Giáo án Ngữ văn tuần 11

Hoạt động 06:Hướng dẫn tự học: -Thực hiện theo yêu cầu của - Xem lại phần khái niệm Trên cơ sở một văn bản có sử dụng Giáo Viên - Làm bài tập số 2 về nhà yếu tố tự sự bằng bài văn xuôi b[r]

GANV7T:11 TIẾT:41 - 44

NS:16/10 ND:18 – 23/10

Tiết:41

BÀI CA NHÀ TRANH BỊ GIÓ THU PHÁ

I Mục tiêu :

- Hiểu giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm

- Thấy được đặc điểm bút pháp hiện thực của nhà thơ Đỗ Phủ được thể hiện trong

bài thơ

II Kiến thức chuẩn:

1 Kiến thức:

- Sơ giản về tác giả Đỗ Phủ.

- Giá trị hiện thực: Phản ánh chân thực cuộc sống của con người

- Giá trị nhân đạo:thể hiện hồi bão cao cả và sâu sắc của Đỗ Phủ, nhà thơ cuả

người nghéo khổ, bất hạnh

- Vai trị và ý nghĩa của yếu tố miêu tả và tự sự trong thơ trữ tình; đặc điểm bút

pháp hiện thực của nhà thơ Đỗ Phủ trong bài thơ

2 Kĩ năng:

-Đọc - hiểu văn bản thơ nước ngồi qua bản dịch tiếng Việt

-Rèn kĩ năng đọc – hiểu, phân tích bài thơ qua bản dích tiếng Việt

III.Hướng dẫn – thực hiện:

HOẠT ĐỘNG 1:Khởi động

- Ổn định tổ chức:

- Kiểm tra bài cũ :

Đọc thuộc phần phiên âm +

dịch thơ hồi hương ngẫu

nhiên?

- Đọc ghi nhớ Phân tích nội

dung và nghệ thuật

-Giới thiệu bài:Tiết học giúp

chúng ta cảm nhận được tấm

lịg nhân đạo của nhà thơ

Hoạt động 2:Đọc – hiểu văn

bản.

-Đọc văn bản,chú thích, diễn

cảm đoạn cuối cùng

- Đọc chú thích và cho biết vài

nét về tác giả ?

-Lắng nghe

-Đọc văn bản, tìm hiểu chú thích

-Khởi động

I.Tìm hiểu chung:

1.Tác giả:

- Đỗ Phủ : (712 – 770)

- Là nhà thơ nổi tiếng đời đường TQ

2.Tác phẩm:

Bài thơ được sáng tác dựa trên sự việc cĩ thật trong cuộ sống đầy khĩ khăn của gia đình Đỗ Phủ ở Thành Đơ ( Tứ Xuyên)

-Tìm hiểu bố cục II Bố cục

:- Em nào có thể cho biết bố cục

bài thơ gồm mấy phần ?

có 2 cách :

-Hoạt động 03 Phân tích:

Học sinh đọc lại bài thơ

- Mời 1 học sinh đọc lại 5

câu đầu

- Nội dung của khổ thơ đầu

nói gì?

- Ở đây phương thức nào

được biểu đạt? (miêu tả+kết

hợp tự sự)

- Miêu tả ở chỗ nào, tự sự

như thế nào?

Như vậy ở khố nầy tác giả cho

biết hoàn cảnh mái tranh bị

gió thu thổi bay khắp nơi.Dù

khi tranh bay như thế

Chúng ta hình dung đưlà sức

gió rất là mạnh, dữ dội.Đồng

htời thấy được sự tiết của của

ông già Đỗ Phủ trước thiên

nhiên vô tình

- Dù bao năm tháng bôn ba

xuôi ngược, chạy loạn mưu

sinh,Nhờ sự giúp đở của bạn

bè, người thân Đỗ Phủ mới

dựng được căn nhà tranh nho

nhỏ.Vậy mà bây giờ thiên

nhiên lại chẳng buông tha cho

người áo vải

* Học sinh đọc khổ 2 :

- Đã khổ vì nhà bị tốc mái nhà

thơ còn khổ thêm vì lý do gì

nữa?

( trẻ cắp tranh)

- Ta có nên trách trẻ con thôn

nam không? Vì sao?

- Trong khổ 2, nhà thơ đã kết

-Các nhóm tìm hiểu bố cục

-Đọc lại bài thơ -Thảo luận, rút ra nhận xét

Tiếp tục đọc và nhận xét khổ hai

Bài thơ có thể chia ra theo các cách sau:

- 4 phần : căn cứ vào hình thức cách quãng của bài thơ

- 2 phần : phần đầu 18 câu, phần sau 5 câu

-Dù chia như thế nào, ta cũng thấy sự phù hợp giữa nội dung và hình thức ở đoạn cuối (đoạn thơ, câu thơ cần được mở rộng, sau hai đoạn thơ gieo vần trắc ở đoạn cuối tác giả sử dụng vần bằng.)

II.Phân tích:

1Nội dung:

- Giá trị hiện thựccủa bài thơ:

a Phần 1 : 5 câu đầu

Tháng 8 … mương sa

- Miêu tả (kết hợp tự sự)

→ Tái hiện lại tình cảnh của kẻ sĩ nghèo trong đêm mưa tháng tám, gió thu thổi bay mái nhà tranh

2 Khổ thứ hai : (5 câu tiếp theo)

- Trẻ con … chống gậy lòng ấm ức

- Tự sự kết hợp biểu cảm

* Lũ trẻ con hàng xóm cướp tranh chạy→cảnh đời đói khổ xót xa.

hợp các loại văn bản nào?

( học sinh lần lượt trả lời )

*Học sinh đọc khổ 3 :( 8 câu

tiếp)

- Đọc với giọng bi thương ai

ốn

- Tác giả trong khổ này đã kết

hợp các kiểu văn bản nào ?

- Nỗi khổ của nhà thơ ở đây

lại tăng thêm mấy phần? Vì sao?

- Em hiểu cơn loạn là như

thế nào?

- Cách kể, tả ở khổ này có gì

giống, khác với 2 khổ trên Dụng

ý của tác giả cĩ đạt được khơng?

→ Như vậy, ở 2 khổ trên chỉ

cĩ giĩ mạnh thổi nhà tốc mái và

trẻ con cướp tranh chạy Tác giả

cũng khổ rồi, ấm uất lắm rồi

Vậy mà ở khổ này trời lại mưa,

mưa dai dẳng, chẳng dứt, nhà lại

dột lung tung khác chi ngồi trới

Chăn mền cũ bị mấy đứa con

đạp lung tung, rách nát Ơng trằn

trọc khơng ngủ được vì nhiều nỗi

khổ tập kích cùng một lúc, đồng

thời ơng cịn lo cho đất nước lúc

li loạn

*Học sinh đọc khổ cuối

cùng (giọng hân hoan phấn

chấn)

- Khổ cuối này cĩ gì khác so

với 3 khổ trên?

- Tác giả sử dụng phương

thức biểu đạt nào?

- Mơ ước của Đỗ Phủ cĩ

người cho rằng thật viển vơng

Em cĩ tán thành ý kiến đĩ

khơng?

- Qua ước mơ của Đỗ Phủ em

hiểu gì về con người ơng?

*Người đời thường ca ngợi

Đỗ Phủ là Thi Thánh ( vị thánh

làm thơ) Em hiểu đĩ là Đỗ Phủ

làm thơ siêu việt, khác thường

như thần thánh, hay là ơng cĩ

tấm lịng như bậc thánh nhân?

(Ý kiến 2)

- Phân tích những nét đặc sắc về

nghệ thuật của bài thơ?

-Đọc và thảo luận khổ ba

Đọc và thảo luận khổ cuối

3 Khổ thứ ba : (8 câu kế)

“ giây lát… sao cho trĩt?”

Miêu tả kết hợp với biểu cảm

*Nhà dột nhà thơ khơng ngủ được → Nỗi khổ dồn dập tập kích nhà thơ

*Sơ kết: Ba phần trên đã lột tả được

cảnh đời khổ cực của nhà thơ, đồng thời cũng khái quát về hiện thực cuộc sống của người nghèo khổ.

- Giá trị nhân đạo của bài thơ

4 Khổ cuối : (5 câu cuối)

“Ước … cũng được”

Biểu cảm trực tiếp

* Thấm thía sâu sắc nỗi khổ của người nghèo

* Mơ ước về ngơi nhà rộng vững chắc muơn ngàn gian cĩ thể che mắng, che mưa cho tất cả mọi người

→ Ước mơ cao cả chứa chan lịng vị tha

và tinh thần nhân đạo của nhà thơ

2.Nghệ thuật:

- Viết theo bút pháp hiện thực, tái hiện lại

- Hoạt động 4: Ý nghỉa văn

bản:

*Qua bài học này em rút ra được

điều gì?

*Em có nhận xét gì về nghệ

thuật của bài thơ?

Hoạt động 4: Luyện tập

Hoạt động 06:Hướng dẫn tự

học:

- Trình bày cảm nghĩ về tấm

lòng của nhà thơ đối với

những người nghèo khổ

- Đọc trước hai bài thơ: “ Rằm

tháng giêng” và “Cảnh khuya”

Và soạn theo yêu cầu của GV

-Thảo luận tổng kết bài

-Thực hành luyện tập

-Thực hiện theo yêu cầu của Giáo Viên

những chi tiết, các sự việc nối tiếp, từ đó khắc họa bức tranh về cảnh ngộ những người nghèo khổ

- Sử dụng kết hợp các yếu tố tự sự, miêu

tả và biểu cảm

III.Ý nghỉa văn bản:

1.Nội dung:

Lòng nhân ái vẫn tồn tại ngay cả khi con người phải sống trong hoàn cảnh nghèo khổ cùng cực

2.Nghệ thuật:

- Viết theo bút pháp hiện thực.

- Sử dụng kết hợp các yếu tố tự sự, miêu

tả và biểu cảm

IV Luyện tập

+Bài tập 1:HS thực hành ttheo nhóm +Bài tập 2:HS dùng tối đa hai câu để nêu

ý chính của đoạn văn

Hướng dẫn tự học:

+Em hãy nêu vài nét về tác giả Đỗ Phủ? +Phân tích tóm tắt bốn khổ thơ?

+Nhận xét về nội dung và nghệ thuật của bài thơ:

+Học thuộc bài thơ và xen lại phần phân tích

TIẾT:42

KIỂM TRA VĂN

I.Mục tiêu:

- Đánh giá kiến thức ở phần văn học trung đại, văn học nước ngoài, văn học dân

gian và văn bnả nhật dụng

- Rèn luyện kĩ năng làm bài, khả năng thâu tóm kiến thức trong một giai đoạn và

biết so sánh cá tác phẩm về thể loại, giá trị nội dung, nghệ thuật

II Kiến thức chuẩn:

1 Kiến thức:

- Đánh giá kiến thức ở phần văn học trung đại, văn học nước ngoài, văn học dân

gian và văn bnả nhật dụng

2 Kĩ năng:

- Rèn luyện kĩ năng làm bài, khả năng thâu tóm kiến thức trong một giai đoạn và biết so sánh cá tác phẩm về thể loại, giá trị nội dung, nghệ thuật

- Ổn định tổ chức:

- Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị cho tiết kiểm tra của HS.

- giới thiệu bài: Qua tiết kiểm tra nhằm đánh giá kiến thức văn học của chúng ta từ đầu năm học đến nay

III.Hướng dẫn – thực hiện:

HOẠT ĐỘNG 1:Khởi động

-Chuẩn bị các học cụ cho tiết kiểm tra

Hoạt động 2:Hình thành kiến thức

- Ghi đề

1.Câu 1: ( 2 điểm)

a.;Điền từ thích hợp vào chỗ trống trong đoạn văn sau : ( 1 điểm)

Ca dao, dân ca là những khái niệm tương đương, chỉ các thể loại trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sông nội tâm của con người.Hiện nay người ta có thể phân biệt hai khái niệm dân ca và ca dao.Dân ca là những (1)… kết hợp lời và nhạc Ca dao (2)… của dân ca

b Nối cột A với cột B sao cho hợp lý.( 1 điểm)

A Tên văn bản B Tên tác giả

1 Những câu hát than thân

2 Sông núi nước Nam

3 Phò giá về kinh

4 Bài ca Côn Sơn

a.Tác giả dân gian b.Lí Thường Kiệt c.Nguyễn Trãi d.Nguyễn Khuyến e.Trần Quang Khải

Câu 2 Viết một đoạn văn biểu cảm trình bày những cảm nhận của em khi học

xong bài

“Sông núi nước Nam ”?( 3 điểm)

Câu 3.Chép thuộc lòng bài thơ “Bánh trôi nước ’’? Phân tích những giá trị nội

dung và nghệ thuật đặc sắc của bài thơ? ( 5 điểm)

I.Mục tiêu :

- Nắm được khái niệm từ đồng âm

- Có ý thức lựa chọn từ đồng âm khi nói và viết

II Kiến thức chuẩn:

1 Kiến thức:

- Khái niệm từ đồng âm

- Việc sử dụng từ đồng âm.

2 Kĩ năng:

- Nhận biết từ đồng âm trong văn bản; phân biệt từ đồng âm với từ nhiều nghĩa

- Đặt câu phân biệt từ đồng âm.

- Nhận biết hiện tượng chơi chữ bằng từ đồng âm

III.Hướng dẫn – thực hiện:

- HOẠT ĐỘNG 1:Khởi động

- Ổn định tổ chức:

- Kiểm tra bài cũ :

- Thế nào là từ trái nghĩa ? cho ví dụ?

- Sử dụng từ trái nghĩa nhằm mục đích gì?

-Giới thiệu : Nếu như các em được học về

từ đồng nghĩa là từ cĩ nghĩa giống nhau

hoặc gần giống nhau thì hơm nay các em sẽ

được biết thêm 1 loại từ, nghĩa của nĩ khác

xa nhưng lại phát âm giống nhau Vậy nĩ là

loại từ gì? Nhờ đâu mà ta lại cĩ thê xác định

được nghĩa của nĩ? Bài học hơm nay sẽ

giúp các em giải đáp được những thắc mắc

đĩ

Hoạt động 2:Hình thành kiến thức

Giáo viên ghi ví dụ lên bảng

VD1: Con ngựa đang đứng bỗng lồng lên

VD2 : Mua được con chim bạn tơi nhốt

ngay vào lồng

-Nghĩa của từ lồng trong 2 ví dụ trên cĩ

giống nhau khơng? Em hãy giải thích nghĩa

của 2 ừ trên

+ Lồng 1 : Đơng từ

+ Lồng 2 : Danh từ (Cái chuồng nhỏ

đan bằng tre, nứa dùng để nhốt chim.)

- Ngồi từ lồng em cịn biết từ nào nữa

khơng?

+ đường : ăn

+ đường : đi

- Em cĩ nhận xét gì về cách phát âm và

nghĩa của những từ trên (phát âm giống

nhau và nghĩa khác nhau) →Từ đồng âm.

Mời 1 em đọc phần ghi nhớ

-Tìm hiểu cách sử dụng từ đồng âm

- Nhờ đâu mà em phân biệt được nghĩa

của các từ lồng trong 2 câu trên? (ngữ cảnh)

- Câu “đem cá về kho” nếu tách khỏi

ngữ cảnh cĩ thể hiểu thành mấy nghĩa? (2

nghĩa :đem cá về kho (ăn); đem về cất trữ

trong kho)

-Lắng nghe

-Các nhĩm thảo luận hai ví

dụ trên bảng

-Rút ra nhận xét

-Củng cố lại bằng ghi nhớ

Thảo luận các tình huống trong SGK, cho ý kiến về

sử dụng từ đồng âm

-Khởi động

Hình thành kiến thức

I Thế nào là từ đồng âm

Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, khơng likên quan gì nha

II Sử dụng từ đồng âm :

Hiện tượng đồng âm cĩ thẻ gây hiểu sai hoặc hiểu nước đơi.Do đĩ, trong giao tiếp cần chú ý đế ngữ cảnhđể hiểu đứng nghĩa của từ và dùng từ đồng âm cho đúng

- Em hãy thêm vào câu này 1 vài từ để

câu trở thành đơn nghĩa

+ Đem cá về kho tiêu

+ Đem cá về kho đông lạnh

* Như vậy, để tránh đồng âm gây ra,

cần phải chú ý điều gì khi giao tiếp

- Mời 1 em nhắc lại phần ghi nhớ

Hoạt động 3: Luyện tập

Bài tập 1 : Tìm từ đồng âm

Thu 1: mùa thuTranh 1: cỏ tranh

Thu 2 : Thu tiền Tranh 2 : tranh giành

Cao 1: cao thấp Tranh 3: đàn tranh

Cao 2 : cao hổ cốt Sang 1 : sang trang

Ba 1: số 3 Sang 2 : sang đò

Ba 2 : ba mẹ

Nam1: nam nhi

Nam 2: người nước Nam

Bài tập 2 : đặt câu :

- Hai anh em ngồi vào bàn bạc mãi mới ra

một vấn đề

- Con sâu lẩn sâu vào bụi rậm

- Năm nay, năm anh em đều phát tài cả

Bài tập 3 :

Anh chàng trong câu chuyện đã sử dụng

biện pháp dùng từ đồng âm để không trả lại

cái vạc cho người hàng xóm (vạc đông)

Nếu là viên quan sử kiện, em đặt lại hoàn

cảnh giao tiếp ban đầu của anh chàng và

người hàng xóm : mượn vạc để làm gì?

Hoạt động 04:Hướng dẫn tự học:

-Tìm một số bài ca dao trong đó có sử dụng

tù đồng âm để chơi chữ và nêu giá trị mà

các từ đồng âm đó mang lại cho văn bản

- Tự suy nghĩ và tìm hiểu thế nào là thuật

ngữ, chuẩn bị theo yêc cầu để tuần sau học

bài “Thuật ngữ”

-Các nhóm thực hành bài tập

Thực hiện theo yêu cầu của Giáo Viên

II Luyện tập

Hướng dẫn tự học:

-Đọc lại ghi nhớ

- thục hành thêtm các bài tập ở sbtnv7t1

Tiết:44

CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ MIÊU TẢ TRONG VĂN BIỂU CẢM

I Mục tiêu : Giúp học sinh

-Hiểu vai trị của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm

- Biết vận dụng hững kiến thức đã học về văn biểu cảm vào đọc – hiểu và tạo lập

một văn bản biểu cảm

II Kiến thức chuẩn:

1 Kiến thức:

- Vai trị của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm

- Sự kết hợp các yếu tố biểu cảm, tự sự, miêu tả trong văn bản biểu cảm

2 Kĩ năng:

- Nhận ra tác dụng của các yếu tố miêu tả và tự sự trong một văn bản biểu cảm.

- Sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả, tự sự trong làm văn biểu cảm

III.Hướng dẫn – thực hiện:

HỌAT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG BÀI GHI

HOẠT ĐỘNG 1:Khởi động

- Ổn định tổ chức:

- Kiểm tra bài cũ :

-Thế nào là văn miêu tả, cho một

đoạn văn miêu ta để minh hoạ?

-Thế nào là văn tự sự, cho một

đoạn văn tự sự để minh hoạ ?

- Giới thiệu : Trong các tiết trước, các em đã

được luyện tập cách làm văn biểu cảm, đánh

giá, các dạng lập ý, luyện nĩi về văn biểu

cảm, đánh giá đối với sự việc, con người

Nhưng để làm tốt văn biểu cảm, đánh giá

chúng ta cần phải lưu ý điều gì? Đĩ chính là

vai trị của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn

biểu cảm, đánh giá Vậy tự sự cĩ vai rị như

thế nào chúng ta cùng tìm hiểu qua tiết học

hơm nay

Hoạt động 2:Hình thành kiến thức

- Cho học sinh đọc lại bài thơ: Nhà

tranh bị giĩ Thu phá

- Nhắc lại bố cục của bài thơ ?

( bố cục gồm 4 phần ứng với 4

đoạn)

- Hãy chỉ ra những yếu tố tự sự và

-Lắng nghe

-Các nhĩm đọc lại bài thơ -Nhắc lại bố cục bài thơ

Khởi động

-Hình thành kiến thức

I Tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm.

1 Văn bản 1 :

Bài ca Nhà tranh bị giĩ Thu phá

( Ghi theo bảng)

2 Văn bản 2 : Bố tơi

miêu tả có trong từng đoạn và nói rõ ý

nghĩa của chúng

+ Đoạn 1 : tự sự ( 2 dòng đầu )

Miêu tả ( 3 dòng sau)

Tạo bối cảnh chung

+ Đoạn 2 : Tự sự kết hợp với biểu

cảm

→ Uất ức vì già yếu

+ Đoạn 3 : Tự sự kết hợp với miêu

tả ( 6 câu đầu)

→ Biểu cảm ( 2 câu sau)

Nỗi khổ nhiều bề của nhà thơ

+ Đoạn 4 : Biểu cảm trực tiếp

→ Tình cảm cao thượng, vị

tha

- Như vậy để biểu lộ hoàn cảnh của

mình tác giả dùng phương thức biểu

đạt gì? (tự sự, miêu tả)

- Yếu tố tự sự, miêu tả được sử

dụng trong bài thơ có tác dụng gì?

→ Từ kể và miêu tả nhà thơ

bộc bạch nỗi niềm của mình, nỗi

thống khổ khi nhà tranh bị gió thu

phá nát.

- học sinh đọc đoạn văn trong sgk

- Em hãy chỉ ra các yếu tố tự sự và

miêu tả trong đoạn văn trên và cảm

nghĩ của tác giả?

- “ Những ngón chân … xoa bóp

khỏi” → Miêu tả

- “ bố đi chân đất … Bố đi xa lắm”

 Tự sự

- “ Bố ơi ! … thành bệnh”

→Cảm nghĩ

- Nếu không có các yếu tố miêu tả,

tự sự thì yếu tố biểu cảm có thể bộc lộ

được hay không ? ( không)

- Đoạn văn trên miêu tả, tự sự trong

niềm hồi tưởng Hãy cho biết tình

cảm đã chi phối tự sự và miêu tả như

thế nào?

→ Tự sự và miêu tả nhằm khơi gợi

tình cảm, cảm xúc, do tình cảm cảm

xúc chi phối

-HS củng cố lại bằng ghi nhớ

Hoạt động 3: Luyện tập

-Hướng dẫn HS thực hành bài tập 1 ở

lớp

-Bài tập 2 thực hành ở nhà

-Các nhóm thực hành luyện tập theo hướng dẫn của GV

“ Những ngón chân…xoa bóp khỏi”  miêu tả

“ Bố đi chân đất … bố đi xa lắm”

→ tự sự

Bố ơi … thành bệnh → cảm nghĩ

Miêu tả, tự sự →gợi cảm xúc

* Hình thành khái niệm:

- Các yếu tố miêu tả, tự sự trong

bài văn biểu cảm được sử dụng kết hợp ở những mức độ khác nhau

- Vai trò của tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm : tự sự, miêu tả khơi gợi về đối tượng biểu cảm và gửi gấm cảm xúc, do cảm xúc chi phối, chứ không nhằm mục đích kể, tả đầy đủ sự việc, phong cảnh

II Luyện tập:

Bài tập 1 : Kể lại bài thơ: Bài ca

nhà tranh bị gió thu phá bằng văn xuôi biểu cảm

(học sinh làm nói lên trước lớp)

-Bài tập 2 :

Hoạt động 06:Hướng dẫn tự học:

Trên cơ sở một văn bản có sử dụng

yếu tố tự sự bằng bài văn xuôi biểu

cảm

-Thực hiện theo yêu cầu của Giáo Viên

Các nhóm viết lại đoạn văn trong SGK thành moat bài văn biểu cảm, hai tiết luyện tập trong tuần sẽ chữa bài nầy

III.Hướng dẫn tự học:

- Xem lại phần khái niệm

- Làm bài tập số 2 về nhà

Xem trước bài “ Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học”.

Duyệt của tổ trưởng Ngày 16/10/2010

Lê lĩnh Nam