- Để xác định Hoán dụ ta dựa - ở ẩn dụ thì dựa vào quan hệ vào quan hệ tương cận gần tương đồng nét giống nhau về: gòi : Bé phËn – toµn thÓ; vËt h×nh thøc, c¸ch thøc thÓ hiÖn, chứa đựng [r]
Trang 1Ngày soạn: 21/11/2010
Ngày giảng: /11/2010
Người thực hiện: Hạ Thị Kim Nhung Sinh viên: Lớp văn sử_ k14
Tiết 101
Hoán dụ
I Mục tiêu bài học :
Sau bài học này học sinh có được :
1 Kiến thức:
Học sinh nắm được khái niệm Hoán dụ, các kiểu Hoán dụ
2 Kỹ năng :
- Bước đầu phân tích được tác dụng của Hoán dụ
- Phân biệt được Hoán dụ với ẩn dụ
II Chuẩn bị :
1 Giáo viên:
Sách giáo khoa, sách thiết kế,sách giáo viên,bảng phụ
2 Học sinh:
Đọc và xem trước bài ở nhà
III Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học:
1 ổn định tổ chức:
- Có mặt
- Vắng mặt
- Lý do
2 Kiểm tra bài cũ :
Câu hỏi : - Thế nào là ẩn dụ ?
- Kể tên các kiểu ẩn dụ, lấy một ví dụ minh hoạ
Khái niệm: ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt
- Các kiểu ẩn dụ:
- ẩn dụ hình thức
- ẩn dụ cách thức
- ẩn dụ phẩm chất
- ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Trang 2Vào bài mới: Có rất nhều phép tu từ, giờ trước chúng ta đã được học phép tu
từ ẩn dụ, đã biết được khái niệm và các kiểu ẩn dụ, vậy thế nào là hoán dụ
và có mấy kiểu hoán dụ thì chúng ta sẽ tìm hiểu bài học ngày hôm nay
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
GV: Treo bảng phụ, cho học sinh
quan sát bảng phụ và trả lời các câu
hỏi:
? Những từ gạch chân trong hai câu
thơ gợi cho em liên tưởng đến ai?
HS: Gợi cho em liên tưởng đến
người nông dân và người công nhân
- áo nâu: Người nông dân
- áo xanh: Người công nhân
GV: Người nông dân, người công
nhân sống ở đâu?
HS: Sống ở nông thôn và thành thị.
GV: Như vậy khi nói đến áo nâu, áo
xanh ta có thể nghĩ ngay đến người
nông dân và người công nhân =>
Cách gọi như vậy người ta gọi là
Hoán dụ
? Vậy em hiểu thế nào Hoán dụ?
HS: Trả lời
GV: Lấy thêm ví dụ:
Đầu xanh => Tuổi trẻ
Đầu bạc => Tuổi già
Mày râu=> Đàn ông
Má hồng => Đàn bà
GV: Nhìn vào ví dụ a: Ta theo dõi
câu thơ không sử dụng biện pháp
hoán dụ:
- Nông dân, công nhân ở nông
thôn và thành thị đều đứng
lên
? Đọc câu trên em thấy thế nào?
HS: Sẽ không hay, không gợi hình
gợi cảm
GV: Vậy khi ta sử dụng hoán dụ sẽ
có tác dụng gì?
I Hoán dụ là gì?
1 Ví dụ
áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành
đứng lên
(Tố Hữu)
2 Nhận xét.
- Gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên sự vật, hiện tượng , khái niệm khác
Trang 3HS : Tăng sức gợi hình gợi cảm cho
sự diễn đạt
?Qua phần vừa tìm hiểu về hoán dụ
em ghi nhớ gì về Hoán dụ?
HS: Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện
tượng, khái niệm bằng tên của một sụ
vật, hiện tượng, khái niệm khác có
quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng
sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt
GV: Gọi một học sinh đọc to ghi
nhớ
GV: Dẫn dắt chuyển mục: Chúng ta
đã hiểu thế nào là Hoán dụ.Vậy
Hoán dụ có mấy kiểu, là những kiểu
nào? Chúng ta chuyển sang II các
kiểu Hoán dụ
GV: Những từ in đậm trong câu ca
dao thuộc loại từ gì?
HS: Một và ba là từ chỉ số lượng.
Một: Số ít
Ba: Số nhiều
. > Rất cụ thể
GV: Cụm từ một cây, ba cây trong ví
dụ làm cho em liên tưởng tới điều gì?
Nêu ý nghĩa câu ca dao trên?
HS: Chỉ con người
- Một cây: ít Người
- Ba cây: Nhiều người
* ý nghĩa câu ca dao trên: Một
người đơn lẻ không làm được việc
lớn lao, phải đoàn kết lại mới tạo ra
sức mạnh
GV: Như vậy ta thấy rằng: 1 cây,
cây là cái cụ thể hiện lên câu chữ,
còn con người là cái trừu tượng ta
phải liên tưởng mới nhận ra
? Vậy cách gọi như trên dựa theo
quan hệ nào?
HS: Lấy cái trừu tượng gọi cái cụ
thể
- Tác dụng: Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
* Ghi nhớ: ( sgk – 82)
II Các kiểu Hoán dụ.
1.Ví dụ.
a Một cây làm chẳng lên non
Ba cây chụm lại lên hòn núi cao.
(Ca dao)
- Lấy cái cụ thể gọi cái trừu tượng
Trang 4GV: Từ in đậm trong câu thơ trên gợi
em liên tưởng tới điều gì và sự vật
nào?
HS: “Bàn tay” là một bộ phận của
con người(ý nói con người nói
chung), dùng để lao động, chỉ người
lao động (nói chung)
? Giữa bàn tay và sự vật nó biểu thị
có mối quan hệ gì?
HS: Quan hệ bộ phận (bàn tay), và
toàn thể (con người)
=> Đây chính là kiểu Hoán dụ bộ
phận và toàn thể
GV: Chuyển phân tích ví dụ C: Qua
việc đã được học và phân tích bài thơ
Lượm của nhà thơ Tố Hữu em hiểu
thế nào về từ “Đổ máu” trong ví dụ
trên?
HS: “Đổ máu” nói đến sự mất mát
hy sinh, chỉ sự việc gắn liền với chiến
tranh, đặt trong nội dung toàn bài thì
đó là ngày Huế nổ ra chiến sự
GV: Vậy vì sao chúng ta nói đến “đổ
máu” lại có thể liên tưởng đến chiến
tranh?
HS: Đây là dấu hiệu đặc trưng của sự
kiện, sự việc Trong chiến tranh
thường có chết chóc và máu
? Vậy đây là kiểu Hoán dụ gì?
HS: Lấy dấu hiệu của sự vât để gọi
sự vật
GV: Chúng ta quay lại ví dụ ở phần
1, các từ gạch chân trong ví dụ trên
có mối quan hệ như thế nào?Đó là
kiểu Hoán dụ gì?
HS: Nông thôn và thành thị là vật
chứa đựng, nông dân và công nhân là
vật bị chứa đựng
=> Lấy vật chứa đựng gọi vật bị chứa
c Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
- Lấy bộ phận gọi toàn thể
d Ngày Huế đổ máu
Chú Hà Nội về Tình cờ chú cháu Gặp nhau hàng bè
(Lượm)
- Lấy dấu hiệu của sự vật gọi tên sự vật
Trang 5GV: Qua các ví dụ chúng ta vừa
phân tích, theo em có mấy kiểu Hoán
dụ? Là những kiểu nào? Kể tên?
HS: Có 4 kiểu Hoán dụ
- Lấy bộ phận để gọi toàn thể
- Lấy vật chứa đựng để gọi vạt
bị chứa đựng
- Lấy dấu hiệu của sự vật để chỉ
sự vật
- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu
tượng
GV: Gọi một hs đọc to phần ghi nhớ
SGKT83
HS: Đọc bài.
GV: Chốt: Như vậy chúng ta đã hiểu
thế nào là Hoán dụ và các kiểu Hoán
dụ thường gặp,để củng cố lại kiến
thức ta đi vào phần IV luyện tập
GV: Gọi một HS đọc to yêu cầu bài
tập 1
HS trao đổi và thảo luận dưới sự
hướng dẫn của GV.Chia lớp làm 3
nhóm.(5p)
Nhóm 1: Làm ý a
Nhóm 2: Làm ý b
Nhóm 3: Làm ý c
HS: Trình bày kết quả thảo luận của
nhóm
a Làng xóm: Chỉ nhân dân sống
trong làng xóm - > vật chứa
đựng và vật bị chứa đựng
b Mười năm: Chỉ thời gian ngắn,
trước mắt và cụ thể
Trăm năm: Thời gian dài, trừu
tượng hơn 10 năm
- > Cụ thể và trừu tượng
c.áo chàm: Người dân Việt Bắc
thường mặc áo chàm.-> Lấy dấu hiệu
của sự vật gọi tên sự vật
- Lấy vật chứa đựng gọi vật bị chứa đựng
* Ghi nhớ (SGK - 83)
III Luyện tập.
Bài 1: ( T84) Làm ỏ lớp.
Bài 2, bài 3 làm ở nhà.
Trang 6Bài tâp thêm: So sánh giữa ẩn dụ và hoán dụ:
Giống
nhau
- Đều lấy tên sự vật, hiện tượng, khái niệm này để gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác
Khác
nhau
- Để xác định Hoán dụ ta dựa vào quan hệ tương cận (gần gũi) : Bộ phận – toàn thể; vật chứa đựng – vật bị chứa
đựng; dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật; cụ thể và trừu tượng
Ví dụ:
áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay
- ở ẩn dụ thì dựa vào quan hệ tương đồng (nét giống nhau) về: hình thức, cách thức thể hiện, phẩm chất, chuyển đổi cảm giác
Ví dụ:
Thuyền về có nhớ bến chăng? Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền
IV Củng cố.
Hôm nay chúng ta đã học về cái gì? Một em hãy nhắc lại nội dung bài học?
V.Dặn dò.
- Về nhà các em hoàn thành tiếp hai bài tập còn lại, học hai ghi nhớ, xem trước bài mới
- Tìm thêm các ví dụ về Hoán dụ