G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 162 http://ebooks.vdcmedia.com  Sûå cên àưëi kinh tïë. Quy låt cung - cêìu xấc àõnh sûå cên bùçng kin tïë trïn thõ trûúâng hâng hốa. Thõ trûúâng lâ núi gùåp gúä ca tưíng cung vâ tưíng cêìu ca mưåt hâng hoấ. Tưíng cung vâ tưíng cêìu lâ tưíng sưë cung vâ sưë cêìu ca cấc cấ nhên àûúåc xấc àõnh cao hún. Khi tưíng cêìu ngang bùçng vúái tưíng cung úã mư åt mûác giấ nâo àố, ngûúâi ta nối àố lâ thúâi àiïím thõ trûúâng cên bùçng. Cho túái nay, giấ ca mưåt hâng hoấ àûúåc xem nhû êën àõnh. Vêën àïì àùåt ra lâ phẫi xấc àõnh cấc mûác giấ cên bùçng, cấc mûác giấ nây lâ kïët quẫ ca viïåc àưëi chiïëu cung vâ cêìu. Nïëu nhû cung cao hún cêìu thò cấc hâng hoa á sẫn xët ra phẫi hẩ giấ àïí tiïu th sẫn phêím ca hổ (vâ ngûúåc lẩi). Chđnh quy låt cung cêìu nây cho phếp thûåc hiïån sûå cên bùçng. Ngûúâi ta nối vïì “sûå cên bùçng bưå phêån” khi ngûúâi ta xem xết mưåt thõ trûúâng àùåc th, têët cẫ cấc mûác giấ khấc àûúåc êën àõnh, côn ngûúâi ta nối túái “sûå cên bùçng tưíng thïí” khi têët cẫ cấc mûác giấ thay àưíi, vâ phẫi àûúåc xấc àõnh àưìng thúâi. Mưåt trong nhûäng kïët quẫ ch ëu trong phên tđch kinh tïë vi mư àố lâ nố chó ra sûå tưìn tẩi vâ tđnh ưín àõnh (dûúái mưåt sưë àiïìu kiïån liïn quan àïën súã thđch ca ngûúâi tiïu dng vâ cưng nghïå ca cấc hậng sẫn xët) cu ãa sûå cên bùçng kinh tïë, ngay cẫ khi cấc tấc nhên àưåc lêåp vúái nhau, tòm cấch tưëi àa hoấ hoân cẫnh (kinh tïë). Do àố kinh tïë vi mư àem lẩi cêu trẫ lúâi tđch cûåc cho cêu hỗi liïåu mưåt sưë tưí chûác kinh tïë cố thïí tûå thiïët lêåp trïn nïìn tẫng cấc quët àõnh ca cấ nhên àûúåc hay khưng khi mâ mưỵi ngûúâi chó theo àíi cho lúåi đch riïng ca mònh mâ khưng cưëng hiïën vâo lúåi đch chung.  L thuët vïì sûå thoẫ mận. Lâm thïë nâo àïí so sấnh àûúåc hai hoân cẫnh kinh tïë? Khi nâo ngûúâi ta cố thïí nối rùçng nïìn kinh tïë nây hiïåu quẫ hún nïìn kinh tïë khấc? Phên tđch kinh tïë vi mư khưng dûâng lẩi úã viïåc lâm rộ cấc àùåc tđnh ca cên bùçng thõ trûúâng mâ no á côn tûå trang bõ cho G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 163 http://ebooks.vdcmedia.com mònh nhûäng phûúng tiïån so sấnhhai hoân cẫnh kinh tïë khấc nhau bùçng cấch xấc àõnh rộ nïìn kinh tïë nâo lâ tưët nhêët. Àêy lâ ch àïì ca l thuët vïì sûå thoẫ mận. Ngûúâi ta nối rùçng mưåt tưí chûác kinh tïë A hiïåu quẫ hún tưí chûác kinh tïë B nïëu A àûúåc ngûúâi tiïu dng trong nïìn kinh tïë A àẩt àûúåc mûá c thoẫ dng cao hún hóåc ngang bùçng vúái mûác thoẫ dng mâ ngûúâi tiïu dng àẩt àûúåc trong nïìn kinh tïë B (mưåt ngûúâi tiïu dng àậ xiïët xhùåt àưå thẫo dng ca mònh khi chuín tûâ A sang B). Nïëu nhû khưng mưåt tấc nhên nâo cố thïí cẫi thiïån hoân cẫnh ca mònh mâ khưng lâm suy thoấi đt nhêët mưåt tấc nhên khấc thò trẩng thấi kinh tïë lc nây àûúåc xem nhû lâ “tưëi ûu nhêët ca Pareto” hay ta côn nối àố lâ trẩng thấi “l tûúãng” khi mâ sûå thoẫ dng ca xậ hưåi lâ cao nhêët. Tuy nhiïn, thưng thûúâng tưìn tẩi rêët nhiïìu àổ tưëi ûu theo kiïíu Pareto cho cng mưåt nïìn kinh tïë (ph thåc vâo cấc ëu tưë àêìu vâo mâ mưỵi tấc nhên cố àûúåc) vâ nï nhúâ vâo l thuët kinh tïë thò cng khưng thïí so sấnh hai mûác tưëi ûu Pareto vúái nhau àûúåc. Do àố, l thuët khưng cho phếp lûåa chổn giûäa mưåt sûå phên phưëi cên bùçng vâ mưåt sûå phên phưëi bêët cưng. Vò vêåy, àïí giẫi thđch àûúåc vêën àïì nây, cêìn phẫi tòm àïën nhûäng cùn cûá bïn ngoâi kinh tïë, vđ d nhû trêåt tûå àẩo àûác, chđnh trõ hay sinh hổc. Mưëi quan hïå giûäa l thuët vïì sûå thoẫ mận vâ l thuët vïì sûå cên bùçng tưíng thïí àûúåc rt ra tûâ hai àõnh l cú bẫn ca l thuët vïì sûå thoẫ mận. Theo àõnh l thûá nhêët thò sûå cên bùçng tưíng thïí lâ trẩng thấi tưëi ûu Pareto. Àêy lâ sûå bẫo àẫm cho mưå t hiïåu quẫ nâo àố, nhûng trẩng thấi tưëi ûu nây lẩi cố thïí tûúng húåp vúái sûå phên phưëi ca cẫi đt àûúåc mong mën (vò nố quấ bêët cưng). Tûâ àố, ngûúâi ta àậ phất hiïån ra ûu àiïím ca àõnh l thûá hai, theo àố mưåt trẩng thấi tưëi ûu Pareto cố thïí “ly tấn”. Nối cấch khấc, dûåa vâo nhûäng tûúng tấc giûä a cấc tấc nhên nhùçm thay àưíi cấc ëu tưë àêìu vâo ca mònh (tûúng giao àûúåc ấp àùåt qua àûúâng lêåp phấp dûúái dẩng thụë chùèng hẩn), ngûúâi ta ln cố thïí àûa mưåt nïìn kinh tïë vâo mưåt trẩng thấi tưëi ûu (theo nghơa ca Pareto) àậ àûúåc chổn lûåa trûúác. Mưåt khi cấc tûúng giao àûúåc thûåc hiïån thò quët àõnh ca cấc tấc nhên ài tòm lúå i đch riïng ca mònh sệ dêỵn àïën mưåt sûå cên bùçng - àêy chđnh lâ G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 164 http://ebooks.vdcmedia.com trẩng thấi tưëi ûu Pareto àûúåc lûåa chổn. Song cêìn phẫi hïët sûác nhêën mẩnh rùçng cấc kïët quẫ nây chó cố giấ trõ khi cố mưåt sưë àiïìu kiïån, nhû nïëu khưng cố “cấc hiïåu ûáng bïn trong thò viïåc chûäng minh l thuët hïå tû tûúãng siïu tûå do sệ bõ vư hiïåu, dêỵn àïën ấp àùåt quan àiïím chín tùỉc cûáng nhùỉc chó xết àûú åc mưåt sưë khđa cẩnh kinh tïë ca cấc hiïån tûúång”.  Kïët quẫ ca kinh tïë vi mư Tûâ khn khưí “l tûúãng” ca cẩnh tranh hoân hẫo àïën mưåt nïìn kinh tïë vi mư “múái”. Khi xấc lêåp sûå cên bùçng giûäa cên àưëi tưíng thïí vâ trẩng thấi tưëi ûu, kinh tïë vi mư àậ tẩo ra sûå cẩnh tranh hoân hẫo, chïë àưå “l tûúãng” trong vêån hânh nïìn kinh tïë. Nhûng nhûäng quan sất mang tđnh kinh nghiïåm vïì cấc thõ trûúâng thûúâng khố xêm nhêåp àûúåc vâo mưåt khn khưí cẩnh tranh nhû vêåy. Vâ nïëu nhûäng tònh hëng xët phất tûâ quan àiïím chín tùỉc (vâ l thuët) đt hiïåu quẫ hún cẩnh tranh hoân hẫo thò chng vêỵn thûúâng xun àûúåc xem xết trïn quan àiïím tđch cûåc. Vò thïë, tû â khoẫng 20 nùm qua, chng ta àậ tham dûå vâo sûå nưíi lïn ca mưåt nïìn kinh tïë vi mư múái, àûúåc àùåc trûng búãi têìm quan trổng mâ nố dânh cho vai trô ca thưng tin, trong khi àố thưng tin lẩi àûúåc giẫ àõnh nhû nhau àưëi vúái têët cẫ mổi ngûúâi trong hònh mêỵu chín. Vêën àïì àùåt ra hiïån nay lâ phẫi tđnh àïën rêët nhiïìu trûúâng húåp khi cấc tấ c nhên kinh tïë khưng cố chung mưåt trònh àưå hiïíu biïët. Vđ d nhû trûúâng húåp mưåt cưng ty bẫo hiïím phẫi bấn bẫo hiïím cho cấc khấch hâng mâ khưng biïët hổ lâ cấc tấc nhên kinh tïë cố nguy cú hay khưng, trong khi àố mưỵi ngûúâi trong sưë hổ lẩi biïët rộ àiïìu nây. Nhûäng lơnh vûåc nghiïn cûáu múái cng àậ àûúåc múã ra cho kinh tïë vi mư, trong sưë àố cố thïí kïí àïën: vai trô ca bẫo hiïím, miïỵn trûâ, ca giúái chûác hânh chđnh: cú cêëu thûá bêåc, phên biïåt cấc sẫn phêím hay bấn àêëu giấ. Tûâ Vilfredo Pareto àïën Gerard de Breu, toân bưå mưåt àõnh hûúáng kinh tïë vi mư àậ àûúåc phấc hoẩ. Lâ ngûúâi kïë nhiïåm ca Lếon Walras nùm 1893, tẩi diïỵn àân kinh tïë Lausane, Vilfredo Pareto (1848-1923) àậ tòm ca ách G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 165 http://ebooks.vdcmedia.com àûa vâo kinh tïë hổc tđnh chđnh xấc ca cấc khoa hổc vêåt l. Chđnh trong cën “cấc bâi giẫng vïì kinh tïë chđnh trõ” àûúåc xët bẫn vâo nùm 1896-1897 gưìm hai têåp, ưng àậ xêy dûång nhûäng mư hònh quët àõnh kinh tïë àêìu tiïn, àûúåc thiïët lêåp trïn khấi niïåm vïì àưå thoẫ dng. Àõnh hûúáng nây cng trng vúái quan àiïím ca Gerard Debreu (sinh nùm 1921, àoẩt giẫi Nobel nùm 1938), trong lån vùn ca mònh vï ì thuët giấ trõ, xët bẫn nùm 1959, ưng àậ phất triïín mưåt cú cêëu thưëng nhêët triïín khai trong àố kinh tïë vi mư dûåa vâo cấc cưng c toấn hổc tinh vi. Phûúng phấp toân hổc hoấ vi mư kinh tïë nây ngây nay cnâg àûúåc phất triïín vâ cố nhûäng bûúác tiïën múđ àêy khưng thïí àẩt túái cấc phâm tc vïì l thuët.  Hònh thấ i kinh tïë Hoa K sau chiïën tranh. Vúái mûác tùng trûúãng mẩnh sau chiïën tranh “lưëi sưëng Mơ” (Amercan way of life) àûúåc tûúång trûng búãi sûå tiïu dng ư tư, nhâ úã vâ trong thiïët bõ gia dng àậ trúã thânh mưåt hònh mêỵu cho têët cẫ cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ. Song mûác tùng trûúãng êën tûúång ca mûác sưëng àùåc trûng cho “xậ hưåi tiïu dng” úã M vâ úã nhûäng núi kha ác chó cố thïí àẩt àûúåc dûåa trïn mûác gia tùng ca sẫn lûúång thu àûúåc tûâ mư hònh sẫn xët. Ngìn gưëc ca sûå tiïu th nây xët phất tûâ dêy truìn lùỉp rấp vâ cấc xđ nghiïåp lúán.  Nhûäng phûúng tiïån gêy êën tûúång ca bûúác tùng trûúãng trong nhûäng nùm 1945-1970. Bûúác tùng trûúãng nhêíy vổt àûúåc thai nghến tûâ cåc khng hoẫng 1930, àậ phấc hoẩ nïn mưåt bưå mùåt cưng nghiïåp múái, vâ àậ xấc àõnh thûá bêåc kinh tïë thïë giúái. Mûác àưå tùng trûúãng lâ khđa cẩnh gêy êën tûúång nhêët. Trong gêìn 30 nùm cấc t lïå tùng trûúãng trung bònh dao àưång tûâ 4-5% tẩi cấc nûúác cưång nghiïåp hoấ. Tûâ 1948-1973, sẫn lûúång cưng nghiïåp ca cấc nûúác nây tùng lïn gêëp 3 lêì n: Tẩi Phấp, trong khoẫn mẩng k thåt cho phếp phất triïín lûúång sẫn xët trong bûúác tùng trûúãng nhẫy vổt. G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 166 http://ebooks.vdcmedia.com  Khn mùåt kinh tïë múái. Cåc cấch mẩng k thåt nây thûåc tïë àậ tẩo ra sûå bng nưí trong sẫn xët. Cấc xđ nghiïåp cưng nghiïåp lúán àậ tòm ra nhûäng k thåt múái cho phếp sẫn xët tâu (àiïån vâ tâu chẩy diesel), mấy bay, dêìu lûãa, àiïån thoẩi, rầiư, cấc sẫn phêím thûåc phêím múái, vẫ i tưíng húåp (Ny-lưng), àố lâ chûa tđnh àïën ư tư vâ àưì dng gia dng cng lâ cấc àưång lûåc ca tùng trûúãng. Vò lao àưång theo dêy truìn phất triïín, sẫn xët hâng loẩt kêm theo sûå múã rưång chïë àưå lâm cưng, mưåt phêìn trong giúái lâm cưng nây ngây câng trúã nïn quan trổng trong cú cêëu thu nhêåp, lâm lẩi phûúng hûúáng hẩi àïën sẫ n xët cấ nhên hay th cưng nghiïåp. Cng thúâi gian àố, têìng lúáp tû bẫn àẩi diïån úã thïë k 19 chó lâ mưåt sưë gia àònh lúán àậ àấnh mêët quìn lûåc ca mònh, sûå phất triïín têìm cúä ca cấc xđ nghiïåp hâm chûáa sûå suy giẫm (pha loậng) tû bẫn. Cấc cưng ty lúán hoẩt àưång trïn tưíng thïí thõ trûúâng qëc gia; chó cố mưåt sưë cưng ty hoa k àậ múã rưång àùåt cấc chi nhấnh úã nûúác ngoâi. Sẫn xët hâng loẩt vâ sûå múã rưång ca chïë àưå lâm cưng lâ hai thânh tưë ca cấi gổi lâ “xậ hưåi tiïu dng”: song sûå tiïu dng chó lâm sao àïí thđ ûáng vúái tiïìm nùng cưng nghiïåp tẩi chưỵ. Trong lơnh vûåc tiïìn tïå vâ tâi chđnh, bûúác tùng trûúãng nhẫy vổt trûúác hïët àậ àûúåc tẩo thn lúåi búãi sûå múã rưång ca tiïìn àïën dng. Vêng, tiïìn kim loẩi àậ àûúåc àâo thẫi, tiïìn giêëy khưng cố thïí chuín àưíi sang kim loẩi qu àûúåc nûäa. Viïåc xoấ bỗ sûå gô bố ca tđnh chuín àûúåc (trong kinh tïë) àậ cho phếp tđn dng phất triïín, àưìng thúâi kđch thđch hoẩt àưång kinh tïë. Cng cng thúâi gian nây, bïn cẩnh cấc ngên hâng, cấc thiïët chïë tâi chđnh khưng cố (chûác nùng) tiïìn tïå (nhû cấc qu tđch kiïåm, qu hûu trđ, cấc cưng ty bẫo hiïím) àậ tùng lïn, thu ht tiïët kiïåm phi kim loẩi vâ hoân thiïån cêëp vưën ngên hâng, hoẩt àưång cêëp vưën ngên hâng bẫn thên nố c ng rêët phất triïín.  Cấc nïìn kinh tïë thïë giúái. Hoa K àậ trúã thânh hònh mêỵu ca thúâi k nây. T trổng ca tưíng thu nhêåp qëc gia, chêët lûúång hâng hoấ M, àậ àûa nûúác nây lïn võ trđ bấ ch tuåt àưëi àưëi vúái phêìn côn lẩi ca hânh tinh. Nghânh cưng nghiïåp qn sûå (gia tùng sẫn xë t vâ G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 167 http://ebooks.vdcmedia.com khđ phấ hu ngun tûã) àậ àống gốp khưng đt vâo tùng trûúãng ca nûúác nây. Trong sưë cấc qëc gia trung gian cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ chêu Êu àậ tham gia rưång rậi vâo bûúác tùng trûúãng nây, liïn bang Àûác àùåc biïåt àậ phc hưìi nhúâ vâo “àiïìu k diïåu kinh tïë”- sûác mẩnh cưng nghiïåp ca mònh. Trong thúâi gian nây, khưëi ch nghơa xậ hưåi Àưng Êu àa ä thûåc hiïån chđnh sấch kïë hoẩch hoấ têåp trung vâo cưng nghiïåp nùång, ûu tiïn cho qn sûå. Chđnh sấch nây àậ thu àûúåc mưåt sưë thânh tûåu, bùçng chûáng nùm 1957 Liïn Xư àậ trúã thânh cûúâng qëc khưng gian v tr. Cấc nûúác thåc thïë giúái thûá 3, ch ëu lâ nhûäng nûúác thoất ra tûâ àư hưå, cng hoâ nhêåp vâo con àûúâng pha át triïín. Cấc nûúác nây àûúåc hûúãng viïån trúå kinh tïë tûâ cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ, mùåt khấc hổ lẩi cung cêëp nhên cưng nhêåp cû vâo cấc nûúác phất triïín.  Sûå st giẫm ca cấc chó sưë. Chng ta cố thïí àấnh dêëu sûå kïët thc ca bûúác tùng trûúãng nhấy vổt vâo nhûä ng nùm 1974-1975 bùçng bưën chó sưë àấng lûu têm tẩi cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ. Trong 7 nûúác ch chưët ca tưí chûác húåp tấc vâ phất triïín kinh tïë (OCDE) (M, Canầa, Liïn Bang Àûác, Phấp, Anh, Nhêåt, ) t lïå tùng trûúãng ca sẫn xët trung bònh lâ 6% nùm 1872 vâ 8% àêìu 1973. Nhûng nhûäng nùm sau àố tó lïå nây giẫm xëng côn 2%. Nhûäng nùm 1974 vâ 1975, mûác tùng trûúãng thêå m chđ àậ êm, êm khoẫng 2 àïën 3%. Àêy lâ lêìn àêìu tiïn mûác tùng trûúãng bõ êm kïí tûâ nhûäng nùm 1930. Àïën nùm 1976 mûác tùng trûúãng lẩi trúã lẩi dûúng, song tó lïå trung bònh khưng àẩt mûác tùng trûúãng trûúác nùm 1973: thêëp hún mûác cëi cng nùm 1970 vâ àïën 1980 lẩi trúã lẩi êm. Tûâ 1974 tó lïå viïåc lâm àậ giẫm xëng. Trong têët cẫ nhûäng nûúác cưng nghiïåp hốa, thêët nghiïåp chó chiïëm tû â 2 àïën 3% dên sưë trong àưå tíi lao àưång, vêåy mâ t lïå nây àậ tùng lïn: nùm 1975 úã Phấp vâ Àûác thêët nghiïåp chiïëm khoẫng 4%, úã M tó lïå nây lâ 8%. úã hêìu hïët cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ, tònh trẩng têët cẫ mổi ngûúâi trong àưå tíi lao àưång àïìu cố viïåc lâm àậ tûâng tẩo G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 168 http://ebooks.vdcmedia.com ra àưång thấi nhêåp cû àïën tûâ cấc nûúác àang phất triïín: ngûúâi Mïhicư vâ Bưì Àâo Nha àưí vïì M, ngûúâi bùỉc Phi vâ ngûúâi thưí nhơ k àưí vïì Têy Êu, ngûúâi Hân Qëc nhêåp cû vâo Nhêåt Bẫn. Tó lïå thêët nghiïåp sệ khưng giẫm xëng kïí tûâ 1974, nïëu nhû nhûäng tó lïå nây khưng dûâng àûúåc lân sống dông nhê åp cû thò nố quy trấch nhiïåm cho cấc chđnh sấch vïì nhêåp cû. Lẩm phất àậ vûúåt mûác 2 con sưë vâo nùm 1974 úã M (11%) mûác giấ àậ tùng trïn 10% trong hêìu hïët cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ trûâ Liïn Bang Àûác (7%), Phấp 13%, Anh 16%, Nhêåt 24%. Nhûng tó lïå tùng trûúãng sẫn lûúång múái lâ chó sưë chó rộ nhêët nhûäng khố khùn mâ cấc nûúác cưng nghiïåp hoấphẫi trẫ i qua. Chó sưë nây bao gưìm cẫ sẫn lûúång lao àưång vâ sẫn lûúång vưën àậ giẫm ài trưng thêëy vâo nùm 1973. Àưång thấi nây (thûåc tïë àậ xët hiïån trûúác àố) vêỵn tiïëp tc diïỵn ra trong nhûäng nùm tiïëp theo, àiïìu àố cho thêëy hiïåu quẫ vêån hânh ca bưå mấy kinh tïë àậ chêåm lẩi vâ côn tiïë p tc giẫm xëng tûâ 1973.  Nhûäng phên tđch vïì sûå kïët thc tùng trûúãng. Cấc giúái chûác kinh tïë àậ khưng biïët phên tđch cấc ngun nhên sêu xa ca khng hoẫng nây. Nïëu nhû hổ àậ àùåt nố song song vúái cấc cấc cåc khng hoẫng chđnh xẫy ra trûúác àố thò hổ àậ cố thïí lêåt têíy nhûäng ngun nhên cú cêëu ca cåc khng hoa ãng lêìn nây. Cố rêët nhiïìu dông quan àiïím giẫi thđch sûå kïët thc tùng trûúãng: - Cấc phên tđch thúâi thïë. Viïåc cấc chó sưë kinh tïë chđnh àậ bõ xt giẫm bùỉt ngìn tûâ sûå tùng giấ ca cấc sẫn phêím hoấ dêìu lïn àïën 4 lêìn nùm 1973, phêìn lúán cấc giúái chûác kinh tïë àïìu bùỉt àêìu bùçng sûå nhêì m lêỵn hai hiïån tûúång nây. Sau àố, vâo cëi nhûäng nùm 1970, bâi diïỵn vùn kinh tïë àiïín hònh nhêët vêỵn tiïëp tc chó xem sûå mêët cên bùçng xẫy ra lâ thoẫng qua, thêåm chđ côn thưng bấo sûå mêët cên bùçng nây sệ kïët thc vâo nùm sau àố. Sau àố sưëc dêìu lûãa àêìu tiïn, ngûúâi ta àậ liïn tiïëp quy trấch nhiïåm cho cấc ngun nhên thoấng nhû sûå mêë t ưín àõnh ca hïå thưëng tiïìn tïå thïë giúái, tđnh cûáng nhùỉc ca cấc mûác lûúng, tđnh khoan G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 169 http://ebooks.vdcmedia.com hoâ ca cấc ngên hâng, sûå cẩnh tranh ca cấc nûúác thïë giúái thûá 3, cấc sưëc dêìu lûãa lêìn thûá 2 nùm 1979. - Nhûäng ngûúâi theo quan àiïím vïì mûác tùng trûúãng Zế-ro (khưng). Àưëi lêåp vúái cấc phên tđch thúâi thïë, mưåt sưë nhâ kinh tïë khấc, bi quan hún, thêåm chđ hổ cố quan àiïím tai biïën, hổ dûå bấo trûúác mưåt sûå kï ët thc vơnh viïỵn ca tùng trûúãng. Tûâ Ricardo (theo Ricardo thò giấ la mò àùỉt àỗ kếo theo mûác tùng tiïìn lûúng do àố lâm cùng thùèng thïm sûå suy giẫm lúåi nhån vâ àêìu tû) vâ Malthas (ưng cho rùçng sûå tùng trûúãng kinh tïë hûúáng vïì mưåt trẩng thấi cưë àõnh) àậ tưìn tẩi mưåt dông tû tûúãng bi quan trong kinh tïë. Trong nhûäng nùm 70, nhûäng ngûúâi theo quan àiïím vïì “mûác tùng trûúãng zế -ro” àậ àẩt niïìm tin ca hổ vâo hoẩt àưång ca cấc chun gia thåc “Cêu lẩc bưå Rư-ma”. Hổ cho rùçng cấc tó lïå tùng trûúãng àûúåc duy trò úã mûác tùng trûúác ca àêìu nhûäng nùm 70, thò trïn mưåt trùm nùm nûäa àêët trưìng sệ khưng côn à àïí ni sưëng nhên loẩi ; trûä lûúång ngun liïåu sệ cẩn kiïåt trong 30 nùm kïë tiïëp vâ ư nhiïỵm cưng nghiïåp sệ pha á hu khẫ nùng sinh tưìn trïn trấi àêët, do àố cấc thânh viïn ca “cêu lẩc bưå Rư-ma”àậ àûa ra giẫ thiïët phẫi dûâng tùng trûúãng lẩi. Quan àiïím nây cng cố ẫnh hûúãng mẩnh mệ nhû nhûäng cưng viïåc nghiïn cûáu ca hổ chó trûúác khi bûúác tùng trûúãng nhẫy vổt chûäng lẩi cố 4 hay 5 nùm. Hổ khùèng àõnh rùçng dông tû tûúãng sinh hổc rộ râng la â hiïån thûåc hún khi dûå bấo rùçng viïåc sûã dng cấc ngun liïåu àưët chấy trong cưng nghiïåp cố nguy cú lâm tùng thânh phêìn khđ cấc-bon trong khđ quín vâ rùçng lûúång ưxy sệ khưng thïí tấi tẩo kõp do nẩn phấ rûâng, chùåt phấ cấc khưng gian xanh, cố thïí gêy ra hiïån tûúång hiïåu ûáng nhâ kđnh. Vêën àïì nây cố thïí sệ cố mưå t sưë ẫnh hûúãng tiïu cûåc àïën tùng trûúãng trong thúâi k dâi hẩn. - Phên tđch ca trûúâng phấi theo ch nghơa Mấc xđt. Quan àiïím thûá 3 lâ quan àiïím ca cấc nhâ kinh tïë theo ch nghơa Mấc, hổ cho rùçng bûúác kïët thc tùng trûúãng nây chđnh lâ dêëu hiïåu kïët thc ca ch nghơa tû bẫn. Quan àiïím nây dûåa trïn tû tûúãng truìn thưëng ca chu ã nghơa Mấc, dûå bấo sau mưỵi G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 170 http://ebooks.vdcmedia.com cåc khng hoẫng lâ sûå kïët thc têët ëu ca mưåt hïå thưëng dûåa trïn chïë àưå ngûúâi bốc lưåt ngûúâi - ngûúâi lao àưång bi bốc lưåt búãi cấc nhâ tû bẫn. Quan àiïím nây lẩi câng àûúåc cng cưë bùçng nhûäng phên tđch ca cấc nûúác thåc thïë giúái thûá ba vâ quan àiïím nây côn àûú åc chûáng minh trong thêët bẩi ca ngûúâi M tẩi Viïåt Nam. Tuy nhiïn nhûäng khố khùn mâ cấc nûúác ch nghơa xậ hưåi gùåp phẫi cëi nhûäng nùm 1970 àậ lâm thay àưíi cấch nhòn nây. - Phên tđch cêëu trc. Rêët đt cấc nhâ kinh tïë àậ àùåt bưëi cẫnh ca nhûäng nùm 1974- 1975 trong tûúng quan vúái cấc cåc khng hoẫng lúán àậ xẫy ra trûúá c àố trong phất triïín kinh tïë. Tuy nhiïn, chó sưë sẫn lûúång àậ cho phếp tòm ra nhûäng ngun nhên cêëu trc sêu xa ca khng hoẫng: mûác tùng trûúãng chêåm ca sẫn lûúång àûúåc nhêån ra trûúác 1973 cho ta thêëy rùçng tưíng thïí nïìn kinh tïë vêån hânh trong khng hoẫng ca nhûäng nùm 30 àậ bùỉt àêìu àẩt àïën giúái hẩn tùng trûúãng ca nố. Vïì 3 chó sưë àấng lûu khấc ca thúâi k nây, cố 2 chó sưë lâ lẩm phất vâ thêët nghiïåp lâ àấng lo ngẩi nhêët vâo cëi nhûäng nùm 60. Àûúåc kïët húåp vúái cấc dêëu hiïåu khấc nhû cấch mẩng k thåt chûäng lẩi, cấc chó sưë nây àûúåc nhòn nhêån nhû àiïìm bấo ca mưåt cåc khng hoẫng cú cê ëu theo kiïíu ca cấc cåc khng hoẫng mang àùåc tđnh ca phất triïín kinh tïë. - T lïå tùng trûúãng giẫm. Chđnh giûäa nùm 1973 vâ 1975, tó lïå tùng trûúãng tưíng sẫn phêím chđnh giûäa nùm 1973 vâ 1975, tó lïå tùng trûúãng tưíng sẫn phêím qëc nưåi ca cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ quan trổng lâ zế- ro (khưng) hóåc êm. So vúái cấc mûác tùng trûúãng thu àûúåc trong nhûä ng nùm 50 vâ 60 (trung bònh úã mûác 5%) thò sûå st giẫm lêìn nây tỗ ra khố hiïíu vâ giúái chûác kinh tïë àậ khưng thïí àûa ra àûúåc mưåt sûå giẫi thđch àêìy à cho “c phanh nây”. Mûác tùng trûúãng àẩt àûúåc trûúác àố cố phẫi do nố xët phất tûâ sûå kïët húåp àùåc biïåt cấc ëu tưë thån lúåi hay khưng? Liïå u cố phẫi chúâ àúåi àïën khi xët hiïån nhûäng àiïìu kiïån sẫn xët múái xët phất tûâ mưåt thúâi k khng hoẫng cố thïí so sấnh vúái cåc khng hoẫng trong nhûäng nùm 1930 hay khưng? Khi G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 171 http://ebooks.vdcmedia.com trúã lẩi mûác tùng trûúãng dûúng sau àố, cấc tó lïå tùng trûúãng ca tưíng sẫn phêím qëc nưåi phẫi mêët nhiïìu nùm sau àố múái àẩt àûúåc mûác tùng trûúãng trûúác 1972. - Mûác lẩm phất. Song song vúái sûå suy giẫm ca tó lïå tùng trûúãng tưíng sẫn phêím qëc nưåi, tó lïå lẩm phất ca cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ àậ tùng lïn. Ngûú âi ta àậ cố thïí tin rùçng vâo mưåt thúâi àiïím nâo àố khi tưí chûác dêìu lûãa OPEP quët àõnh tùng giấ dêìu thò têët ëu tùng trûúãng sệ giẫm vâ lẩm phất sệ àûúåc àêíy lïn cao. Song thûåc tïë cho thêëy àưång thấi lẩm phất àậ bùỉt àêìu ngay tûâ nhûäng nùm 1960 khi mâ giấ ca cấc sẫn phêím dêìu lûã a côn úã mûác thêëp. Vêåy ngun nhên tûâ àêu. Sûå suy thoấi ca hoân cẫnh kinh tïë ca cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ đt nhiïìu cng àûúåc giẫi thđch nhúâ vâo mưåt chó sưë khấc àố lâ sûå st giẫm ca sẫn lûúång lao àưång vâ sẫn lûúång vưën cëi nhûäng nùm 1960, minh chûác cho sûå mïåt mỗi ca thïë giúá i kinh tïë. Hai biïíu bẫng cấc mûác tùng trûúãng chung trong khưëi OCDE mûác tùng trûúãng tưíng sẫn phêím qëc nưåi mûác tùng giấ %.  Khng hoẫng trong nhûäng nùm 1970-1990. Trong nhûäng nùm 1974-1975, thïë giúái cưng nghiïåp hoấ àậ trẫi qua sûå suy thoấi cấc chó sưë kinh tïë cú bẫn: lẩm phất, tùng trûúãng suy giẫm, thêët nghiïåp. úã thúâi k nây đt nhâ kinh tïë hiïíu àûúåc rùçng cấc chó sưë nây àậ bấo trûú ác mưåt cåc khng hoẫng kinh tïë kếo dâi àïën 20 nùm tẩi cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ. Trong thúâi thúâi k tùng trûúãng nhẫy vổt (1945-1970), ngûúâi ta àậ ẫo tûúãng mâ nghơ rùçng cố thïí vơnh viïỵn lâm ch àûúåc cấc hiïån tûúång kinh tïë vâ rùçng nhûäng chđnh sấch can thiïåp theo kiïíu Keynes vâo nïìn kinh tïë cố thïí dêåp tù ỉt cấc cåc khng hoẫng. Vò thïë mâ cấc cåc khng hoẫng trong nhûäng nùm 1974-1975 àậ àûúåc xem xết nhû lâ mưåt sûå kiïån thoấng qua xët phất tûâ mưåt ngun nhên rêët tònh cúâ: àố lâ sûå tùng giấ dêìu hoẫ. Vâ nhûäng nùm tiïëp sau àố, giúái chûác kinh tïë àậ thưng bấo rùçng khng hoẫng sệ kïët thc ngay nùm sau. Nhûä ng sai lêìm trong dûå bấo nây, bùỉt ngìn tûâ nhûäng lưỵ hưíng trêìm trổng trong l thuët vïì khng hoẫng. [...]... cấc hổc thuët kinh tïë Trong bûúác tùng trûúãng kinh tïë nhẫy vổt nhûäng nùm 19 451 970, hïå tû tûúãng kinh tïë Keynes lâ mưåt mưåt hổc thuët kinh tïë nưíi trưåi nhêët tẩi cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ Àûúåc Keynes cưng bưë trong nhûäng nùm 1930, hổc thuët nây ch àõnh cho mưåt sûå can thiïåp ca Nhâ nûúác, trong trûúâng húåp nïìn kinh tïë chûäng lẩi, vâo cấc biïën sưë quët àõnh hoẩt àưång kinh tïë bùçng... dõ giấo vâ ch nghơa kinh nghiïåm Hổc thuët dõ giấo vâ ch nghơa kinh nghiïåm mën tấi lêåp lẩi cấc mư hònh biïën àưíi àậ lưỵi thúâi Xët phất tûâ hai hổc thuët nây àậ ra àúâi mưåt hïå tû tûúãng kinh tïë múái à khẫ nùng phên tđch tònh hònh kinh tïë múái úã mưỵi thúâi k, cấc trûúâng phấi kinh tïë dõ giấo àïìu tưìn tẩi bïn lïì ca hổc thuët kinh tïë nưíi trưåi nhêët Trong nhûäng nùm 19 45- 1970 hổc thuët ca... hưì i kinh tïë Cấc hổ c thuë t trổng tiïì n nùç m trong mưëi quan hïå vúá i hổc thuët tên cưí àiïí n àậ xem tiïìn tïå nhû lâ võ trđ trung têm kinh tïë Mùå t khấ c dûúâng nhû quan àiïím àiïìu tiïët lẩ i àûúåc ra àúâ i tûâ kh n g hoẫ ng c a hïå tû tûúã ng Keynes vâ Mấ c Ch nghơa kinh tïë vâ dõ giấo lẩ i tòm kiïëm trïn con àûúâ ng múá i nhû nïì n kinh tïë thïë giúá i, sûå àưíi múá i ca tû tûúã ng kinh. .. trònh kinh tïë àûúåc àùåc tđnh búãi sûå rt lui ca Nhâ nûúác Trïn thûåc tïë, nhûäng chđnh sấch kinh tïë ca Hoa K lẩi mang dấng dêëp mưåt khoẫn núå câng gia tùng khi Reagan àûúåc bêìu lâm Tưíng thưëng: phêìn lúán cấc hoẩt àưång kinh tïë ca M trïn thïë giúái àïìu dûåa trïn núå nêìn Tẩi Anh thò ngûúåc lẩi, chđnh sấch kinh tïë ca bâ Thatcher nhùçm tuåt àưëi hoấ tûå do cho thõ trûúâng Nhûäng biïån phấp kinh. .. tûúãng tûå do kinh tïë àậ bùỉt àêìu phất triïín Quan àiïím nây àùåc biïåt phất triïín úã M, núi mâ sûå “phống thoấng” rêët thđch húåp vúái tûå do ca M Tû tûúãng nây câng trúã lïn ph húåp khi M chinh phc àûúåc võ trđ bấ quìn kinh tïë ca mònh Trong khưëi ch nghơa xậ hưåi, Liïn Xư vâ cấc nûúác Àưng Êu àûúåc xïëp úã thûá hẩng trung gian trong thang bêåc kinh tïë thïë giúái Bùỉt àêìu tûâ nùm 19 45- 1 954 cấc nûúác... thÕ giíi hiƯn ®¹i 1 85 Trong thïë giúái cưng nghiïåp hoấ thò ngûúåc lẩi, tû tûúãng kinh tïë ca Sehum Peter (àûúåc xem lâ hònh ẫnh dõ giấo ca tû tûúãng kinh tïë Keynes úã thúâi k nây) àậ xët hiïån vâo cëi nhûäng nùm 1980 vâ tỗ ra cố à khẫ nùng nhêët àïí dêỵn dùỉt cấc dông tû tûúãng vïì khng hoẫng kinh tïë Trïn thûåc tïë Chumpeter ch trûúng xêy dûång mưëi quan hïå giûäa cấc thúâi k kinh tïë bïë tùỉc vâ... cấc thúâi k kinh tïë bïë tùỉc vâ thúâi k nhûäng cấch tên kinh tïë cẩn kiïåt, àưìng thúâi giûäa cấc thúâi k tùng trûúãng vâ hêåu quẫ ca cấc cåc cấch tên kinh tïë Tẩi Phấp, trûúâng phấi kinh nghiïåm, àûúåc àẩi diïån búãi C A Michalet, àậ hûúáng nghiïn cûáu vâo cấc vêën àïì múái, àố lâ nhûäng vêën àïì àùåt ra cho nïn kinh tïë thïë giúái, àố lâ nïìn kinh tïë àậ vûúåt qua sûå gô bố trong giúái hẩn khưng gian... cưëng hiïën trong sûå thay àưíi cấc trûúâng phấ i Cấc dông tû tûúãng kinh tïë ch àẩo trong thúâi k 19 45 vâ 1970 àậ bõ thay thïë búãi thay thïë búãi cấc hổc thuët múái (tên vâ hêåu Keynes: trûúâng phấi kinh tïë Phấp vïì sûå mêët cên bùçng bao gưìm cẫ trûúâng phấi tên cưí àiïín bõ ẫnh hûúãng búãi Keynes), àưìng thúâi hïå tû tûúãng kinh tïë cưí àiïín cng àûúåc phc hưìi Vđ d nhû cêìn phẫi lêëy mưåt tấc... ca thïë giúái kinh tïë, lâm phất sinh cấc cåc phấ sẫn, lâm phất sinh dêëu hiïåu thûá 6 (dêëu hiïåu cëi cng) àố lâ mûác tùng tó lïå thêët nghiïåp Cấc c sưëc Nhûä ng chÊËn Àưång lâ m rung chuín nïìn kinh tïë thïë giúái trong nhûä ng nùm 1970-1990 chó lâ m trêì m trổng thïm kh ng hoẫ n g Ngay trong bûúác chuín ca nhûäng nùm 1970, nïìn kinh tïë àậ àẩt àïën mûác giúái hẩn, vâ sûå suy thoấi kinh tïë àậ bùỉt... cố trấch nhiïåm ra cấc chđnh sấch kinh tïë (tẩi M Nhêåt vâ chêu Êu) àậ nghiïn cûáu cấc kïë hoẩch phc hưìi kinh tïë theo cấc biïån phấp àậ àûúåc ấp dng thânh cưng trong nhûäng nùm 19 45- 1970: àố lâ tấc àưång vâo cấc mûác àưå tiïu dng vâ àêìu tû Song viïåc ấp dng cac ngun tùỉc cua Keynes khưng thu àûúåc nhûäng kïët quẫ tûúng tûå trïn trong thúò k khng hoẫng hoẩt àưång kinh tïë rêët khố phất triïín, thêët . cấc hổc thuët kinh tïë Trong bûúác tùng trûúãng kinh tïë nhẫy vổt nhûäng nùm 19 45- 1970, hïå tû tûúãng kinh tïë Keynes lâ mưåt mưåt hổc thuët kinh tïë nưíi. 19 45- 1970, vûúåt qua ngûúäng nùm 19 65 vâ àẩt mûác 5% nùm 1970. T lïå lúåi nhån, cng thúâi k cố xu hûúáng suy giẫm trong cấc nûú ác phûúng têy (nùm 1965