G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 202 http://ebooks.vdcmedia.com xem xết trïn mûác àưå thïë giúái trong têët cẫ cấc lơnh vûåc thò hậng nây vêỵn giûä àûúåc võ trđ thûá 7. Toshiba giûä võ trđ thûá 25 trïn toân thïë giúái vâ Fujitsu giûä võ trđ thûá 42. Trong lơnh vûåc àiïån tûã thò ngûúåc lẩi, giûä võ trđ sưë 11 trong lơnh vûåc nây, nhûng Daewoo (Hân qëc) lẩi lâ doanh nghiïåp thûá 41 thïë giúái, vâ 3 cưng ty àûáng àêìu trong lơnh vûåc nây lêìn lûúåt xïë p thûá 19,10 vâ 12 trong sưë cấc doanh nghiïåp lúán thïë giúái.  Cấch mẩng àiïån tûã. Àiïån tûã xêm nhêåp vâo têët cẫ cấc lơnh vûåc khấc nhau, nố chđnh lâ ngìn gưëc ca nhiïìu àẫo lưån trong hoẩt àưång kinh tïë. Àiïån tûã ra àúâi cấch àêy khoẫng hún mưåt thïë k, khi Bell vâo nùm 1875 sûã dng cấc súåi dêy kim loẩi àï í truìn tẫi cấc xung àưåt phất ra tûâ mưåt microphưn (ngay lêåp tûác ngûúâi ta nối ngay àïën “vư tuën àiïån”). Nhûng mậi àïën giûäa nhûäng nùm 30 thò rêët nhiïìu khấm phấ trong nhûäng nùm trûúác àố múái àûúåc ấp dng rưång rậi vâ múái cho ra àúâi mưåt nghânh cưng nghiïåp thûåc th “côn gổi lâ cấc sẫn phêím trung gian”. Trong khoẫng thúâi gian sau chiïën tranh thïë giúái thûá 2, tưëc àưå phất triïín chuín sang bûúác múái bùỉt àêìu tûâ cấc trang thiïët bõ gia dng, trong sưë àố phẫi kïí àïën tivi vâ “cấc àưì dng bấn dêỵn” (nhû mấy thu thanh). Cấc vêåt dng nây nhanh chống khùèng àõnh võ trđ trong àúâi sưëng. Ngây nay àiïån tûã àang cố xu hûúáng xêm nhêåp vâo mưåt sưë lûúång lúá n cấc sẫn phêím tiïu dng àẩi chng àang thay thïë vâ kïí cẫ sûå bng nưí viàïư, têët cẫ cấc sẫn phêím nây àïìu sûã dng dông tđch húåp àiïån tûã. Àùåc tđnh ch ëu ca cấc ngânh cưng nghiïåp àiïån tûã, cho phếp ngûúâi ta nối àïën mưåt cåc “cấch mẩng àiïån tûã” àố chđnh lâ tưë c àưå phất triïín ca cấc sẫn phêím àiïån tûã bùỉt ngìn tûâ àưìng thúâi cẫ cấc tiïën bưå k thåt vâ tûâ cẫ cẩnh tranh, diïỵn ra song song vúái nhau. Côn trong lơnh vûåc ch àẩo cấc thânh phêìn àiïån tûã (cấc thânh phêìn hoẩt tđnh truìn tđn hiïåu nhû àưì bấn dêỵn vâ cấc thânh phêìn thu å tđnh nhû cấc loẩi t àiïån), nhûäng àưíi múái cưng nghïå diïỵn ra rêët nhanh dûúâng nhû mưåt sưë thânh phêìn lâ chòa khoấ trong cẫi tiïën cấc sẫn phêím sất nhêåp, ngûúâi ta nhêån thêëy rùçng mưåt thânh phêìn àậ lưỵi thúâi thò khưng thïí sất nhêåp vúái mưåt sẫn phêím àang bấn chẩy. Tûâ àố ngûúâi ta ln ln tòm cấch cha åy àua nghiïn cûáu àïí tung ra G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 203 http://ebooks.vdcmedia.com thõ trûúâng nhûäng sẫn phêím ngây câng àûúåc cẫi tiïën hoân thiïån hún. Vâ ngûúâi àûúåc lúåi úã àêy lâ khấch hâng tiïu dng búãi tûâ sûå cẩnh tranh nây mâ giấ ca cấc sẫn phêím àiïån tûã sệ ngây câng giẫm xëng. Nhûng àiïån tûã khưng chó àûúåc ûáng dng trong cấc trang thiïët bõ gia dng. Ngoâi ra nố côn àûúåc ûáng dng vâo rêët nhiïìu lơnh vûåc khấc nhû nố cố vai trô ch àẩo trong tin hổc, trong giao thưng vêån tẫi (nhêët lâ hâng khưng) trong cưng nghïå qn sûå, trong khấm phấ khưng gian hay trong liïn lẩc qua vïå tinh. Sệ lâ thiïëu thưën nïëu khưng kïí àïën cấc trang thiïët bõ vùn phông, tưíng húåp cấc thiïët bõ tin hổc àiïån tûã, thưng tin liïn lẩc àûúåc ấp dng va âo cấc hoẩt àưång quẫn l vùn phông. Vúái mûác tùng trûúãng 20% vâo cëi nhûäng nùm 1980, àêy lâ mưåt trong nhûäng thõ trûúâng tûúng lai cố phẩm vi toân thïë giúái. Tûâ àố àïën nay mûác tùng trûúãng 20% vêỵn ưín àõnh, trïn thõ trûúâng nây cẩnh tranh cng hïët sûác khùỉc nghiïåt, nïëu nhû cấc hậng àa qëc gia chun sẫn xët cấc thiïët bõ vùn phông (mấy phư-tư, mấ y sao truìn tâi liïåu) rêët cêìn thiïët, thò bïn cẩnh àố cấc hậng tin hổc cng sẫn xët cấc loẩi mấy tđnh úã khẫ nùng xûã l nhanh cấc vùn bẫn.  Sûå phất triïín ca cấc k thåt tin hổc vâ thưng tin liïn lẩc. Lâ tưíng húåp ca tin hổc vâ cấc phûúng tiïån viïỵn thưng, Àiïån tûã viïỵn thưng àậ tẩo ra nhiïìu vêën àïì vïì trêåt tûå xậ hưåi. Thûåc hiïån liïn kïët cấc lơnh vûåc àưåc lêåp vúái nhau: tin hổc vâ thưng tin liïn lẩc, àiïån tûã viïỵn thưng hònh thânh tûâ sûå kïët húåp nhiïìu “thânh phêìn”: cấc thiïët bõ tin hổc (mấy tđnh ch, mấy tđnh cấ nhên), cấc phûúng tiïån thưng tin (àûúâng àiïån thoẩi, vïå tinh) vâ cấc ngên hâng dûä liïåu vâ phêìn mïìm. Sûå kïët húåp cấc thânh tưë khấc nhau nây cho phếp tiïën hânh cấc cåc liïn lẩc khưng cêìn giúái hẩn thúâi gian vâ xoấ bỗ khoẫng cấch, giẫm búát giấ àiïån thoẩi. Cấc dõch v tûâ àiïån tûã viïỵn thưng, trong sưë àố cố mấy sao truìn tâi liïåu hay mấy truy cêåp vùn bẫ n thõ àiïìu, àậ minh chûáng rùçng lúâi nối khưng côn duy nhêët lâ hònh thûác liïn lẩc G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 204 http://ebooks.vdcmedia.com nhanh nhêët tûâ xa, mâ hiïån nay phẫi kïí àïën cẫ chûä viïët vâ hònh ẫnh. Tuy nhiïn sûå kïët húåp mưåt ngânh cưng nghiïåp côn non trễ nhû tin hổc vúái mưåt lơnh vûåc àậ cố bïì dây phất triïín nhû thưng tin liïn lẩc khưng phẫi lâ khưng àùåt ra nhûäng vêën àïì cêìn xem xết. Mưåt mùåt, xết vïì phûúng diïån lõch sûã thò lơnh vûåc thưng tin liïn lẩc àûú åc cú cêëu trïn nïìn tẫng qëc gia, nhâ nûúác àưåc chiïëm lơnh vûåc cưng nghiïåp nây (ngânh P. T. T úã Phấp, ATT úã M thåc Nhâ nûúác), trong khi àố tin hổc lẩi lâ mưåt lơnh vûåc àa qëc gia. Do àố sûå “gùåp gúä” giûäa hai lơnh vûåc nây sệ lâm bng nưí nhûäng cưng ty àưåc quìn cưng cưång (sûå phên chia ATT úã M nùm 1984), trûâ cấc àâi pha át thanh àõa phûúng, àưìng thúâi àùåt ra vêën àïì lâm rưëi loẩn thưng tin. Mùåt khấc àiïån tûã viïỵn thưng cho phếp àem lẩi mûác lúåi nhån cao vâ àôi hỗi phẫi xem xết lẩi mûác àưå viïåc lâm. Rêët nhiïìu hậng cưng nghiïåp thưng tin liïn lẩc àậ phẫi giẫm qn sưë (hậng ATT àậ phẫi giẫm búát 80. 000 nhên cưng tûâ 1984-1987). Mưåt àưång thấi nhû thïë nây sệ tẩo ra têm l lo lùỉng khi mâ trong rêët nhiïìu nùm khu vûåc kinh tïë thûá 3 khưng tẩo ra àûúåc mưåt viïåc lâm nâo thò cng chđnh khu vûåc nây lẩi sûã dng nhiïìu nhêët cấc ûáng dng ca Àiïån tûã viïỵn thưng. Tốm lẩi, khi mưåt cưng ty cố mûác sẫn lûúång cao ra àúâi thò sệ kếo theo nhûäng thay àưíi trong quët àõnh àưëi vúái lao àưå ng. Khi lao àưång sûã dng toân bưå khoẫng thúâi gian sùén cố, thò nố lâ mưåt trong nhûäng giấ trõ xêy dûång xậ hưåi. Nhûng kïí tûâ khi cấc phûúng tiïån hiïån àẩi àûúåc sûã dng àïí hoân thânh cưng viïåc chó trong mưåt vâi giêy thò vêën àïì àùåt ra lâ phẫi giẫm lao àưång vâ sûã dng lao àưång lâm thúâi gian rẫnh rưỵi. Lâ m giẫm lao àưång, giẫm cưng viïåc cho têët cẫ mổi ngûúâi, àiïån tûã viïỵn thưng àậ àùåt ra mưåt cêu hỗi nhûng nố lẩi khưng àûa ra cêu trẫ lúâi.  Thưng tin liïn lẩc vâ nghe nhòn. Thưng tin liïn lẩc vâ nghe nhòn ngây nay àậ trúã thânh hoẩt àưång thûúâng nhêåt ca têët cẫ ngûúâi dên sưëng trong cấc qëc gia phất triïín. Nùm 1947, mưåt àõnh nghơa chđnh thûác vïì thưng tin liïn lẩc àậ ra àú âi: “Têët cẫ àïìu àûúåc truìn ài - truìn hóåc thu- tđn hiïåu, k hiïåu, chûä viïët hay hònh ẫnh, êm thanh hay G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 205 http://ebooks.vdcmedia.com nhûäng chó dêỵn cấc loẩi qua àiïån thoẩi dêy, qua vư tuën àiïån, qua cấp quang hay qua cấc hïå thưëng àiïån tûã khấc”. Vâ kïí tûâ ngây nây, thưng tin liïn lẩc àậ phất triïín hïët sûác mẩnh mệ, bùçng chûáng lâ sûå ra àúâi ca àiïån thoẩi (qua cấc tưíng àâi àiïån, cấp quang thay thïë cho cấp àưìng trc, vâ sau àố lâ thï ë hïå mẩng sưë ca radio (ngây câng àûúåc thu nhỗ nhúâ bống bấn dêỵn) hay ti-vi (àûúåc phất sống qua cấp, nghiïn cûáu cho chêët lûúång hònh ẫnh tưët hún). Ngoâi ra côn rêët nhiïìu loẩi dõch v khấc (telex, phư-tư-cốp-py hưåi thẫo qua viàiư) àïìu dûåa vâo mẩng lûúái thưng tin liïn lẩc, ngây nay cấc dõch v nây àïìu sùén sâng phc v cấ nhên vâ doanh nghiïåp, vâ cëi cng lâ cấc trung têm cung cêëp sệ cho phếp truy cêåp vâo cấc ngên hâng dûä liïåu. Thưng tin liïn lẩc àûúåc cấc doanh nghiïåp rêët ch trổng, thêåm chđ àûúåc xem nhû mưåt àiïìu kiïån àïí hoân thiïån, lâ hïå quẫ têët ëu vâ ngìn lúåi nhån ca doanh nghiïåp. Sau cng lâ cấc loẩi vïå tinh àûúå c hònh thânh tẩo thån lúåi cho thưng tin liïn lẩc giûäa cấc lc àõa, trấnh sûå giấn àoẩn ca cấc hïå thưëng liïn lẩc. Mc àđch ca cấc phûúng tiïån thưng tin liïn lẩc lâ tẩo ra sûå liïn kïët giûäa cấc khu vûåc kinh tïë vâ àúâi sưëng xậ hưåi, àưíi múái cưng nghïå, nghiïn cûáu tòm cấch cho thưng tin àûúåc chuín tẫi ài mưåt cấch nhanh nhêët d ú ã mổi khoẫng cấch. Sûå phất triïín ca thưng tin liïn lẩc àậ tẩo ra sûå àưåt biïën sêu sùỉc trong cấch thûác vêån hânh ca cấc xậ hưåi chng ta. Hún nûäa àêy lẩi lâ mưåt trong nhûäng lơnh vûåc phất triïín nhêët. Do àố thưng tin liïn lẩc lẩi thûúâng nùçm trong khu vûåc cưng cưång, tûác Nhâ nûúác trûåc tiïëp quẫn l lơnh vûåc na ây vâ thûúâng giao cho mưåt bưå ngânh riïng (nhû tẩi Phấp) hóåc nố cng cố thïí do mưåt cưng ty tû nhên quẫn l nhû (ATT úã M). Àêy rộ râng lâ mưåt thõ trûúâng àống vúái cú cêëu àưåc quìn vâ vúái sûå têåp trung cao àư. Nhûng, tûâ àêìu nhûäng nùm 1980, ngûúâi ta àậ chûáng kiïën sûå phấ vúä quy chïë úã diïån rưång, àùåc biïåt ta åi 3 nûúác: M, Anh vâ Nhêåt. Trong lơnh vûåc nghe nhòn, thûúâng thò Nhâ nûúác ln can thiïåp (dûúái danh nghơa ngun tùỉc dõch v cưng cưång) vâo viïåc thânh lêåp vâ hoẩt àưång ca cấc cưng ty nghe nhòn (ti-vi, vư G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 206 http://ebooks.vdcmedia.com tuën truìn thanh), sûå àưåc quìn hoấ trong lơnh vûåc nây xët hiïån úã hêìu hïët cấc qëc gia. Ngây nay, khi cẩnh tranh àûúåc múã ra, ngânh cưng nghiïåp viïỵn thưng àang phẫi àûúng àêìu vúái nhûäng khoẫn àêìu tû tưën kếm trong lơnh vûåc àiïån tûã vâ tin hổc. Nhiïìu àưíi múái àïìu hûúáng vâo múã rưång thõ trûúâng trong àố cấc giúái hẩ n vêỵn côn chûa àûúåc àõnh rộ, nhûäng khẫ nùng nưëi kïët giûäa cấc k thåt khấc nhau (tin hổc vâ àiïån tûã) liïn tiïëp bõ bỗ xa.  Tấc àưång ca àưíi múái cưng nghïå. Quấ trònh àưíi múái trong lơnh vûåc thưng tin liïn lẩc lẩi cố tấc àưång trûåc tiïëp àïën hoẩt àưång ca cấc doanh nghiïåp vâ con ngûúâi. Trong àố phûúng phấp lao àư ång phẫi àûúåc phất triïín. Hoẩt àưång kinh tïë bõ ẫnh hûúãng búãi nhûäng àưíi múái ca thưng tin liïn lẩc, nố tẩo thån lúåi cho quấ trònh thưng tin trong doanh nghiïåp vâ giûäa cấc doanh nghiïåp. Àêy lâ mưåt thanh thấch thûác àưëi vúái con ngûúâi vâ cưng nghiïåp. Tẩi Phấp, àêìu nhûäng nùm 80, Michel chđnh lâ vếc-tú phất triïín ca thưng tin liïn lẩc cưng cưång. Àêy lâ mưå t chiïëc mấy liïn lẩc (trao àưíi thưng tin), nố cho phếp truy cêåp vâo cấc trung têm cung cêëp vâ vâo cẫ cấc dõch v khấc nhau ca doanh nghiïåp. Chđnh nhúâ àùåc àiïím nây mâ Minitel àậ trúã thânh mưåt tấc nhên kinh tïë. Trong nhûäng nùm 1990, k thåt mẩng sưë truy cêåp cấc dõch v ra àúâi àậ àûa nghânh viïỵn thưng tiïën xa hún mưåt bûúác. Àêy thûåc chêët lâ sûå sưë hoấ mẩng thưng tin (mậ sưë dûúái dẩng nhõ ngun) vâ nố cng cho phếp xûã l bùçng tay thưng tin dûúái têët cẫ cấc dẩng (lúâi nối, dûä liïåu hiïån thõ, hay tin hổc). Àưìng thúâi sûå sưë hoấ cng cho phếp truy cêåp vâo têët cẫ cấc dõch v cêìn thiïët trong hoẩt àưång ca mưåt doanh nghiïåp (àiïån thoẩi, chu ín tin tûâ xa, mấy vi tđnh). Câng nhiïìu mấy vi tđnh truy cêåp vâo mẩng sưë ca doanh nghiïåp thò doanh nghiïåp câng cố nhiïìu húnkhấch hâng câng liïn hïå àûúåc nhiïìu hún giûäa doanh nghiïåp vúái àưëi tấc, vâ vúái ngûúâi tiïu dng. Viïåc sûã dng cấc loẩi vïå tinh (TDF1) sệ cho phếp múã rưång hún phẩm vi thưng tin liïn lẩc qëc tïë. G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 207 http://ebooks.vdcmedia.com Viïåc truìn tin thưng qua cấc phûúng tiïån thưng tin liïn lẩc sệ kếo theo sûå giẫm sûã dng giêëy. Vâ ngûúâi ta àậ àïì cêåp àïën mưåt dẩng “tâi liïåu àiïån tûã”. Nhûäng thay àưíi nây båc cấc tấc nhên trong nïìn kinh tïë phẫi tòm cấch thđch ûáng. Cấc doanh nghiïåp phẫi àêìu tû nhiïìu hún vâo cấc thiïët bõ àùỉt tiïìn, àâo tẩo nhên cưng àïí cố thïí tr vûäng trûúác nhûäng biïën àưíi. Tuy nhiïn ngûúâi sûã dng ln hi vổng sệ thu àûúåc nhiïìu lúåi nhån sẫn xët hún. Àưëi vúái cấc ngânh cưng nghiïåp viïỵn thưng thò cấc triïín vổng phất triïín rêët rộ râng. Cêìn phẫi lưi cën nhiïìu ngûúâi sûã dng hún. Song cng cêìn phẫi vûún ra cấc thõ trûúâng nûúác ngoâi vâ chưëng lẩi ấp lûåc ca cẩnh tranh qëc tïë àang gia tùng do sûå phấ vúä cấc quy chïë.  Sûå phấ vúä quy chïë àưåc quìn trong thưng tin liïn lẩc. Thưng tin liïn lẩc trong àa sưë cấc qëc gia lâ mưåt ngânh àưåc quìn ca nhâ nûúác. Song trong nhûäng nùm 1890, cú cêëu àưåc quìn nây àậ bõ phấ vúä. Cưng ty nây àûúåc Bell thânh lêåp nùm 1877, vûâa chun sẫ n xët thiïët bõ àiïån thoẩi vâ àûúåc quìn khai thấc mẩng lûúái àiïån thoẩi M. Àưíi lẩi, mổi hoẩt àưång trong cấc lơnh vûåc khấc àiïån thoẩi àïìu bõ cêëm àưëi vúái cưng ty nây. Àïën nùm 1983, sau lúâi båc tưåi ca thêím phấn Harold Greene, àïën 1984, cưng ty nây àậ bõ tấch ra thânh cưng ty nhỗ vâ khưng côn àûúåc àưåc quìn khai thấc. Ngûúå c lẩi ATT lẩi cố thïí phất triïín trong cấc lơnh vûåc khấc: tin hổc, k thåt thưng tin, mẩng lûúái dõch v cố giấ trõ gia tùng cao. Ngay sau khi phấ vúä quy chïë, cung cưng nghïå múái bûúác vâo cẩnh tranh do àố ngûúâi ta sûã dng khưng cố thïí àấnh giấ àûúåc hiïåu quẫ thûåc tïë ca cấc thiïët bõ. Tẩi Anh nùm 1984 quy chïë àưåc quìn cng bõ phấ vú ä, cưng ty qëc gia Brctish Telecom àûúåc tû nhên hoấ vâo thấng 7. Vâ tûâ àố cưng ty nây cố thïm mưåt àưëi th cẩnh tranh lâ cưng ty Mercury, chun vïì lơnh vûåc liïn kïët giûäa cấc hïå thưëng tin hổc, cưng ty nây cng cố cấc gian hïå tâi chđnh vúái ATT M. Vò thïë British Telecom phẫi phất triïín rưång hún trïn trûúâng qëc tïë. G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 208 http://ebooks.vdcmedia.com Tẩi Nhêåt, ngânh Bûu chđnh viïỵn thưng Nhêåt cng bõ tû nhên hoấ cng nùm 1984. Sûå phấ vúä quy chïë àưåc quìn nây àậ cho phếp cấc cưng ty Nhêåt vưën rêët phất triïín trong lơnh vûåc tin hổc, kïët húåp vúái thưng tin liïn lẩc vûún ra thõ trûúâng thïë giúái tòm kiïëm àưëi tấc vâ lúåi nhån. Dûúái ấp lûåc ca sûå tû nhên hoấ, xu hûúáng liïn kïët àậ tùng lïn. Nùm 1993, British Telecom àa ä mua lẩi 20% vưën cưng ty MCI (cưng ty àûáng thûá 2 trong lơnh vûåc viïỵn thưng M). Trong khi àố France Tếlếcom vâ Deutsche Telecom (cưng ty bûu chđnh Phấp vâ Àûác) àậ liïn kïët vúái nhau theo tûâng giai àoẩn (thay àưíi cố bấo trûúác quy chïë nùm 1995 tham gia vưën sẫn xët nùm 1996, sất nhêåp qëc tïë nùm1998.  Nhûäng àưåt biïën trong ngânh cưng nghiïåp thiïët bõ àiïån thoẩi. Sûå phấ vúä quy chïë àưåc quì n àậ múã àûúâng cho ngânh cưng nghiïåp thiïët bõ àiïån thoẩi bûúác vâo cẩnh tranh. Àêy lâ ngânh cưng nghiïåp bêëp bïnh búãi nố phẫi chõu sûå cẩnh tranh ca lơnh vûåc àiïån tûã. Cho túái têån cëi nhûäng nùm 1970, ngânh cưng nghiïåp thiïët bõ àiïån thoẩi vêỵn côn rêët têåp trung. Tûác úã àêy mën nối àïën mưåt thõ trûúâng rêët àûúåc bẫo vï å, úã àố chó mưåt sưë têåp àoân lúán (ATT, ITT ca M, NTT ca Nhêåt, British Telecom ca Anh, Alcatel ca Phấp) àûúåc hûúãng quy chïë àưåc quìn vâ àûúåc chđnh quìn bẫo vïå. Sûå phấ vúä quy chïë àưåc quìn àậ múã àûúâng cho sûå phên chia slẩi cấc doanh nghiïåp. Cấc hậng lúán dêåm chên tẩi chưỵ trïn thõ trûúâng, búãi bïn cẩnh chng co ân mổc lïn nhiïìu àưëi th cẩnh tranh khấc. Ngânh thưng tin liïn lẩc lâ mưåt lơnh vûåc trong àố nhûäng nhu cêìu trang bõ vïì thiïët bõ cố mûác tùng bïìn vûäng. Do àố àôi hỗi phẫi cố nhûäng giẫi phấp k thåt múái. Mẩng sưë truy cêåp dõch v àûúåc àûa vâo sûã dng dêìn dêìn tẩi Phấp tûâ nùm 1988 lâ mưåt trong cấ c giẫi phấp àố. Thûåc tïë, sưë hoấ lâ mưåt àiïìu kiïån têët ëu cho viïåc múã rưång cấc mẩng lûúái, vâ cho phếp cấc mẩng nây thđch ûáng vúái cấc dõch v ngây câng nhiïìu thưng tin hún. G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 209 http://ebooks.vdcmedia.com Sûå àưíi múái cấc trang thiïët bõ àẫm bẫo cho cấc ngânh cưng nghiïåp cố thõ trûúâng ưín àõnh. Sau sûå phấ vúä quy chïë àưåc quìn trong nhûäng nùm 1983-1984, cấc lơnh vûåc nhâ nûúác phẫi àûúng àêìu vúái cẩnh tranh trïn toân thïë giúái vâ dûúâng nhû lơnh vûåc nây khưng à khẫ nùng àïí chổi lẩi nhûäng cưng ty khưíng lưì (ca M vâ Nhêåt) trong lơnh vûå c tin hổc vâ àiïån tûã àang trïn àûúâng tòm kiïëm nhûäng thõ trûúâng múái. Do àố viïåc àa dẩng hoấ cấc hoẩt àưång lâ rêët cêìn thiïët. Tuy nhiïn nhûäng khẫ nùng múã rưång thõ trûúâng úã M cng thån lúåi nhû úã cấc nûúác àang phất triïín. Song tònh hònh cẩnh tranh rêët mẩnh. Sûå hiïån àẩi hoấ àôi hỗi nhu cêìu rêët lúán vïì thiïët bõ àiïån tûã. Nhêåt vâ M lâ hai nûúác phất triïín trong lơnh vûåc nây do àố ra sûác kiïím soất cú súã cưng nghiïåp àiïån thoẩi. Àïí bẫo vïå ngânh cưng nghiïåp àiïån thoẩi qëc gia ca hổ, cấc cú súã nây phẫi bẫo àẫm lâm ch sẫn xët cấc thiïët bõ àiïån tûã.  Truìn thưng úã chêu Êu vâ úã M. Sûå àưỵ vúä ca cấc cú cêëu àưåc quìn nhâ nûúác trong lơnh vûåc thưng tin liïn lẩc, thõ trûúâng nghe nhòn ca chêu Êu vâ cẫ ca M bûúác vâo xu thïë cẩnh tranh khùỉc nghiïåt. Truìn hònh àûúåc phất triïín sau chiïën tranh thïë giúái thûá 2 tẩi M vâ Anh, vâ tûâ cëi nhûäng nùm 1950 phất triïín mẩnh úã chêu Êu. Cấch thûác qua ãn l giûäa cấc vng rêët khấc nhau. Trong hïå thưëng truìn hònh ca M, cấc mẩng lûúái lâ cấc cưng ty tû nhên, truìn ài nhûäng chûúng trònh àûúåc biïn têåp riïng cho cấc trẩm ca hổ (ph sống trïn toân bưå lậnh thưí) vâ bấn cấc chûúng trònh phất sống cho cấc trẩm truìn hònh tû ca àõa phûúng. Tònh hònh cẩnh tranh rêët mẩnh giûäa ba mẩng phất sống lú án, CBS, NBC vâ ABC. Vưën tâi chđnh ca mưỵi hậng nây vâo khoẫng 25 t frùng (lúán gêëp 10 lêìn so vúái kïnh truìn hònh Phấp). Trûúác nhûäng hậng khưíng lưì nây, cấc hïå thưëng dõch v thưng tin cng cưë sûác chiïëm mưåt thõ phêìn bùçng cấch tung ra mưåt sẫn phêím khấc. Tâi khoẫn tâi chđnh thu àûúåc ch ëu dûåa vâo dõch v qua ãng cấo. Cấc kïnh thu phđ cng àûúåc tung ra tûâ cấc dõch v quẫng cấo nây. G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 210 http://ebooks.vdcmedia.com Tẩi chêu Êu, quy chïë truìn hònh àûúåc thiïët lêåp tûâ nhûäng nùm 1980, trïn ngun tùỉc àưåc quìn cho dõch v cưng cưång. Anh cng theo quy chïë nây, hậng cưng (BBC) trong àố Nhâ nûúác can thiïåp đt, cng tưìn tẩi bïn tûâ 1954 vúái mưåt mẩng phất sống tû (ITV) àûúåc àùåt dûúái sûå kiïím soất ca mưåt cú quan cưng cưång IBA. Tẩi truìn hònh phất triïín cố “vễ vư chđnh ph” hún: ca ác trẩm truìn hònh tû nhên àõa phûúng phất triïín (theo quët àõnh tûâ 1974) mùåc d bïn cẩnh àố vêỵn tưìn tẩi sûå àưåc quìn ca hậng truìn hònh (RAI) vâ mưåt quy chïë tưí chûác cẩnh tranh giûäa cấc lơnh vûåc cưng cưång vâ tû nhên 1985. Trong thúâi gian àố, cấc mẩng truìn hònh tû àậ bõ têåp àôan Berlusconi mua lẩi. Tẩi Phấp sûå àưåc quìn ca Nhâ nûúác trong lơnh vûåc nghe nhòn trong nhiïìu nùm àậ khiïën ngûúâi ta nghơ àïën lơnh vûåc nây nhû mưåt cưng c truìn hònh (TF1, A2, FR3, SFP àïí sẫn xët) thò nhâ nûúác vêỵn duy trò kiïím soất hoẩt àưång. Sûå àưåc quìn lêåp chûúng trònh phất sống ca nhâ nûúác àậ bõ àẩo låt thấng 7 nùm 1982 xoấ bỗ. Cấc kïnh truìn hònh tû nhû Canal àậ àûúåc thânh lêåp nùm 1984, kïnh 5 nùm 1985 vâ kïnh TF1 àûúåc tû nhên hoấ nùm 1987. Viï åc Nhâ nûúác cho phếp cấc dõch v nghe nhòn àõa phûúng phất sống qua dêy cấp nùm 1982 vâ viïåc sûã dng cấc cưng nghïå múái (dêy cấp quang) dûúâng nhû àậ múã ra nhûäng triïín vổng cho truìn hònh phất triïín. Nhûng xung àưåt lúåi nhån giûäa cấc nhâ àêìu tû (Nhâ nûúác chi vâo cẩnh tranh 50 t quan) vâ cấc nhâ khai thấc àậ lâm giẫm mûác lúåi nhån àûú åc. Nhùçm múã rưång nhûäng thõ trûúâng àậ bậo hoâ, cấc nhâ sẫn xët trang thiïët bõ àậ tung ra nhûäng sẫn phêím múái: vư tuën cố nhiïìu sưë dông quết, mân ẫnh rưång. Song thõ trûúâng thiïët bõ nghe nhòn lẩi rêët trúá trïu: nghiïn cûáu chêët lûúång ca cấc thiïët bõ ph húåp vúái nhu cêìu trang thiïët bõ quấ mûác vâ nố khưng ài cng vúái nhûäng nghiïn cûáu vïì chêët lûúång chûúng trònh phất sống. G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 211 http://ebooks.vdcmedia.com  Cưng nghïå sinh hổc Àêy lâ lơnh vûåc côn khấ huìn bđ àưëi vúái giúái “phâm tc”, cấc cưng nghïå àậ bùỉt àêìu hònh thânh mưåt ngânh cưng nghiïåp trûúác khi cấc phûúng tiïån thưng tin àẩi chng nối àïën chng. Cưng nghïå sinh hổc àậ cố mùåt trong mưi trûúâng sưëng hùçng ngây ca chng ta dûúái cấc dẩng k thåt cố tûâ hâng ngân nùm nay, sûã dng cấc loẩi nêëm hay vi khín àïí sẫn xët thûåc phêím (bấnh mò, pho mất, àưì ëng). Cấc cưng nghïå nây àậ trúã nïn tinh tïë hún nhúâ cấc nghiïn cûáu ûáng dng. Ngûúâi ta àõnh nghơa cấc cưng nghïå sinh hổc theo nghơa rưång, àố lâ nhûäng k thåt sûã dng cấc àùåc tđnh ca cú thïí sưëng vâo cấc m c àđch ûáng dng vâ cưng nghïå. Sûå khai thấc cú thïí sưëng nây mùåt khấc àưëi vúái nhiïìu ngûúâi àưi khi hổ lẩi nhòn nhêån dûúái gốc àưå tiïu cûåc ca cấc cưng nghïå sinh hổc. Lơnh vûåc nưíi bêåt nhêët ca cưng nghïå sinh hổc lâ lơnh vûåc gen. Bùçng cấc tấc àưång vâo chêët liïåu di truìn ca vi sinh vêåt, ngûúâi ta ấp d ng cưng nghïå sinh hổc àïí tẩo ra cấc húåp chêët àùåc biïåt, rêët àûúåc cấc nghânh y hổc hay nưng -thûåc phêím nghiïn cûáu trong àố tđnh phûác tẩp ca cấc húåp chêët nây khưng thïí tẩo ra àûúåc bùçng phûúng phấp hốa tưíng húåp vúái phûúng diïån hiïån nay hóåc giẫ sệ cûåc k tưën kếm. Ngânh nưng phêím àậ ấp d ng cấc cưng nghïå sinh hổc vâo sẫn xët vâ nêng cao sẫn lûúång vâ chêët lûúång nưng phêím (kïí cẫ trong viïåc chổn giưëng cêy trưìng vâ giưëng vêåt ni). Trong lơnh vûåc y dûúåc, cấc cưng nghïå nây cng àûúåc phất triïín mẩnh. Ngûúâi ta cố thïí xấc àõnh thúâi àiïím khúãi àêìu ca phất triïín cưng nghïå sinh hổc lâ vâo nûã a sau nhûäng nùm 70, tûác cưng nghïå sinh hổc phất triïín trong bưëi cẫnh khng hoẫng trïn thõ trûúâng ngun liïåu (kïí cẫ dêìu lûãa). Cấc cưng nghïå sinh hổc múã ra mưåt hy vổng k diïåu: àố lâ hy vổng vûúåt qua cấc phûúng thûác truìn thưng trong sẫn xët nùng lûúång (bùçng viïåc khai thấc sinh khưëi) hóåc qua trung gian hoấ sinh (nhúâ vâo cấc chêët xc tấc enzim). Sûå x ët hiïån ca cấc cưng nghïå sinh hổc vûâa ngêỵu nhiïn vâ rêët quan trổng. Cấc qëc gia dûúâng nhû nùỉm bùỉt àûúåc trô chúi mưåt mêët mưåt côn nây. Vđ d nhû nûúác Phấp àậ thânh lêåp “foug 2000” nhùçm phất triïín nghiïn cûáu cú bẫn trong cấc lơnh vûåc cưng nghïå sinh hổc dûúái sûå chó àẩo ca viïån nghiïn cûáu ûáng dng qëc gia Phấp (I. N. R. A). Tuy nhiïn vêỵn côn mưåt bûác bònh phong ca cấc xđ nghiïåp vûâa vâ [...]... hẩng, thò xu hûúáng suy giẫm t trổng ca cấc cưng ty nây tûâ nhûäng nùm 1970 àậ chûáng minh cho sûå suy ëu ca nïìn kinh tïë M: sûå bấ ch ca nïìn kinh tïë M trûúác àêy lâ tuåt àưëi thò nay chó mang tđnh tûúng àưëi Tẩi khu vûåc Chêu Êu, Àûác dêỵn àêìu vúái 21 cưng ty, sau àố àïën Phấp vúái 16 cưng ty vâ Anh vúái 10 cưng ty Ngoâi thïë chên vẩc ra, mưåt sưë nûúác àang bùỉt àêìu cố cấc doanh nghiïåp àa qëc... vêåy cấc doanh nghiïåp cưng nghïå sinh hổc phẫi cố tđnh nùng thđch ûáng nhanh vúái têët cẫ cấc tấc nhên kinh tïë sệ cho phếp múã rưång thïm cấc thõ trûúâng Cấc doanh nghiïåp nây cố sûå vêån hânh gêìn nhû àang tiïën sất àïën cấch thûác vêån hânh ca mưåt cú thïí sưëng, chng vêỵn àang trong thúâi k hổc hỗi kinh nghiïåm Àêy cố lệ sệ lâ nhûäng doanh nghiïåp ca thïë k 21 Cấc qëc gia vâ cưng nghïå sinh hổc Cưng... vai trô cưí àiïín ca Nhâ nûúác trong quan niïåm vïì sẫn xët vâ tiïu dng http://ebooks.vdcmedia.com G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 2 16 Chó cố úã M, Nhâ nûúác múái cố tấc àưång mẩnh vâo cưng nghïå sinh hổc, song sûå can thiïåp ca Nhâ nûúác khưng àûúåc àùåc trûng búãi mưåt nïìn kinh tïë chó huy thấi quấ mâ nhúâ vâo cấc qy cưng cưång Nhâ nûúác àống vai trô nhû tấc nhên trong viïåc xêy dûång nhûäng mư hònh... chiïìu sêu thấi àưå ca cấc tấc nhên kinh tïë http://ebooks.vdcmedia.com G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 223 Tuy nhiïn vêỵn cêìn phẫi thêån trổng, búãi dêìu lûãa vêỵn côn lâ mưåt nùng lûúång khưng thïí thiïëu vâ nố vêỵn chiïëm đt nhêët 30% cấc nhu cêìu nùng lûúång thïë giúái trûúác thïìm thïë k 21 Hún nûäa vêỵn côn nhiïìu àiïìu bêëp bïnh búãi nhûäng tùng trûúãng vïì kinh tïë sệ tẩo àiïìu kiïån cho tiïu... (ngûúâi ta gổi àêy lâ cấc Minors àưëi lêåp vúái 7 cưng ty lúán lâ “Majors” chó côn lẩi cố 6 cưng ty kïí tûâ nùm 1984 khi Chevron àậ mua lẩi Gulf-Oil) Cng tûâ nhûäng nùm 1970, giấ dêìu cố nhûäng biïën àưång khố lûúâng, cố lc giấ ca mưåt thng dêìu cố thïí lïn àïën 35$ (nùm 1981-1982) vâ sau àố lẩi tt xëng dûúái 15$ (nùm 18 86- 1987) Nhûäng biïën àưång nây giẫi thđch cho sûå phất triïín ca thõ trûúâng tûå do... àẫm tưët nhêët cho sûå àưåc lêåp qëc gia Vò thïë http://ebooks.vdcmedia.com G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 2 26 mâ têët cẫ cấc cûúâng qëc cưng nghiïåp àậ xêy dûång ngânh hẩt nhên ca mònh, vâ phêìn vóa quẩt ca ngìn nùng lûúång nây trong bẫng tưíng kïët thïë giúái àậ vûún lïn tûâ 1,9% nùm 1974 àïën 6, 7% nùm 1992 Tuy nhiïn, kïët quẫ nây côn thêëp hún nhiïìu so vúái kïët quẫ dûå bấo àêìu nhûäng nùm 1970 Thûåc... sûå kiïån nưí hẩt nhên vâ rô ró phống xẩ tẩi Thrse Mile Irland nùm 1979 Trếcnưbûn nùm 1 968 àậ àïí lẩi hêåu quẫ nghiïm trổng vâ bõ cưng lån lïn ấn kõch liïåt tẩi nhiïìu nûúác nhû tẩi M, àậ phẫi tûâ bỗ chûúng trònh xêy dûång mưåt sưë trung têm hẩt nhên àang dúã dang Hún nûäa, nhu cêìu vïì àiïån giẫm do khng hoẫng kinh tïë (àiïìu nây àậ båc cấc nhâ sẫn xët giẫm cung) chi phđ cao, vâ kïí cẫ do nhûäng lậng... cố mưåt vâi trô ch àẩo trong phất triïín kinh tïë Vúái danh nghơa lâ cú súã hẩ têìng, giao thưng vêån http://ebooks.vdcmedia.com G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 228 tẫi àậ lâm thay àưíi bưå mùåt xậ hưåi vâ lưëi sưëng, vúái danh nghơa lâ cấc phûúng tiïån, chng hưỵ trúå àùỉc lûåc cho phất triïín cưng nghiïåp Vò thïë ngûúâi ta cố thïí kïí vïì lõch sûã phất triïín kinh tïë thưng qua lõch sûã cấc phûúng tiïån... thưng vêån tẫi” Qëc tïë hoấ úã cêëp àưå thûá 2 xët phất tûâ mêåu dõch ca cấc tû nhên kinh tïë múái, cấc hậng àa qëc gia vâ cấc tưí chûác àa qëc tïë tiïën hânh cấc chđnh sấch vûúåt ra ngoâi khn khưí ca cấc qëc gia dên tưåc Nhûng sûå phất triïín ca giao thưng vêån tẫi lẩi khưng chó tẩo ra sûå trao àưíi mêåu dõch lâm kinh tïë tùng trûúãng, mâ côn tẩo ra sûå thån lúåi xoấ dêìn khoẫng cấch Tuy nhiïn nố... hậng bn ca ngûúâi Phếnix trong thúâi k cưí àẩi, cấc chi nhấnh ngên hâng ca gia àònh Fugger úã thïë k 16 hay cấc chi nhấnh ca cấc cưng ty lúán ca Hâ Lan, sau àố lâ àïën chi nhấnh ca cấc cưng ty Anh úã thúâi k phất triïín thåc àõa chêu Êu Hiïån tûúång àa qëc gia àậ phất triïín àùåc biïåt trong cấc nûúác kinh tïë phất triïín Tûâ thïë k 18, Anh lâ nûúác cố nhiïìu hậng cố cấc chi nhấnh thânh lêåp bïn ngoâi . lơnh vûåc khấc nhau, nố chđnh lâ ngìn gưëc ca nhiïìu àẫo lưån trong hoẩt àưång kinh tïë. Àiïån tûã ra àúâi cấch àêy khoẫng hún mưåt thïë k, khi Bell vâo nùm. nhû thïë nây sệ tẩo ra têm l lo lùỉng khi mâ trong rêët nhiïìu nùm khu vûåc kinh tïë thûá 3 khưng tẩo ra àûúåc mưåt viïåc lâm nâo thò cng chđnh khu vûåc