng hợp thường
được đặt ở cuối đoạn hay cuối bài , ở phần kết luận của một phần hoặc toàn bộ văn bản
=> Mục đích của phép lập luận phân tích và tổng hợp là nhằm ý nghĩa của một sự vật hiện tượng nào đó
2 Ghi nhớ : SGK
Hoạt động 2 : Hướng dẫn luyện tập :
II Luyện tập : Học sinh làm bài tập theo 4 nhóm
Bài tập 1 : Để lám sáng rõ luận điểm " Học vấn của học vấn "
tác giả đã trình bày các luận cứ theo một thứ tự lôgíc :
- Học vấn là công việc của toàn nhân loại
- Học vấn sở dỉ được lưu truyền lại cho đời sau là nhớ sách
- Sách chứa đựng những học vấn quý báu của nhân loại
- Nếu không đọc sách không tạo được điểm xuất phát vững chắc
- Nếu xoá bỏ sách sẽ trở thành những kẻ lạc hậu
Bài tập 2 :
- Phân tích lý do phải chon sách để đọc :
- Đọc không cần nhiều mà cần phải tinh và kỹ
- Sách có nhiều loại ( sách chuyên môn , sách thường thức ) nếu không chọn dễ lạc hướng
- Các loại sách ấy phải có liên quan với nhau
Bài tập 3 : Tầm quan trọng của đọc sách :
- Không đọc thì không có điểm xuất phát cao nhân loại
Trang 9- Đọc không chọn lọc sách thì đời người ngắn ngủi không đọc xuể
- Đọc ít mà kỹ quan trọng hơn đọc nhiều qua loa không có ích lợi gì
Hoạt động 3 : Hướng dẫn học ở nhà :
? Em hiểu phân tích có vai trò như thế nào trong lập luận ?
Gợi ý :
- Phân tích là một thao tác bắt buộc trong lập luận Bởi không phân tích thì không lám sáng tỏ được luận điểm và không thuyết phục được người đọc người nghe
- Phân tích giúp người đoc , người nghe nhận thúc đúng , hiểu đúng vấn
đề Vì vậy có phân tích thì có tổng hợp ( Đây là mối quan hệ biện chứng trong VBNL )
? Soạn bài tiếp theo " Luyện tập phân tích và tổng hợp "
Rút kinh nghiệm
Trang 10Tuần 20
Tiết 95: Luyện tập phân tích và tổng hợp
A Mục tiêu cần đạt:
- Rèn kỹ năng nhận diện văn bản phân tích và tổng hợp
- Rèn kỹ năng viết văn bản phân tích và tổng hợp
B Chuẩn bị của thầy trò: Giấy khổ to , bút dạ C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học: * Kiểm tra bài cũ : ? Em hãy nêu vai trò của phép phân tích và tổng hợp trong bài văn nghị luận * Bài mới : Hoạt động 1: Nhận diện văn bản phân tích ( Học sinh thảo luận bằng 2 nhóm ) Học sinh đọc kỹ 2 đoạn trích a, b trả lời câu hỏi : ? Luận điểm và trình tự phân tích ở đoạn văn a ? ? Luận điểm và trình tự phân tích ở đoạn văn b ? - Đại diện các nhóm trình bày kết quả vào dấu khổ to ( 5' ) Các nhóm nhận xét lẫn nhau giáo viên kết luận vấn đề trên bảng I Nhận diện văn bản phân tích Bài tập 1 : * Đoạn văn a : - Luận điểm : " Thơ hay hay cả bài " - Trình tự phân tích : cái hay được thể hiện : + ở các điệu xanh
+ ở những cử động
+ ở những vần thơ
+ ở các chữ không non ép
* Đoạn văn b : Kết hợp phép phân tích+ tổng hợp - Luận điểm : " Mấu chốt của sự thành đâu " - Trình tự phân tích : + Do nguyên nhân khách quan ( điều kiện cần ) : gặp thời , hoàn cảnh , điều kiện học tập thuận lợi , tài năng trời phú
+ Do nguyên nhân chủ quan ( điều kiện đủ ) T2 kiên trì phấn đấu , học tập không mệt mỏi , không ngừng trau rồi phẩm chất đặc điểm tốt đẹp