- Rất nhiều biện pháp nghệ thuật đã được sử dụng để tăng cường hiệu quả biểu đạt của từ ngữ: So sánh, ẩn dụ, nhân hóa, hoán dụ, nói quá, nói giảm nói tránh, tượng trưng, chơi chữ, tập [r]
Trang 1Ngày soạn: 24.08.2008
Tiết 1:
Chủ đề 1:
Những lỗi thơng gặp trong sử dụng Tiếng việt,
thực hành sửa lỗi.
A MỤC TIấU BÀI HỌC:
Giỳp HS:
- Nắm vững những yờu cầu sử dụng Tiếng Việt về phương diện ngữ õm, chữ viột, dựng từ, đặt cõu, cấu tạo văn bản và phong cỏch ngụn ngữ
- Nhận diện được những lỗi trong thực tiễn sử dụng Tiếng Việt ở những phương diện: Phõn tớch dược lỗi, chỉ ra nguyờn nhõn mắc lỗi và cú kỹ năng sửa chữa lỗi
- Nõng cao tỡnh cảm yờu quý Tiếng Việt, thỏi độ cẩn trọng khi núi và viết bằng Tiếng Việt
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
- SGK + SGV cựng một số tài liệu tham khảo
C.CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
- Tiến hành theo cỏch trả lời cõu hỏi, trao đổi thảo luận và thực hành
D TIẾN TRèNH DẠY- HỌC:
I Ổn định lớp
II Kiểm tra bài cũ
III B i m i:à ớ
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YấU CẦU CẦN ĐẠT
Khi phỏt õm cần đảm bảo yờu cầu gỡ?
Yờu cầu về chữ viết như thế nào?
I KHÁI QUÁT VỀ NHỮNG YấU CẦU
SỬ DỤNG TIẫNG VIỆT:
1 Sử dụng đỳng cỏc phương tiện ngụn ngữ theo cỏc chuẩn mực của Tiếng Việt:
a.Chuẩn mực về ngữ õm và chữ viết:
Về ngữ õm:
-Cần phải đặt ra yờu cầu phỏt õm theo hệ thống
õm thanh chuẩn của Tiếng Việt
- Chuẩn phỏt õm mỗi từ của Tiếng Việt được thể
hiện qua hỡnh thức chữ quốc ngữ mà những bộ
Từ điển Tiếng Việt tiờu biểu đó ghi nhận
Về chữ viết:
- Viết theo phỏt õm chuẩn của Tiếng Việt
Vớ dụ: Ở những trường hợp sau cần viết đỳng theo õm thanh chuẩn của Tiếng Việt, khụng viết theo phỏt õm địa phương: đẹp đẽ(đẹp đẻ); giặt quần ỏo(giặc quần ỏo); rửa xe(rữa xe); mự mịt(mự mựt); trốn trỏnh(chốn chỏnh)…
- Viết theo những quy định hiện hành của chữ quốc ngữ
+ Chữ quốc ngữ cú một số quy định về những trường hợp chưa cú sự thống nhất giữa õm và chữ
Vớ dụ: ngành nghề(khụng viết là nghành ngề);
Trang 2Dùng từ phải đạt chuẩn mực gì?
GV: Không được lẫn lộn giữa các từ gần âm mà
có nghĩa khác nhau, cần dùng từ chính xác về âm
thanh và cấu tạo vì mỗi hình thức âm thanh đều
gắn với nội dung ý nghĩa nhất định
Đối với Tiếng Việt, đặc điểm ngữ pháp của từ thể
hiện ở sự kết hợp của từ với những từ đi trước và
những từ đi sau để tạo nên cụm từ và câu
Các câu đều phải giúp người nghe, người đọc lĩnh
hội được chính xác và đầy đủ những thông tin mà
câu chuyển tải
công tác(Kông tác); quang cảnh(qoang cảnh)…
- Ngoài ra còn phải viết theo các quy tắc viết hoa và quy tắc viết từ ngữ gốc tiếng nước ngoài
b Chuẩn mực về dùng từ:
- Dùng đúng hình thức âm thanh và cấu tạo của từ:
Ví dụ:
+ Cần dùng đúng các từ có âm thanh gần nhau( bàng quang/bàng quan; chinh phu/ chinh phụ…)
+ Những từ dược tạo ra bởi cùng một từ gốc nhưng khác nhau về sắc thái ý nghĩa và phạm vi
sử dụng: nhỏ, nho nhỏ, nhỏ nhẻ, nhỏ nhắn, nhỏ nhặt,nhỏ nhen, nhỏ nhoi…
- Dùng đúng ý nghĩa của từ, cả ý nghĩa cơ bản
và sắc thái biểu cảm:
Ví dụ: Từ ngoan cốvà ngoan cường gần âm, gần nghĩa cơ bản( nhất quyết không thay đổi ý định, thái độ…đối với một vấn đề nào đó) nhưng khác nhau về nghĩa biểu cảm( sắc thái tốt hay xấu, đáng ca ngợi hay cần phê phán…
So sánh: Bọn giặc ngoan cố chống cự/ Bộ đội ta ngoan cường đánh trả
+ khi dùng từ với nghĩa chuyển hay khi chuyển nghĩa cho từ thì nghĩa chuyển của từ cũng phải phù hợp với nội dung định biểu đạt và phù hợp với nội dung ý nghĩa của cả câu, của văn bản
Ví dụ: Trong câu “ Vì lợi ích mười năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người”
( Hồ Chí Minh)
Từ trồng thứ hai dùng theo nghĩa chuyển: Đối với
con người muốn thành người có ích cũng phải nuôi dưỡng, chăm sóc, dạy dỗ, bảo vệ…cẩn thận, chu đáo
- Dùng đúng đặc điểm ngữ pháp của từ;
Ví dụ: Tôi cảm ơn các bạn(đúng) Tôi tự hào các bạn( sai về đặc điểm kết
hợp) Cần có hư từ về khi từ tự hào kết hợp với
từ các bạn
c Chuẩn mực về đặt câu:
- Câu cần cấu tạo đúng về mặt kết cấu ngữ pháp của Tiến Việt
- Câu cần đúng về nội dung ý nghĩa:
- Câu cần được đánh dấu câu thích hợp:
d Chuẩn mực về cấu tạo văn bản:
- Các câu cần có sự liên kết chặt chẽ, tổ chức theo
Trang 3một kết cấu mạch lạc Nếu văn bản dài thỡ cần phải phõn chia và sắp xếp cỏc thành phần, cỏc chương, cỏc mục thể hiện được sỏng rừ nội dung cần truyền đạt
e Chuẩn mực về phong cỏch ngụn ngữ:
- Dựng từ, đặt cõu, tổ chức văn bản, chữ viết và cỏc kớ hiệu văn tự trong văn bản phải phự hợp với từng phong cỏch chức năng
Vớ dụ: Phong cỏch ngụn ngữ sinh hoạt và phong cỏch ngụn ngữ nghệ thuật
IV.Củng cố:
V Dặn dũ:
- Học bài và tỡm hiểu tiết 2 của bài
Ngày soạn: 04.09.2008
Tiết 2:
Chủ đề 1
Những lỗi thỜng gặp trong sử dụng Tiếng việt,
thực hành sửa lỗi.
I Ổn định lớp
II Kiểm tra bài cũ
III Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YấU CẦU CẦN ĐẠT
I KHÁI QUÁT VỀ NHỮNG YấU CẦU
SỬ DỤNG TIẫNG VIỆT:
1 Sử dụng đỳng cỏc phương tiện ngụn ngữ theo cỏc chuẩn mực của Tiếng Việt:
2 Sử dụng hay, đạt hiệu quả giao tiếp cao:
a Đối với ngữ õm và chữ viết:
- Đối với ngữ õm:
+ Những biện phỏp sử dụng õm, thanh, vần, nhịp điệu… cú thể tạo nờn những õm hưởng thớch hợp, nõng cao hiệu quả biểu đạt nội dung
tư tưởng, tỡnh cảm, cảm xỳc
Vớ dụ: Trong cõu văn: “ Tre giữ làng, giữ nước, giữ mỏi nhà tranh, giữ đồng lỳa chớn”
Nhịp điệu cõn xứng và trải rộng dần ở phần vị ngữ(2-2-4-4) tạo cho cõu văn õm hưởng hài hũa
Trang 4Nội dung của đoạn thơ?
Để thể hiện nội dung ấy nhà thơ đã sử dụng
những biện pháp nghệ thuật gì?
và lan tỏa cảm xúc….góp phần đáng kể trong việc ngợi ca sức mạnh, phẩm chất của cây tre và cũng là của con người Việt Nam
+ Trong chữ viết, việc viết chữ hoa hay chữ in đối với từ ngữ thông thường, việc dùng dấu câu theo mục đích tu từ, việc viết qua hàng bất thường nhưng có chủ ý…đều có thể tạo nên những sắc thái biểu cảm tế nhị, có ấn tượng sâu sắc
Ví dụ:
“ Hỡi người Anh đã khép chặt đôi môi
Tiếng Anh hô: “Hãy nhớ lấy lời tôi”!
Đã vang dội Và ánh đôi mắt sáng Của Anh đã chói ngời trên báo Đảng”
( Tố Hữu- Hãy nhớ lấy lời tôi)
Từ Anh viết hoa ở đây biểu lộ sự kính trọng và
tự hào đối với người được nói đến, còn dấu
chấm trước từ Và ngắt dòng thơ làm hai, nhấn
mạnh vào hình ảnh đôi mắt để cho thấy hai phương diện: Tiếng và hình (của Anh) đều để lại những ấn tượng sâu sắc
b.Đối với từ ngữ:
- Rất nhiều biện pháp nghệ thuật đã được sử dụng để tăng cường hiệu quả biểu đạt của từ ngữ: So sánh, ẩn dụ, nhân hóa, hoán dụ, nói quá, nói giảm nói tránh, tượng trưng, chơi chữ, tập Kiều…Mỗi biện pháp sử dụng phải phù hợp với nội dung tư tưởng, tình cảm được biểu hiện và phong cách ngôn ngữ chung của văn bản
Ví dụ:
“ Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân ”
( Viễn Phương- Viếng lăng Bác)
+ Đoạn thơ là những suy nghĩ và cảm xúc chân thành của nhà thơ khi vào viếng lăng Chủ Tịch
Hồ Chí Minh
+ Nhà thơ đã sử dụng hàng loạt những biện pháp nghệ thuật phối hợp nhau: nhân hóa, ẩn dụ, điệp ngữ…
c Đối với câu:
- Thường sử dụng những biện pháp nghệ tu từ như phép đảo, phép đối, phép điệp, phép song hành cú pháp,phép liệt kê…
Trang 5d Đối với toàn văn bản:
- Để nõng cao hiệu quả biểu đạt cú thể dựng những biện phỏp nghệ thuật như thay đổi trật tự kết cấu của văn bản, phối hợp cỏc phương thức biểu đạt khỏc nhau, hoặc dựng những cỏch trỡnh bày cú tỏc động mạnh mẽ đến quỏ trỡnh lĩnh hội văn bản
Vớ dụ: Truyện Chớ Phốo( Nam Cao) bắt đầu bằng chi tiết độc đỏo “ hắn vừa đi vừa chửi” Sau đú mới kể đến ngọn nguồn của cau chuyện chớ Phốo sinh ra, hơn nữa truyện bắt đầu bằng đại từ nhõn xưng ngụi ba( hắn) để chỉ nhõn vật chớnh tạo sự thu hỳt chỳ ý ở người đọc
IV.Củng cố:
V Dặn dũ:
- Học bài và tỡm hiểu tiết 2 của bài
Ngày soạn: 04.09.2008
Tiết 2:
Chủ đề 1
Những lỗi thỜng gặp trong sử dụng Tiếng việt,
thực hành sửa lỗi.
I Ổn định lớp
II Kiểm tra bài cũ
III Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YấU CẦU CẦN ĐẠT
Khi núi hoặc viết thường mắc những lại lỗi nào?
Vớ dụ cụ thể?
I KHÁI QUÁT VỀ NHỮNG YấU CẦU SỬ DỤNG TIẫNG VIỆT:
II NHỮNG LỖI THƯỜNG GẶP KHI SỬ
DỤNG TIẾNG VIỆT:
1.Lỗi về phỏt õm và chữ viết:
a Lỗi do núi hoặc viết theo sự phỏt õm của phương ngữ hoặc cỏ nhõn:
* Cỏc loại lỗi thường gặp:
(1) lồng làn, lụng lổi,chăng chối, xục xụi, dội
dàng, dui dẻ…
Trang 6Hãy phân tích và chữa lỗi?
Lỗi khi viết? Cho ví dụ ?
Cách chữa các lỗi trên như thế nào?
Khi sử dụng từ ngữ thường mắc phải những lỗi
nào? Ví dụ?
(2) Uống riệu, yêu tiên,gió bỉn, con tru, tùi tàn, xiên tạc…
(3) bác ngác, tịt thu, mên mông, nhăng nhó, ngây ngấc,lần lược…
(4) Rộng rải, trống trãi, khũng khiếp, bình tỉnh…
*Phân tích và chữa lỗi:
(1) Lỗi nói và viết sai phụ âm đầu Cần chữa
lại là: Nồng nàn, nông nổi, trăng trối, sục sôi,
vội vàng, vui vẻ…
(2) Lỗi nói và viết sai nguyên âm Cần chữa
lại là: Uống rượu, ưu tiên, gió biển, con trâu, tồi
tàn, xuyên tạc…
(3) Lỗi nói và viết sai phụ âm cuối Cần chữa
lại là: bát ngát, tịch thu, mênh mông, nhăn nhó,
ngây ngất, lần lượt…
(4) Lỗi nói và viết sai thanh điệu Cần chữa lại
là: rộng rãi, trống trải, khủng khiếp, bình tĩnh…
b Lỗi do viết không đúng những quy định về chữ viết hiện hành
* Một số loại lỗi:
(1) nghành nghề, ôm gì, kông tác, ghế ghỗ, thi
sỹ, hoa quình…
(2) Quảng ninh, quận cầu Giấy, ông Nguyễn văn ba, bà Thu yến…
(3) thủ đô Pa Ri, nhà văn Séc Văn Téc, Nước
Bờ Ra Din, nhà bác học An Be Anh xtanh…
*Phân tích và chữa lỗi:
(1) Lỗi viết sai các âm Cần chữa lại là: ngành nghề, ôm ghì, công tác, ghế gỗ, thi sĩ, hoa quỳnh…
(2) Lỗi viết không đúng quy đinh chữ hoa
Cần chữa lại là: Quảng Ninh, Quận Cầu Giấy, Ông Nguyễn Văn Ba, Bà Thu Yến…
(3) Lỗi viết sai từ ngữ gốc tiếng nước ngoài Cần chữa lại là:
3 Lỗi về từ:
* Một số loại lỗi:
(1) Trình độ tư di của nó còn yếu lắm.
- Những kẻ tàn ác rồi sẽ bị trời chu đất diệt cho
mà xem
(2)Trong vấn đề này có nhiều phương tiện
khác nhau
(3) Chúng ta sẽ ác chiến với quân thù trong trận này
Trang 7Phân tích và chữa lỗi trên?
Hãy chỉ lỗi và chữa lỗi?
*Phân tích và chữa lỗi:
(1) Lỗi dùng từ sai hình thức âm thanh Cần chữa lại là: tư duy, trời tru đất diệt
(2)Lỗi dùng sai nghĩa của từ Cần chữa lại là: Phương diện
(3)Lỗi dùng sai nghĩa của từ Cần chữa lại là:
từ ác chiến không đúng nghĩa của câu( ác chiến: trận
chiến đấu ác liệt) nó là danh từ nói về cuộc chiến
đấu, chứ không phải động từ nói về thái độ hay hành
động của con người Cần thay từ ác chiến bằng từ
quyết chiến.
3 Lỗi về câu:
* Một số loại lỗi:
(1)-.Qua tác phẩm đã cho ta thấy tinh thần anh dũng của giai cấp công nhân vùng mỏ
- Đọc tác phẩm này khiến người đọc nghĩ nhiều tới tình cảm quê hương sâu nặng
(2).- Trong xã hội phong kiến thối nát trước đây, cái xã hội làm cho con người chỉ biết tuân theo những
lễ giáo hủ lậu
- Những tác phẩm đã nói về cuộc chiến đấu dũng cảm một mất một còn giữa ta và địch
(3)- Phan Bội Châu đã tố cáo bọn thực dân Pháp bóc lột nhân dân ta về thuế má nhưng ông cũng không ngần ngại mà vạch mặt bọn thực dân Pháp cướp bóc nhân dân ta
- Trong tác phẩm Nguyễn Du đã lên án xã hội phong kiến thối nát vì lúc bấy giờ Nguyễn Du cũng xuất thân ở một xã hội phong kiến suy tàn
*Phân tích và chữa lỗi:
(1) Lỗi không phân định rõ thành phần trạng ngữ với thành phần chủ ngữ(lỗi chập cấu trúc).Cần chữa lại là:
+ Giữ nguyên từ qua, bỏ các từ đã cho và đặt vào
đó dấu phẩy.(hoặc bỏ từ qua)
+ Bỏ từ đọc, giữ nguyên phần còn lại.( giữ nguyên
từ đọc , bỏ từ khiến.
(2) Lỗi chưa có đầy đủ thành phần câu.Cần chữa lại là:
+ …, con người không thể sống tự chủ
+Thêm từ ấy vào sau cụm từ những tác phẩm( hoặc
thêm vị ngữ vào cuối câu:…luôn thu hút sự chú ý của mội người)
(3) Lỗi sai về quan hệ ý nghĩa trong câu Cần chữa lại là:
- Phan Bội Châu đã tố cáo bọn thực dân Pháp bóc lột
Trang 8nhân dân ta về thuế má hơn nữa ông cũng không
ngần ngại mà vạch mặt bọn thực dân Pháp cướp bóc
nhân dân ta ở nhiều lĩnh vực khác nữa.
- Trong tác phẩm, Nguyễn Du đã lên án xã hội phong kiến thối nát,bởi vì vốn xuất thân từ một gia đình quan lại, ông thấu hiểu mọi biểu hiện suy tàn của chế
độ ấy
IV.Củng cố:
V Dặn dò:
- Học bài và tìm hiểu tiết 2 của bài