Một số vấn đề về cách dạy và cách học

cách học vì một xã hội học tậ p hiện dại, đ ậ m đà bản sắc d â n tộc là m ột cuộc vận động cách mạng thường xuyên và rộng khắp, khoa học và dại chúng, cộng dồng và cá nhân, vì con người

MỌT SO VAN ĐE

VỂ CÁCH DẠY VÀ CÁCH HỌC

N H À XUẤT HAN ĐẠI H Ọ C Qưỗc GIA HÀ NÔI

4 Dạy ỏ đại học chủ yếu là dạy cho sv cách học, cách 20

tư duy sá n g tạo

10 Cải tiến phương p h á p giảng dạy để n â n g cao chất lượng đào tạo

14 Tiếp tục đổi mối phương p h á p d ạ y học theo hướng

"Hoạt động hóa ngưòi học”

P C S T S N g h iê m Đ ìn h Vỳ

1 5 phương pháp dạy học dựa t r ê n hoạt động và

n h ữ n g th ách thức mối với GV và HS tiểu học

2 1 Thô não là một họ«' sinh giói Văn ?

31 P h á t h u y tín h tích cực, c h ủ động của học sinh trong 218 học Toán

L Ờ I N Ó I Đ Á U

T rong những nỏm th a m ỉ cỉượr dao tạo (ỉ trường sư phạ m Ịỉtp lớp s v - n h ữ n g nhờ i*ỉa<) tươm í lai (ÌƯỢc tran LỊ hi kha

bài hán về h luận (lạV học i'd h lu ậ n (ỉạv các m ôn học

H anh tra ng vào nghe của cóc nha giáo trê kh á n g chi có kirn thríc i r môn hục mà còn có cá k iế n th ứ c vè p h ư ơ n g p h á p fị'rtm g đội ngủ này có kh á nhiều nhà giáo do say m ẽ với ng h é i ũ ỉ.ư tâm h o n ", không ng ừ ng tự bối dưỡng cho m in h tri thức mới rà nàn Lí lực sư phạm báng cách đọc sách háo, í h am gio hội tháo khoa học, tham gia viết sách, viết báo, tong kết kin h nghiệm ịliùng dạy Do dỏ k h i tiếp cận với cách í7ạv, cách học mới, họ tiếp n h ậ n m ột cách chu động, hào hứng, chắc chăn và m ang tinh sa n g tạo cao.

Song sỏ nhà giáo n h ư trẽn còn chưa nhiều N h iề u người băng lòng với cai dà được học ớ nha trường m à chưa nhân côn lùrìi biết, kin h nghiệm về cách clợy, cách học, biến nó th à n h th ứ ('ùa cài, th ứ tài sán q u ỹ g ió của m inh n h ư là m ột p h à m chất cốt

\'èu cùa nhà giáo Vày t h ế là n h ữ n g V tường, n h ữ n g cách d ạ y, rách học tiên tiến, n h ữ n g k in h nghiệm q u ý báu về vấn đ ề này

d à n g tài trẽn sách báo với họ ch ỉ là sự “kính n h ỉ viễn chi ".

N h ư n g từ n h ữ ng nă m 80 trở lại đây, trong các N g h ị quyết {'ủa Đáng, trong n h ữ n g bài p h á t biêu của các vị lã n h đạo Đ ảng

rà Nhcì nước (dặc biệt là n h ữ n g bài p h á t biếu của C Ố T hú tưởng

P hạm Vỏn Đổng), trong các hội nghị, hội th ả o khoa học, trong rác bài báo những đ ịn h hường chiến lược, n h ữ n g lu ậ n điểm khoa học vé cách d ạ y cách học sáng tạo kh ô n g ngừng được (ĩề xuãt Diều đó tạo nên m ột kh ô n g k h i khoci học sôi động, lỏi cuốn

vá tạo điều kiện cho các nhà giáo g ắn bỏ với ng h ề d ạ y học cao (Ịỉ/ý vờ sáng tạo vượt lên ch ín h m inh Và tất nhiên kh ổ n g p h á i Ịất rà các nhà giáo (tru dà hoa n h ịp itưựr với kh ô n g k h í tỉó

T ự nguyện và tich cực p h ụ c vụ cho sự nghiệp giáo (lục trên phương diện đổi mới cách dạy, cách học, đặc sa n T ư h o c (nay la đặc san I ỉọ y - T ự h ọ c) của Hội Khuyến học Việt N a m đà ựiòi thiệu nhiều bài viết của các nhà giáo cỏ bé d à y nghiên cứu kìiou học giáo dục và k in h nghiệm g iả n g d ạ y ở các triỉờìĩg p hô thông, cao đăng, đ ại học N h ữ n g bài viết ấ y thê hiện tâm huyết, trị tuò

và trách nhiệm của các thê hệ n hã giáo đ i trước đôi với các thò'

hệ nhà giáo trẻ, các bạn H S, s v và đông đảo bạn đọc quan tân> đến việc đổi mới cách dạy, cách học.

Với m ong m uôn ấy, chúng tôi cho in cuốn M ô t só v á n d ê vô

c á c h d a y v à c á c h h o c nhảm m ụ c đích cung cấp thêm cho (IV

H S , s v m ột tập sách tham kh ả o về các phương p h á p củng như

về kin h nghiệm d ạ y và học Xưa và nay.

Các bài in trong cuốn sách này dược chọn từ đặc san T ụ

h ọ c đặc san D a y - T ự h o c và một sô' tài liệu khác, tập trung chủ yếu vào vấn đế cách clọy, cách học, gồm:

* T ư tưởng về đổi mới cách d ạ yỷ cách học;

* N h ữ n g vấn đề chung của cách d ạ y , cách học;

* N h ữ n g vấn để về cách dạy, cách học các m ôn học cụ thể.

N h ữ n g quan niệm , n hữ ng ý kiến nêu trong các bài viết ở tập sách này củng chỉ được coi n h ư là n h ữ n g vấn đ ề nẽu ra (tê trao đổi, cùng hướng vào ỷ nghĩ: góp p h ấ n đổi mới cách d ạ y , cách hụt trong nhà trường ngày nay.

H i vọng tập sách sẽ được bạn đọc đón n h ậ n với tâ m lòng ưu

á i và năng đở.

Chúng tôi rất m ong bạn đọc gần xa viết bài trao đổi vế vấn

đ ế trên và chi báo cho n h ữ ng kh iếm kh u yế t đê ch ú n g tôi cỏ thèm kin h nghiệm làm n h ữ ng tập tiếp theo.

GS NGUYỄN CẢNH TOÀN

Bl QUYET QUAN TR Ọ N G NHAT

LÀ P H Ư Ơ N G P H Á P HỌC TẬP,

LÀ P H O N G CÁCH HOC T Ả P ("

Cỏ T hú tườnịỊ P h ạ m V a n D ỏ n g

r ÓI muôn nói thỏm (lôi diếu về phương pháp giáo (lục

I N K S r O nẽu lóII ‘1 cột trụ giáo dục là: học đ ê biết, học dê

la m , học đê làm người, học đ ẻ c h u tìg sổng với người khác Đó là

n h ũ n g (liốu ƯNKSCO nói với t ấ t cà các dân tộc trôn th ế giới

Phương p háp giáo đục trong thòi gian tới p h át triển n hư thế nào chưn ai lường đùọV: giáng dạy học lập b ang n h ữ n g công

nglụ1 ru sao học tại trường, học từ xa n hư t h ế nào v.v Đảy là

thòi dại thông tin thòi dại trí tuệ mọi người có thổ học đổ trưởng thành

Phái nghiên cứu đổ không ngừng hoàn thiện, không ngừng dôi mói không ngừng n â n g cao không ngừng p h á t triên giáo dụt' về mọi mật n h ằ m lam nên lực lượng chủ yếu của sự p h át triòn cúa d â n tộc, của đ ấ t nước, của con dường đi lên chú nghía

xã hội Dặc biệt phải c h ú ý đ ế n sự không ngừng hiện đ ạ i hỏa PPGD'2\ làm cho giáo d ụ c ở trong tầm tay của mọi người, bằng

các phương tiện hiện dại: nghe, nhìn, ai cũng được học h ành tron# các loại trường công lập ùúii iập, học thường xuyên

Hài dâng tr ê n "T ự họcât sô 10 (9/2000)

"T ư hoe" n h ấ n m ạ n h

n h í U T ì xây dựn^ con người và xây đựng chủ nghía xà hội

11

Phãi gán học với h à n h , học dế vận dụng, học (le sáiầÉ' tạ o 1)0

h ành nghề, trong h ành nghiệp, trong cuộc sông Ilọc án học 'lói học gói học mỏ Học dể ứng xứ vỏi C0I1 người, vỏi cuộc SÔIÌỊỈ vui bàn thân, học dó cống hiên vào sự nghiệp xây dựng ci;Vt n.iỏe giàu dẹp

Trong những n h à bấc học ỏ nước ta n h ữ n g ngưòi ró trình độ

cao n h ữ n g người có công trình nghiôn cứu có giá trị, Ìihiếvi người vừa nghiên cứu và ứng dụng khoa học, vừa giang <lạvf ớ các trường dại học bởi không có gì quý bang những kinh nghiệni thực tiền th u được tro n g quá trìn h nghiên cứu và ứng dụniĩ khoa học không sách nào có th ể thay t h ế dược Chinh An bo

A nh-xtanh đ ã nói: “Cái gì đà có trong các tra n g sách thì tôi không giảng1’ Phái gán giáo dục vởi môi trường thiên nhiỏn, môi trường xã hội môi trường sống cua con người, làm cho ro il

người đẹp, xã hội đẹp, cuộc sống đẹp, thiên nhiên đẹp

*

* *

Tất cá đòi hỏi một điểu kiện tiên quyết là ngành giáo dục

p h ái t h a n h toán trong thòi gian n gắn những hư hỏng, yếu kém, sai sót, dồng thời phải có chương trìn h h à n h động và kế hoạch thực hiện n h ữ n g công việc dà được các văn kiện của Đang, Nhà nước cùng như dư luận xã hội nêu ra

Làm tốt và làm r ấ t tốt những điều t rê n là từng bước xây dựng lâu đài giáo dục nước ta vừa hiện dại, vừa dân tộc Ớ trước lâu đài này có thể ghi dòng chữ: “Vào đây là vào nơi c ấ t giấu kho báu của trí tuệ d â n tộc và trí tuệ loài người; ra khói đây là

đi tới những nơi mình có th ể đóng góp p h ẩ n q uan trọng n h ất của mình vào sự nghiệp xây (1 ựng đ ấ t nước, dào tạo con người và chuẩn bị tương lai”

I Ol 1 Ill'll) tiling Ịĩlíio (lục ]; I láu <l;u n hư l ÔI vù; I mó f;i ị HŨ

tron*!; l o n u n ó ( l i r n r;i CỊUỈI I n n h h o e l ậ p n i a tiiỏi l i e v à CU.I Itim

n^iioi nán<í c;io linn In (lão lạo n h á n lực I>Ó1 <iuỏn:u nh.-'in lãi

1 111 u 1 114 cnn nỊỊuòi nhuni» tlìc** hộ lam n rn sụ n<r|wrp lỏn cù;i (lfm

!Ọ( CU;| 1 líõnií lai Dó là sụ học hòi I)ÍM1 bì là sự hoe tậ p SUÔI (loi

CU; | m o i ILi; I l u m ị ' ù n m ọ i t ; ì n t f l i i ị ) n h â n ( i á n m ã b ỉ C Ị u y c i I Ị U U Ì Ì

trọniỉ hộc nhất la phươìỉỊi ịỉhap học tập h;ìv nỏ! cách kh.ir 1.1

p ho n g each hục tập Phiii th á m n h u á n phong rách này (!(• win

<iụiụĩ r;m<! có hiệu t|ii;i Ị>hC• I> máu nhiệin giúp không n<TÙrụ: nam ' ra o nlninjr diều quý nhá! ciiii COI1 người lã chân lí, là khon

iụ><\ Im cong nghi* Phong cách này là n h ữ n g ịi\ lút đẹp nhát cùa

«iiỉn tộc minh, cua các d ã n tộc* khác, cua cà loài người, nghìn là hoàn toỉin trái Ii^ược với t ấ t cả nlìữny gì là phi vãn hóa phán vãn hỏa, là ngu (lốt là bóng tối

Đây là cách nhìn, tầm nhìn r ấ t rộng lớn và cao xa giúp con ngư«Ji loài người nhìn tháy n h ữ n g chân trời ngày càng rộng mở theo (Ịuan đú-iì) cúa Các Mác: Người đến sau dứng t rẽ n vai người (lỏn trước* (lể nhìn xa hõn Không có con (lường d ế vương dôi VỚI khoa học chi ngùời nào chịu khó học hói thì mỏi dạt liên rá i (lích của mình

Diều cốt VỐU trong phương p háp khoa học là thây một cách sán g tỏ và vận dụng một cách t h à n h thạo phong cách t rê n dây

từ đó mà <‘ỏ th á i độ rộng l ài khoan d u n g đỏi với người có ý kiên khác mình: Coi ý kiến khác nhau, có khi trái ngược nhau, là điều bình thường trong khoa học Chỉ có tháo luận, t r a n h luận, lật q u a lật lại, người thấy m ặt này người thấy m ặt khác, thì mới d â n d a n tiỏp cặn cái đúng, đồng thòi phải thấy cái đúng

cùng không có gì là vĩnh hang, là b ấ t biến.

ố (lây tôi m uôn n hấn m ạ n h một (liều mà tôi th ây r;Yt cần thiẽt (lôi vói c h ú n g ta, là sự t r u n g thực trong linh vực tri thức

T r u n g thực nghĩa là không gian dối, không bóp méo sự thật, không lừa dôi mình, đồng nghiệp của mình và mọi người, tóm

13

1.11 l à c ỏ p h í ì m c h á i t r o n i í s á i i ị * n g a y i h n n ị T l ờ i MÓI ( l i đ ô i v ớ i V I \ V

làm Dáy là diếu c\Ịc kì q uan trọng Tliầv giáo phái dạy cho học trò n i a mình t r á n h xa nhũng điếu trái ngược mà chúm : u\

thường th ấy một cách ilau lỏng trong h ành vi của một sô ít

người trí thức, người làm khoa học ở nước ta Nói n h ư vậy là

nhác lại những diều tỏi (là viét vé n h ữ n g Éíì xấu xa không thế dung thử trong tình trạng mua bán bang cấp còn chẽn ra (í I1<11 này nơi khác, trường này trường khác, cấp bộc này hay cấp bạo khác Trẽn dây tỏi chỉ làm nổi bột nhííiìK (liều q u a n trọng nhát vổ phong cách học tạp bởi không cỏ phong cách nàv thi k h ô n g c‘ó nền khoa học chán chính và một nền giáo đục giàu tính hiện (lại

và tính d â n tộc, không ró nó thì làm có giáo đục là quốc sách

h àng đầu, tương lai của d â n tộc

Tôi sáp viết đến những dòng cuối của hài viết này Trong suỏt thòi gian chuẩn bị viết loại bài vế giáo dục tám t r í tôi luôn nghi về sự nghiệp cách m ạng của n h â n dân ta vể con đưònK xã hội chủ nghía của dân tộc la, về thê hệ trẻ r ủ a (lát nước ta vẻ nền giáo dục quốc d â n và còng tác giáo dục công lác mà tỏi yêu mến với t ấ t cả tấm lòng tha th iế t của mình Tôi muôn kết thúc loại bài viết vổ giáo dục líằng một lời n h ắ n gửi:

Hỡi an h chị em làm khoa học ở nước ta! Hỡi a n h chị em làm giáo dục ỏ nước ta! Hây doàn kết lại, đoàn kết một lòng, đoàn kết vì sự nghiệp lớn, sự nghiệp cách m ạn g vì đại của Đ ả n g ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh, lẽ sông của chúng ta

Hỡi các bạn trẻ đi vào t h ế ki mới trong thời đại mới, các hạn

h ã y h ọ c tậ p đổ tlìành người và đế làm người, góp phần vào công

cuộc công nghiộp hóa, hiện dại hóa nước nhà, xứng đ á n g với cha anh, sá n h vai củng bạn bè trên t h ế giới

DẨY MẠNH ĐÓI MỚI c ơ BẢN CÁCH DẠY, CÁCH HỌC T H Ụ C H IỆ N NGHỊ QUYẾT

OẠI HỘI IX " ’

V ũ O a n h

Nghị quyỏt Dại hội IX dà xác ( l ị n h : "Thực hum giáo (lục

cho mọi n^ùời, r á nước trơ th à n h một xã hội học tập

lạo (\\Í'U kiện cho mọi người ờ mọi lửa tuỏi (lược học tập thường

xuyrn suôt dời” (Vãn kiộn Dại hội IX NXlĩ Chính trị Quỏv Ịíia

t r 1 Oil 202 (viết t á t là VKĐ) Quyết (iịnh '17 QD- TTg ngày 4/ M

2001 cua T h ú tướng ( ’hĩnh p hủ cũng dã quy định: "Tạo điếu

kiện t h u ậ n lợi cho các t ả n g lớp n h â n dán đểu có cơ hội tiếp thu

giáo dục s a u t r u n g học", tức là giáo (lục (lại học đại chúng

"Mọi người học Học suỗt đòi Đại họe dại chúng Xã hội họe

tập" (ló là bôn m ục tiêu chiến lược đủi mới cơ bán cách d ạ y học ỡ

Việt Xam hòa n h ậ p vào trà o lưu cách m ạ n g học t ậ p toàn cầu vi

sụ p h á t triển kinh tố tri thức, xà hội học tập vàn minh trí tuộ f)ùi mỏi cơ b ả n c á c h dạy c á c h học n h ằ m cái đ í c h CUÔ1 c ù n g là

J'c:\ nước trở t h à n h một xã hội học tập một xà hội mà ai cùng

duợc học hành Học h à n h sáng tạo suốt dời Công nông là trí thức Dân tộc thông thái Muôn có xà hội học tập, phải doi mới

cơ bán cách dạy cách học theo n h ữ n g định hướng và nhiệm vụ chiến lưực trọng yếu của Đợi hội IX : đôi mới m ụ c tiêu học Học

đo làm người "Phát triỏn toàn diện về chính trị tư tướng, trí tuệ, dạo đức, th ể chất, n ă n g lực s á n g tạo có ý thức cộng dồrìK'

* ( ' h u t ịc h Hội K h u y ế n học V i ệ t N a m

1 Bill clftng tr ẽ n "D ạy - T ự học" s ố 21 (12/ 2002)

lòng n h â n ái, khoan (lung, tôn trọng nghía tình, lói sóng rỏ van hỏa q u a n hộ hài hỏa trong gia dinh, cộng dỏng và X I hội" (VKỈ) t r 1 1 4 ) ; thực hiện phư ơ ng chàm hục: "Học d i liói VỚI

hành, két hợp vói lao dộng sán xuất, gan với xà hội" "Ki‘t hop nội lực với ngoại lực t h à n h nguồn lực tổng hợp dế p h á t triển"

(VKỈ) tr 92) Dổi mới cơ bản cách học: Học suôt dời "phrtt huy

tinh t h ầ n độc lập suy nghi và sá n g tạo, đô n â n g cao n ă n g lực tự học tự hoàn th iện học v ấn và ta y nghề tự tạo việc làm chủ dộng Um kiếm cơ hội lộp nghiệp” (VKĐ t r l 10) tự hoàn thiện

n h ã n cách (VKĐ tr 114) dổi mới phương thức: "kêt hợp học tập trung, học từ xa học q u a máy tính, xã hội hóa, p h á t triên da

d ạng các hình thức học đẩy m ạ n h việc xây dựng các quỹ khuyến khích tài năng, các tổ chức khuyến học (VKĐ, tr.l 11)

và xáo định con đường p h á t triển việc học: sớm phổ cập trung học (2010) cho t h à n h p hố và nông thôn đồng bằng, sớm phổ cập

sử d ụ n g tin học và m ạ n g thông tin quốc t ế trong nền kinh tô và đòi sông xã hội (VKĐ, tr 94), "mở rộng hợp lí quy mô đại học”, đón n h ậ n sự p h á t triển kinh t ế trí thức và phổ cập tru n g học,

"tạo điếu kiện t h u ậ n lợi cho các t ầ n g lớp n h â n d â n dểu có cơ hội

tiếp th u giáo dục sau tru n g học"

Đổi mới cơ bản cách dạy cách học vì một xã hội học tậ p hiện dại, đ ậ m đà bản sắc d â n tộc là m ột cuộc vận động cách mạng thường xuyên và rộng khắp, khoa học và dại chúng, cộng dồng

và cá nhân, vì con người và bằng nội lực của con người và của cơ

sỏ của khoa học người dạy người khuyến học người quản lí, của n h à trương, gia dinh, cộng dồng và của chính ngươi di học dưới sự lành đạo của Đáng

Người học vừa là mục tiêu, vừa là động lực đối mới cách dạy

cách học Tự giác từ bỏ "lối học nhồi n h ét một lần cho cả đời",

"lôi học th ụ dộng tiếp th u một chiều" khá p hổ biên hiện nay tích cực, chủ dộng tạo ra ý chí vồ n àng lực học suôi đời "học

k h ò n £ l » a o kri<j <1111^ h o e m a i ( l ê tiên, b ộ mãi" "I.1V l ự h o c 1 í 1111 CÔI''

( l i á c H ổ) " p h ú t h u v l i n h t h á n dộ c l ậ p s u v n g h i v à s á n g t ạ o (lố cao n ang lực tự học l)(>;m th iện học vấn và Líỉv n^liể, tự tạo việc

líUìỉ, chủ động tìm kiêm cơ hội lập nghiệp tự hoàn thiện nhân

cách" (VKĐ tr 109, 110 114)

Người d a y - lực lượníí nòng cốt đổi mới CÁCh dạv, cách học

cẩn từ bỏ lõi dạy nhồi một lẩn cho cá đời lôi truyền th ụ áp d;il một chiều, p h á t huy tư (luy s á n g tạo và n ãng lực tự học tạo ra

n à n g lực và thói quen hoe suốt đòi của người hoc, làm tốt chức

n ă n g mới của người thấy học, chuyên gia vế việc học, người

k h uvôn học hồ trợ, k h u y ế n khích, tạo điều kiộn dạy cách học cho người tự học chữ tự học nghề, tự học nên người tri thức hỏa

p h á t triể n toàn diện

N gười khuyến học ' lực lượng hỗ trổ trọng yếu đổi mới cách

dạy, cách học, vừa tích cực, k iên trì vận động mọi người học thường xuyên, vừa tạo điểu kiện và môi trường t h u ậ n lợi

k h u y ến khích người học p h á t h u y tốt n h ấ t nội lực tự học, tự rèn vừa làm tấm gương sáng tự học suốt dời

N gười q u ấ n li giáo d ụ c, k h u yến học - lực lượng chỉ đạo đối mói cách dạy, cách học - cẩn đổi mới cơ bản tư duy và công nghệ

q u ả n lí: Q u ả n lí giáo dục và q u ả n lí "giáo dục thường xuyên cho mọi người học suốt đời", "giáo dục của mọi người", "giáo dục của họe s u ố t đòi làm gốc" (lấy tự học làm cốt), q u á n tri ệ t toàn diện Nghị quyết Dại hội Đ ảng IX đồng thòi tập t r u n g sức đột p h á vào

linh vực th en chôt là cách học, cách d ạ y (tức là đẩy m ạ n h đối

mới cơ bản cách dạy cách học) và đại học (tức là thực hiện giáo (lục sau t r u n g học cho mọi người) T rê n tinh t h ầ n d â n chủ hóa,

s ả hội hóa, p h át huy tốt n h ấ t nội lực kết hợp t ậ n (lụng mọi nguồn lực hên ngoài, tương tácịV ^itoàrrxã hội; áp-thing cဠtiến

17

bộ của công nghệ và thông tin và thông lưu mới đò từng bước

công nghệ hóa quá trìn h q u a n lí giáo (lục

Nhờ trường cần đổi mới cơ b á n theo mô hình dạy - tụ họ<\

đào tạo - tự đào tạo, k ế t hợp đào tạo b a n đ ầ u VỚI đào tạ o thường xuyên, dào tạo cơ b ả n với dào tạo cách học cách làm Dôi mỏi thi d u a Hai tốt: Học tốt và dạy tôt cách học, p h á t huy tôi nhót nội lực tự học của người học Đổi mới chế độ thi cử cho phu hợp với cách học, cách dạv mới, khuyến khích tự học, tự nghiền cửu

N h à trường g ắn với gia đinh, Hạn c h ế các phương |)há|)

quyền uy, cho roi cho vọt hoặc nuông chiểu, cho ngọt cho bùi

q u á đáng, khuyến khích ứ ng d ụ n g các phương pháp day - tư

học giúp trẻ em học n ê n người, xây dự ng gia đinh hiếu học tiẻtỉ tiến ba tốt: học tốt, làm tốt khuyên học tốt.

N h à trường g ắ n với xã hội Giáo dục xã hội hóa Giáo dục của học suôt đòi Cả nước trớ t h à n h một xã hội học tập, một m ật trậ n khuyến học - kh u yến tài Toàn d ân vừa làm, vừa học vừíi

k h u y ến học Từng cộng dồng dân cư từng cộng dồng xâ hội

p h ấ n đ ấ u trỏ t h à n h cộng đồng hiếu học tiên tiến 3 tốt : học tôt

h a y phổ cập giáo dục tốt, làm tốt hay phổ cập và cải tiến nghé nghiệp tốt, khuyên học tốt hay có điếu kiện và tổ chức khuyên học khuyến tài tốt

Đổi mới cơ bản cách dạy, cách học là sự nghiệp quần chúng dưối sự lành dạo c ủ a đ ả n g bộ địa phương Trước hết môi cán bộ,

d ảng viên, đoàn viên là người học, ngưòi k h u y ến học mẫu mực Mõi chi bộ, chi đoàn là một cộng đồng hiếu học tiên tiên i)ảng

bộ đoàn kết tập hợp mọi lực lượng và tổ chức xà hội trong mặt

tr ậ n khuyến học - k h u y ến tài, hệ giáo dục - n h à trường làm chú lực Hội khuyến học làm đ ầ u mòi, Đoàn t h a n h niên làm xung kích, cùng với các tổ chức khuyến học bảo trợ giáo dục quì

khuvôV* hoc xây dựng phomr trào toàn d ãn vừa làm vừa họ<*

Vi l a klìUYÓỉi học tinning xuyên và rộng khổ]), (loàn k(’t (láy

m ạnh <l ni IÌKÍ1 rơ bàn cách (lạy, cách học xâv (lựng th/mh cĩmịĩ

xíI l i n i h ọ r 1 ậ p t ừ c ơ s ỏ

19

DẠY ơ ĐẠI HỌC CHU YẺU• • •

CÁCH T ư DUY SÁNG TẠO m

T hủ tưởng P h a n V ă n K h á i

áo cáo của Bộ Giáo dục và Dào tạo dã trình bày lôi nghĩ

là đầy đủ không th iêu điều gì, về đ á n h giá tình hìnhgiáo dục nước ta, n h ữ n g t h à n h tựu, những yếu kém và phưrtng hướng p h á t triển thòi gian tới Tôi xin n h ấ n m ạ n h thêm một số điểm Ngay về n h ữ n g điểm đã có lựa chọn, chúng t a cũng dà quen thuộc và từng th ảo lu ận nhiều lần Nếu có gi mỏi mẻ thi

là ở chỗ lần này chúng ta quyết không chi nói viết và bàn, mà phải làm th iết thực và tìm ra cách làm t h ậ t sự có hiệu quả

T h ứ n h ấ t là c h ấ t lượng giáo dục đại học

Trường đại học q u a toàn bộ h o ạ t động giảng dạy và học tậ|)

t ấ t cả các môn học, cần bồi dưỡng cho sv tìn h cảm say mê học tập, say mê tìm tòi p h á t hiện những cái mới, lòng mong muôn cống hiến cho n h â n d á n và niềm hoài bão dưa đ ấ t nước th o át khỏi tìn h t r ạ n g nghèo nàn, lạc hậu, để có th ể sánh vai cùng các cưòng quốc n ă m châu, n h ư lời Bác Hồ đã cản dặn

Trong thời đại k hoa học và công nghệ p h á t triển r ấ t nhanh, trường đại học cần giúp sv th u n h ậ n được n h ữ n g kiến thức và

(l> Trích p h ả t biểu của T h ù tướng P h a n Vồn Khài tại Hói nghị Giáo d ụ c pọi học - tô chửc từ 1 * 3/ 10/ 2001 tại Hà Nội Dftnp trô/? "ỉ)a\' • T ự /iọ c Msô '2

( 12 / 2 0 0 1 ).

k'l n.ing- n í l).in n h á t và chủ yêu dạy cho s v cách học cách tư

d u y sà n g t(ii) Sgiiìiì s v hiêl c á c h hoe và quen tư (luy sáng tạo

(1)1 mỏi vố the thích ứ ng VÓI mọi tình huông trong thị trường lao

đóiMí và tron" <ỉoi sônịí xà hội khi ra trường Một nàng lực cụ thố ríH íỊiian Irọníỉ m à trường (lại học cần t r a n g bị cho s v là năng lự<* tun viộc 1;Ilìì và tạo ra việc- làm cho bán th ân và cho những iifiUf'Ji khóc, s v phái biêt cách làm việc trong một tậ p thể biết

c á c h h ộ p t á c VỚI m ọ i người, d ồ n g th ờ i p h ả i có n ă n g lực c ạ n h

t r a n h cả tro n g nước, ỏ khu vực và trê n t h ế giới

Đô đ à o tạo được dội ngù n h â n lực n hư trên, phái bát đầu từ việc th iế t kố chương trìn h và nội d u n g đào tạo Tôi được biết Bộ Giáo (lục và Dào tạ o dang cùng các trường đại học xây đựng các

k h u n g chương t r ì n h chuẩn cho giáo dục dại học Đáy là một việc làm cẩn t h i ế t đẻ tiêu chuẩn hóa, để hội n hập với khu vực và qiiôc tê, đồng thời giữ gìn n h ữ n g tiêu c h u ẩ n và giá trị của dân tộc ta, c ủ a định hướng xã hội chủ nghía Tuy nhiên, c h u ẩ n hóa không p h ải là n h ấ t loạt, bậc đại học phải là bậc học đa dạng, b;io đ ả m các sắc t h á i của các ngành, nghề khác nhau, các địa phương kh á c nhau

Muốn th ự c hiện dược chương t r ì n h tốt ph ải có phương p h á p

d a y và học tốt M ột số giáo sư đại học nói đây là k h â u yếu n h ấ t

cùa các trư ờ n g đại học nước ta hiện nay Dạy đại học là ch ủ yếu dạy cho s v cách học, như vậy trước h ế t n h à giáo phải là ngưòi biết cách học, biết nghiên cứu khoa học, biết th u thập, lựa chọn,

xù lí thông tin, ham mê hiểu biết, ham m ê k h á m phá cái mới Các trường đại học nên tỏ chức trao dổi vể phương p háp giảng dạv mới, p h á t h u y t í n h c h ù đ ộ n g , ó c s á n g t ạ o của s v

21

MỌ T VAI Y KIEN VE VAN ĐE BÓI DƯỠNG NHÂN T À I (1)

GS Đ à m T r u n g Dồn

QTrong các cuộc b à n về vấn để p h át hiện và bồi díõng u a n n iệ m vê n h á n t à i

n h â n tài, dôi khi n h ũ n g ý kiến khác n hau lại bát iiỊuồn

từ chỗ mỗi ngưòi q u a n niệm tài n ăng theo một cách riên' Vi thế chúng tôi muôn nói q uan niệm của chúng tôi vê n h â n ui

Có thể q u a n niệm n h â n tài là những người, khi cùng ihực hiện một nhiệm vụ trong cùng một điều kiện như n h ữ n ^ ĩgười khác, đà đ ạ t h i ệ u q u ả h ơ n h ẳ n N h ắ n tài có th ể x u ấ t hiện trong mọi lĩnh vực hoạt dộng, và ỏ các mức độ khác nhau *)ượe

ngưõng mộ hơn cả là các n h â n tà i trong các lĩnh vực nước sô lừa bỏng của đ ấ t nước, ở các đỉnh cao của trí tuệ, vàn học, khoa học,

kì th u ậ t, v.v vỏi q uan niệm n h ư vậy, n hân tài là tinh hoc của

d â n tộc và có tác d ụ n g r ấ t lốn đôi với tiến bộ của xã hội

Một d a n h ngôn được nhiều người tá n thưởng nói rànf tài

n ă n g ( n ả n g khiêu) 5% do trời phú, 95% do lao động m à có slhư

t h ế có nghĩa là xã hội không ch ă m lo gợi mở niềm say mí học tập lao dộng? tạo môi trường tốt và định hướng HS vào học tập nghiên cứu v.v thì dù có dược tròi phú cho một đầ u óc minh n ẫn thì những m ầm mông của n h â n tài cùng sẽ bị thui chột ioậc định hướng tá n mạn vào các lĩnh vực không quan trọng, Tiển vông Cho nên Đảng, N hà Iiước t a luôn luôn coi trọng việc )hát

Bài dàng trên “Tự h ọ c ' s ố 15 (2/2001).

hìị‘ 1 Im‘>j timing nh.ih t;n và Hộ (ìi) - })T luôn ỉ ran tro iãni sao có ( l i t ‘L k i ệ n l ó i n h ì t ( l ỏ t h ự c t l ì i v á n ( l e n à y

T à i n á ììg rà n ù n g h h iế u

Bộc lộ sỏm Iihát của tài n à n g kill con n^ói t m i ghô nhà trưõn*' là các i i s có n â n g khiếu, cách HS nôi lên trong quá trình hoc lộp Nàng khiêu r u a 1ỈS rấ t da dạng Trong một 1ỚỊ) học, HS

rô t h ể nối l õ n s o VỚI c h ú n g b ạ n d o t r á lòi n h a n h c á c c á u h ó i của

GV đ ậ t ra trê n l(í|> e*() làm bài chuẩn xác do tháo vát trong lúc làm thí nghiệm, dí) biết tập hợp các bạn xây dựng phong trào cua lớp v.v Diêm m ạ n h cùa H S này là nền tâng cho tải n ăng thuộc lĩnh vực hoạt dộng cùa các em đó trong tương lai Việc

p h á t hiện n ă n g khiếu của H S thường không giông nhau: Có

n h ữ n g <*m n âng khiếu nảy nở r ấ t sớm từ lứa tuổi chưa đên trường mà ta thường gọi một cách t râ n trọng là các “th ẩn d o n g ’ Củng có không ít em khác khi học phổ thông chỉ học bình thường , th ậ m chi còn bị hỏng trong các kì thi tuyến sinh vào các trường (lại học n h ư n g khi r a dời lại là người x u ất chúng

P h á t hiộn đ ú n g sỏ trường của H S trong mọi ngành học, cấp học

dc không bỏ phí b ấ t kì một m ầ m mông tài n àng nào và định

hướng các em dũng vào các n g à n h nghề thích hợp là một nhiệm

vu rất q u a n trọng mà mỗi GV p h ải làm

L ả m t h ế n à o d ê p h á t h i ê n v à bối d ư ờ n g n h à n tà i

Ờ các nước có nền giáo dục p h át triển và hoàn thiện, hệ thông các trường tương dôi h oàn chỉnh, vừa đảm bảo việc pho cập giáo (lục rộng rai, vừa đảm bảo c h ấ t lượng cao Việc p hân loại trường theo c h ấ t lượng được liến h ành công khai, được xã hoi th ừ a nhận Chế độ dãi ngộ đối vói sv có p han biệt theo trường đào tạo T ấ t cả các điểu kiện khiến cho việc bồi dường

n h â n tài có th ể thực hiện một cách dề dàng Chảng h ạ n n h ư ỏ

Mù trong hầu h ế t các trường đ ạ i học chính quy dại học mò, dại

học cộng đồng, (lại học phi chính quy cao dắng, tru n g họo chuyên nghiệp, v.v đểu có hộ đào tạo tài năng (Honour) dế th u

h ú t các HS ưu tú trong trường của mình Hệ này dược chỉ đạo

vê m ặt chuyên môn bởi một Hội đồng Đào tạo tài n ăng quốc gia (viết t ắ t là NCHC) Điều kiện để dự tuyển vào các hệ tài n ă n ^ này là kết q u ả học tậ p cao trong các nảm học trước, và (lược 12

GV hoặc n h à khoa học có uy tín giới thiệu Chương trình học của các hệ này r ấ t đa d ạng từ cách lấy nguyên chương trình chung khi giảng dạy, n âng cao b ằ n g cách chứng minh chặt chõ

hơn, đến cách đưa thêm vào một số giáo trình n âng cao (khoảng

20%) hoặc giảng dạy theo một chương trìn h khác hẳn Người ta

cho rằ n g tín h đa d ạ n g này p hù hợp vói tính đa dạng của nấng

khiếu của HS đ ang theo hệ này nếu không hoàn th à n h nhiệm

vụ học tậ p sẽ bị th ả i loại, còn nếu tốt nghiệp ở loại này sẽ dược giới th iệu để học tiếp ỏ các trường có th ứ bậc xêp h ạng cao hơn

ở nước ta, hệ thông đào tạo H S n ăng khiếu đã được tổ chức vài chục n ă m nay ở nhiều cấp học dưới dạng trường chuyên, lớp chọn và thực t ế nhiều HS tốt nghiệp các hộ này đang trở t h à n h

n h ữ n g cán bộ có tài trong nhiều lĩnh vực hoạt dộng xã hội khá(‘ nhau Tuy nhiên, do chưa đ ầ u tư đầy đ ủ vào việc chỉ đạo vào các loại hình đào tạo n ày để tìm r a các phương thức đào tạo p hù hợp, nên một sô' lớp tự p h á t đi lệch với các yêu cầu cơ bản của giáo dục, d ẫ n đến sự không đồng t ìn h của dư luận xã hội và quyết định đình chỉ các lớp này ở cấp tiểu học và cấp THCS, và chỉ tổ chức ỏ cấp THPT Chỉ còn các n g à n h nghệ th u ậ t, thể thao, v.v là có các lớp bồi dưỡng n ăng khiếu từ lứa tuổi nhò

Từ đấy có một câu hỏi cần được giải đáp là phải chảng chi các m ầm mồng tài n ă n g về văn nghệ, th ể thao là bộc lộ từ lứa tuổi nhỏ và có th ể bồi dưỡng sớm, còn tài n ăng về khoa học, kì

t h u ậ t thì không như vậy?

Tiỏp xũe n h iề u VỚI ỉ IS các lớp Iiãng khiốu và s v hệ đào tạo

tài nàng, tói có cám KÍár lá h ìn h nluí khôn í; phái n hư vậy; ờ các

lớp nang khiếu, tu y chi' cỏ m ột tỉ lộ khỏntĩ nhiều HS đã bộc lộ sóni khá nàng, n h ư n g tỉ lộ n à y cao hơn ỏ các lcip thường rá t nhiõu Vậy làm th ê nào đổ n â n g cao hơn nửa ti lộ này?

“Không có cái gi lại k h ô n g sinh ra từ một cái gì" Thiên hưónịí và n ă n g k h iê u cũng vậy, cũng cỏ nguồn gốc của I1Ó Trong các nguồn gốc có th ể k ể đ ế n dòng họ cách giáo dục của tíiíi dinh và các q u a n hộ xã hội Tác dộng đến mỗi con người ớ lứa tuổi c à n g nhỏ thì dấu ấ n dể lại càng sâu sắc, vì t h ế để có nhiếu n h â n tài cho đ ấ t nước, t a không chi hái lượm được các

n ă n g khiếu h ìn h t h à n h m ộ t cách n gẫu nhiên, m à phải gieo

trổng nó b ằ n g cách gợi m ở tĩn h tò mò khoa học cho thê hộ trỏ

càng sớm c à n g tốt

T rê n t h ế giới, n hiều n h à khoa học nổi tiếng cũng có q uan điểm n h ư vậy Loon L e d erm an n h à v ậ t lí học Mĩ được giải Nobel n ă m 1998 vể công t r ì n h p h á t hiện r a h ạ t Muon - nơtrino,

đã có một để x u ấ t độc dáo về v ấ n dề này: Ông ta cho rằ n g đê có

n h â n tài, việc q u a n trọng n h ấ t là tru y ề n cho mọi người, đặc biệt

là lớp người trẻ h ử n g th ú di vào khoa học Các th ầy cô giáo cấp tiểu học thường k h ô n g c h u ẩ n bị đầy đủ kiến thức về khoa học tự nhiên, nên k h ả n ă n g gợi mở lòng say mê khoa học cho H S từ lứa tuổi nhỏ bị h ạ n chê r ấ t nhiều Dựa vào Hội đồng xây dựng khả

n à n g về khoa học (Com m ittee on capacity building in science, viôt t ắ t là CCBS) ỏng t a đ ã đê x u ất một k ế hoạch đê gâv lòng

h a m mê khoa học cho trẻ em trong lứa tuổi từ 6 đến 12 (gọi là chương trìn h “M ain à la p a te ” - bàn ta y nhào bột) m à b ắ t đầu việc bô túc lại cho GV cấp tiể u học những kiến thức cần thiết

Ỏ ng hi vọng nếu th a m gia k ế hoạch này, thì có th ể hình t h à n h nhiều H S n ă n g k h iế u về k hoa học và kĩ t h u ậ t hơn nữa Như vậy, có phải là c ầ n t h à n h lập các lốp m ẫu giáo chuyên? Không

2 5

phải thế, n h ư n g cần phải cải tiến cách dạy à các trường này

C h ản g nhẽ ở các lớp m ầu giáo các em chỉ nên chới các trò chơi

b á n hàng, giá làm bác sĩ nghe* kế các chuyện về chú cáo, chú thỏ hay sao? Đối với các cấp học k h á c cũng có nhiều diều rầ n

em học dược nhiều n h ấ t ở các trường chuyên là mẹo làm tính Với hệ chuyên Lí thì nhiều GV chơ r ằ n g ta đã b ắ t H S phổ thông học chương trìn h đại học Khi lên đại học, các em này t h ấ y hầu

n hư không học thêm được gì nhiều về môn này v.v Một giáo sư

ở Trường ĐHBK P aris d ặ t r a câu hỏi trong số các H S Việt Nam tại trường n à y trong mấy năm nay tại sao có em cực kì x u ấ t sắc dứng đ ầ u cả trường, có em lại học r ấ t vất vả và có nguy cơ bị loại khỏi trường? Vậy có phải t ấ t cả các H S giỏi ở các trường chuyên, khi đ ã đoạt giải ỏ các kì t h i quốc t ế đểu sẽ trở thành

n h â n tài?

Khi tổng k ế t t h à n h tích Olympic Vật lí trong sáu bảy năm lại đây, chúng tôi th ấy tuy số giải Vàng có ít hơn n h ư n g th à n h tích dồng đội cao, nghĩa là trìn h độ HS đều ờ mức độ tương đối cao Dồng nghiệp trôi' t h ế giỏi đều khen ngợi chúng t a có một nền giáo dục phô thông (tấ t nhiên là về Vật li) r ấ t tô’t: là người trong cuộc, tôi biết rõ là sự dồng đều này chỉ có trong s ố các HS

giỏi t h;im gia đội tuyến Vật li mà không phài trong đông (láo các

US ruôi ráp Diều đó trá i với quy l u ậ t p hân bó tự nhiên cùa Vật

lí học vã m ang d áng điệu cùa hiện tượng quen thuộc trong Vặt

li lìiộn tượng bão hoà trong quá trìn h bơm quang học Nói cách khác, nhiểu em diổm cao trong các kì thi do đ ã dược các

th áy dạy cho đủ các d ạng bài toán, và khi gặp các vấn đê chưa (lược nghe* thay giảng và cán phải vận d ụ n g kiôn thửc của minh một cách sáng tạo de giải thì lúng túng Truy nguyên nhân, lôi này một p h ầ n do cáo trưởng chuyên (Vật lí) chưa t h ậ t sự tuyển dư<ir các HS có n ă n g khiêu, và trong giang dạy cùng chứa chú ý

d ú n g mức* đến bồi dưỡng phư ơ ng p h á p tư duy, gợi m ở lòng hãng

sa y tim tòi cái m ới Mặt khác, cũng do không ít phụ h u y n h HS

dã q u a n niệm lớp n ăng khiếu chỉ n hư chiếc cẩu dưa con em

m ình vào đại học, hoặc đến mục đích cuối cùng là đoạt giải

tro n g các kì thi HS giỏi, xem việc rè n luyện phương p h á p tư d u y vật l i cho HS là viển vông không th iế t thực Nói như vậy t ấ t sẽ

có người hỏi liệu chúng ta bỏ nhiều công sức và tiền của để tổ chức các kì thi HS giỏi, đưa các đoàn HS đi th a m dự các ki thi Olympic quốc t ế có lợi ích th iế t thực nào không? Tỏi xin mượn lời của G.s A s th u r Eisenkraft, phó chủ tịch kì thi Vật lí quốc t ế lần t h ứ XXIV tại Mĩ, nói với HS th a m dự kì thi này để th ay câu

t r ả lòi:

“Hồi dây, các HS nhỏ tuổi sẽ nhìn vào t ấ t cả các em đ a n g có

m ặ t tại đây, và xom các em thực sự là n h ữ n g a n h hùng Những

HS ấ y s ẽ hiểu rằ n g b àng cống hiến của mình và lao dộng gian khô, các em ấy sẽ đ ạ t được vinh dự n hư các em đây, và giám ước

mơ một ngày mai sẽ đại diện cho đ ấ t nước m ình trong các cuộc

t r a n h đ u a quốc t(?\

Đối vỏi việc bồi dường n h â n tài, còn gì hiệu q u ả hơn cách

khơi d ậ y Irons lớp trẻ niềm tin và ước m ơ ấy?

27

Chính theo phương châm ấy m ấy năm Rần dây <i Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Dại học Quốc gia Hà Nội) dã t h à n h

lập hệ đào tạo c ứ nhản khoa hục tà i nàng, tu y ể n sinh Lrontí sô

các H S có nhiều t h à n h tích học tậ p nhất ỏ bậc phổ thông, nhà trường dã Lạo n h ữ n g diều kiện tốt n h ấ t về cờ sơ vật chất, vế đội ngũ GV và môi trường học tập T ấ t cà những điểu ấy góp p hần tạo nên niềm tự hào và lòng tự tin cho s v để các em này theo học m ột chương t r ì n h n âng cao ỏ bậc dại học Bước d ầu th ấy cách dào tạo này có án h hưởng tốt đến chất lượng đào tạo nhưníí

có lõ còn q u á sớm dè có th ể nói một diều gì t h ậ t chính xác

T h a y cho kết luận, tôi muôn bày tỏ sự dồng cảm của bản

t h á n với những t r ă n trở của nhiều n h à giáo lão t h à n h dôi với sự nghiệp đào tạo n h â n tài cho đ ấ t nước: Đây là m ột việc mà chỉ riông n g h à n h giáo dục không thể làm nổi N h â n tài n hư mộl dại thụ đ ủ sức chống chọi với giông bão, n ắng mưa HS ra trường chì mới n hư một cây non đ á n h từ vườn ươm Nó có trướng th à n h hay không là tùv thuộc ý đồ của người trồng và sự chàm bón sau này Cây con có tốt đến mấy nếu trồng vào c h ậ u đ ấ t nhỏ thì cũng chỉ có th ể trỏ t h à n h cây cành m à thôi

BỔI DƯỠNG H Ọ C SIN H GIỎI

ở CÁC L Ớ P c H U Y Ê N ' u

GS D ư ơ n g T r ọ n g B á i

Hiện nay tr ê n t h ế giới có các hình thức s a u đây để tuyển chọn, bồi dưỡng các H S có nàng khiêu, gọi t á t là các

H S giỏi

1 T ổ chức các ngoại khóa (ở ngay trường phổ thông), các

c ung v ă n hóa th iếu niên, các báo t à n g khoa học - kĩ th u ậ t, ở (ló

H S k h ô n g chỉ được xom mà còn được làm các t h í nghiệm khoa học

2 T ổ chức các k ì th i H S giỏi từng m ôn học, từ trường đến

tỉnh rồi to àn quốc Rất nhiều nước d ù n g hình thức này: các nước XHCN (trước đây), P h á p (Concours general) Ba Lan, Mĩ T ru n g Quốc v.v Sớm n h ấ t là Olimpic quốc tế, hiện đã có Olimpic về các môn Toán Lí Hóa Sinh

3 T ổ chức các lớp chuyên học s â u hơn một môn n à o đó ở

ngay trường phổ thông hoặc ỏ các lớp trực thuộc m ột trường đại học

4 T ổ chức các trường chuyên có thê trực thuộc m ột trường

đ ạ i học, n h ư Trường chuyên Toán Lí thuộc Đại học Nôvôxibiếc

(SNG) T n ío n g chuyên thuộc đại học Baltimore (Mĩ) An Độ Thái Lan có n h ữ n g trường đặc hiệt, d à n h cho HS giỏi, tuy không (lạy s â u về từng môn n h ư n g dào tạo với c h ấ l lượng cao

111 Bài điìng trên " T ự h o c " số 11 (10/ 2000).

‘2 9

5 Các k i th i H S giỏi cỏ m ột sổ hạn chế Các kì thi này tiến

h à n h t ậ p t r u n g trong một sô giò ví dụ 5giờ/ngày, trong 2 ngày dối với Olimpic quốc t ế về Vật lí Thí sinh phái giải các bài tập, làm các th í nghiệm theo các dô của ban giám khảo Cấm m ang tài liệu vào phòng thi, cấm tra o đổi với các bạn

N hư ng nghiên cứu khoa học lại là một qu á trình tìm tòi lâu dài p h á t hiện cái mới tr ê n cd sở t ậ n dụng t ấ t cả n h ữ n g gì đả biết q u a sách báo, tà i liệu, và thường là công trìn h có tín h chât

t ậ p thể T ín h c h ấ t nghiên cứu khoa học cùa các kì thi Olimpic bị

h ạ n chế n h ư n g mục dích của việc p h á t hiện, bồi dưỡng HS có

n ă n g khiếu lại là tim dược n h ữ n g em sau này có th ể trở th à n h

n h ữ n g người nghiên cứu khoa học giỏi

Vì vậy, từ n ă m 1992, Viện Vật lí thuộc Viện H àn lâm khoa

học Ba Lan đã tổ chức một cuộc thi quốc tê mới lấy tê n là “Bước

đ ầu tiến tới g iả i Nobel về Vật lí ", cho HS PTTH (dưới 20 tuổi)

Thí sin h phải nộp cho b a n tổ chức báo cáo vổ một công trình nghiên cứu Đề tài có th ể là c h ế tạo một dụng cụ để làm thí nghiệm Kết qu ả có th ể không mỏi, nhưng nếu tìm lại dược bàng phương p h á p c ủ a riêng mình, có c h ú t ít s á n g tạo, thì được giải (được đài thọ ã n ỏ một t h á n g ỏ Ba Lan để nghiên cửu) Đã có 2

H S Việt N am t h a m gia các n ă m 1995 và 1997 (1 được bằng

k h e n về c h ế tạo dụng cụ th í nghiệm) Pháp cũng có hình thức thi n ày cho H S của mình, b ê n cạnh Concours general, nhưng dự thi là các nhóm HS có GV của mình hướng dẫn

Đối chiếu với các h ìn h thức tuyển chọn HS t rê n đây, Việt

N am ta còn th iêu hình thức : bước đầu nghiên cứu khoa học Ta

đã có hình thức này đối với sv (làm khóa luận tốt nghiệp) Ta

c ũng đã tổ chức thi làm đồ d ù n g dạy học, n h ư n g lả cho GV

Bây giờ xin nói về lớp chuyên, vì tôi không hiểu đã co c ô n g trìn h nghiên cứu khoa học nào hay hội nghị khoa học nào đã đi

c l r n k ố t l u ậ n v ề t á c h ạ i CÚM CJ1C l ỏ ị) c h u y ê n , đ ỏ t n » n rcí s ò <ló B ộ

(ỉláo (lục* - Dao tạo (lã quyôt (lịnh xóa bỏ các lớp chuyón TH('S

T rong tập tài liệu của Viện KIKỈD tôi (Iọc (ỉư<íc lời p h át biêu của cố T Ỉ1U lining P hạm Van Dồng tại trại Nghiên cứu

CC(.ìl) ( th a n # A - 1996): ‘'Phái chú trọng đào tạo n h ã n lài phái

chọn từ rá p I n h ấ t là từ cáp II những em có nàng’ khiêu clộr

biệt, n h ấ t là về Toán Lí, Hóa Nhạc Thể dục ".

T h á n g 1 - 1971, tại Đại hội Toán học miền Bắc lan th ử n h ất

cô T h ú tưỏng Phạm Vãn Đồng lại nói: "Hiện nay ta có các lớp

chuyên Toán, p h á t hiện HS có n ã n g khiêu từ cấp II P hái p h á t hiện sớm: 100 em cấp II lên đốn lớp 10 (lớp cuối PTTH hồi dó) còn dược 50%, lôn đến đại học còn 50% thì tôt"

Lời p h á t biếu của cô Thú tướng P hạm Vãn Đồng đến nay khỏng.dúng nừa chảng?

Trước dây, tôi đà được đọc một vài bài báo về các lớp chuyên

Có bài phê p h á n các lốp chuyên là không p h á t h uy trí thông

minh s á n g tạo của HS mà chỉ biến các em t h à n h các “thợ giải

bài tập" Dĩ nhiên các lớp chuyên còn một s ố vấn dề tồn tại cần

giai quyêt, n h ư n g tôi tự hỏi nếu cho các tác giã bài báo t rê n dạy l(íp chuyên thì tác giá sè p h á t huy trí thông minh của các em

b ằ n g cách nào?

Bằng cách trìn h bày li luận vé phương plìáp nghiên cứu khoa học phương p h á p sá n g tạo chàng? Đ úng là có t h ể giới thiệu phương pháp tìm tòi đỏ giai một loạt bài tậ p cùng loại, hoặc có một nét chung nào dó N hư ng cùng chi có t h ể giới thiệu

trong vài tiết bằng n h ữ n g vi d ụ điôn hình S au đó thì làm g\ nếu

k h ô n g cho thực h à n h giải bài tập? Giải nhiều loại bài tậ p khác

n h a u chinlì là “thố đục trí tuệ”, chính là ròn luyẹn trí thông minh! Nếu các em trỏ t h à n h “thợ giải hài t ạ p ” giỏi thi dó là diếu

<lántf mừng Trong t ấ t cả các kì thi tiểu có yêu cầu giải bài tập việc luyện cho các em đ á p ứng tốt n h á t yêu cầu dó vừa thiết

31

thực, vừa góp p h ồ n cùng với các hoạt động khác- rèn luyện n hân cách của các om.

Lại có người phê p h á n các lớp chuyên dạy không “toàn diện”, HS học lệch; chuyên Toán hay chuyên Li thì lơ là các môn Vàn Sử v.v Ta chỉ việc hỏi các GV chủ nhiệm các lớp chuyên thì th ấy ngay rằ n g HS của họ hoàn toàn không th u a kém gì HS các lớp đại t r à về các môn không chuyên, tuy không tôn nhiều thòi gian vào các môn đó Đơn giản là vì HS lớp chuyên dà qua sàng lọc (thi tuyển) n ê n đều là H S khá, “t h ể dục trí tuệ” nói trên lại làm cho đ ầ u óc họ nhạy bén hơn, sâu sắc hơn

Có ý kiến cho r ằ n g chương trìn h các lớp chuyên n ă n g nề, nhồi nhét Mục đích các lớp chuyên là cung cấp cho HS, ngoài học vấn chufí£ cho mọi em HS những kiến thức và kĩ n ă n g sâu

rộng hơn vẻ mộĩ rriôn khoa học nào dó m à họ thích th ú và có khá

n ă n g học được, h,ướng d ầ n các em bước đ ầ u nắm được khoa học

đó và sơ bộ rèn luyện phong cách nghiên cứu khoa học T ất nhiên chương trin h các lớp chuyên phái s â u rộng hơn trong một

s ố tiế t n h ấ t định phải đi n h a n h hơn s ở dĩ ớ một s ố nơi HS không tiếp t h u được tốt chủ yếu là vì “đ ầ u vào” chưa dúng, thi tuyên không nghiêm túc Thực t ế H S lốp chuyên của một s ố nơi

“ngồi n h ầ m chỗ” Tình hình này cũng giông như tình hình nhiều trường chuyên ban Ban A chảng h ạn là d ành cho MS có khá

n ă n g học khoa học tự nhiên, dự kiến trường có 10 lớp thì ban A chỉ k h o ản g 3 - 4 lớp, n h ư n g lại mỏ tới 8 - 9 lốp thì rấ t nhiều HS

“ngồi n h ầ m chỗ” và dĩ nhiên chương trìn h ban A trỏ t h à n h quá tải

HS các lớp chuyên có tiếp th u được chương trình hay không? Câu t r ả lời là két q u ả các kì thi quốc gia vì háu h ế t th í sinh các

kì thi này là H S các lớp chuyên

L.I th à n h vi ôn cua ban giám khảo món Vột li lừ 15 nám nay

lôi I hây ban giám khiio r ấ t hài lòng vé kết quá các kì thi, chì

phim nàn ra n g kỏt quá của b ảng B (các tỉnh miến núi) th u a quá

xa két q u á của biinự, A (cár tình đồng bang), n h ư n g sụ cách biệt (ló la tìn h t r ạ n g c h u n g của nền giáo đục nước* ta Ớ kì thi quốc g\:\ M â m nay dề thi món Vật lí lớị) 9 có 4 bài toán dểu khó riêng bỉu sỏ 1 (Cơ học) thì b a n giám khảo cho là q u á khó có thế phải 1)0 nêu p h ẩ n lớn thí sinh không làm dược (để kết quả chung khỏi quá thấp) N h ư n g đến khi chấm thì hóa ra r ấ t nhiều thi sinh (p h á n lớn là của h áng A) làm được, th ậ m chí vài em lại có lời giải d ầ y đủ hơn đ á p án, vì xét thêm một scV trường hợp k h ả dĩ

n ữ a không có trong đ á p án Chúng tôi dà đổ nghị trao một sô lớn giai vì t h ấ y xứng dáng, n h ư n g s a u xét tương q u a n giữa các môn d à n h phải rú t bớt C h ú n g tôi bảo nhau: H S lớp chuyên giòi thật!

Có người lại phê p h á n r ằ n g HS các lớp chuyên giỏi lắm là giật được giải quốc tế không ai sau này trở t h à n h n h à bác học! Nêu h iểu là n h à bác học ỏ mức quốc gia thì có dấy một sỏ n h à khoa học có tên tuổi của nước ta trước đ â y là HS lớp chuyên

H ầu h ế t HS các lớp chuyên đều trở t h à n h củ n h â n , tiến sĩ

t h à n h cán bộ k h o a học - kì t h u ậ t đác lực của nước ta Trong việc hình t h à n h đội ngũ cán bộ đó có sự dóng góp nhỏ n h ư n g đ áng

t r â n trọ n g c ủ a các lớp chuyên Các lớp chuyên chỉ có th ế p h á t hiện, bồi dưỡng các m ầm mông n h â n tài có t h à n h n h â n tài hay không còn p h ụ thuộc vào việc học dại học, s a u đại học vào hoàn c ả n h công tác và nỗ lực cá nhân

Có ý kiến p h à n n à n rằ n g việc mỏ các lớp chuyên, lớp chọn gây r a tâ m lí g anh (lua trong phụ h u y n h HS, ai cũng muôn cho con em mình được học các lớp ấy vì có nhiều th ầy giỏi dạy, nên

b á t con om học th ê m dể dự thi tuyển, “chạy chọt" dc C011 om (lược vào Chỉ có việc “chạy chọt" bất hợp p h á p là sai còn tâm lí

m uốn cho con e m m ìn h trở t h à n h H S giỏi thì rất chính dáng Chỉ cần p hụ h u y n h đ á n h giá đ ú n g con em mình, nếu không có

k h a n ă n g lụt vào lớp chuyên thì đừng “cố d ấ m ă n xôi", cử dể nó học thoải mái ỏ lớp thường, dứng d ầu ở lốp thường con hơn dứng

N hiều người bảo tôi “Yên chí, các trường sẽ đổi tê n lớp chuyên

t h à n h “lớp c h ấ t lượng cao"! Có n h u cầu thì nó SC vẫn tồn tại

N h ư n g tồn tại lén lú t n h ư vậy thì q u ả là không ổn, càng khó

q u ả n li cà n g dỗ lệch lạc Hiện n a y v ẫ n có th i HS giỏi cấp huyện, tỉnh, cho lớp 9 nên các trường có H S dự thi sẽ phải có nhiều

h ìn h thức bồi dường, nhiều loại “lớp c h ấ t lượng cao” để đáp ứng yêu cầu vì k h ô n g có s à n g lọc thì làm sao có H S giỏi dược!

Ngày 25/8/1997, tôi được mời dự lễ k h e n thưởng các em HS

đ o ạ t giải tro n g các kì thi quốc tế H ầu h ế t các em n à y dều là HS các lóp chuyên Tôí và m ấ y giáo sư dã t h a m gia bồi dưỡng các

em bảo nhau: “K h ô n g c ó c á c lớ p c h u y ê n , c h ú n g ta đ ừ n g

h ò n g đ o ạ t g i ả i q u ố c tê V \

ĐÀO TẠO N G U Ồ N N H Â N ■ Lực •

T R I THỨC NƯỚC N H À (U

G S P h a m S ĩ T i ế n

ang t h ế kỉ XXI khái niệm về kinh t ế tri thức n gày càng

rõ r à n g và dược sử d ụ n g rộ n g rãi ó nhiều nước Đê hình

th à n h một nền k in h t ế tri th ứ c cần có n h iề u diều kiện, n h ư n g

q uan trọng là p h ải có một nguồn n h â n lực t r ì n h độ cao có k h ả lùmg nam b ắ t và làm ch ủ các tri t h ứ c mối n h ấ t tro n g thời đại

N h â n lực t r ì n h độ cao được hiểu là n h ữ n g người có dược đào tạo ở nhiều t r ì n h độ khác n h a u , n h ư n g ch ủ yếu dược đào tạ o sau đại học Nước t a d a n g trong thời kì d ẩ y m ạ n h công n g h iệ p hóa hiện dại hóa và d a n g chủ dộng hội n h ậ p quốc tế, do đó hình

t h à n h và xây d ự n g nền kinh t ế tri th ứ c sè là điều t ấ t yếu Việc đào tạ o nguồn n h â n lực t r ì n h độ cao đõ p hục vụ nền k in h t ế tri

thức ở nước ta dã thực hiện t h ế nào và triể n vọng r a sao ?

N hững năm q u a sự nghiệp d à o tạo n h â n lực trìn h độ cao đã đ ạ t

dược t h à n h tự u n h ấ t định Vổ m ặ t s ố lượng Liên xô và các nước

XHCN trước đây d ã tạo cho nước t a k h o án g 10 n g à n cán bộ có họe vị tiên sĩ tiế n sĩ khoa học Và t in h đ ến n a y các cơ sở đào tạo sau đại học tr o n g nước đã d à o tạo được g ầ n 5 n gàn người có học

vị tiên sĩ 38 tiến sĩ khoa học và hơn 10 n g à n th ạ c sĩ T h à n h tích

" Bài đăng trẽn " T ự học" s ố 15 (2/2001).

3 5

(ló được đ ánh giá trong Nghị quyết II Ban Chấp h ành Trung ương Dâng khóa VUI: "Ciiáo dục sau đại học đã đào tạo dược số lương đ á n g kê cán bộ có trìn h độ cao mà trước dãy phái dưạ vào nước ngoài".

Vổ m ặ t c h ấ t lượng và hiệu quà hiện nay trong t ấ t ca các

lĩnh vực khoa học củng n h ư kinh t ế - xà hội ở nước ta, những

người có hạt’ vị tiến sĩ tiến sì khoa học dà và đ ang p h á t h uy khá

n à n g của mình Cùng với các cán hộ được đào tạo ỏ nước ngoài, không ít người dược dào tạo trong nước đã trỏ t h à n h cán bộ dầu

n g àn h và có n h ữ n g dóng góp rấ t d áng ghi n h ậ n với n h ữ n g ',iải Lhưỏng quốc gia, quốc tế Nhiều người dược phong h à m giáo sư, phó giáo sư, có công lao lớn trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo

trong nước, cùng n hư với tư cách là chuyên gia giáo dục nước

ngoài Nhiều công t r ì n h nghiên cửu cua họ được ứng dụng rộng rãi và m ang lại lợi ích to lớn cho xà hội

Tuy nhiên, n ếu so s á n h vói yêu cầu c ủ a việc xây dựng một nến kinh t ế tri thức c h ú n g t a phải dào tạo sau đại học tốt hơn hiện nay đồng thời cử cán bộ di dào tạo tại nước ngoài m ột cách

có hiệu quả Các cơ sở dào tạ o sau dại học p h ải chuyến biến cho

p hù hợp với yêu cẩu mới, vừa phải t ả n g q uy mô đào tạo với mức

độ hợp lí đê đáp ứng yêu cầu, song phải đặc biệt ch ú trọng nâng cao c h ấ t lượng dào tạo Trong đào tạo thạc sĩ, việc xem xét xây dựng lại chương trìn h dào tạo sao cho hiện đại, phù hợp với điểu kiện nước ta phù hợp vối đổỉ tượng đào tạo m ang tín h thiết thực, cập n h ậ t khoa học tiên tiến và ngày cà n g hòa n h ậ p với các nước là việc q uan trọng Nhưng cùng với việc xảy dựng chương trìn h đào tạo mới các cơ sở đào tạo phải thực hiện cai tiến phương pháp dào tạo một cách triệt để Đào tạo sau đại học phải

là cấp học di dầu trong việc t ự h ọ c là c h í n h , vì thố mỗi môn

học trong chương trìn h phải giới hạ n việc giáng dạy lí thuyết, ấn định giờ tra o dổi thảo luận hay học nhóm của người học, phải

mới có giá trị trong lình vực khoa học chuyên ngành, th ế hiện

k h ả n ã n g sá n g tạo độc lập nghiên cửu khoa học của nghiên cứu

sinh Với yêu r ầ u n h ư vậy thì p hẩn lớn các dề tài lu ận án tiến sì phải x u ấ t p h á t từ n h ữ n g công trình nghiên cứu khoa học, thể

hiện sự kết hợp chặt chõ và tự nhiên giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học

Vế phía người họi* VỚI y thúc học tậ p đê nam vững kiên thức

và kĩ n àng chuyên ngành người học cố quyền yêu cầu các cơ sỏ đào tạo rác giảng viên cung cấp đủ tư liệu, tài liệu th a m khảo

(lổ mỗi người t ự n g h iê n c ứ u là c h ín h , bài giảng của giàng

viên phài mang tinh chỉ (lẫn rõ ràng Mặt khác, Iìgười học cũng

dược phép yêu cầu giáng: viên tư vấn về chuyên môn sau các bài

giáng trẽ n lớp học hoặc tạo diếu kiện cho người học nghiên cứu khoa học Yêu cầu của người học sẽ ỉà một yếu tô q uan trọng

I húr dẩy các cơ sờ dào tạo thay dổi cách thức dào tạo hiện nay.

C ùng với việc đào tạo trong nước, từ năm 2000 c h ú n g ta triển khai để á n "Đào tạo cán bộ khoa học kĩ t h u ậ t tại các cơ sỏ nước ngoài bàng ngân sách N h à nước" ĐỂ á n này mỏ ra một thòi kì mới (lé dào tạo cán bộ khoa học kĩ t h u ậ t trìn h ciộ cao, mà (lợt đ ẩ u sẽ là n h ữ n g "máy cái" h o ạt dộng ở các trường đại học và

n h ữ n g người công tác tại các viện nghiên cứu Trong tuyển chọn

sẽ ưu tiên cho các n g à n h khoa học trọng điểm , các ngành khoa học kĩ t h u ậ t và nông, lâm, ngư nghiệp song cũng d ành chi tiêu thích đ á n g dể dào tạo dội ngủ cán !>ộ khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và n h â n vãn văn hóa nghệ t h u ậ t và V dược

Năm đ ầ u tiên triển khai để á n đào tạo tại nước ngoài, nhiều người còn r ụ t r è tro n g việc đ ả n g kí dự thi vì họ chưa chuẩn bị tốt về kiến thức ngoại ngữ cũng n hư ch u y ê n môn M ặt khác, một số trường đại học, viện nghiên cứu ch ư a có k ế hoạch mạnh

d ạ n trong đào tạo c á n bộ, chưa tạo diều k iện dể nhiều người dự thi để N hà nước có diều kiện lựa chọn dể bồi dưỡng n hân tài

N hư ng với việc tuyển chọn nghiêm minh, công bằng chúng t a sẽ lựa chọn được n h ữ n g người xứng đ áng dể cử đi đào tạo tại các nước có nền khoa học và công nghệ p h á t triển

N hữ ng người được chọn lựa cử đi học sẽ được cung cấp đầy

đủ điều kiện để học tậ p tô*t nhất, tiếp t h u kiến thức và phương

p háp đào tạo mói cũng n h ư tiếp cận với phương p háp nghiên cứu khoa học hiện đại Đê' á n có nhiệm vụ q u ả n lí ch ặ t chẽ trong

và s a u quá trình đào tạo, giúp việc đào tạo n h â n lực trinh độ cao

ở nước ngoài không n h ữ n g t h à n h công về m ặ t số lượng, chất lượng đào tạo m à còn t h à n h công ở chỗ đào tạo được những ngưòi có ý thức chính trị tốt, làm việc h ế t lòng cho đ ấ t nưốc

Đào tạo sau đại học trong nước cùng với dào tạo ỏ nước ngoài sẽ là hai hướng song song và đểu q u a n trọng Phải làm tốt

cả hai hướng dào tạo th ì mới đào tạo được nguồn n h â n lực trình

độ cao, phục vụ cho đ ấ t nước p h á t triển, đặc biệt là trong các

n g à n h mũi nhọn của khoa học công nghệ, góp p hần hình th à n h nền kinh t ế tri thức của nước nhà

B IẾ T MƯỜI DẠY M ỘT VÀ

HỌ C MỘ T B I Ế T MƯỜIm

GS N g u y ễ n V ã n Đ ạ o

Có th ể p hân loại các phương p háp dạv và học ỏ dại học th à n h hai nhóm chính

Nhóm thứ nhất, d ạ y và học theo kiểu "thấy đọc - trò ghi"

Người học chí học theo n h ữ n g điểu t h ầ y đà dạy, không tham kháo thêm tài liệu, sách báo khác Theo phương p háp này mức

độ điêu khiển của giảng viên tương là cao hơn nhưng thực r a là

rá t thấp, khiến cho ngưòi học tiếp th u kiến thức một cách th ụ dộng, kém khá n ă n g sáng tạo và k h ả n à n g tự học suốt dời c ầ n phái châm d ứ t các phương p h á p d ạ y và học theo kiểu này ở các trường đại học của t a càng sớm c à n g tốt

Nhóm th ứ hai L ấ y người học làm tru n g tăm , coi người học

là chủ thể của quá trìn h dạy và học G iảng viên chỉ dạy những kiến thức cơ bán, (lóng vai trò hướng dẫn, chỉ đạo và kiểm tra quá trìn h học không làm th ay ngưòi học Còn người học p h ải tự diều khiển q u á t r ì n h tiếp t h u k iến thức, th a m k hảo mỏ rộng kiên thức theo các tài liệu, sách báo, dưới sự điểu khiển sư phạm của giảng viên G iảng viên nêu r a v ấ n đề, sv tập giai quyết dể Có sự dối thoại giữa giảng viên - s v , giữa s v - sv Hai hoạt động dạy Víì học cùng phôi hợp với n h a u và cùng p h á t huy tác dụng, d ẫ n tới c h ấ t lượng cao c ủ a đào tạo, hình t h à n h nên

Bài đáng trên “ 7 y h ọ c" số 10 (9/2000).

3 9

n h ữ n g con người có d ầ u óc sáng tạo có khả n âng di xa S U Ô I (!Ờ1 trê n con dường học vấn Đáy là phương pháp dạy tiên tiến, cần được á p d ụ n g rộng rãi trong Lất cá các trường dại học của ta.

Ớ bậc đại học, phương p háp giảng dạy và phương p h á p học

tậ p có vai trò cực ki q uan trọng dối với c h ấ t lượng dào Lạo Dể

đ ạ t hiệu q u ả cao cho người học: "học một biết mười", điều đầu tiên cần đòi hỏi ỏ người dạy là phải "biết mười dạy một" Biết mười ở đây không chi' dơn t h u ầ n về khối lượng kiến thức mà còn

cả vổ phương p h á p tư duy, k h ả n ă n g sá n g tạo, ý chí vượt khó, đạo dức, tư cách Do vậy, người giảng viên dồng thời phải là nhà khoa học Người t a nói r á t đ ú n g rằng: "Một người diễn thuyêt giỏi có th ể không phải là n h à khoa học Song một GV đại học giỏi n h ấ t th iế t ph ải là n h à khoa học"

Ngày nay, với sự p h á t triể n vũ bão của khoa học và công nghệ trong n ề n kinh t ế tri thức với tốc dộ tăn g trướng nhanh chóng của kiến thức loài người, việc chuyển đổi ngành nghề đã trở th à n h t ấ t yếu vối nhiều người thì việc h ọ c và t ự h ọ c s u ố t

đ ò i đã trở t h à n h yêu cầu b ắ t buộc đối với mỗi con người, việc khiến tạo nên xã hội học tậ p trớ t h à n h trách nhiệm của mọi quốc gia Vì vậy, khi nói đến c h ấ t lượng đào tạo, chúng ta phải nhìn n h ậ n không chì thông qua k ế t q u ả học tậ p trong những

n ă m t h á n g học ở n h à trường, m à còn đ á n h giá ở khả n ă n g đáp ứng công việc s a u khi r a trường, k h ả n ă n g chuyển dịch ngành nghề trong cuộc đòi và k h á n ă n g p h á t triển, theo kịp những

t h à n h tựu hiện đại của khoa học và công nghệ

Thời gian học tậ p trong trường dại học chỉ h ạ n c h ế trong vòng 4 - 5 năm Vậy thì n h ữ n g gi cần phái cung cáp cho s v đế

họ có th ể sử d ụ n g và p h á t triển trong su ố t cuộc đòi đó là:

1 Một sô k i ế n t h ứ c c ơ b ả n , c h í n h xác Điều này đòi hỏi

giảng viên phải r ấ t giỏi về chuyên môn để có thể nêu cho s v

11 hlin 14 khái Inôm cri bán nhất giúp họ hiểu bán chất vấn đê Nó cũiifĩ (lòi hỏi s v có đ ủ t r i n h độ để tiếp t h u kiên thức, có đủ thông tin khoa học, giáo trìn h , tài liệu t h a m k háo có c h ấ t lượng cao, cỏ dược các phòng thí nghiệni tốt.

2 s v phài dược tra n g bị p h ư ơ n g p h á p h ọ c , p h ư ơ n g

p h á p t ự h ọ c , p h ư ơ n g p h á p t ư d u y dể hiểu sâu sắc và bànchát vấn dề, p h ư ơ n g p h á p s á n g t ạ o d ê p h á t triển vấn dề Chính là phương p h á p (lạy r ủ a giảng viên và phương p h á p học của s v sẽ tạo nôn cỗ xo d ư a s v đi suốt cuộc dời lao động vã sáng tạo c ủ a họ

3 Có kiến thức cơ bán ngoại ngữ và phương p h á p học tốt,

s v còn cần dược r è n l u y ệ n t ố t v ề t h ể lự c v à ý c h í Dó là ý chí vượt khó, quyết tâ m vươn lẽn không chịu kém cỏi, nghèo nàn lạc hậu

Vì việc học và tự học suốt đời dã trờ t h à n h vôu cầu b ắ t buộc đói với mồi con người trong thời đại c h ú n g ta nên nội d u n g học tạp ỏ t á t r ã các cấp học phải được xem xét lại theo chiều hướng

p à m tới mức tôi thiểu, chì giữ lại n h ữ n g kiên thức cơ b ả n với các tài liệu, giáo t r ì n h t h ậ t sin h động, h ấ p d ẫ n và chính xác do những n h à khoa học h à n g d ầ u của đ ấ t nước biên soạn Phương pháp giảng dạy của giảng viên phải dược đặc biệt q u a n tâm (lược n â n g lón đôn mửc nghệ th u ậ t Ngày nay việc giảng dạy phái được từng bước hiện dại hóa với các công cụ n hư máy tính

và In te rn e t, làm cho việc giảng dạy sinh động hơn, h ấp d ẫ n hơn Tuy vậv các rông cụ h iện dại nàv vẫn không thổ t h a y t h ế được các giảng viên Họ là n h ữ n g người giúp đỡ hướng d ẫ n s v di trên con đường học tập s á n g tạo, p h á t minh

Để k h ắ c phục tình t r ạ n g học tậ p r u l căng th ẳ n g của HS ngày nay đặc biệt là trước các kì thi tốt nghiệp, thi tuyển, trong

41