GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11 HỌC KỲ I

- Lời nói cá nhân là thực tế sinh động, hiện thực hoánhững yếu tố chung, những quy tắc và phơng thứcchung của ngôn ngữ.. IV.Luyện tập: Bài 1/35: - Trong câu thơ của Nguyễn Du, nách chỉ g

Từ ngôn ngữ chung đến ngôn ngữ cá nhân ( tiếp theo)Ngày soạn:

D.TiÕn tr×nh gi¶ng d¹y:

2

- Lời nói cá nhân là thực tế sinh động, hiện thực hoá

những yếu tố chung, những quy tắc và phơng thứcchung của ngôn ngữ

IV.Luyện tập:

Bài 1/35:

- Trong câu thơ của Nguyễn Du, nách chỉ góc tờng.Nguyễn

Du đã chuyển nghĩa cho từ nách từ nghĩa chỉ vị trí trên cơthể con ngời sang nghĩa chỉ vị trí giao nhau giữa hai bức t-ờng tạo nên một góc

- Đây là nghĩa chuyển, chỉ có trong lời thơ của Nguyễn Du,nhng nó đợc tạo ra theo phơng thức chuyển nghĩa chung của

3

tiếng Việt- phơng thức ẩn dụ( tức dựa vào quan hệ tơng đồnggiữa hai đối tợng đợc gọi tên)

Bài tập 2/36:

- Câu thơ trong bài Tự tình của Hồ Xuân Hơng:

Từ Xuân có 2 nghĩa:

+ Nghĩa gốc:Chỉ mùa xuân của thiên nhiên

+Nghĩa chuyển: Tuổi xuân, tuổi trẻ ( đầy khát vọng)

- Câu thơ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du:

Cành xuân đã bẻ cho ngời chuyên tay

+ Cành xuân: Chỉ cành cây non tơ, xanh tơi, đầy sức sống+ Cành xuân chỉ ngời con gái cha lấy chồng

4

- Câu thơ trong bài Khóc Dơng Khuê của Nguyễn Khuyến:

Chén quỳnh tơng ăm ắp bầu xuân

+ Bầu xuân: bầu rợu tràn đầy hơng xuân +Bầu xuân: bầu tâm sự đầy ắp khát vọng của tuổi trẻ(Lúc đócả hai ngời mới đỗ đạt, ra làm quan, còn trẻ tuổi, nhiều hoàibão)

-Câu thơ của Hồ Chí Minh:

+ Nghĩa gốc: Chỉ mùa xuân của thiên nhiên + Nghĩa chuyển :sức sống dạt dào cờng tráng của đất nớc.Tất cả đều đợc nói theo phong cách ngôn ngữ nghệ thuật nênnghĩa cần cảm thụ đối với từ “ xuân” ở các câu thơ trên phải

5

chuyển nghĩa.

Bài tập 3/36:

- Cùng là mặt trời trong ngôn ngữ chung, nhng mặt trời

dùng với nghĩa gốc(chỉ một thiên thể ttong vũ trụ), nhngdùng theo phép nhân hoá nên có thể

xuống biển (hoạt động nh ngời).

- Trong câu thơ Tố Hữu , mặt trời chỉ lí tởng cách mạng -Trong câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm, từ mặt trời

đầu dùng với nghĩa gốc, từ mặt trời thứ hai dùng với nghĩa

ẩn dụ, chỉ đứa con của ngời mẹ, đứa con là hạnh phúc, niềmtin, mang lại ánh sáng cho cuộc đời

6

ngời mẹ.

Bài 4/36:

- Trong các câu a, b và c, có ba từ do cá nhân tạo ra, tr ớc đócha có trong ngôn ngữ chung của xã hội.Chúng đợc tạo ratrên cơ sở của một tiếng đã có sẵn cùng với quy tắc chung,hoặc chỉ dựa vào quy tắc (mô hình, kiểu) cấu tạo chung

- Trong câu a, từ mọn đợc với nghĩa “ nhỏ đến mức không

đáng kể” ( nh trong từ ghép:nhỏ mọn)

- Những quy tắc chung nh sau:

+ Quy tắc tạo từ láy hai tiếng lặp lại phụ ấm đầu(âm m) + Trong hai tiếng, tiếng gốc(mọn) đặt trớc, tiếng láy đặt sau.

7

Củng cố-dặn dò: +Tiếng láy lặp lại âm đầu, nhng đổi thành vần ăn.

Từ (mọn) có nghĩa là nhỏ nhặt không đấng kể

- Làm bài tập 4/ 36

- Soạn bài thơ : Bài ca ngất ngởng( Nguyễn C.Trứ)

Giảng văn: Bài ca ngất ngởng

A.Mục tiêu cần đạt:

1.Về kiến thức: Hiểu đợc phong cách sống của Nguyễn Công Trứ với tính cách một nha thơ

hiểu đợc vì sao co thể coi đó là sự thể hiện bản lĩnh cá nhân mang ý nghĩa tích cực

2 Về giáo dục: Hiểu đúng nghĩa của khái niệm “ ngất ngởng” để không nhầm với lối

Sống lập dị của một số ngời hiện đại

3 Về kĩ năng: Nắm đợc những tri thức về thể hát nói là thể thơ dân tộc bắt đầu phổ biến rộng

Gv yêu cầu HS đọc Kết quả

H: Tiêu dẫn cho ta biết điều gì

Vui, dứt khoát, dõng dạc

H:Trong bài thơ từ “ ngất

+ Câu 1 – câu 6: Làm quan

+ Câu 7- câu 19: Từ giã chốn quan trờng

II.Đọc- hiểu chi tiết:

- Nhan đề: “ Ngất ngởng” chủ đề bài thơ( 4 lần)  Bộ lộ 1

t thế, 1 thái độ, tinh thần vợt lên trên thế tục

1 Sáu câu đầu:

11

- C©u 1: Vai trß quan träng cña kÎ sÜ:

+ Lµm trai phai tung hoµnh ngang däc lËp nghiÖp lín

- LËp c«ng danh:Kh«ng chØ lµ vinh mµ cßn lµ tr¸ch

12

Nợ tang bồng vay trả, trả vay

Chí làm trai am bắc đông tây

Cho phỉ sức vẫy vùng trong

bốn biển

H:ông đã đạt đợc những danh

vị nào trong xã hội để chứng

minh cho tài trí cuả mình?

- Khẳng định tài năng lỗi lạc, danh vị xã hội nguyện đem tài năng để giúp dân, giúp nớc, cứu đời  ý thức tự hào về những gì mình đã đạt đợc

13

H: Bình luận “ Tay ngất

-Hình ảnh cỡi bò, đeo mo:

+ Tay kiếm cung- dạng từ bi + Đi chùa- gót theo sau + Bụt nực cời  Phong cách sống trái ngợc hẳn với cuộcsống bình thờng.Đó là cách sống phóng khoáng khác đời

- Ông là ngời không quan ttâm đến chuyện đợc mất, khôngbận đến chuyện khen- chê

 Một nhân cách , một tài năng, 1 bản lĩnh cứng cỏi

-Sống trái ngợc nh vậy, nhng ông vẫn giữ trọn đạo vua tôi,giúp đời, giúp dân

14

sống của tác giả ?

H:ông quan niệm nh thế nào

về cái đợc mất ?

H: Sống nh vậy phải chăng

ông đã quay lại với đời ?

H: Câu kết bài ca có ý nghĩa gì

?

-Câu kết khẳng định sự khác đời, đơng đầu với thế lực xãhội ý thức về cái tôi mạnh mẽ

15

GV: 100 năm sau, cũng theodòng văn học “ngất ngởng”,Xuân Diệu đã viết :

Ta là một, là riêng, là tất cả Không có ai bạn bè nổi cùng ta

(Hi Mã Lạp Sơn)

16

Gi¶ng v¨n: Bµi ca ng¾n ®i trªn b·i c¸t

(Sa hµnh ®o¶n ca ) - Cao B¸

2.Về kĩ năng: Hiểu đợc mối quan hệ giữa nội dung và hình thức nghệ thuật của bài thơ về nhịp

điệu, hình ảnh.Các yếu tố này có đặc điểm riêng cho việc chuyển tải nội dung

B.Phơng tiện giảng dạy:

2.Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Đọc thuộc lòng Bài ca ngất ngởng , nêu giá trị nghệ thuật và nội dung của bài thơ ?

3.Bài mới:

18

Hoạt động của thầy và

- Có tài viết chữ Hán nhanh, đẹp

H Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh

2.Bài thơ:

- Bài thơ đợc làm trong những lần Cao Bá Quát đi thi

19

H: Bố cục của bài thơ? Nội dung

của mỗi phần nói gì ?

hội.Trên đờng vào kinh đô Huế qua các tỉnh miềnTrung đầy cát trắng (Quảng Bình, Quảng Trị).Ông đãviết bài thơ này

3.Thể hành:

- Thể hành ( một thể thơ Trung Quốc) , có tính chất tự

do, phóng khoáng, không gò bó về số câu, độ dài củaniêm luật B,T

GV: Vậy tác giả đã xây dung bãi

cát

dài nh thế nào ? Đằng sau hình tợng

ấy, là tâm trạng , t tửơng gì của Cao

trạng chán ghét trớc phờng danh lợi

+ Đoạn còn lại: Đờng cùng của kẻ sĩ và tâm trạng bi

+ Muôn lớp

+ Sóng muôn đợt  Hình ảnh có thực gợi ý cho tác giả sáng tác bài thơ, khó xác định phơng hớng.

21

- Ngời đi trên cát:

+ Bớc đi trầy trật, khó khăn + Tất cả đi không hết hời gian + Mệt mỏi chán ngán

+ Cô đơn , lẻ loi  Thể hiện nỗi chán ngán của tác giả vì tự thân mình phải hành hạ thân xác của

22

đi trên cát ?

H: Hình ảnh con đờng đi tên cát

t-ợng trng cho điều gì ?

Gv đọc lai 6 câu thơ tiếp:

H: Đây là lời của ai? Nói những

mình theo đuổi công danh.

 Bớc đi bãi cát dài , tợng trng cho con đờng công danh chán ghét, con đờng của kẻ sĩ , con đờng mù mịt.

2 Sáu câu tiếp:

- Đây là lời của ngời đi đờng( NVTT) + Xa nay

+ Ngời say vô số

+ Ngời tỉnh ít ngời  Nhận định mang tính khái quát

về những kẻ tham lam lợi đều phải chạy ngợc, chạy xuôi.

23

gì ?

H: Triết lí của 6 câu thơ tiếp là gì ?

GV bình: Ông là kẻ cô đơn không

có ngời đồng hành.Sự thật ấy càng

làm ngời đi đờng cay đắng

H: Tác giả bày tỏ thái độ gì về chế

- Danh lợi cung là thứ rợu để làm say ngời

 Cần phải thoát ra khỏi những cơn say danh lợi vô nghĩa.

- Tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử của con đờngcông danh theo lối cũ

độ khoa cử thời Cao Bá Quát ?

Gv yêu cầu HS đọc Ghi nhớ SGK/42

H: Em hãy nêu giá trị nghệ thuật

và nội dung của bài thơ ?

Củng cố :

H: Qua bài thơ này, em có thử lígiải tại sao ? Cao Bá Quát chốnglại

nhà Nguyễn ?

GV giải thích:

26

- Bị đầy đi công cán ở Xin -ga-po,

về lại bị thải hồi Chống lại triều

đình nhà Nguyễn

- Luyện tập thanh Quan tác động

Soạn :Bài Luyện tập thao tác lập luận phân tích

Tập làm văn: Luyện tập thao tác lập luận phân tích

27

1.Về kiến thức: Củng cố và nâng cao kiến thức lập luận phân tích

2.Về kĩ năng: Viết đợc lập luận phân tích một vấn đề xã hội hoặc văn học.

B.Phơng tiện thực hiện:

SGK,SHS Ngữ văn 11+ Giáo án

C.Phơng pháp giảng dạy:

28

-Thảo luận nhóm, nêu vấn đề, thuyết trình, liên hệ, so sánh, giải thích, phân tích… D.Tiến trình bài giảng:

a Những biểu hiện và tác hại của thái độ tự ti:

- Giải thích khái niệm: Tự ti là tự đánh giá thấp mình nên

thiếu tự tin.Tự ti hoàn toàn khác với khiêm tốn

- Những biểu hiện của thái độ tự ti:

29

- Tác hại của tự ti:

b Những biểu hiện và tác hại của tự phụ:

+ Luôn đề cao quá mức bản thân

Câu 2:

Phân tích hình ảnh của sĩ tử

và quan trờng qua hai câu

thơ sau:

Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ

ậm oẹ quan trờng miệng

thét loa

- Cần phải biết đánh giá đúng bản thân để phát huy đợc hếtnhững những điểm mạnh , cũng nh có thể khắc phục đợcnhững điểm yếu

Bài 2 ( 43):

- Nghệ thuật sử dụng từ ngữ giầu hình tợng và cảm

xúc qua các từ : lôi thôi, ậm oẹ.

Củng cố- Dặn dò:

+ Với các ý triển khai nh trên, có thể chọn viết đoạn văn lậpluận phân tích theo kiểu tổng- phân- hợp

- Giới thiệu 2 câu thơ và định hớng phân tích

+ Triển khai phân tích cụ thể nghệ thuật sử dụng từ ngữ, phép

đối, đảo ngữ

- Nêu cảm nghĩ về cách thi cử dới chế độ phong kiến

- Đọc thêm 2 bài SGK/ 44

- Soạn bài : Lẽ ghét thơng( Nguyễn Đình Chiểu)

Giảng văn : Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

32

(Nguyễn Đình Chiểu)Ngày soạn: 25/9

Ngày giảng: 27/9

Tiết thứ : 21-22-23

Tuần thứ: 5

A.Mục tiêu cần đạt:

1.Về kiến thức: Bài tế là một tiếng khóc cao cả, khóc cho các nghĩa sĩ hi sinh và cũng là

Khóc cho Tổ quốc đau thơng

- Bài tế xây dựng lên một hình tợng nghệ thụât hiếm có về ngời nông dân quân tơng ứng với phẩm chất của họ

33

2 Về kĩ năng: Sự kết hợp tài tình giữa tình+ hiện thực giọng bi tráng tạo nên giá trị sử thi 3.Giáo dục:Tinh thần yêu nớc cho học sinh, học tập phấn đấu noi theo tấm gơng những nghĩa

2.KiÓm tra bµi cò:

C©u hái: H·y nªu nh÷ng quan niÖm “ GhÐt” vµ “ Th¬ng” cña «ng Qu¸n trong “ LÏ ghÐt

th-¬ng” ?

3.Bµi míi:

35

H: ở con ngời Đồ Chiểu có

những yếu tố nào đáng quý ?

 Cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu là tấm gơng sáng về đạo

- Một nhà nho, nhà thơ viết văn để tuyên truyền đạo đức và

là lá cờ đầu trong nền văn học yêu nớc chống ngoại xâm thời thuộc Pháp

II.Nội dung thơ văn:

1.Giai đoạn trớc khi thực dân Pháp xâm lợc:

- Đề cao , ca ngợi đạo lý làm ngời trong việc sống đời ờng

2.Giai đoạn sau khi thực dân Pháp:

- Căm hờn tố cáo tội ác của giặc xâm lợc và lên án bọn tay

37

Vân Tiên.Ca ngợi nhân nghĩa.

H: Nghệ thụât thơ văn của

Nguyễn Đình Chiểu ?

sai

- Vạch mặt bọn ngời phản bội quê hơng

- Ca ngợi những ngời yêu nớc, chiến đấu hi sinh vì đất nớc

III.Nghệ thuật:

- Ngôn ngữ và hình tợng của NĐC mang đậm sắc tháiMiền Nam :Nhân vật trọng tình nghĩa khing tài dứt khoát

đến nóng nẩy, nhng lại rất sâu nặng, ân tình

- Là để giáo dục đạo đức, nhng lại có sức rung động củacảm xúc Tính chất đạo đức trữ tình

 Cuộc đời NĐC là tấm gơng sáng chói về phẩm chất con

38

3 Bè côc:

39

H: Bố cục mấy phần?

GV hớng dẫn HS đọc diễn cảm

- Lung khởi: Giọng hốt hoảng.

- Lung khởi( 2 câu đầu): Lời than của tác giả và ghi nhận

công lao to lớn của ngời nghĩa sĩ đã hi sinh vì nghĩa lớn

- Thích thực( câu 3 – câu 15): Ca ngợi lòng yêu nớc căm

thù giặc, tinh thần quyết tâm chiến đấu

- Ai vãn: ( Câu 16- câu 23): Lòng biết ơn sâu sắc và tiếng

khóc tiếc thơng của nhândân nghĩa binh đã hi sinh

- Kết ( câu 24 đến hết ):Tấm lòng của tác giả đối với gia

đình của ngời nghĩa binh

II.Đọc –hiểu văn bản:

1.Lung khởi:

-.Hoàn cảnh hi sinh, quan niệm sống của ngời nghĩa sĩ:

40

-Thích thực: tha thiết, trừu

(Hoảng loạn) ( Thấu hiểu) + 10 năm   1 trận đánh Tây( Lam lũ, vất vả ) (Hi sinh)

 Quan niệm sống, chết cao đẹp “ chết vinh còn hơn sống nhục”Tấm lòng yêu nớc tha thiết.

2.Thích thực:

41

- Hồi hộp lo âu cho vận mệnh của đất nớc

- Đau xót khi đất nớc bị gặc xâm lợc quyết không tha chohọ

- Điều kiện chiến đấu:

+ Dụng cụ đơn giản thô sơ, dùng trong sinh hoạt hàngngày và trong lao động sản xuất:

42

chí của Chính Hữu:

GVgợi: Ngời lính xa: áo bào,

thắt đai vàng đeo kiếm

- Nguyễn Huệ: Anh hùng áo vải

+ Tự nguyện tham gia, không đợi 1 sự ép buộc nào+ Hăng hái sôi nổi mạnh nh vũ bão làm cho giặc thất điênbát đảo

+ Sử dụng động từ hành động mức độ cao đánh Đốt, chém, đạp, lớt, chém…

+ Dùng từ chéo làm tăng thêm sự sôi nổi mãnh liệt

 Đâm ngang- chém ngợc

 Hè trớc- ó sau

43

H: Tinh thần chiến đấu ?

Liên hệ: Thơ Tố Hữu viết:

Những đòng chí đầu bịt lỗ châu

mai

Băng mình qua luỹ thép gai

ào ào vũ bão

3.Ai vãn:

- Tác giả vô cùng trớc sự hi sinh của nghĩa binh

+ Sự hi sinh thiêng liêng của ngời anh hùng vô danh

+ Sự hi sinh đó thể hiện 1 nỗi buồn tràn ngập không gian

- Nghệ thuật:

Nhân hoá “ cỏ cây…  Bức tranh bi thiết(đau thơng)”

44

thế chiến đấu nh vậy ?

H:Mục đích của sự hi sinh ?

Tố Hữu – Hãy nhớ lấy lời tôi:

Có những phát làm nên lịch sử

Có cái chết hoá thành bất tử.

+ Tác giả ca ngợi động cơ, mục đích chiến đấu và quanniệm sống chết của nghĩa binh

-Mục đích:

+ Bảo vệ + Tấc đất ơn chúa  Đạo lí cao đẹp của ngời ngời nghĩabinh và là truyền thống của dân tộc

- Quan niệm: “ Chết vinh còn hơn sống nhục”

+ “ Sống làm chi”

+ “ Thà thác… ”  Ca ngợi khâm phục lẽ sống cao đẹp

 Tác giả thông cảm với nỗi đau của gia đình nghĩa binh

45

H: Quan niệm sống chết của họ?

 Ca ngợi công đức của các nghĩa quân: Ngòi bút trữ tình khơi sâu vào tâm trạng những ngời còn sống:ái ngại mà

46

(1) Cực tả nỗi bi thơng của gia

không bi quan , buồn đau mà không ấp ủ niềm vui, niềm

tự hào về ngời đã khuất.

47

cảm xúc tâm trạng nh thế nào ở

ngời

còn sống ?

GV bình giảng:

Cái bi- cái hùng

GV yêu cầu HS đọc Ghi nhớ/

-Dựng lên 1 tợng đài nghệ thuật sừng sững về ngời nghĩanông dân tơng xứng với phẩm chất vốn có của họ

* Đọc bài tập 1/65

* Bài tập 2/65

* Giờ sau trả bài số 1 ( Bài số 2 làm ở nhà)

48

H: Gi¸ trÞ nghÖ thuËt vµ néidung cña t¸c phÈm ?

49

Cñng cè-DÆn dß: 

Thùc hµnh vÒ thµnh ng÷ vµ, ®iÓn cèTiÕng ViÖt

A.Mục tiêu cần đạt:

1.Về kiến thức : Nâng cao hiểu biết về thành ngữ, về tác dụng biểu đạt của chúng

2.Về giáo dục thẩm mỹ: Cảm nhận đợc giá trị của thành ngữ và điển cố

3.Về kĩ năng; Biết cách sử dụng thành ngữ và điển cố trong trờng hợp cần thiết

B.Phơng tiện thực hiện:

Sách học sinh, Sách giáo viên Ngữ văn 11

Kiến thức cơ bản Ngữ văn 11C.Phơng pháp giảng dạy:

- Phân tích, cắt nghĩa, so sánh, liên hệ, hoạt động theo nhóm, kết hợp nhiều thao tác khác.D.Tiến trình bài giảng:

51

1.ổn định lớp:

2.Kiểm tra bài cũ: ( Vở soạn cuả học sinh)

3 Bài mới: Nh thầy và các em đều biết, ở Ngữ văn 7, chúng ta đã làm quen với thành ngữ với nhiều ý nghã sâu sắc trong văn chơng.Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa đó, hôm nay chúng ta sẽ trở lại thực hành về thành ngữ và điển cố trong văn học.!

GV yêu cầu 1 HS đọc Kết quả cần đạt/

- Một duyên hai nợ: ý nói một mình phải đảm đang

việc gia đình để nuôi chồng và con

-Năm nắng mời ma:Vất cả cực nhọc, chịu đựng dãi

dầu nắng ma

52

thảo luận bài tập

-Gọi nhóm trởng đại diên lên trình bày

bài tập

H:Tìm thành ngữ trong đoạn thơ sau,

phân biệt với từ ngữ thông thờng về cấu

tạo và đặc điểm ý nghĩa ?

GV gợi ý ?

Cách hiểu hiện rất ngắn gọn nhng nọi

dung thể hiện đợc đầy đủ, lại sinh

động

Điều đó là nhờ dùng thành ngữ

- Nếu so sánh hai thành ngữ trên với các từ thôngthờng(một mình phảinuôi cả chồng và con; làmlong vất vả dới nắng ma)

 Các thành ngữ ngắn gọn, cô đọng, cấu tạo ổn

định, sinh động, kháiquát và có tính biểu cảm.

- Các thành ngữ trên phối hợp với nhau và phối hợp

với tất cả các cụ từ có dáng dấp thành ngữ nh lặn lội thân cò, eo sèo mặt nớc  Một ngời vợ tần tảo,

đảm đang, tháo vát trong cong ciệc gia đình

Bài 2( 66):

-Thành ngữ đầu trâu mặt ngựa biểu hiện đợc tính

53