NGỮ VĂN 9 – TUẦN 25

Bài thơ gợi lại những kn gắn bó của người lính với đ/n, với đồng đội trong những năm tháng gian lao của thời chiến tranh để từ đó nhắc nhở về đạo lí nghĩa tình, thủy chung.. Giọng thơ [r]

NGỮ VĂN 9 – TUẦN 25 Các đơn vị kiến thức:

1/ Sang thu

2/ Nói với con

3/ Ôn tập thơ

4/ Những ngôi sao xa xôi

Bến quê (HS tự học)

Mục đích yêu cầu:

1/ Phân tích được những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu

2/ Cảm nhận được tình cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con cái, tình yêu quê hương sâu nặng cùng niềm tự hào với sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của dân tộc mình qua lời thơ của Y Phương.Hiểu được cách diễn đạt độc đáo, giàu hình ảnh,cụ thể, gợi cảm của thơ ca miền núi

3/ Ôn tập, hệ thống hóa kiến thức cơ bản về các tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam trong chương trình Ngữ Văn 9 Bước đầu hình thành hiểu biết sơ lược về đặc điểm và thành tựu của thơ ca Việt Nam từ sau CMT8 năm 1945 Rèn kĩ năng phân tích thơ

4/ Cảm nhận được tâm hồn trong sáng, tính cách dũng cảm, hồn nhiên, lạc quan trong cuộc sống và trong chiến đấu của những nữ thanh niên xung phong.Thấy được nét đặc sắc trong cách miêu tả nhân vật Rèn kĩ năng phân tích tác phẩm truyện

- HS nắm được ý nghĩa những hình ảnh biểu tượng và ý nghĩa những tình huống nghịch lí trong bài Bến quê (Nguyễn Minh Châu)

Bài 1: SANG THU

- Hữu Thỉnh (1942) -

Nội dung: Những biến chuyển của thiên nhiên lúc giao mùa từ cuối hạ sang thu qua sự cảm nhận tinh tế của nhà thơ

Ý nghĩa nhan đề: gợi khoảnh khắc giao mùa của thiên nhiên đồng thời còn mang

ý nghĩa ẩn dụ chỉ khoảnh khắc sang thu của cuộc đời con người – giai đoạn tuổi trung niên, độ tuổi thực sự từng trải, trưởng thành

Phân tích:

1/Sự biến đổi của đất trời sang thu:

Nhưng tín hiệu chuyển mùa:

hương ổi

gió

sương

sông

chim

mây mùa hạ

mưa

sấm

Cảm nhận tinh tế của nhà thơ:

phả vào

se chùng chình dềnh dàng vội vã vắt nữa mình sang thu vơi dần

bớt bất ngờ

Từ láy có sức gợi tả, gợi cảm

Sự biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt

2/ Cảm xúc và suy ngẫm của nhà thơ:

- Bỗng, hình như: tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng khi thu về

- Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hành cây đứng tuổi

 Ẩn dụ

 Con người từng trải thì vững vàng hơn trước những tác động của ngoại cảnh, của cuộc đời

Học thuộc bài thơ, hoàn cảnh sáng tác, nắm được nội dung, nghệ thuật, phân tích

Bài 2: NÓI VỚI CON

- Y Phương (sinh 1948) -

Nội dung: Bằng lời trò chuyện với con, bài thơ thể hiện sự gắn bó, niềm tự hào về quê hương và đạo lý sống của dân tộc

Ý nghĩa nhan đề: Nhan đề bài thơ “Nói với con” nhưng đồng thời cũng là lời nhắc nhở của nhà thơ đối với thế hệ con cháu phải biết rõ cội nguồn từ đó giữ gìn truyền thống của quê hương, sống xứng đáng là những con người của quê hương,dân tộc Phân tích:

1 Tình cảm của cha mẹ, của quê hương đối với con:

- Chân phải Điệp ngữ

bước tới tiếng cười

 Cha mẹ chăm chút, yêu thương con; không khí gđ đầm ấm, vui vẻ

- Người đồng mình… Từ ngữ gợi tả

Đan lờ cài nan hoa

Vách nhà ken câu hát

 Cuộc sống lao động cần cù, tươi vui, gắn bó với nhau

- Rừng cho hoa, Nhân hoá

Con đường cho tấm lòng điệp ngữ

 Thiên nhiên che chở, nuôi dưỡng con người cả về tâm hồn, lối sống

 T.y thương của cha mẹ, sự đùm bọc của quê hương đ/v con

2.Những đức tính cao đẹp của “người đồng mình” và mong ước của người cha:

* Đức tính:

- Sống vất vả mà mạnh mẽ, khoáng đạt, bền bỉ, gắn bó với quê hương

- Sống có tình nghĩa, thuỷ chung

* Lời dặn con trìu mến, thiết tha:

- Sống nghĩa tình, thuỷ chung, biết vuợt qua gian khó bằng ý chí, nghị lực của mình

- Tự hào với truyền thống quê hương, tự tin vững bước trên đường đời

Học thuộc bài thơ, hoàn cảnh sáng tác, nắm được nội dung, nghệ thuật, phân tích

Bài 3: ÔN TẬP VỀ THƠ

I Bảng thống kê các tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam:

TT Tên

bài thơ

Tác giả Năm

sáng tác

Thể thơ

Tóm tắt nội dung Đặc sắc nghệ

thuật

1 Đồng

chí

Chính Hữu

1948 Tự

do

Cơ sở hình thành tình đồng chí, đồng đội và

sự gắn bó, chia ngọt sẻ bùi giữa những người lính chiến

Hình ảnh giản dị, chân thực

Ngôn ngữ giàu sức biểu cảm

2 Bài

thơ về

tiểu

đội xe

không

kính

Phạm Tiến Duật

1969 Tự

do

Từ hình tượng những chiếc xe không kính, tác giả khắc họa rõ nét hình tượng những người lính lái xe Trường Sơn ngang

Chất liệu hiện thực sinh động Giọng khỏe khoắn, tươi vui

tàng, tếu táo, dũng cảm

3 Đoàn

thuyền

đánh

cá

Huy Cận

1958 Tự

do

Bức tranh rộng lớn về thiên nhiên, vũ trụ và hình ảnh người lao động hăng say đánh cá thể hiện niềm say mê, hứng khởi của tác giả trước thời đại mới

Nhiều hình ảnh đẹp, rộng lớn, huyền ảo được sáng tạo liên tưởng, mang âm điệu khỏe khoắn, tươi vui

4 Bếp

lửa

Bằng Việt

1963 Tự

do

Những kỉ niệm cảm động về tình bà cháu qua hình ảnh người bà tần tảo sớm hôm

- Hình ảnh thân thuộc có tính biểu tượng

- Ngôn từ giàu sức gợi tả, biểu cảm

5 Khúc

hát ru

những

em bé

lớn

trên

lưng

mẹ

Nguyễn Khoa Điềm

1971 Tự

do

Hình ảnh người mẹ Tà- ôi thương con, yêu nước Tinh thần chiến đấu quật cường

- Âm hưởng khúc hát ru ngọt ngào, nghĩa tình

6 Ánh

trăng

Nguyễn Duy

1978 Năm

chữ

Từ hình ảnh vầng trăng, gợi nhắc người lính nhớ về quá khứ

Hình ảnh vầng trăng nghĩa tình, thủy chung

Hình ảnh có tính biểu tượng

- Ngôn ngữ chọn lọc, gợi hình gợi cảm

7 Viếng

lăng

bác

Viễn Phương

191976 Tám

chữ

Niềm xúc động, biết

ơn khi được tới lăng viếng Bác

Hình ảnh thơ gợi cảm, giàu ý nghĩa biểu tượng

- Giọng thiệu tha thiết, trầm buồn

8 Mùa

xuân

Thanh Hải

1980 Năm

chữ

Khát vọng được sống, cống hiến, góp phần

Bài thơ giàu chất nhạc, hình ảnh

nho

nhỏ

công sức nhỏ bé của mình vào mùa xuân to lớn của dân tộc, đất nước

đẹp, giản dị, giàu sức biểu cảm, có tính ẩn dụ

9 Con

cò

Chế Lan Viên

1962 Tự

do

Tình mẫu tử thiêng liêng cao đẹp được thể hiện qua hình tượng con cò

Vận dụng sáng tạo hình ảnh của

ca dao, điệu ru vào trong thơ

10 Nói

với

con

Y Phương Sau 1975

Tự

do

Bằng lời trò chuyện với con người cha muốn con ghi nhớ cội nguồn sinh dưỡng của mình, và lấy quê hương làm điểm tựa tinh thần, sống kiên cường

Lời thơ mộc mạc chân thực, hình ảnh có tính biểu tượng

11 Sang

thu

Hữu Thỉnh

1973 Năm

chữ

Khoảnh khắc giao mùa

rõ rệt Sự biến chuyển này được tác giả gợi lên bằng cảm nhận tinh tế

Hình ảnh thiên nhiên đất trời sang thu đẹp, ấn tượng, giàu sức biểu cảm

12 Mây

và

sóng

R

Ta-go

1909 Tự

do

Ngợi ca tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt

Hình ảnh thiên nhiên giàu ý nghĩa tượng trưng

II Các bài thơ theo từng giai đoạn:

- Kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954): Đồng chí

- Hòa bình sau kháng chiến chống Pháp (1954 – 1964): Đoàn thuyền đánh cá, Bếp lửa, Con cò

- Kháng chiến chống Mĩ (1964 – 1975): Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

- Sau 1975: Ánh trăng, Mùa xuân nho nhỏ, Viếng lăng Bác, Nói với con, Sang thu

Thể hiện:

+ Đất nước và con người VN trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mĩ nhiều gian khổ, hy sinh nhưng rất anh hùng

+ Tình cảm yêu nước, yêu quê hương

+ Tình đồng chí, sự gắn bó với cách mạng, lòng kính yêu Bác Hồ

+ Những tình cảm gần gũi và bền chặt của con người: tình mẹ con, bà cháu trong

sự thống nhất với những tình cảm chung rộng lớn

- So sánh 3 bài thơ: “Khúc hát ru…”, “Con cò”, “Mây và Sóng”

* Giống:

+ Đề cập đến tình mẹ con, ca ngợi tình mẹ con thắm thiết, thiêng liêng

+ Dùng điệu ru, lời ru (2 bài)

* Khác:

+ Khúc hát ru…: sự thống nhất của tình yêu con với lòng yêu nước gắn bó với cách mạng và ý chí chiến đấu của người mẹ Ta-ôi trong hoàn cảnh hết sức gian khổ ở chiến khu Miền Tây Thừa Thiên trong thời kì kháng chiến chống Mĩ

+ Con cò: Từ hình tượng con cò trong ca dao hát ru, t/g đã ngợi ca tình mẹ và ý nghĩa của lời ru

+ Mây và Sóng: hóa thân vào lời trò chuyện hồn nhiên, ngây thơ của em bé với mẹ thể hiện t.y mẹ thắm thiết của trẻ thơ (Mẹ đối với em bé là vẻ đẹp, niềm vui, sự hấp dẫn lớn nhất, sâu sa và hấp dẫn lớn nhất sâu sa và vô tận hơn tất cả những điều hấp dẫn khác trong vũ trụ)

- Nhận xét về hình ảnh người lính và tình đồng đội của họ trong các bài thơ:

* Đều viết về người lính cách mạng với những vẻ đẹp và tính cách trong tâm hồn

họ

* Đồng chí (Chính Hữu): viết về người lính ở thời kì đầu cuộc kc chống Pháp: xuất thân từ nghèo khó tình nguyện đi chiến đấu Tình đc dựa trên cơ sở cùng cảnh ngộ, cùng chia sẻ gian lao thiếu thốn và cùng lí tưởng chiến đấu Bài thơ tập trung thể hiện vẻ đẹp và sức mạnh của tình đồng chí ở những người lính cách mạng

- Bài thơ về tiểu đội xe không kính (Phạm Tiến Duật): khắc họa hình ảnh những người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn trong kháng chiến chống Mĩ Bài thơ làm nổi bật tinh thần dũng cảm bất chấp khó khăn nguy hiểm, tư thế hiên ngang, niềm lạc quan và ý chí chiến đấu giả phóng Miền Nam của người chiến sĩ lái xe – một hình ảnh tiêu biểu của thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mĩ

- Ánh trăng (Nguyễn Duy): nói về những suy ngẫm của người lính đã đi qua cuộc chiến tranh Bài thơ gợi lại những kn gắn bó của người lính với đ/n, với đồng đội trong những năm tháng gian lao của thời chiến tranh để từ đó nhắc nhở về đạo lí nghĩa tình, thủy chung

* Bút pháp xây dựng hình ảnh thơ:

- Đoàn thuyền đánh cá (Huy Cận): Bút pháp lãng mạng nhiều so sánh, liên tưởng, tưởng tượng bay bổng Giọng thơ tươi vui khỏe khoắn Đây là bài thơ lao động sôi nổi phấn chấn, hào hùng Hình ảnh đặc sắc: Đoàn thuyền đánh cá ra đi, đánh cá, trở về

- Ánh trăng (Nguyễn Duy): Bút pháp gợi nghĩ, gợi tả, ý nghĩa khái quát Lời tự tình, độc thoại, ăn năn, ân hận với chính mình Hình ảnh đặc sắc: ánh trăng im phăng phắc

- Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải): Bút pháp hiện thực lãng mạn, chất Huế đậm đà

- Con cò: Bút pháp dân tộc – hiện đại, phát triển hình ảnh con cò trong ca dao và lời hát ru Hình ảnh đặc sắc: Con cò, cánh cò

*Chú thích: Đối với hai bài thơ số 9 ( Con cò) và 12 (Mây và sóng) là phần học sinh tự học

Bài 3: NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI

(Trích)

- Lê Minh Khuê (sinh 1949) -

Tóm tắt đoạn trích: Chuyện kể về cuộc sống và chiến đấu của ba nữ thanh niên

xung phong Thao, Định, Nho trên tuyến đường Trường Sơn những năm chống Mĩ

ác liệt nhất Họ là ba cô gái thuộc tổ “trinh sát mặt đường” với nhiệm vụ phá bom, san lấp mặt đường để đảm báo cho những chuyến xe chở đạn dược và bộ đội vào chiến trường miền Nam Công việc của họ ngày ba đến năm lần xông lên cao điểm sau những trận bom để lấp hố bom, san lấp đường, đếm bom chưa nổ và khi cần thì phá bom Những lúc thảnh thơi họ lại trở về với cái hang ở dưới chân cao điểm - ngôi nhà của họ Ba cô gái với ba tính cách khác nhau nhưng đều có một điểm chung là rất dũng cảm, làm việc hết mình Khi đối diện với hiểm nguy họ lại rất cứng cỏi, nhưng trong cuộc sống giữa những giây phút yên bình , hiếm hoi thì họ lại lại rất trẻ trung, tươi vui và yêu đời Họ sống với nhau thân thiết như ba chị em ruột

Phân tích:

1 Ba nhân vật nữ TNXP:

a Nét chung:

- Hoàn cảnh sống và chiến đấu: gian khổ, nguy hiểm (san lấp đường, phá bom)

- Phẩm chất: có tinh thần trách nhiệm cao, dũng cảm, tình đồng đội gắn bó

b Nét riêng:

- Nho: vô tư, hồn nhiên, thích ăn kẹo

- Phương Định: thích hát, hay ngắm mình trong gương, hay mơ mộng

- Thao: thích thêu thùa, thích chép bài hát, từng trãi, cương quyết, táo bạo

2 Nhân vật Phương Định:

- Con gái Hà Nội, 1 cô gái khá, thích ngắm mình trong gương  nhạy cảm nhưng kín đáo

- Mê hát, hay hát

- Trong 1 lần phá bom: “đến gần quả bom, không sợ nữa, không đi khom, cẩn thận

bỏ gói thuốc, khỏa đất, chạy lại chổ núp, có nghĩ đến cái chết”

- “moi đất, bế Nho đặt lên đùi, rửa vết thương cho Nho, tiêm cho Nho”

- Sau cuộc chiến: “ mưa đá, vui thích cuống cuồng, mưa tạnh, tiếc thẩn thờ, nhớ

mẹ, nhớ lại những kỉ niệm thời học sinh”

 Hồn nhiên, dũng cảm, lạc quan, yêu thương đồng đội, đầy nữ tính có lòng yêu quê hương đất nước da diết

Nắm được cốt truyện, đặc điểm ,tính cách nhân vật, nội dung và nghệ thuật

Học sinh tự học: Đọc đoạn trích Bến quê của Nguyễn Minh Châu( giải thích nhan

đề, phát hiện các tình huống nghịch lý có trong truyện, nắm được cốt truyện và đặc điểm tính cách nhân vật)

BÀI TẬP

mà em thấy đẹp nhất Qua đó, em hãy cảm nhận về một hình ảnh đẹp của thiên nhiên trong một mùa bất kì trong năm mà em thấy ấn tượng nhất

với con” (Y Phương) Hãy viết đoạn văn ngắn nêu cảm xúc của em về gia đình (khoảng 15 đến 20 dòng)

trình Ngữ văn 9 hãy viết cảm nhận của em về khổ thơ đó

Bài 4:

a/ Hãy kể ít nhất 2 tấm gương về người anh hùng trong kháng chiến chống Mỹ của dân tộc

b/ Giải thích nhan đề văn bản: “Những ngôi sao xa xôi” (Lê Minh Khuê)