Trong thực tế dạy học giáo viên cũng đã chú ý đến sử dụng đồ dùng trực quan ,Tuy nhiên đôi lúc còn cha thờng xuyên hoặc còn hớng dẫn qua loa cha phát đợc hếttác dụng của đồ dùng đạy học,
Trang 1Mục lục Phần I Mở đầu
1 lí do chọn đề tài 4
2 Mục đích nghiên cứu 5
3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu 5
4 Nhiệm vụ nghiên cứu 6
5 Phơng pháp nghiên cứu 6
Trang 26 Thời gian nghiên cứu 6
Phần ii Nội dung Chơng I: Cơ sở lý luận của đề tài 6
Chơng II: Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 7
1 Những thuận lợi chung 8
2 Thực trạng về sử dụng đồ dùng trục quan 8
Chơng III: Giải quyết vấn đề 9
1 Mục đích của việc sử dụng đồ dùng dạy học trong dạy học lịch sử 9
2 Yêu cầu của việc sử dụng đồ dùng dạy học 9
3 Các loại đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử 11
4 Một số nguyên tắc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử 12
5 Một số phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan 13
6 Một số phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong từng bài cụ thể 17
Phần III Kết luận và khuyến nghị 1 Kết quả thử nghiệm và hiệu quả của đề tài 24
2 Bài học kinh nghiệm 25
3 Kết luận và khuyến nghị 26
Tài liệu tham khảo 28
Trang 3Phần I mở đầu
1 Lí do chọn đề tài :
Môn lịch sử trong nhà trờng phổ thông có chức năng và nhiệm vụ quantrọng trong việc đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ ở các nớc tiên tiến cũng chú trọngviệc dạy môn lịch sử vì nó đào tạo con ngời có bản sắc dân tộc Đảng - Nhà nớc và
bộ giáo dục coi trọng việc dạy và học bộ môn lịch sử Đúng nh Hồ Chí Minh đãkhẳng định trong hai câu thơ mở đầu trong cuốn lịch sử nớc ta:
“ Dân ta phải biết sử ta
Cho tờng gốc tích nớc nhà Việt Nam”
Để đạt đợc kết quả giảng dạy lịch sử cần phải vận dụng nhiều phơng pháp giáodục khác nha, trong đó không thể không nói đến phơng pháp sử dụng đồ dùng trụcquan Phơng pháp này rất quan trọng trong việc giúp học sinh lĩnh hội kiến thứcmới và còn đắc biệt quan trọng trong việc phát huy tính chủ động sáng tạo của họcsinh
Trong thực tế dạy học giáo viên cũng đã chú ý đến sử dụng đồ dùng trực quan ,Tuy nhiên đôi lúc còn cha thờng xuyên hoặc còn hớng dẫn qua loa cha phát đợc hếttác dụng của đồ dùng đạy học, thậm chí ở 1 số bài học giáo viên mới chỉ chú trọngkênh chữ trong SGK mà bỏ qua kênh hình, do đó trong thực tế giảng dạy giáo viêncha phát huy đợc tính tích cực, chủ động, cha gây đợc hứng thú trong việc học tập
bộ môn cho học sinh Ngày nay công nghệ thông tin đang ngày càng đợc áp dụngmạnh mẽ vào nghành giáo dục- đào tạo Vì vậy lại đặt ra cho giáo viên những tìmtòi mới trong việc sử dụng hiệu quả kênh hình trong giáo án điện tử
Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ , đặc trng bộ môn lịch sử và yêu cầu đổi mớiphơng pháp giáo dục, cũng nh trong thực tiễn dạy học bộ môn, việc biên soạn SGKlịch sử THPT có nhiều đổi mới về nội dung và phơng pháp Kênh hình trong SGKtăng lên đáng kể Kênh hình trong SGK không chỉ là minh họa, làm cở sở cho việctạo biểu tợng lịch sử mà còn là một nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh Còn cóbài viết trong SGK có nội dung để ngỏ, cha viết hết , yêu cầu học sinh thông qualàm việc với tranh ảnh, sơ đồ, bản đồ sẽ tìm tòi khám phá những kiến thức cầnthiết liên quan đến nội dung bài học mà tác giả SGK muốn chuyển tải đến học sinh.Vì vậy hệ thống kênh hình trong SGK chính là một hệ thống kiến thức rất quantrọng đòi hỏi giáo viên phải biết cách khai thác để đạt hiệu quả cao nhất
Đối với học sinh, một số em đã có ý thức học tập, chịu khó tìm tòi t liệu,nghiên cứu khênh hình nâng cao hiệu quả học tập bộ môn Tuy nhiên còn nhiềuhọc sinh ý thức học tập cha cao nên cũng cha có kĩ năng sử dụng kênh hình tronghọc tập lịch sử, các em vẫn cho rằng đây là môn học phụ chỉ cần học thuộc lòng
Trang 4những gì thầy, cô cho ghi là đủ không cần hiểu đợc bản chất, và ý nghĩa giáo dụccủa sự kiện đó nh thế nào Vì nhận thức nh vậy do đó kết quả kiểm tra của các emcòn rất thấp, hầu nh kiến thức các em nắm đợc rất hời hợt, và đặc biệt hầu nh các
đã tích lũy đợc trong quá trình dạy học tôi mạnh dạn chọn đề tài “Một số phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong môn Lịch sử ở trờng THPT thị xã Nghĩa Lộ“ để làm nội dung trao đổi , bàn luận trong hoạt động chuyên môn lần
này
2 Mục đích nghiên cứu:
- Giúp ngời dạy và học nhận thức đợc vai trò của việc sử dụng đồ dùng trựcquan trong học tập lịch sử
- Bổ sung thêm 1 số kĩ năng và kiến thức sử dụng đồ dùng trực quan nh:tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ, bản đồ, sa bàn, mẫu vật, băng hình… Từ đó giúp các em
có đợc sự hứng thú trong học tập và phát huy đợc tính sáng tạo, phát triển khả năng
t duy, hình thành các kỹ năng và bồi dỡng tình cảm thông qua việc nắm bắt các sựkiện, hiện tợng
3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.
Nghiên cứu phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịnh sử ởtrơng THPT thị xã Nghĩa Lộ
Đề tài đợc thể nghiệm đối với khối lớp 10,11,12 trờng THPT thị xã Nghĩa lộ
4 Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Tìm hiểu thực trạng về việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch
6 Thời gian nghiên cứu
Trang 5Trong đề tài này tôi đề cập đến các vấn đề: “Một số phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong môn lịch sử ở trờng THPT thị xã Nghĩa Lộ“ và đã thử
nghiệm trong 2 năm học (2009 – 2010 và 2010-2011)
Phần II: Nội dung
Chơng I: cơ sở lí luận của đề tài
Do đặc điểm của việc học tập lịch sử – không trực tiếp quan sát các sự kiện– nên phơng pháp trực quan có ý nghĩa rất quan trọng Có nhiều loại đồ dùng trựcquan khác nhau, cách sử dụng và hiệu quả cũng khác nhau, song đề có tác dụngnâng cao chất lợng và hiệu quả dạy học lịch sử Việc sử dụng đồ dùng trực quantrong dạy học lịch sử hiện nay không chỉ giới hạn trong việc sử dụng bản đồ, tranh
ảnh , mô hình mà còn có các phơng tiện kĩ thuật hiện đại Bởi vì do do công nghệthông tin ngày càng tăng , trình độ khoa học phong phú nên cần cải tiến phơngpháp dạy học truyền thống với các phơng tiện kĩ thuật hiện đại hơn ”Việc sử dụngcác phơng tiện kĩ thuật không hạ thấp vai trò của thày giáo mà còn tăng hiệu quảcủa bài học ở các mặt : thu thập thông tin, t duy( nhận thức), ghi nhớ và vận dụngkiến thức”
Trong dạy học lịch sử, phơng pháp trực quan, góp phần quan trọng trong tạobiểu tợng cho học sinh, cụ thể hóa các sự kiện và khắc phục tình trạng “Hiện đạihóa” lịch sử của học sinh
Đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu biết sâu sắc bản chất của sự kiện lịch
sử, là phơng tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử quan trọngnhất, giúp cho học sinh nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội Ví dụ khinghiên cứu bức tranh “ hình vẽ trên vách hang” (SGK lớp 10), học sinh không chỉ
có biểu tợng về cảnh săn bắn- công việc thờng xuyên của cả thị tộc- mà còn hiểunhờ chế tạo cung tên, con ngời đã chuyển hẳn từ hình thức săn bắt sang săn bắn, cóhiệu quả kinh tế cao hơn Điều đó giúp học sinh biết sự thay đổi trong đời sống vậtchất của con ngời thời nguyên thủy luôn gắn chặt với tiến bộ trong kĩ thuật chế táccông cụ của họ
Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâunhững hình ảnh, những kiến thức lịch sử Hình ảnh đợc giữ lại đặc biệt vững chắctrong trí nhớ của chúng ta là hình ảnh mà chúng ta thu thập đợc bằng trực quan.Xem bức tranh “ Xô Viết – Nghệ Tĩnh” học sinh không thể quyên đợc biểu hiệncủa chủ nghĩa anh hùng cách mạng của ngời công nhân – nông dân
Cùng với việc góp phần tạo biểu tợng và hình thành khái niệm lịch sử, đồdùng trực quan còn pháp triển khả năng quan sát, trí tợng t duy và ngôn ngữ củahọc sinh Nhìn vào bất cứ loại đồ dùng trực quan nào, học sinh cũng thích nhận xét,phán đoán, hình dung quá khứ lịch sử đợc phản ánh, minh họa nh thế nào Học sinh
Trang 6suy nghĩ và tìm cách diễn đạt bằng lời nói chính xác, có hình ảnh rõ ràng, cụ thể
về bức tranh xã hội đã qua
ý nghĩa giáo dục t tởng , cảm xúc thẩm mĩ của đồ dùng trực quan cũng rấtlớn Ngắm nhìn một bức tranh diễn tả cuộc đấu tranh cách mạng, xem một cuốnphim tài liệu, xem xét một di vật lịch sử, học sinh sẽ có tình cảm mạnh mẽ vềnhững anh hùng, chiến sĩ cách mạng, lòng quý trọng nhân dân lao động, sự cămthù bọn xâm lợc và chiến tranh
Đồ dùng trực qua góp phần to lớn nhằm nâng cao chất lợng dạy dạy học lịch
sử, gây hứng thú học tập cho học sinh Nó là chiếc cầu nối giữa quá khứ với hiện tại Do đó việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông làmột điều kiện không thể thiếu đợc Đòi hỏi giáo viên phải hiểu và sử dụng thànhthạo đồ dùng trực quan, đồng thời cũng phải hớng dẫn các em chế tạo các loại đồdùng trực quan phù hợp với trình độ , yêu cầu và điều kiện học tập của các em
Chơng II: thực trạng của vấn đề nghiên cứu
1 Những thuận lợi chung:
- Nhà trờng:
+Ban giám hiệu nhà trờng, tổ khối chuyên môn rất quan tâm đến đổi mớiphơng pháp dạy học và vấn đề nâng cao chất lợng học tập của học sinh Tạo mọi
điều kiện cần thiết giúp giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ giảng dạy
+ Cơ sở vật chất của nhà trờng ngày càng đợc nâng cao, các phơng tiện, đồdùng học tập ngày càng phong phú
- SGK lịch sử : số lợng kênh hình trong sách giáo khoa tăng lên đánh kể
- Học sinh: nhiều em có khả năng nhận thức đợc và ham hiểu biết về lịch sử
văn hoá truyền thống dân tộc
2 Thực trạng về sử dụng đồ dùng trực quan
Một số giáo viên đã chú ý đến sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy hoc lịch
sử Bên cạnh đó còn có nhiều tiết học giáo viên dạy chay, không sử dụng đồ dùnghọc tập, hoặc sử dụng chỉ nhằm minh họa cho giờ dạy, phơng pháp và nội dungkhai thác cha phù hợp Vì vậy việc khai thác kiến thức trong kênh hình cha đợc chútrọng phát huy Nguyên nhân của tình trạng đó có nhiều, song chủ yếu là:
- Chúng ta mới chỉ chú ý đến kênh chữ của sách giáo khoa, coi đây là nguồn
cung cấp kiến thức Lịch sử duy nhất trong dạy học mà không thấy rằng kênh hìnhkhông chỉ là nguồn kiến thức quan trọng, cung cấp một lợng thông tin đáng kể, màcòn là phơng tiện trực quan có giá trị giúp bài học Lịch sử trở nên sinh động hơn,hấp dẫn hơn, gây hứng thú học tập hơn cho học sinh
- Không ít giáo viên cha hiểu rõ xuất xứ, nội dung ý nghĩa của kênh hình
trong sách giáo khoa Trong khi đó lần đổi mới sách giáo khoa lần này số lợngkênh hình đã đợc tăng lên đáng kể so với trớc
Trang 7- Có những giáo viên nhận thức đầy đủ giá trị, nội dung kênh hình nhng lại
ngại sử dụng, sợ mất thời gian, hoặc sử dụng mang tính hình thức, minh họa chobài giảng
- Hiện nay công nghệ thông tin phát triển mạnh, các nguồn tài liệu rất phongphú Nhng chúng ta cha đầu t thời gian tìm tòi và làm thêm đồ dùng dạy học
Từ thực trạng trên, để công việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy họclịch sử đạt hiệu quả tốt hơn, tôi mạnh dạn đa ra một số phơng pháp sử dụng đồdùng trực quan trong dạy học lịch sử
Chơng III Giải quyết vấn đề
1 Mục đích của việc sử dụng đồ dùng dạy học trong dạy học Lịch sử:
Đổi mới phơng pháp sử dụng đồ dùng dạy học Lịch sử nhằm mục đích:
- Hỗ trợ học sinh trong việc cung cấp kiến thức, giảm tính trừu tợng của nộidung bài học
- Tạo điều kiện cần thiết cho học sinh thực hành để hình thành và rèn luyệncác kỹ năng cho học sinh
- Góp phần đổi mới phơng pháp dạy học và đổi mới kiểm tra, đánh giá kếtquả học tập của học sinh
- Trợ giúp cho giáo viên trong việc hớng dẫn học sinh học kiến thức mới,phát huy tính tìm tòi, khám phá của học sinh
- Hỗ trợ giáo viên trong việc nâng cao kiến thức, kỹ năng và thiết kế bàidạy học
2 Yêu cầu của việc sử dụng đồ dùng dạy học:
Để có thể khai thác tốt những đồ dùng dạy học trong chơng trình sách giáokhoa Lịch sử, ngời thầy cần lu ý một số vấn đề nh sau:
- Một là: Đồ dùng trực quan phải đợc sử dụng có hiệu quả cao nhất, đápứng các yêu cầu về nội dung và phơng pháp đợc quy định trong chơng trình giáodục Học sinh phải hiểu đợc những vấn đề cơ bản nhất qua các đồ dùng dạy học
- Hai là: Thực hiện đầy đủ những tiết bài tập tập lịch sử, bài lịch sử địa
ph-ơng đợc quy định trong chph-ơng trình và sách giáo khoa Đặc biệt giáo viên có thểkết hợp với địa phơng cho học sinh tham quan các di tích lịch sử ở địa phơng củamình
- Ba là: Sử dụng thành thạo đồ dùng dạy học theo tài liệu hớng dẫn của nhàsản xuất Nắm đúng nội dung chính của bài theo yêu cầu
- Bốn là: Có kế hoạch chuẩn bị trớc các đồ dùng theo danh mục thiết bị tốithiểu của Bộ Giáo dục và Đào tạo
Trang 8- Năm là: Giáo viên phải tự chủ động mua sắm, su tầm hoặc tự làm đồdùng dạy học dạy học cần thiết Làm sao để nâng cao nhất việc nắm bắt kiến thứclịch sử của học sinh.
- Sáu là: Giáo viên phải sử dụng thành thạo các loại đồ dùng dạy học trớcgiờ lên lớp, tránh tình trạng vừa dạy vừa tìm tòi nghiên cứu thiết bị dễ dẫn đếntình trạng phản khoa học
- Bảy là: Để có thể sử dụng tốt các đồ dùng dạy học, khi lên lớp giáo viêncần:
+ Cần chọn lựa những nội dung mang tính thiết thực đối với nội dung bàihọc, đồng thời sử dụng tối đa các nội dung đã đợc thể hiện trên mỗi thiết bị
+ Khi soạn bài cũng nh khi lên lớp, giáo viên cần phải xây dựng đợc hệthống câu hỏi chuẩn xác, rõ ràng để học sinh làm việc với các đồ dùng nhằm lĩnhhội kiến thức, rèn luyện kỹ năng
+ Khi lên lớp giáo viên chú ý vị trí đặt đồ dùng dạy học phải đảm bảo điềukiện thuận lợi cho học sinh cả lớp cùng quan sát hoặc các thành viên trong nhóm
đều đợc làm việc với thiết bị dạy học
+ Giáo viên cần giúp học sinh nắm đợc trình tự các bớc làm việc với đồdùng dạy học để tìm kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển t duy của học sinh
Đồ dùng dạy học môn lịch sử rất phong phú, đa dạng: tranh ảnh, lợc đồ,mẫu vật, băng hình, các di tích lịch sử…Tuy nhiên chỉ có tranh ảnh và lợc đồ làhai loại đồ dùng đợc sử dụng nhiều nhất trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông
Tuy phong phú về chủng loại nhng thực tế hiện nay ở các trờng trung họcphổ thông và đặc biệt là tại trờng ta đồ dùng dạy học môn lịch sử mới sử dụngchủ yếu là các loại sơ đồ, biểu đồ, lợc đồ lịch sử, một số ít tài liệu tranh ảnh thamkhảo Còn các loại nh di tích lịch sử văn hoá, các phiên bản mẫu vật… hầu nh cha
đợc sử dụng Sự hiểu biết của giáo viên về các di tích lịch sử văn hoá ở địa phơngcũng còn rất nhiều hạn chế Còn nếu học sinh có đi thực tế tại thực địa thì các emcũng chỉ xem sơ qua rất sơ sài cha thấy đợc hết ý nghĩa giáo dục của giờ học tạithực địa
Để việc thực hiện chơng trình, sách giáo khoa mới theo yêu cầu phơng ớng đổi mới có hiệu quả, việc sử dụng các đồ dùng dạy học phong phú về chủngloại là một yêu cầu bắt buộc trong công tác dạy học Bởi vì, quan niệm về chứcnăng, tác dụng của đồ dùng có nhiều đổi mới Trớc đây ta thờng quan niệm thiết
h-bị dạy học môn Lịch sử chỉ nhằm minh họa làm cho kiến thức trở nên phong phú,sinh động Ngày nay ngoài chức năng, tác dụng đó, ngời ta còn đặc biệt nhấnmạnh đó là một trong những nguồn nhận thức quan trọng của việc truyền bá vànhận thức lịch sử Khai thác triệt để chức năng, tác dụng này sẽ tạo điều kiện để
Trang 9giáo viên thực hiện tốt việc đổi mới phơng pháp soạn giảng Học sinh có điều kiệnchủ động tích cực tham gia vào quá trình tự nhận thức lịch sử một cách tốt nhất, ở
đây nhấn mạnh rằng: đồ dùng dạy học không phải là phơng pháp nhng những thaotác và cách thức sử dụng đồ dùng dạy học lại là phơng pháp, vấn đề ở đây cầnphải đổi mới phơng pháp sử dụng đồ dùng dạy học, tức là góp phần vào đổi mớiphơng pháp dạy học
3 Các loại đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử:
Có nhiều quan niện khác nhau về phân loại đồ dùng trực quan nhng theoPGS.TS Trịnh Đình Tùng, đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở trờng THPT
đợc chia làm ba nhóm lớn:
a Nhóm thứ nhất: Đồ dùng trực quan hiện vật bao gồm những di tích lịch
sử và cách mạng, những di vật khảo cổ và di vật thuộc các thời đại lịch sử
Đồ dùng trực quan hiện vật là một loại tài liệu gốc rất có giá trị, có ý nghĩa
to lớn về mặt nhận thức Thông qua việc tiếp xúc với các di tích hay những dấu vếtcòn lại, học sinh có những hình ảnh cụ thể chân thực về quá khứ và từ đó có t duylịch sử đúng đắn Tuy nhiên việc sử dụng đồ dùng trực quan hiện vật còn bị hạnchế, do nó không có sẵn trong nhà trờng, mà đợc gìn giữ trong các bảo tàng hoặcnơi di tích
b Nhóm thứ hai: Đồ dùng trực quan tạo hình, bao gồm các loại phục chế,mô hình, sa bàn, tranh ảnh lịch sử nó có khả năng khôi phục lại những hình ảnhcủa con ngời, đồ vật, biến cố, sự kiện lịch sử một cách cụ thể, sinh động và khását thực
c Nhóm thứ ba: Đồ dùng trực quan quy ớc bao gồm các loại bản đồ lịch sử,
đồ thị, sơ đồ, niên biểu Loại đồ dùng trực quan này tạo cho học sinh những hình
ảnh tợng trng, khi phản ảnh các mặt chất lợng và số lợng của quá trình lịch sử, đặctrng khuynh hớng phát triển của các hiện tợng kinh tế, chính trị - xã hội của đờisống Nó không chỉ là phơng tiện để cụ thể hóa sự kiện lịch sử mà còn là cơ sở đểhình thành khái niệm cho học sinh
4 Một số nguyên tắc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử
Đồ dùng trực qua trong dạy học lịch sử ở trờng THPT rất phong phú đadạng; mỗi loại lại có 1 nội dung, ý nghĩa khác nhau, nên cách sử dụng cũng rấtkhác nhau Việc sử dụng tranh, ảnh lịch sử không giống nh cách sử dụng bản đồ
và các loại đồ dùng trực quan quy ớc khác Không thể sử dụng đồ dùng trực quantrong việc trình bày kiến thức mới giống nh việc sử dụng khi tiến hành việc ôntập, tổng kết Điều này đặt ra một vấn đề quan trọng là phải biết cách sử dụng đồdùng trực quan trong dạy học lịch sử một cách hiệu quả nhất Vì vậy cần phảinắm vững cách sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở trờng thổ
Trang 10thông Khi sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử cần phải chú ý cácnguyên tắc sau:
- Phải căn cứ vào nội dung, yêu cầu giáo dỡng, giáo dục của bài học để lựachọn đồ dùng trực qua tơng ứng thích hợp Vì vậy cần xây dựng một hệ thống đồdùng trực quan phong phú phù hợp với các bài học lịch sử
- Định ra phơng pháp thích hợp đối với mỗi loại đồ dùng trực quan Phải
đảm bảo cho học sinh đợc sử dụng đầy đủ đồ dùng trực quan Khắc phục tìnhtrạng học sinh chỉ xem đồ dùng trực quan để minh họa cho nội dung bài học
- Phát huy tính tích cực của học sinh khi sử dụng đồ dùng trực quan , khôngchỉ để cụ thể hóa kiến thức mà cần đi sâu vào phân tích bản chất sự kiện
- Đảm bảo kết hợp giữa lời nói với việc trình bày các đồ dùng trực quan,
đồng thời rèn luyện khả năng thực hành của học sinh khi xây dựng và sử dụng đồdùng trực quan( vẽ bản đồ, sơ đồ )
- Phải chọn lọc và sử dụng đồ dùng trực quan một cách phù hợp, không lạmdụng đa nhiều tranh ảnh, sơ đồ, bản đồ vào trong một tiết học
- Đồ dùng phải đảm bảo tính chân thực, chính sác, thẩm mĩ và có nguồngốc rỗ ràng
- Trớc khi sử dụng đồ dùng trực quan cần chuẩn bị thật kỹ, nắm chắc nộidung của đồ dùng định trình bày Trong tiến trình giời dạy cần chọn đúng thời
điểm để sử dụng đồ dùng
5 Một số phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan:
Đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử rất phong phú đa dạng và có nhiềuphơng pháp để sử dụng, nhng ở đây tôi chỉ nêu một số đồ dùng trực quan phổbiến trong dạy học lịch sử và một số phơng pháp mà tôi đa thực hiện trong quátrình giảng dạy
5.1.Tranh ảnh:
a Những kỹ năng cần l u ý:
Khi hớng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung của tranh ảnh giáo viên cần chú
ý rèn cho học sinh những kỹ năng nh sau:
Trang 11- Giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu, nghiên cứu trớc tranh ảnh ở nhà để
đến lớp các em tranh thủ đợc thời gian dới sự hớng dẫn của thầy, cô giáo các emkhai thác đợc triệt để hơn
- Cho học sinh quan sát tranh, ảnh để học sinh xác định một cách khái quát
nội dung tranh ảnh cần khai thác
- Giáo viên nêu câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề, tổ chức cho học sinh tìm hiểunội dung của tranh ảnh
- Học sinh trình bày những kết quả tìm hiểu của mình về tranh ảnh, học sinh
khác bổ sung hoàn thiện
- Giáo viên nhận xét, bổ sung, học sinh trả lời và hoàn thiện nội dung khai
thác tranh ảnh cung cấp cho học sinh về kiến thức Lịch sử
- Kỹ năng nhận định, đánh giá, rút ra quy luật, bài học lịch sử
b Một số ph ơng pháp khai thác nội dung l ợc đồ, bản đồ:
- Giáo viên hớng dẫn học sinh quan sát lợc đồ, bản đồ, trong đó chú ý cả
về nội dung( tên lợc đồ, bản đồ), danh giới và các ký hiệu trên bản đồ, lợc đồ Đọcbản chú giải để biết ngời ta thể hiện đối tợng đó trên bản đồ nh thế nào? Bằng kýhiệu gì? Bằng mầu sắc gì?
- Giáo viên hớng dẫn học sinh nắm đợc vị trí, địa hình, địa thế âm mu của
địch, chủ trơng của ta của các chiến dịch, trận đánh, chiến trờng, các phong trào
- Giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn đề và gợi ý để học sinh tìm hiểu nội dung
của lợc đồ, bản đồ theo yêu cầu của bài học Sau đó giáo viên có thể hớng dẫn họcsinh đọc bản đồ theo cách:
+ Giáo viên gọi học sinh trả lời câu hỏi bằng việc trình bày kết quả tìm
hiểu nội dung của bản đồ, lợc đồ => Giáo viên nhận xét, bổ xung những nội dunghọc sinh trả lời và hoàn thiện nội dung bản đồ mà học sinh cần tìm hiểu
+ Hoặc giáo viên tờng thuật miêu tả thích ứng với các ký hiệu đã ghi trênbản đồ, lợc đồ =>Gọi học sinh tờng thuật lại
- Giáo viên hớng dẫn học sinh nhận xét, đánh giá rút ra quy luật, bài học lịch
Trang 12Tuy nhiên trong quá trình sử dụng lợc đồ, bản đồ giáo viên cần lu ý bởitrong hệ thống của bản đồ, lợc đồ có cả bản đồ trống do đó giáo viên phải chohọc sinh làm quen với loại bản đồ này để hình thành các kỹ năng sử dụng chohọc sinh
*Đối với bản đồi câm hay còn gọi là bản đồ trống
Trớc tiên cho học sinh quan sát bản đồ, chỉ mới vài nét cơ bản về phạm vi lãnhthổ, vài địa danh chính Sau đó dạy đến đâu giáo viên dùng bút các màu, giấy màu
điền vào tới đó thể hiện đợc nội dung kiến thức cần trình bày
Sử dụng bản đồ câm trong tiết dạy kiến thức mới có tác dụng rất lớn, nó thu hút
sự tập trung chú ý của học sinh Học sinh chú ý tìm hiểu một cách sinh động, các
sự kiện đợc quan sát một cách rõ ràng dễ nhớ Ngoài sử dụng bản đồ câm còn rấtphù hợp trong kiểm tra đánh giá học sinh và trong các tiết làm bài tập lịch sử
Giáo viên có thể ra bài tập về nhà cho học sinh vẽ lại lợc đồ, sơ đồ và trìnhbày lại những kiến thức vừa đợc trình bầy trên lợc đồ, sơ đồ
5.3 Sơ đồ:
Nhằm cụ thể hóa nội dung sự kiện bằng những hình học đơn giản, diễn tả tổchức bộ máy Nhà nớc, cơ cấu xã hội, một chế độ chính trị, mối liên hệ giữa các sựkiện lịch sử lập sơ đồ có thể áp dụng trong mỗi bài, mỗi chơng hoặc sau mỗigiai đoạn lịch sử
- Giáo viên hớng dẫn học sinh nắm đợc những kiến thức đợc trình bày trongsơ đồ
Cách 2:
- Giáo viên chủ động trình bầy kiến thức theo sơ đồ đã lập sau đó hớng dẫn học sinh so sánh, nhận xét, đánh giá
5 4 Bảng niên biểu: