Sau một thời gian nghiờn cứu và thực nghiệm, sỏng kiến kinh nghiệm "Một số vấn đề về nội dung và phơng pháp dạy các yếu tố hình học lớp 3" của tụi đó được hoàn thành.. ở lớp 3 đi sâu kha
Trang 1môc lôcLêi c¶m
¬n 2
Trang 2B- Gi¶i quyÕt vÊn
Trang 3Sau một thời gian nghiờn cứu và thực nghiệm, sỏng kiến kinh nghiệm "Một số vấn đề về nội dung và phơng pháp dạy các yếu tố hình học lớp 3" của tụi đó được hoàn thành
Lời đầu tiờn, tụi bày tỏ lũng biết ơn sõu sắc tới cỏc đồng chớ lónh đạo Phũng
GD & ĐT Duy Tiờn, cỏc đồng chớ trong BGH của trường Tiểu học Nguyễn Hữu Tiến – huyện Duy Tiờn- tỉnh Hà Nam đó tạo điều kiện giỳp đỡ tụi hoàn thiện sỏng kiến, để tụi ỏp dụng sỏng kiến này vào quỏ trỡnh giảng dạy
Qua đõy tụi cũng xin chõn thành cảm ơn cỏc thầy giỏo, cụ giỏo và cỏc em học sinh lớp của trường Tiểu học Nguyễn Hữu Tiến - huyện Duy Tiờn- tỉnh Hà Nam đó tạo mọi điều kiện thuận lợi để giỳp đỡ tụi trong quỏ trỡnh nghiờn cứu sỏng kiến này Trong quỏ trỡnh ỏp dụng sỏng kiến vào giảng dạy, bản thõn tụi rất mong nhận được sự đúng gúp ý kiến của bạn bố, đồng nghiệp để sỏng kiến của tụi hoàn thiện hơn, gúp phần nõng cao chất lượng dạy và học phần hỡnh học của mụn toỏn lớp Ba Tụi xin chõn thành cảm ơn!
Trang 4cấp những tri thức khoa học ban đầu về tự nhiên xã hội, hoạt động nhận thức, về hoạt động thực tiễn.
Môn Tiếng Việt cũng nh Toán nói riêng có vai trò quan trọng
đặc biệt tạo cho học sinh có một tiền đề vững chắc để học lên các lớp trên, đồng thời đáp ứng yêu cầu của con ngời trong thời đại mới Song để giúp học sinh học toán đạt kết quả khả quan hơn là một vấn đề không đơn giản Vì vậy, môn Toán cần đợc chú trọng
ở bậc học Tiểu học, để phù hợp với mục tiêu phát triển giáo dục
trong giai đoạn mới Mặt khác, môn Toán còn góp phần quan trọng trong việc rèn luyện phơng pháp suy nghĩ, phơng pháp suy luận, phơng pháp giải quyết vấn đề, phát triển trí thông minh, cách suynghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo, góp phần giáo dục lòng tự tin, tinhthần ham hiểu biết, tính cẩn thận, tinh thần vợt khó và hợp tác, hình thành các phẩm chất cần thiết và quan trọng của ngời lao
động nh: cần cù, cẩn thận, ý chí vợt khó,
“Phơng pháp dạy học các môn học ở Tiểu học” cho thấy môn
Toán ở cấp tiểu học nhằm giúp học sinh:
- Có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học các số tự nhiên, phân số và số thập phân, các đại lợng thông dụng, một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản
- Hình thành những kĩ năng thực hành tính, đo lờng, giải toán có nhiều ứng dụng thực tế trong đời sống
- Bớc đầu phát triển năng lực t duy, khả năng suy luận hợp lí
và diễn đạt đúng (nói, viết) cách phát hiện và cách giải quyết vấn
đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống; kích thích trí tởng tợng, chăm học và hứng thú học tập; hình thành bớc đầu phơng pháp tự học và làm việc có kế hoạch khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo
Trang 5Trong chơng trình toán ở lớp 3, cùng với mạch kiến thức số học, giải toán có lời văn thì dạy các yếu tố hình học là cơ hội tốt nhất để phát triển năng lực trí tuệ Hình học
không những thể hiện trong môn Toán mà còn đợc ứng dụng rộng rãi trong các môn học khác
Nội dung hình học lớp 3 tiếp nối, củng cố và phát triển mở rộng các yếu tố hình học của toán 1, toán 2
Từ kiến thức ban đầu về hình học hình dạng, học sinh lớp 3 bớc đầu làm quen với hình học định lợng ( tính chu vi và diện tích hình chữ nhật, hình vuông )
ở lớp 3 đi sâu khai thác những yếu tố chi tiết, cụ thể về góc
và cạnh làm nổi bật tính đặc trng của mỗi loại hình đó (góc
vuông, góc không vuông, chiều dài, chiều rộng của hình chữ nhật,tâm, đờng kính, bán kính của hình tròn…)
Nội dung các yếu tố hình học trong chơng trình sách giáo khoa toán 3 đợc sắp xếp hợp lí phù hợp với sự phát triển theo từng giai đoạn học tập của học sinh cũng nh mạch kiến thức (số học, đại lợng và đo đại lợng, giải toán có lời văn) của toán 3
Việc tri giác tổng thể, khái quát mang tính trực quan đợc
trình bày ở lớp 1, 2 và đến lớp 3 đợc làm "nhẹ dần" đồng thời
"tăng dần" việc tri giác cụ thể chi tiết, các yếu tố đặc trng đã
góp phần hình thành t duy logic, phát huy trí tởng tợng sáng tạo của học sinh
Các bài toán định lợng trong nội dung yếu tố hình học (độ dài cạnh, chu vi, diện tích) đợc lựa chọn tơng ứng với các mạch kiếnthức số học, đại lợng, giải toán có lời văn)
Chính vì những vấn đề nêu trên việc dạy các yếu tố hình học lớp 3 là một nội dung hết sức quan trọng làm tiền đề cho các
Trang 6em học tiếp lên các lớp trên, giúp các em vận dụng kiến thức hình học vào cuộc sống.
2 Cơ sở thực tiễn.
a) Thuận lợi:
+ Đối với giáo viên.
Giáo viên đợc trao đổi về phơng pháp giảng dạy môn toán nói chung và nội dung hình học nói riêng qua các tiết hội giảng, hộithảo
+ Đối với học sinh.
Các em học sinh lớp 3 rất thích học, đặc biệt là các kiến thức về hình học, các em rất thích vẽ hình
ở lớp 1 và lớp 2 các em đã đợc học các yếu tố hình học
b) Khó khăn
+ Về giáo viên:
Còn coi nhẹ kiến thức, cha nghiên cứu thật kĩ bài dạy, cha xác
định thật rõ mục tiêu bài dạy ở mức độ cần truyền đạt tới đâu, giới hạn kiến thức ở mức độ nào? Đâu là kiến thức trọng tâm của bài dạy Đôi lúc còn yêu cầu cao đối với học sinh (vợt ra ngoài trình
độ chuẩn)
* Ví dụ: Một số giáo viên khi dạy biểu tợng về góc đã yêu cầu học sinh nắm định nghĩa về góc về miền trong của góc Trong khi đó mục tiêu chỉ cần học sinh có biểu tợng về góc qua hình
ảnh hai kim đồng hồ tạo thành góc, từ đó nhận biết, nêu tên đúng góc vuông, góc không vuông; kiểm tra góc bằng ê ke
Trang 7Hay khi dạy về hình tròn đã yêu cầu học sinh xác định khái niệm hình tròn, đờng tròn mà thực tế ở lớp 3 chỉ giới thiệu hình tròn cùng với tâm, bán kính, đờng kính của nó
Khi dạy còn phụ thuộc nhiều vào sách giáo viên và sách học sinh ở các tiết học mà thực tế cho ta thấy sách giáo viên chỉ là cái sờn chung gợi ý chính giúp giáo viên không truyền thụ sai mục
đích tiết dạy mà thôi
Với loại bài luyện tập hoặc thực hành giáo viên còn coi nhẹ việc cho học sinh đợc tự hoạt động (Tự vẽ, xếp, ghép hình, tính toán tìm ra)
vẽ cha sắc nét, cha chuẩn theo bán kính quy định
Nh vậy, muốn học sinh học tốt môn toán thì yếu tố quyết
định là ngời thầy phải có phơng pháp giảng dạy phù hợp nhằm nâng cao chất lợng đồng thời cần phát huy đợc tính tích cực của học sinh trên tinh thần đổi mới phơng pháp dạy học theo định h-ớng chung Giáo viên giúp học sinh tự phát hiện ra vấn đề của bài học để tự chiếm lĩnh kiến thức và vận dụng đợc kiến thức mới, góp phần tạo hứng thú và lòng tự tin trong học tập đặc biệt là nội dung các yếu tố hình học ở lớp 3 trên cơ sở hớng dẫn, tổ chức của giáo viên
Nhận thức rõ vấn đề này tôi mạnh dạn tìm hiểu:"Một số vấn
đề về nội dung và phơng pháp dạy các yếu tố hình học lớp 3".
Trang 8II Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu một số vấn đề về nội dung, phơng pháp dạy các yếu tố hình học lớp 3 để tìm ra biện pháp giảng dạy phù hợp
III Phạm vi và lĩnh vực nghiên cứu của đề tài
1 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
- Học sinh lớp Ba
- Nội dung, phơng pháp dạy các yếu tố hình học lớp 3
2 Địa điểm nghiên cứu
- Lớp 3D Trờng Tiểu Nguyễn Hữu Tiến - Duy Tiên - Hà Nam
3 Lĩnh vực nghiên cứu
Đề tài này nằm trong nội dung phơng pháp dạy toán 3
IV Phơng pháp nghiên cứu
- Phơng pháp nghiên cứu lí luận thực tiễn
- Phơng pháp điều tra khảo sát thực tế
- Phơng pháp quan sát thông qua dự giờ và phỏng vấn
- Phơng pháp tổng kết kinh nghiệm, kiểm tra đối chứng
- Phơng pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu
V Thời gian và kế hoạch nghiên cứu
1/Thời gian
Từ đầu năm học đến giữa học kì II của năm học 2013-2014
2/Kế hoạch nghiên cứu
Dự giờ thăm lớp, điều tra khảo sát học sinh từ đó đề ra
ph-ơng hớng giảng dạy, kiểm tra đối chứng, phân tích kết quả bằng
số liệu thống kê
B- Giải quyết vấn đề
1 Điều tra khảo sát thực tế chất lợng thực tế việc dạy nội dung các yếu tố hình học lớp Ba.
Thực trạng của việc dạy nội dung các yếu tố hình học ở lớp 3, qua quá trình giảng dạy, qua dự giờ thăm lớp bạn bè đồng nghiệp
Trang 9cùng với việc tìm hiểu nghiên cứu sách giáo khoa, sách bài soạn tôi thấy một số giờ giáo viên và học sinh còn lúng túng.
Qua tiến hành kiểm tra khảo sát học sinh Ví dụ nh dạy bài
“Góc vuông, góc không vuông” ở lớp 3D kết quả nh sau:
Số HS đợc khảo
sát
Số HS hiểu và nhớ bài
Quá trình hình thành biểu tợng ban đầu của một số hình
khi giới thiệu qua vật mẫu chẳng hạn “góc vuông, góc không
vuông" còn hạn chế còn cứng nhắc, yêu cầu cao.
- Khi học sinh tìm những đồ vật xung quanh có dạng góc ờng là học sinh không tìm đợc
th Mặt khác cha gợi trí tò mò cho học sinh để học sinh tự khámphá kiến thức Quá trình rèn luyện thực hành cho học sinh đôi lúc chỉ ở một vài dạng quen thuộc, cha đa dạng phong phú, cha chú ý tới rèn luyện trí tởng tợng, phát triển vốn từ vựng về hình học cho học sinh
- Phơng pháp dạy học tích cực cho học sinh chỉ mới dừng ở mức độ hình thức Cha phát huy tính sáng tạo của học sinh
Chẳng hạn với một số bài cắt ghép hình thì giáo viên chỉ dừng lại
ở một số cách đơn giản, cha khai thác triệt để các cách, các
ph-ơng án có thể để giải quyết bài toán
Trang 102 Nội dung dạy học
* Hình học trong Toán 3 gồm 3 nội dung:
- Hình thành các biểu tợng hình học mới.
+ Giới thiệu góc vuông và góc không vuông
+ Giới thiệu tâm, bán kính, đờng kính của hình tròn
- Tính chu vi, diện tích một số hình học.
+ Giới thiệu diện tích của một hình
+ Hình thành công thức, kĩ năng tính chu vi và diện tích hình chữ nhật, hình vuông
- Thực hành vẽ hình.
+ Vẽ góc vuông bằng thớc thẳng và ê ke
+ Vẽ đờng tròn bằng com pa
Đối với học sinh lớp 3 khi học các yếu tố hình học học sinh phảinhận biết các góc từ trực quan hình ảnh, vẽ đợc góc bằng thớc
thẳng và ê ke, nhận biết góc vuông, góc không vuông; nhận biết các yếu tố của hình (góc, cạnh và đỉnh) và đặc điểm của hình chữ nhật, hình vuông
Dựa vào đặc điểm về cạnh, góc của hình chữ nhật, hình vuông hình thành cách tính chu vi, diện tích hình chữ nhật, hình vuông và bớc đầu ứng dụng vào thực tế
Phân biệt điểm ở giữa, trung điểm của đoạn thẳng
Biết sử dụng com pa vẽ hình tròn và nắm đợc tâm, bán
kính, đờng kính, thực hành vẽ trí hình tròn
Từ những kiến thức trên học sinh ứng dụng vào việc nhận dạng hình, ghép hình, vẽ hình và giải toán có lời văn liên quan
đến các yếu tố hình học
Trang 11( tâm, đờng kính, bán kính); nhận biết điểm ở giữa 2 điểm,
trung điểm của một đoạn thẳng
* Tính chu vi, diện tích của hình hình học:
- Biết tính chu vi hình chữ nhật, hình vuông ( theo quy tắc)
- Biết tính diện tích hình chữ nhật, hình vuông( theo quy tắc)
* Thực hành vẽ hình:
- Biết dùng ê ke để xác định góc vuông, góc không vuông
- Biết dùng thớc thẳng để xác định trung điểm của một
đoạn thẳng cho trớc trong trờng hợp đơn giản: đờng thẳng vẽ trên giấy kẻ ô li, số đo độ dài đoạn thẳng là các số chẵn (2cm, 4cm, 6cm,…)
Trang 12Các yếu tố hình học có cấu trúc đồng tâm lôgic với nhau Giáo viên phải có thuật ngữ toán học chính xác rõ ràng phù hợp với t duy của học sinh làm cho học sinh tiếp thu bài dễ hơn, vận dụng kiến thức mới vào luyện tập linh hoạt hơn.
Sau mỗi bài học, tôi cho học sinh đợc thực hành ngay trên phiếu học tập Nội dung các bài tập sắp xếp từ dễ đến khó, từ
đơn giản đến phức tạp Ngoài ra thực hành ngay trên phiếu còn phát huy đợc năng lực của học sinh khá giỏi vì khi làm bài tập trên phiếu học tập học sinh khá giỏi không phải chờ các bạn yếu cùng làm Chính vì vậy việc tìm hiểu nội dung và phơng pháp dạy học
là nhu cầu cần thiết đối với giáo viên, giáo viên phải nắm bắt
đúng kiến thức trọng tâm của tiết dạy, hiểu ý đồ sách giáo khoa
để từ đó lựa chọn phơng pháp dạy một cách linh hoạt có hiệu quả với nội dung thực tiễn của từng bài
Khi dạy các yếu tố hình học trong Toán 3 bản thân phải nắm vững các đặc điểm về nội dung:
- Nội dung hình học trong Toán 3 tiếp tục củng cố và mở rộngcác yếu tố hình học trong Toán 1 và Toán 2 Từ những kĩ năng ban
đầu về hình học hình dạng (hình vuông, hình tròn, hình tam giác, điểm, đoạn thẳng, độ dài đoạn thẳng, điểm ở trong điểm
ở ngoài một hình ở lớp 1 đến hình chữ nhật, hình tứ giác, đờng thẳng, đờng gấp khúc, chu vi hình tam giác, chu vi hình tứ giác ởlớp 2) Lớp 3 bớc đầu làm quen với hình học định lợng (tính chu vi
và diện tích của hình chữ nhật, hình vuông) ở lớp 1, lớp 2 kiến thức hình học ở dạng khái quát (chẳng hạn hình vuông, hình tròn,hình tam giác, hình tứ giác,…) ở lớp 3 đi sâu vào khai thác nhữngyếu tố chi tiết, cụ thể về góc và cạnh làm nổi bật tính đặc trng
Trang 13của mỗi loại hình đó (góc vuông, góc không vuông, chiều dài,
chiều rộng của hình chữ nhật; Tâm, đờng kính, bán kính của hình tròn,…)
- Nội dung các yếu tố hình học trong chơng trình Toán 3
đ-ợc sắp xếp hợp lí, phù hợp với sự phát triển của trong giai đoạn học tập của học sinh cũng nh các mạch kiến thức (số học, đại lợng và đo
đại lợng, giải toán có lời văn) của Toán 3
Việc tri giác tổng thể, khái quát mang tính trực quan đợc trình bày nhiều ở lớp 1, lớp 2 đến lớp 3 đợc làm “nhẹ dần” đồng thời tăng dần việc tri giác cụ thể, chi tiết các yếu tố đặc trng, đã góp phần hình thành t duy lôgic, phát huy trí tởng tợng sáng tạo của học sinh (nh các yếu tố về góc, cạnh, đỉnh của một hình, trung điểm của đoạn thẳng; về tâm, đờng kính, bán kính của hình tròn; về trang trí hình tròn)
Các bài toán định lợng trong nội dung yếu tố hình học (độ
dài cạnh, chu vi, diện tích) đợc lựa chọn ứng với các mạch kiến thức
số học, đại lợng, giải toán có lời văn
Khi dạy các yếu tố hình học ở lớp 3 giáo viên cần chú ý tới từng bài, từng tiết dạy sao cho thu hút đợc học sinh, gây đợc hứng thú cho các em trong tiết học giúp các em nắm bài tự nhiên thoải mái
Trang 14- Dạy học trên cơ sở tổ chức và hớng dẫn các hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
Cần khai thác tính đặc trng của việc hình thành khám phá kiến thức về nội dung yếu tố hình học đối với học sinh lớp 3 là
thông qua con đờng “thực nghiệm” bằng quan sát và đo đạc, so
sánh, phân tích đơn giản rồi quy nạp, khái quát hoá,…Trên cơ sở
đó giáo viên cần lựa chọn cách dạy học phù hợp tạo ra những hoạt
động học tập của học sinh đảm bảo tính tích cực cho từng đối ợng học sinh trong lớp cụ thể là:
t-* Đối với các loại bài về khái niệm, biểu tợng hoặc nhận dạng các hình hình học mới có thể tổ chức dạy học bằng cách:
+ Khai thác từ tính trực quan tổng thể đến cụ thể chi tiết
để nắm vững và sâu sắc hơn về khái niệm
* Ví dụ: Hình vuông, hình chữ nhật: nhận dạng qua các yếu tố cạnh, góc, đo đạc, kiểm tra, hay khi dạy khái niệm diện tích và đo diện tích: đo rồi rút ra quy tắc tính, có thể liên hệ tới việc đếm số ô vuông trong các hình đã đợc học trớc đó,…
+ Sử dụng đồ dùng trực quan hoặc gắn với các đồ vật trong thực tế có hình dạng hình học phù hợp để học sinh có biểu tợng hình học và nhận biết đợc hình đó (khung ảnh, con tem, tờ giấy,
… có dạng hình chữ nhật; viên gạch bông, mặt quân súc sắc, khăn mùi soa có dạng hình vuông,…; Mặt đồng hồ treo tờng,
miệng rổ, miệng nón có dạng hình tròn, …; hình ảnh 2 kim đồng
hồ, 2 cánh quạt trần tạo thành một góc; ê ke hoặc thớc thợ mộc giúp học sinh làm quen với góc vuông…)
+ Học sinh liên hệ đợc khái niệm, kiến thức đã học với khái niệm, kiến thức mới (cách tính chu vi hình tứ giác ở lớp 2 đến
Trang 15cách tính chu vi hình chữ nhật, hình vuông theo quy tắc ở lớp 3; khai thác khái niệm trung điểm của đoạn thẳng ở bài trớc với tâm hình tròn - trung điểm của đờng kính ở bài sau, sử dụng yếu tố góc vuông và đo độ dài đoạn thẳng để nhận biết hình chữ nhật, hình vuông,…)
+ Cần phát huy tính độc lập, sáng tạo của học sinh khi củng
cố hiểu biết về hình dạng các hình đã học thông qua việc quan sát, lựa chọn trong tập hợp gồm nhiều hình (hình chữ nhật, hình vuông, hình tam giác, hình tứ giác, hình tròn) hoặc hình có các góc vuông và góc không vuông
+ Với bài luyện tập hoặc nội dung thực hành cần cho học sinh
đợc tự động (tự do vẽ, xếp, ghép hình, tính toán tìm ra kết
quả…), tránh áp đặt hoặc làm thay học sinh Một số bài tập luyện tập thực hành có tính chất làm mẫu, giáo viên cần sáng tạo thêm các bài tập khác phù hợp với từng đối tợng học sinh cụ thể và tạo đợc hứng thú cho học sinh
Khi dạy học một số nội dung về khái niệm, biểu tợng hình học giáo viên cần có ngôn ngữ, xác định kiến thức cần chính xác, phong phú, giúp học sinh khai thác kiến thức một cách nhẹ nhàng
* Ví dụ: Bài “Góc vuông, góc không vuông” tôi tiến hành nh
sau:
Để có “biểu tợng, khái niệm” về góc giáo viên cho học sinh
quan sát 2
kim đồng hồ lúc 3 giờ, 2 giờ, 5giờ, giáo viên giới thiệu:
2 kim đồng hồ ở mỗi hình trên tạo thành 1 góc
Nh vậy từ hình ảnh 2 kim đồng hồ, học sinh có hình ảnh về góc
- Giáo viên giới thiệu và cho học sinh nhận dạng góc vuông và góc không vuông: