Sử dụng kênh hình trong dạy học Lịch sử THCS

ĐẶT VẤN ĐỀ Bộ mụn lịch sử với những đặc trưng riờng của nú cú vai trũ và tỏc động to lớn trong việc giỏo dục thế hệ trẻ hiện nay.Tuy nhiờn hiện nay việc học sinh khụng thớch học cũng như

Chuyên đề - Sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử-THCS

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Bộ mụn lịch sử với những đặc trưng riờng của nú cú vai trũ và tỏc động to lớn trong việc giỏo dục thế hệ trẻ hiện nay.Tuy nhiờn hiện nay việc học sinh khụng thớch học cũng như tỡm hiểu về lịch sử dõn tộc ngày càng nhiều.Nhiều em cho rằng đõy là một mụn học thuộc lũng mất nhiều thời gian lại khụ khan nhàm chỏn

Thiếu hiểu biết lịch sử là điều vụ cựng nguy hiểm khi văn hoỏ Việt Nam, con người Việt Nam hội nhập với văn hoỏ và con người của nhiều dõn tộc trờn thế giới

Vậy tại sao học sinh lại thiếu hiểu biết và khụng thớch học lịch sử? Cũng cú nhiều nguyờn nhõn? Song chủ yếu cũng xuất phỏt từ việc dạy và học lịch sử của chỳng ta từ trước đến nay cũn nặng về cung cấp kiến thức gõy ra tỡnh trạng quỏ tải cho học sinh

Do đặc điểm cuả việc nhận thức lịch sử là khụng trực tiếp quan sỏt sự kiện, nhõn vật quỏ khứ nờn việc tạo biểu tượng là một yờu cầu quan trọng trong dạy học bộ mụn Biểu tượng lịch sử là hỡnh ảnh chõn thực của quỏ về hiện thực quỏ khứ được phản ỏnh trong úc học sinh với những nột chung nhất, điển hỡnh nhất

Để đỏp ứng yều cầu đổi mới phương phỏp dạy học bộ mụn lịch sử thỡ sỏch giỏo khoa lịch sử cũng cú nhiều đổi mới Đặc biệt là bờn cạnh kờnh chữ thỡ số lượng kờnh hỡnh cũng được tăng lờn đỏng kể (25%)

Trước đõy nếu như kờnh hỡnh chỉ được dựng để minh hoạ cho bài học thỡ nay nú là nguồn kiến thức cho học sinh tự nghiờn cứu và khỏm phỏ kiến thức mới, nú cũng là cơ sở để tạo biểu tượng lịch sử

Với sự đổi mới này thỡ học sinh thụng qua làm việc với tranh ảnh, sơ đồ, lược đồ, bản đồ để phỏt hiện kiến thức liờn quan đến nội dung bài học mà học sinh cần nắm được

Việc khai thỏc kờnh hỡnh trong sỏch giỏo khoa là một biện phỏp quan trọng để nõng cao chất lượng dạy và học , tuy nhiờn nú chưa được quan tõm một cỏch đầy đủ

Chỳng ta mới chỉ chỳ ý đến kờnh chữ nhiều hơn mà khụng thấy kờnh hỡnh khụng những là nguồn kiến thức quan trọng mà nú cũn là phương tiện trực quan cú giỏ trị giỳp bài học lịch sử trở nờn sinh động và hấp dẫn hơn.Trong cỏc buổi bồi dưỡng thay sỏch giỏo viờn mới chỉ được giải thớch về kờnh chữ , nội dung, phương phỏp mà chưa được bồi dưỡng cụ thể về kờnh hỡnh Nhiều kờnh hỡnh mới mà giỏo viờn chưa thật nắm rừ về xuất xứ, nội dung của nú

Nhiều giỏo viờn cũn ngại sử dụng kờnh hỡnh do sợ mất thời gian hoặc sử dụng mang tớnh chất hỡnh thức minh hoạ cho bài giảng nờn chưa phỏt huy được hết hiệu quả của nú

Vậy với mong muốn gúp phần nõng cao chất lượng dạy và học mụn lịch sử , bằng thực tiễn giảng dạy và học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp cũng như nghiờn cứu tài liệu tụi xin mạnh dạn đưa ra một số ý kiến chủ quan

về việc sử dụng kờnh hỡnh trong dạy học lịch sử THCS

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1.Cơ sở thực tiễn:

Đồ dựng trực quan tranh ảnh lịch sử cú vị trớ đặc biệt quan trọng đối với việc khụi phục tỏi tạo quỏ khứ lịch

sử Bởi vỡ đồ dựng trực quan là chỗ dựa để hiểu sõu sắc bản chất của sự kiện lịch sử , là phương tiện rất cú hiệu lực

để hỡnh thành khỏi niệm lịch sử, quan trọng nhất là làm cho học sinh nắm vững cỏc qui luật của sự phỏt triển của

xó hội Như vậy nội dung của một sự kiện lịch sử được học sinh nhận thức thụng qua việc tỏi tạo nờn hỡnh ảnh về quỏ khứ bằng những hoạt động của giỏc quan, thị giỏc tạo nờn hỡnh ảnh trực quan , thớnh giỏc đem lại nhiều hỡnh ảnh về quỏ khứ thụng qua lời giảng của giỏo viờn

Điều đú khẳng định rừ ràng đồ dựng trực quan núi chung cú ý nghĩa hết sức quan trọng trong cỏc giờ học

Nú khụng chỉ mang lại hiệu quả cao cho cỏc hoạt động dạy học mà nú cũn gúp phần phỏt huy năng lực tư duy ,sự suy nghĩ sỏng tạo thụng minh của học sinh trong việc tạo biểu tượng lịch sử, làm cho cỏc giờ học trở nờn sinh động hấp dẫn, tạo hứng thỳ học tập cho học sinh

Tuy nhiờn nếu khụng biết cỏch sử dụng đỳng cỏch,đỳng chỗ, đỳng mục đớch hoặc khụng hợp lớ thỡ cỏc phương tiện thiết bị đồ dựng dạy học sẽ cú tỏc dụng ngược lại Nú đũi hỏi người giỏo viờn phải biết sử dụng một cỏch linh hoạt,sỏng tạo nếu khụng học sinh sẽ thấy bị cụng thức nhàm chỏn hoặc dễ bị phõn tỏn

Muốn làm tốt việc khai thỏc kờnh hỡnh trong dạy học lịch sử giỏo viờn phải nhận thức được đầy đủ giỏ trị, nội dung, xuất xứ, ý nghĩa của kờnh hỡnh, ỏp dụng một cỏch triệt để và hiệu quả để nõng cao chất lượng dạy và học đảm bảo mục tiờu giỏo dục đề ra

2.Một số phương pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng kênh hình SGK trong việc dạy học lịch sử THCS

Giáo viên đứng lớp cần phải có sự chuẩn bị chu đáo cẩn thận , nghiên cứu kỉ trước nội dung các kênh hình trước khi lên lớp

Chuẩn bị lời nói ngắn gọn, súc tích song dễ hiểu và gây hứng thú cho học sinh Chính yêu cầu đó sẽ giúp người giáo viên nâng cao ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm trong các giờ lên lớp

Ngoài ra các giờ sử dụng kênh hình trong dạy học giáo viên chủ yếu đóng vai trò hướng dẫn chỉ đạo, còn học sinh phải tự quan sát nghiên cứu để rút ra kiến thức bản thân giá viên sẽ cảm thấy chủ động trước mỗi giờ lên lớp

Giáo viên phải khắc phục khó khăn sưu tầm tài liệu có liên quan đến kênh hình, trao đổi chuyên môn tổ nhóm cụm để có cách sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa một cách hiệu quả nhất

Học sinh phải tự giác tích cực khai thác kênh hình dưới sự hướng dẫn gợi mở của giáo viên, tiếp nhận kiến thức một cách chủ động

Để nâng cao hiệu quả sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

1 Sử dụng đúng mục đích: Trong quá trình dạy học giáo viên phải đề ra được đúng mục đích dạy học, tiến trình các hoạt động lên lớp Hoạt động của giáo viên cũng như việc sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa qui định mục đích học tập của học sinh

Mục đích của mỗi bài chính là học sinh lĩnh hội được tri thức, hình thành và phát triển kĩ năng, nhân cách Mỗi một loại kênh hình trong sách giáo khoa có một chức năng riêng nên chúng phải được nghiên cứu cụ thể để sử dụng đúng mục đích phù hợp với yêu cầu bài học

VD: Kênh được trình bày để minh hoạ cho bài giảng thì việc sử dụng chúng cũng chỉ dừng lại ở việc minh hoạ cho bài giảng nhằm làm cho nội dung bài giảng sinh động , phong phú hấp dẫn hơn Giáo viên không sử dụng chúng trong củng cố hay trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

Với những kênh hình là nguồn cung cấp thông tin kiến thức thì giáo viên phải gợi mở, yêu cầu học sinh thông qua làm việc với kênh hình để tìm ra kiến thức và lĩnh hội tri thức đó

2 Sử dụng đúng lúc: Nghĩa là kênh hình lúc nào cũng được sử dụng hợp lí nhất, trong trình bày kiến thức mới hay là củng cố kiến thức kỹ năng đã học hoặc ra bài tập về nhà.Tóm lai cần được đưa ra khi học sinh cần được minh hoạ ,cần tìm hiểu nhất về nội dung bài học , tránh đưa ra đồng loạt phân tán sự chú ý của học sinh

3.Sử dụng đúng mức độ, cường độ: Tuỳ vào từng nội dung, mục đích sử dụng của kênh hình mà giáo viên đưa ra những yêu cầu khác nhau đối với học sinh.Trong giờ giảng bài mới vì điều kiện thời gian không cho phép nên giáo viên chỉ tập chung giới thiệu thuyết minh một số hình vẽ, sơ đồ, lược đồ, tranh ảnh (nếu bài nhiều tranh ảnh)

Với những hình ảnh khác giáo viên chỉ dừng lại ở việc cho học sinh quan sát sơ lược để học sinh nắm được những biểu tượng ban đầu mà thôi Hoặc với những kênh hìnhđể minh hoạ cho bài giảng giáo viên không nên cho học sinh đứng lên thuyết trình về kênh hình đó vì điều đó vượt quá sức của học sinh, giáo viên có thể giao cho học sinh tìm hiểu ở nhà

Cần phải bố trí thời gian ở những kênh hình một cách hợp lí mà không bỏ qua phần cơ bản là kênh chữ

4.Kết hợp sử dụng kênh hình sách giáo khoa với các đồ dùng được trang bị : Như bản

đồ sơ đồ, tranh ảnh phóng to, các tài liệu thành văn có liên quan Với những kênh hình khó quan sát hoặc chưa cụ thể giáo viên có thể phóng to hoặc cụ thể hoá để các em dễ nhận biết và tiếp thu hơn

5 Nội dung thuyết minh kênh hình phải sinh động hấp dẫn , kết hợp với những lời nói truyền cảm

sẽ có sức thuyết phục cao đối với học sinh

6 Phương pháp thường hay sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử là: Hướng

dẫn học sinh quan sát( Tổng thể đến chi tiết) kết hợp miêu tả, phân tích, đàm thoại thông qua hệ thống câu hỏi gợi mởcủa học sinh mđể học sinh tự rút ra được bài học Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm cá nhân hoặc toàn lớp

Hiệu quả sử dụng kênh hình còn phụ thuộc vào sự ham muốn của học sinh, giáo viên cần là người đưa ra tình huống có vấn đề kích thích sự hiểu biết của học sinh, khơi dậy niềm đam mê của học sinh đối với môn học

III KẾT THÚC VẤN ĐỀ

Trong thời gian nghiờn cứu chuyờn đề cũng như thực tiễn giảng dạy tụi thấy sử dụng tốt kờnh hỡnh sỏch giỏo khoa lịch sử gúp phần đẩy mạnh đổi mới phương phỏp dạy mụn lịch sử trong cỏc trường THCS

Là một trong những biện phỏp quan trọng gúp phần nõng cao cỏc giờ học trờn lớp Để hoạt động day học của mỡnh đạt kết quả cao người giỏo viờn phải thấy rừ vị trớ trỏch nhiệm của mỡnh, định hướng rừ mục tiờu yờu cầu

rừ ràng của giờ lờn lớp để tạo cho học sinh thúi quen khai thỏc kờnh hỡnh trong cỏc giờ học Tuy nhiờn chuyờn đề này mới được nghiờn cứu trong một thời gian ngắn , ỏp dụng trong phạm vi hạn hẹp nờn chưa đỏnh giỏ hết được ưu điểm cũng như tồn tại của chuyờn đờ Mặt khỏc do năng lực cỏ nhõn cũn hạn chế, tụi rất mong được sự đúng gúp phờ bỡnh của cỏc đồng chớ giỏo viờn trong nhúm trong tổ để chuyờn đề được hoàn thiện hơn và cú hiệu quả sử dụng cao hơn , gúp phần nõng cao chất lượng dạy và học bộ mụn lịch sử THCS Tụi cũng mong được sự quan tõm giỳp

đỡ của BGH, thường xuyờn thăm lớp dự giờ gúp ý cựng tổ chuyờn mụn về những chuyờn đề sử dụng thiết bị cũng như kờnh hỡnh trong sỏch giỏo khoa sao cho hiệu quả nhất.Mong cỏc cấp cỏc nghành tạo điều kiện tốt để GV khắc phục khú khăn khi tài liệu cũn thiếu , học sinh nụng thụn cũn nhiều khú khăn.Chỳng tụi cũng mong muốn được trang bị nhiều tài liệu hơn về cỏc kờnh hỡnh trong SGK để chỳng tụi nắm được nguồn gốc, xuất xứ của cỏc kờnh hỡnh thấy được giỏ trị đớch thực của nú trong cỏc bài giảng để sử dụng nú một cỏch cú hiệu quả nhất./

Phòng giáo dục & đào tạo huyện thanh ba

Trờng THCS hanh cù

Chuyên đề

sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử THCS

Tổ : khxh NHóm: lịch sử

Năm học : 2008-2009