Nhûng ặúơc höî trúơ ăùưc lûơc cuêa gia tùng míịt cín ăöịi tađi chñnh ngín hađng cuêa nhûông nûúâc nađy, sûơ phuơc höìi nađy laơi sinh ra möơt nïìn kinh tïị núơ níìn múâi trong ăoâ caâc k
Trang 1caâc ngín hađng Trung ûúng khöng phaêi cuêa Mô seô míịt ăi giaâ
thõ thûơc cuêa chuâng Thöng qua ăoâ, Myô giaêm ăi giaâ trõ thûơc tïị
cuêa caâc khoaên núơ trong quaâ khûâ mađ nûúâc nađy ăaô vay cuêa caâc
ngín hađng Trung ûúng nûúâc ngoađi coâ lûu trûô bùìng ăöìng ăö la
Thûúng maơi quöịc tïị vađ caâc ăöìng ngoaơi höịi maơnh
Sûơ phaât triïín cuêa thûúng maơi quöịc tïị keâo theo sûơ ra ăúđi
cuêa ăöìng tiïìn quöịc tïị
Ăïí ăaânh giaâ ặúơc möịi quan hïơ giûôa thûúng maơi quöịc tïị vađ
caâc ăöìng tiïìn quöịc tïị, cíìn phaêi xem xeât nhûông hiïơu ûâng cuêa
caâc caân cín thanh toaân vaông lai ăöịi vúâi tó giaâ höịi ăoaâi Trïn
thûơc tïị caâc cín nađy ăo lûúđng sûơ gia tùng caâc khoaên núơ ặúơc
sinh ra giûôa caâc nûúâc vúâi nhau trong thûúng maơi quöịc tïị Sûơ
míịt cín ăöịi giûôa caâc caân cín nađy trûúâc hïịt coâ möơt hiïơu ûâng
trûơc tiïịp lïn tó giaâ trao ăöíi: nhûông míịt cín ăöịi tûúng ûâng vúâi
caâc bûúâc chuýín dõch cuêa sûơ giađu coâ tađi chñnh, lađm phaât sinh
nhûông thay ăöíi giûôa cung vađ cíìu tađi chñnh bùìng ngoaơi tïơ, khi
khöng coâ caâc ăöơng thaâi tó xuíịt trao ăöíi vađ can thiïơp cuêa caâc
ngín hađng Trung ûúng thò giûôa caâc ngoaơi höịi khöng cín bùìng
nhau giûôa caâc ăöìng tiïìn nađy so vúâi caâc ăöìng tiïìn khaâc
Vïì líu dađi sûơ míịt cín bùìng cuêa caâc caân cín thanh toaân
vaông lai aênh hûúêng giaân tiïịp ăïịn tñnh khaê biïịn cuêa caâc tó giaâ
trao ăöíi, vò tíìm cúô cuêa hïơ thöịng tiïìn tïơ quöịc tïị phuơ thuöơc möơt
phíìn vađo sûơ kïị tiïịp cuêa caâc bûúâc míịt cín bùìng nađy Caâc
khoaên thùơng dû vađ thím huơt trong caân cín thanh toaân vaôn lai
goâp phíìn taơo ra tiïìn tïơ vađ tñn duơng quöịc tïị Ăöìng tiïìn vađ tñn
duơng nađy chñnh lađ nïìn taêng trïn ăoâ taơo ra nhûông hiïơu ûâng
khaê biïịn sinh lúơi nhuíơn cuêa caâc ăöìng tiïìn, gíy ra ăöơng thaâi
thay ăöíi buöơc caâc ngín hađng Trung ûúng phaêi can thiïơp vađo
úê ăíy víîn coâ thïí coâ sûơ quöịc tïị hoaâ caâc ăöìng tiïìn mađ khöng
cíìn coâ sûơ míịt cín ăöịi cuêa caâc caân cín thanh toaân vaông lai
Chùỉng haơn, moơi sûơ míịt cín ăöịi thanh toaân vaông lai ăïìu coâ thïí
keâo theo viïơc taơo ra ăöìng tiïìn quöịc tïị bíịt kïí lađ tiïìn gûêi hay
tiïìn tñn duơng nûúâc ngoađi, búêi vò nûúâc coâ thùơng dû seô ăíìu tû
vöịn ra nûúâc ngoađi, cođn nûúâc thím huơt thò phaêi ăi vay Mađ moơi
sûơ vay núơ cuêa nûúâc nađy ăöịi vúâi möơt nûúâc khaâc vúâi ñt nhíịt möơt
Trang 2trong hai nûúâc tham gia trao ăöíi, ăïìu keâo theo sûơ xuíịt hiïơn
cuêa tiïìn kñ gûêi hay tñn duơng nûúâc ngoađi
Nhûông míịt cín ăöịi cuêa caân cín thanh toaân vaông lai cuông
ăoâng möơt vai trođ quan troơng trong viïơc phaât hađnh caâc ăöìng
tiïìn quöịc tïị vađ kïí caê trong viïơc phaât taân sûâc maơnh kinh tïị úê
tíìm cúô thïị giúâi: Mô thûúđng xuýn bõ thím huơt, cođn liïn bang
Ăûâc vađ Nhíơt Baên thûúđng xuýn thùơng dû Möịi quan hïơ giûôa
caâc nûúâc nađy luön taâc ăöơng ăïịn tó giaâ cuêa caâc ăöìng tiïìn caâc
nûúâc nađy
Cíìn phaêi lûu yâ rùìng, caâc ăöìng ngoaơi höịi maơnh coâ möơt söị
ăùơc tñnh: trong caâc nûúâc nùìm trong hïơ thöịng tiïìn tïơ coâ mûâc
ăöơ quöịc tïị hoaâ cao, hoùơc ăöìng tiïìn quöịc gia bõ chiïịm giûô phíìn
lúân búêi nhûông ngûúđi khöng cû truâ (Myô, Cöơng hoađ liïn bang
Ăûâc) hoùơc vò nhûông ngûúđi cû truâ chiïịm giûô phíìn lúân ngoaơi
höịi (vñ duơ nhû Anh) thò xuíịt hiïơn möơt söị phín taâch tuyđ vađo
tûđng quöịc gia, giûôa söị dû thanh toaân vaông lai vađ tó xuíịt trao
ăöíi (tó giaâ höịi ăoaâi)
Núơ quöịc tïị
Cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị ăaô lađm phaât sinh möơt söị hïơ
thöịng núơ quöịc tïị ăuâp, trûúâc tiïn lađ hïơ thöịng núơ Nam- Nam,
sau ăoâ lađ möơt hïơ thöịng núơ Bùưc- Bùưc
Cuđng vúâi khuêng hoaêng, caâc khoaên cho vay núơ giûôa caâc nûúâc
ăaô tùng lïn vađ aâp lûơc cín bùìng cuêa caân cín thanh toaân aâp ăùơt
cho möîi nïìn kinh tïị (trûđ Mô - nûúâc ăöơc quýìn phaât hađnh ăöìng
tiïìn quöịc tïị), trûúâc khuêng hoaêng, ặúơc núâi loêng möơt caâch bïìn
vûông
Trïn thûơc tïị, coâ 2 chïị ăöơ núơ kinh tïị thïị giúâi ăaô ra ăúđi kïị
tiïịp nhau tûđ ăíìu nhûông nùm 1970 Núơ ăíìu tiïn lađ núơ Nam -
Nam, tûâc lađ moân núơ giûôa caâc nûúâc múâi cöng nghiïơp hoaâ, lađ
nhûông con núơ líu dađi vúâi caâc nûúâc saên xuíịt díìu lûêa- chuê núơ
bïìn vûông Bùìng caâch kñch thñch cíìu tiïu duđng cuêa caâc nûúâc
keâm phaât triïín nhûng laơi lađ nhûông nûúâc nùng ăöơng nhíịt, hïơ
thöịng tađi chñnh quöịc tïị ăaô ngùn chùơn ặúơc quaâ trònh töíng suy
thoaâi saên xuíịt taơi caâc nûúâc tû baên loân tûúng tûơ nhû ăaô diïîn ra
trong khuêng hoaêng nùm 1930
Trang 3Nhûng cuöịi nhûông nùm 1970, nïìn kinh tïị cuêa caâc nûúâc vay
núơ laơi rúi vađo khuêng hoaêng Sûơ phuơc höìi cuêa caâc nûúâc phña
nam khöng ăuê ăïí thay ăöíi cú súê tùng trûúêng taơi caâc nûúâc cöng
nghiïơp hoaâ, ăang sa líìy vađo khuêng hoaêng Sûơ tñch luyô vöịn taơi
caâc nûúâc nađy khöng ặúơc phuơc höìi, núơ trong nûúâc laơi gia tùng,
ăaô lađm tùng thïm núơ quöịc tïị Hún nûôa caâc nûúâc keâm phaât
triïín bõ núơ ăaô phaêi chõu taâc ăöơng cuêa caâc khuêng hoaêng bïn
trong, ngay trûúâc caê thúđi ăiïím kinh tïị vađ tiïìn tïơ ăíìu nùm
1980 ăaô khöng lađm míịt khaê nùng thanh toaân cuêa aâc nûúâc nađy
vađ cuông khöng aâp ăùơt cho caâc nûúâc nađy nhûông chñnh saâch phuơc
höìi lađm cho caâc nûúâc nađy luơt síu vađo suy thoaâi
Löịi thoaât ra tûđ khuêng hoaêng kinh tïị núơ níìn cuêa caâc nûúâc
thïị giúâi thûâ 3 phuơ thuöơc vađo tñnh bïìn vûông cuêa sûơ phuơc höìi
kinh tïị Mô Nhûng ặúơc höî trúơ ăùưc lûơc cuêa gia tùng míịt cín
ăöịi tađi chñnh ngín hađng cuêa nhûông nûúâc nađy, sûơ phuơc höìi nađy
laơi sinh ra möơt nïìn kinh tïị núơ níìn múâi trong ăoâ caâc khoaên núơ
quöịc tïị tiïịp tuơc ra tùng nhûng laơi tñch tuơ chuê ýịu vađo Mô Möơt
sûơ thay thïị song song cuông ặúơc taơo ra tûđ phña chuê núơ, nhûông
nûúâc saên xuíịt díìu lûêa díìn díìn nhûúđng chöî cho Nhíơt Baên vađ
Ăûâc Do ăoâ möơt nïìn kinh tïị vay núơ thïị giúâi Bùưc-Bùưc laơi ặúơc
hònh thađnh
Sûơ ăíìu tû tađi chñnh cho nïìn kinh tïị
Viïơc mua sùưm möơt chiïịc ö tö con hay möơt cùn höơ, ăíìu tû
vađo nghiïn cûâu ăïí taơo ra möơt saên phíím múâi, thanh toaân tiïìn
lûúng nhín cöng lađ nhûông hoaơt ăöơng kinh tïị mađ ăïí coâ ặúơc
nhûông hoaơt ăöơng nađy, taâc nhín thûơc hiïơn chuâng phaêi tòm ặúơc
nguöìn cíịp vöịn Anh ta coâ thïí sûê duơng quyô tiïịt kiïơm cuêa mònh,
nïịu khoaên tiïịt kiïơm nađy ăuê ăïí chi phñ thò ngûúđi ta noâi anh ta
coâ tiïìm nùng cíịp vöịn Trong trûúđng húơp ngûúơc laơi, anh ta böơc
löơ möơt nhu cíìu vïì tađi chñnh vađ seô phaêi “cíìu cûâu” túâi khoaên tiïịt
kiïơm cuaê caâc taâc nhín kinh tïị khaâc, hoùơc phaêi kïu goơi úê caâc
thïí chïị tiïìn tïơ vađ ăïí vay tñn duơng Xeât möơt caâch töíng thïí, caâc
taâc nhín coâ khaê nùng cíịp vöịn (tûâc lađ caâc höơ gia ằnh, ngay caê
khi giûôa caâc höơ gia ằnh cuông coâ thïí núơ nhau) khöng trñch ra
möơt khoaên tiïịt kiïơm dû ăïí thoaê maôn nhu cíìu cuêa caâc taâc
Trang 4nhín khaâc (chuê ýịu lađ doanh nghiïơp, song nhiïìu khi cuông lađ
Nhađ nûúâc)
Ta hiïíu sûơ cíịp vöịn cuêa nïìn kinh tïị lađ töíng thïí caâc phûúng
tiïơn sûê duơng ăïí giaêi quýịt caâc nhu cíìu tađi chñnh cuêa caâc taâc
nhín liïn quan Do ăoâ, ngûúđi ta phín biïơt caâc vođng luín
chuýín tiïịt kiïơm, ặúơc trñch ra tûđ möơt söị taâc nhín, ăïí phín
phaât cho caâc taâc nhín khaâc vađ taơo möơt sûơ cíịp vöịn phi tiïìn tïơ,
ăöịi vúâi caâc vođng luín chuýín tñn duơng, ăođi hoêi phaêi coâ sûơ taơo
ra tiïìn múâi vađ taơo nïn sûơ cíịp vöịn bùìng tiïìn Sûơ phín biïơt nađy
cùn cûâ vađo nguöìn göịc cuêa caâc khoaên vöịn ặúơc sûê duơng nhùìm
ăaâp ûâng nhûông nhu cíìu cíịp vöịn ăa daơng, song ta cuông phaêi
hoađn thiïơn chuâng bùìng möơt sûơ phín biïơt khaâc cùn cûâ vađo baên
chíịt cuêa caâc vođng quay ặúơc sûê duơng Nhû víơy ngûúđi ta ăaô ăöịi
líơp caâc vođng quay tađi chñnh giaân tiïịp coâ sûơ tham gia cuêa möơt
taâc nhín thûâ ba (ngín hađng hoùơc möơt thïí chïị tñn duơng), giûôa
caâc taâc nhín coâ tiïìm nùng cíịp vöịn vađ caâc vođng quay “tađi chñnh
trûơc tiïịp”, ặa caâc taâc nhín vađo quan hïơ tađi chñnh khöng
thöng qua trung gian mađ chûâng khoaân lađ möơt ăiïín hònh ặúơc
biïịt ăïịn nhiïìu nhíịt
Tuy nhiïn, nïịu nhûông cú chïị cíịp vöịn nađy ặúơc nhòn nhíơn
trong tíịt caê caâc nïìn kinh tïị thò chuâng seô víơn hađnh theo nhûông
caâch thûâc ríịt khaâc nhau tuyđ theo kiïíu tađi chñnh hiïơn hađnh taơi
nïìn kinh tïị mađ ta ăang xem xeât Do víơy, trong tíịt caê caâc nïìn
kinh tïị ặúơc goơi lađ “con núơ”, sûơ cíịp vöịn bùìng tñn duơng vađ sûơ taơo
ra tiïìn ăoâng vai trođ chuê ăaơo, trong khi ăoâ taơi caâc nïìn kinh tïị
thõ trûúđng laơi nöíi lïn trïn hïịt lađ hoaơt ăöơng tađi chñnh trûơc tiïịp
Sûơ cíịp vöịn phi tiïìn tïơ
Sûơ cíịp vöịn phi tiïìn tïơ trûơc tiïịp hay giaân tiïịp ăïìu lađ viïơc
chuýín tiïịt kiïơm tûđ möơt ăiïím nađy ăïịn möơt ăiïím khaâc trong
nïìn kinh tïị
Sûơ cíịp vöịn phi tiïìn tïơ tûúng ûâng vúâi caâc chu trònh trong ăoâ
tñch luyô cuêa caâc taâc nhín coâ tiïìm nùng cíịp vöịn ặúơc huy ăöơng
ăïí thoaê maôn nhûông nhu cíìu vïì vöịn cuêa caâc taâc nhín khaâc
Tuđy theo giûôa caâc taâc nhín liïn quan coâ sûơ can thiïơp cuêa möơt
Trang 5taâc nhín thûâ ba hay khöng mađ ngûúđi ta noâi ăïịn “tađi chñnh
giaân tiïịp” vađ “tađi chñnh trûơc tiïịp”
Trong trûúđng húơp tađi chñnh trûơc tiïịp, caâc taâc nhín chuýn
biïơt (ngín hađng hay caâc thïí chïị tñn duơng phi tiïìn tïơ) tíơp húơp
dûúâi daơng tiïìn kyâ gûêi caâc khoaên tñch luyô cuêa nhûông taâc nhín
nađy ăïí taơo tñn duơng cho caâc taâc nhín khaâc Trong quan ăiïím
nađy caâc taâc nhín chuýn biïơt ặúơc xem lađ trung gian tađi chñnh
töìn taơi dûúâi daơng ăi vay tiïìn ăïí cho vay
Ăïí thu huât tiïịt kiïơm, caâc taâc nhín chuýn biïơt phaêi cung
cíịp caâch duđng tiïìn coâ lúơi híịp díîn nhûông tađi khoaên tiïịt kiïơm
bûu ăiïơn hay söí tiïịt kiïơm — nhađ úê, hoùơc búêi caâc taâc nhín nađy
cuđng möơt luâc ăaêm ặúng khaê nùng thanh toaân vađ mang laơi lúơi
nhuíơn hoùơc búêi hoơ böơc löơ sûơ baêo ăaêm chöịng laơi nhûông nguy cú,
ăöìng thúđi cho pheâp thu lúơi nhuíơn trong thúđi kyđ dađi haơn, nhû
caâc baêo hiïím thín thïí Bùìng caâch ăa daơng hoaâ cung, chûâng
khoaân coâ giaâ vađ ăaâp ûâng möơt caâch tinh tïị hún nhûông nhu cíìu
ăíìu tû vöịn coâ laôi cuêa nhûông ngûúđi gûêi tiïịt kiïơm, caâc nhađ trung
gian tađi chñnh ăaô lađm gia tùng khoaên tñch luyô thu vađo Thöng
qua hoaơt ăöơng, ta thíịy caâc taâc nhín trung gian tađi chñnh lađ
nhûông con núơ trong thúđi kò ngùưn haơn cuêa nhûông ngûúđi gûêi tiïìn
ăïí duđng tiïìn cho vay, thöng thûúđng lađ ăïí cho caâc doanh nghiïơp
vađ nhađ nûúâc vay trong thúđi kò dađi haơn Sûơ chuýín ăöíi tiïìn tiïịt
kiïơm nađy ăùơt caâc nhađ trung gian tađi chñnh trûúâc nguy cú phaêi
ăöịi phoâ vúâi nhûông khoaên ruât tiïìn ngùưn haơn vûúơt quaâ khoaên dûơ
trûô vađ híơu quaê buöơc hoơ phaêi buđ caâc khoaên tñn duơng dađi haơn
bùìng caâc khoaên vay ngùưn haơn
Tađi chñnh trûơc tiïịp tûúng ûâng vúâi tònh hònh mađ caâc taâc nhín
kinh tïị taâi thanh toaân nhûông khoaên cíịp vöịn vađ gùơp gúô trûơc tiïịp
nhau trïn möơt thõ trûúđng ăùơc biïơt, trong ăoâ thõ trûúđng chûâng
khoaân lađ möơt vñ duơ tiïu biïíu nhíịt cho hònh thûâc tađi chñnh nađy
Taơi thõ trûúđng nađy diïîn ra sûơ mua baân caâc loaơi phiïịu chûâng
khoaân cöí phiïịu vađ traâi phiïịu Ăûúơc phaât hađnh do caâc taâc nhín
muöịn ặúơc thoaê maôn nhu cíìu cíịp vöịn cuêa mònh, caâc loaơi phiïịu
chûâng khoaân nađy ặúơc nhûông ngûúđi tiïịt kiïơm caâ nhín kñ mua,
búêi hoơ khöng muöịn gûêi tiïìn tiïịt kiïơm hoùơc búêi caâc nhađ ăíìu tû
thïí chïị thûúđng can thiïơp theo caâc muơc ăñch cuêa Nhađ nûúâc bùìng
Trang 6caâc chñnh saâch kinh tïị Caâch thûâc cíịp vöịn nađy ăöịi líơp vúâi caâh
cíịp vöịn thûâ nhíịt khöng phaêi chó vò noâ khöng coâ sûơ tham gia
cuêa caâc nhađ trung gian tađi chñnh mađ cođn búêi vò cung vađ cíìu cuêa
noâ khöng liïn quan ăïịn tñn duơng caâ nhín mađ liïn quan ăïịn caâc
chûâng khoaân khöng ặúơc ăùơc biïơt hoaâ
Sûơ cíịp vöịn bùìng tiïìn
Cùn cûâ vađo sûơ taơo tiïìn múâi cuêa caâc ngín hađng, sûơ cíịp vöịn
tiïìn tïơ dûơa vađo lođng tin mađ caâc ngín hađng nađy dađnh cho
khaâch hađng cuêa hoơ
Trong caâch thûâc cíịp vöịn nađy, vai trođ chuê ăaơo thuöơc vïì caâc
thïí chïị coâ quýìn taơo ra tiïìn (caâc ngín hađng) Chñnh caâc ngín
hađng nađy, thöng qua viïơc phaât hađnh tiïìn múâi (noâi caâch khaâc
khöng ặúơc tađi trúơ búêi tiïịt kiïơm hay gia tùng caâc túđ phiïịu
chûâng khoaân), ăïí thoaê maôn nhu cíìu cíịp vöịn cuêa nïìn kinh tïị
Trong quaâ trònh taơo tiïìn, khöng cíìn thiïịt phaêi coâ khoaên dûơ
trûô trûúâc ăoâ tûđ thúị nhíơp thõ ăïịn möơt khoaên tñn duơng Ngûúơc
laơi, chñnh nhûông khoaên tñn duơng múâi mađ caâc ngín hađng taơo ra
lađ cú súê cuêa sûơ dûơ trûô Do ăoâ, möơt haông cöng nghiïơp muöịn traê
lûúng cho nhín cöng thò phaêi tòm ăïịn caâc khoaên tñn duơng Sau
ăoâ caâc nhín viïn cuêa haông nađy hay caâc nhađ cung ûâng seô sûê
duơng nhûông khoaên tiïìn nhíơn ặúơc dađnh cho nhûông viïơc mua
sùưm riïng cuêa mònh, nhûông khoaên tiïìn nađy laơi ặúơc ăöí vïì caâc
ngín hađng Nhû víơy quýịt ắnh cho vay tñn duơng cuêa caâc ngín
hađng chuê ýịu cùn cûâ vađo niïìm tin cuêa ngín hađng ăöịi vúâi dûơ aân
cuêa haông cöng nghiïơp Nïịu nhû haông nađy lađm ùn thua löî vađ
phaâ saên díîn ăïịn khöng thïí hoađn traê tñn duơng, thò tiïìn ặúơc
taơo ra seô khöng coâ sûơ khíịu trûđ thûơc tïị Vò thïị chuâng ta hiïíu
ặúơc taơi sao caâc ngín hađng laơi ríịt chuâ yâ ăïịn viïơc xem xeât lođng
tin trong khaâch hađng cuêa hoơ vađ taơi sao caâc ngín hađng nađy laơi
ăođi hoêi nhiïìu baêo ăaêm trûúâc khi cíịp tñn duơng cho caâc taâc nhín
kinh tïị Vađ chuâng ta cuông hiïíu roô hún vïì sûơ cíìn thiïịt phaêi coâ
möơt sûơ kiïím soaât cöng cöơng vïì hoaơt ăöơng tiïìn tïơ cuêa caâc ngín
hađng Sûơ kiïím soaât nađy thûơc hiïơn chuê ýịu búêi ngín hađng
Trung ûúng, noâ cho pheâp caâc ngín hađng khaâc (caâc ngín hađng
thûâ haơng) trao ăöíi quýìn ăođi núơ cuêa mònh líịy tiïìn cuêa ngín
hađng Trung ûúng
Trang 7 Hai sú ăöì cíịp vöịn
Sûơ cíịp vöịn bùìng viïơc taơo ra tiïìn hay tađi chñnh trûơc tiïịp
ăöịi líơp vúâi nhau trong nïìn kinh tïị vay núơ vađ trïn caâc thõ
trûúđng tađi chñnh
Tíìm quan troơng cuêa caâc caâch cíịp vöịn khaâc nhau thay ăöíi tuyđ
theo caâch thûâc víơn hađnh cuaê nïìn kinh tïị ặúơc nhgiïn cûâu Mađ
theo caâch cöí ăiïín, ngûúđi ta phín biïơt hai hïơ thöịng tađi chñnh khaâc
nhau: hïơ thöịng cuêa nïìn kinh tïị vay núơ vađ hïơ thöịng cuêa nïìn kinh
tïị caâc thõ trûúđng tađi chñnh Trïn thûơc tïị, khöng coâ möơt nïìn kinh
tïị cuơ thïí nađo laơi biïíu hiïơn roô rađng möơt hïơ thöịng nađy hay möơt hïơ
thöịng khaâc trong caâc trûúđng húơp phín cûơc cuơ thïí Caâch töí chûâc
tađi chñnh cuêa caâc nûúâc khaâc nhau ăïìu vay mûúơn tûđ 2 mö hònh
nađy Caâc hïơ thöịng quöịc gia ăïìu kïịt húơp thõ trûúđng vöịn vađ hïơ
thöịng ngín hađng, thõ trûúđng caâc chûâng khoaân coâ giaâ vađ thõ trûúđng
tñn duơng Trong quaâ trònh hoaơt ăöơng, caâc ngín hađng Trung ûúng
ăïìu sûê duơng phûúng thûâc “mua- baân” caâc chûâng khoaân coâ giaâ trïn
thõ trûúđng thûâ cíịp vađ íịn ắnh caâc mûâc tó suíịt lúơi nhíơn mađ caâc
ngín hađng Trung ûúng cho caâc ngín hađng khaâc vay Ăíy chñnh lađ
caâch phín tñch tiïơn lúơi cho phûúng thûâc víơn hađnh chiïịm ûu thïị
nhíịt cuêa möơt nïìn kinh tïị cuơ thïí Vò víơy mađ ngûúđi ta khöng ngíìn
ngaơi klhi noâi vïì Mô nhû möơt hònh míîu tiïu biïíu cho möơt nïìn kinh
tïị thõ trûúđng tađi chñnh, trong khi ăoâ Phaâp laơi böơc löơ roô möơt nïìn
kinh tïị vay núơ (ñt nhíịt lađ nùm 1980)
Trong nïìn kinh tïị vay núơ, sûơ cíịp vöịn bùìng tñn duơng tûâc lađ
hònh thûâc tađi chñnh giaân tiïịp vađ sûơ taơo ra tiïìn Ăïí tađi trúơ cho
caâc hoaơt ăöơng cuêa mònh, caâc taâc nhín kinh tïị (noâi chung lađ caâc
doanh nghiïơp cöng nghiïơp) ăaô buöơc phaêi cíìu viïơn túâi tñn duơng
ngín hađng, chuê ýịu do tiïìm nùng tûơ cíịp vöịn cuêa caâc taâc nhín
nađy bõ suy giaêm Nhu cíìu tñn duơng maơnh nađy ăaô ặa caâc ngín
hađng ăïịn viïơc phaêi tòm kiïịm caâc nguöìn böí trúơ bùìng caâch tiïịp
tuơc kïu goơi thu huât vöịn tûđ caâc ngín hađng vađ caâc trung gian tađi
chñnh khaâc, mađ ăùơc lađ tûđ ngín hađng Trung ûúng Sûơ cíìu viïơn
thûúđng trûơc vïì taâi cíịp vöịn cuêa ngín hađng Trung ûúng nađy
(thûúđng thò ngín hađng Trung ûúng khöng thïí tûđ chöịi vò ăíy lađ
nguy cú lađm phûúng haơi ăïịn sûơ víơn hađnh cuêa nïìn kinh tïị quöịc
gia) cûâ rtiïịp tuơc vúâi tó lïơ tûơ cíịp vöịn thíịp cuêa caâc doanh nghiïơp,
ăoâ lađ hai ăùơc trûng lúân nhíịt cuêa nïìn kinh tïị vay núơ Trong nïìn
Trang 8kinh tïị thõ trûúđng tađi chñnh thò ngûúơc laơi, tađi chñnh trûơc tiïịp
ăoâng vai trođ chuê ăaơo, vađ nïịu nhû ngín hađng Trung ûúng luön
luön can thiïơp vađo thõ trûúđng tiïìn tïơ thò cuông chñnh lađ ăïí ăaêm
baêo ăiïìu tiïịt tiïìn tïơ chûâ khöng phaêi lađ ăïí phong toaê sûơ cíịp vöịn
Vò víơy tñn duơng chó ăoâng vai trođ phuơ trúơ cho caâc doanh nghiïơp
vađ lûúơng tñn duơng ñt quan troơng hún trong hoaơt ăöơng cuêa caâc
doanh nghiïơp Hún nûôa trong phûúng thûâc víơn hađnh nađy, ăùơc
trûng cuêa caâc doanh nghiïơp nađy lađ sûơ tûơ ăíìu tû vöịn cao (trong
thúđi kò 1974-1982, tó lïơ nađy lađ 53,2% taơi Phaâp vađ lađ 92,2% taơi
Mô) Do ăoâ sûơ cíìu viïơn túâi caâc thõ trûúđng vöịn ñt ặúơc sûê duơng ăïí
giaêi quýịt nhûông nhu cíìu cíịp vöịn mađ lađ ăïí múê röơng phaơm vi
hoaơt ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp (vñ duơ nhû viïơc thađnh líơp möơt
chi nhaânh múâi) Cuông tûúng tûơ nhû víơy, tñn duơng chó chuê ýịu
duđng ăïí cíịp vöịn cho caâc höơ gia ằnh khi hoơ khöng tham gia vađo
caâc thõ trûđúng caâc loaơi chûâng khoaân coâ giaâ hay cođn nûôa lađ ăïí
thoaê maôn nhûông hoaơt ăöơng ngùưn haơn trong nhûông doanh
nghiïơp lúân
Xu hûúâng phaât triïín hõïn thúđi
Coâ hai xu hûúâng lúân ăùĩ ra ăúđi: sûơ quöịc tïị hoaâ tađi chñnh
cöng nghiïơp vađ sûơ chuýín hoaâ tađi chñnh trung gian
Nhûông cú chïị cíịp vöịn cuêa nïìn kinh tïị khöng phaêi ặúơc xem
xeât dûúâi goâc ăöơ tônh hoơc Thûơc tïị chuâng luön luön víơn ăöơng
phaât triïín Coâ hai xu hûúâng lúân ăang hònh thađnh hiïơn nay
trong ăoâ xu hûúâng ăíìu tiïn lađ sûơ quöịc tïị hoaâ cíịp vöịn trong
cöng nghiïơp Cuđng vúâi sûơ ăa daơng hoaâ míơu dõch trïn quy mö
thïị giúâi, möơt ăiïìu khoâ coâ thïí thûơc hiïơn ặúơc ăoâ lađ xem xeât nïìn
kinh tïị trong khuön khöí chíơt heơp cuêa möơt Nhađ nûúâc quöịc gia
Thõ trûúđng chung chíu Íu, ăöìng ăö-la díìu lûêa lađ nhûông díịu
hiïơu cho thíịy sûơ nöíi lïn cuêa möơt nïìn kinh tïị thïị giúâi múâi
Trong khuön khöí boâ heơp cuêa sûơ cíịp vöịn cöng nghiïơp, tûđ cuöịi
nhûông nùm 80, ngûúđi ta ăaô nhíơn thíịy möơt sûơ múê röơng chûa
tûđng coâ cuêa caâc hoaơt ăöơng tađi chñnh úê mûâc ăöơ quöịc tïị Ăïí tûơ
ăíìu tû vöịn, caâc doanh nghiïơp díìn díìn ăaô phaêi thûúđng xuýn
kïu goơi ăïịn thõ trûúđng tađi chñnh nûúâc ngoađi thöng qua hònh
thûâc tñn duơng ngín hađng hay thöng qua viïơc phaât hađnh caâc
chûâng khoaân coâ giaâ Do víơy mađ tûđ 1981 ăïịn 1986, caâc traâi
phiïịu ặúơc phaât hađnh trïn thõ trûúđng vöịn quöịc tïị ăaô tùng lïn
Trang 9gíịp nùm líìn Trong böịi caênh quöịc tïị hoaâ caâc thõ trûúđng nađy, sûơ
biïịn míịt cuêa caâc tó giaâ höịi ăoaâi khöng ặúơc khùỉng ắnh do sûơ
míịt ăi cuêa caâc mûâc ăöìng giaâ íịn ắnh, lađm cho caâc doanh nghiïơp
phaêi tûơ xoay súê bùìng caâch taơo ra nhûông cöng cuơ tađi chñnh múâi
chöịng laơi ruêi ro cuêa tyê giaâ trao ăöíi (1/4 viïơc líơp hoaâ ăún trïn
quöịc tïị ặúơc tiïịn hađnh bùìng ăöìng ăö-la) hay ăïí chöịng lai ruêi ro
cuêa sûơ thay ăöíi tó suíịt lúơi nhuíơn
Xu hûúâng thûâ hai ăang xuíịt hiïơn, coâ quan hïơ vúâi sûơ quöịc tïị
hoaâ cíịp vöịn trong cöng nghiïơp chñnh lađ sûơ chuýín hoaâ trung
gian tađi chñnh, khöng phaêi lađ do sûơ míịt ăi cuêa caâc ngín hađng,
mađ lađ do sûơ thay ăöíi vai trođ cuêa caâc ngín hađng Sûơ chuýín hoaâ
nađy bùưt nguöìn tûđ quaâ trònh ăöíi múâi tađi chñnh quan troơng cùn
cûâ vađo viïơc sûê duơng gia tùng cuêa ăiïơn tñn
Hún nûôa, sûơ phuơ thuöơc líîn nhau ngađy cađng chùơt cheô cuêa
caâc nïìn kinh tïị vađ caâc mûâc lúơi nhuíơn tađi chñnh, tñnh bíịp bïnh
cuêa caâc thõ trûúđng tađi chñnh ăaô dûa caâc nhađ kinh tïị hoơc ăïịn
viïơc ngúđ vûơc sûơ aênh hûúêng cuêa caâc cöng cuơ tađi chñnh múâi vađ
caâc kyô thuíơt íịn ắnh tyê giaâ bùìng maây tñnh
Caâc saên phíím tađi chñnh múâi
Xuíịt hiïn öì aơt trong böịi caênh khuêng hoaêng cuêa nhûông nùm
1970 —1980, caâc saên phíím tađi chñnh múâi vïì cú baên lađ möơt lúđi
giaêi ăaâp cuêa caâc thïí chïị tađi chñnh vïì tñnh bíịp bïnh ngađy cađng
gia tùng trong sûơ phaât triïín cuêa ăúđi söịng kinh tïị Núơ cuêa möơt
söị nûúâc (nhû Mïhicö, Braxin, Ba Lan ) rúi vađo tònh traơng bíịt
lûơc trûúâc nhûông cam kïịt cuêa mònh, sûơ gia tùng tñnh ăíìu cú cuêa
caâc thõ trûúđng vöịn, con söị caâc ngín hađng phaâ saên ngađy cađng
nhiïìu lađ nhûông díịu hiïơu cho thíịy nguy cú ăang buđng nöí Trûúâc
tònh hònh nađy, caâc thïí chïị tađi chñnh ăaô ăaâp laơi bùìng caâch xûê lyâ
caâc ruêi ro xem nhû möơt tađi saên kinh tïị coâ thïí trao ăöíi ặúơc, vađ
do ăoâ noâ cuông coâ möơt mûâc giaâ Vò víơy, coâ bao nhiïu nguy cú thò
coâ bíịy nhiïu cöng cuơ tađi chñnh tûúng ûâng cho pheâp thay thïị cho
chuâng
Tuy nhiïn, sûơ ăöíi múâi tađi chñnh cuông ặúơc giaêi thñch bùìng
möơt khña caơnh khaâc cuêa möi trûúđng quöịc tïị, trong ăoâ coâ sûơ
phaât triïín cuêa caơnh tranh trong caâc thïí chïị tađi chñnh Ăûâng
trûúâc nhûông nhu cíìu cíịp vöịn khöng ngûđng gia tùng cuêa nïìn
Trang 10kinh tïị, caâc thïí chïị tađi chñnh nađy ăaô tòm caâch múê röơng maơng
lûúâi hoaơt ăöơng nhùìm thu goâp nhûông nguöìn lûơc múâi, do ăoâ hoơ
ăaô cung cíịp cho nhûông ngûúđi gûêi tiïịt kiïơm nhûông saên phíîm
tađi chñnh khöng ngûđng ặúơc ăöíi múâi, böơc löơ roô nhûông lúơi thïị
ăùơc thuđ nhû möơt chïị ăöơ thúị híịp díîn hún Ăiïìu nađy chó coâ thïí
trúê thađnh hiïơn thûơc möơt mùơt do sûơ phaâ boê nhûông quy chïị ặúơc
ăaânh díịu tûđ nhiïìu nùm qua trong ăúđi söịng tađi chñnh vađ mùơt
khaâc lađ do “tíơp húơp” caâc nguýn tùưc mađ ngay caê tñnh phûâc taơp
cuông cho pheâp caâc ngín hađng thay ăöíi noâ nhiïìu hún
Quaâ trònh ăöíi múâi tađi chñnh nađy ặúng nhiïn khöng phaêi lađ
khöng coâ taâc ăöơng ăöịi vúâi hoaơt ăöơng tađi chñnh chung vađ ăöịi vúâi
sûơ ăiïìu tiïịt tiïìn tïơ Sûơ toađn cíìu hoaâ caâc thõ trûúđng vöịn vađ sûơ
xem xeât laơi caâc khöị tiïìn tïơ nhû lađ muơc ăñch cuêa chñnh saâch
tiïìn tïơ, minh hoaơ cho nhûông bûúâc phaât triïín nađy
Caâc hònh thûâc ặúơc taơo ra tûđ ăöíi múâi tađi chñnh
Sûơ cíịp vöịn bùìng viïơc phaât hađnh caâc thûúng phiïịu vađ viïơc
giaêm hoaơt ăöơng cuêa caâc nhađ bùng ăaô ăaânh díịu möơt böơ mùơt tađi
chñnh múâi
Trong khi tòm caâch ăïí thñch ûâng vúâi nhûông rùưc röịi cuêa quy
chïị tađi chñnh, vađ ăïí xûê lyâ caâc ruêi ro nhû möơt tađi saên kinh tïị,
sûơ ăöíi múâi tađi chñnh chuê ýịu ặúơc hònh thađnh qua hai hònh
thûâc: hònh thûâc chuýín traâi quýìn tñn duơng cho vay vađ hònh
thûâc huyê boê trung gian ngín hađng
Khi möơt ngín hađng cíịp cho möơt khaâch hađng möơt khoaên tñn
duơng cho vay, hađnh vi nađy thöng thûúđng ặúơc thûơc hiïơn nhúđ
vađo möơt sûơ ăùng kyâ ăún giaên vađo söí töíng kïịt cuêa ngín hađng
Khaâch hađng coâ thïí sûê duơng tñn duơng ặúơc ngay vúâi ăiïìu kiïơn
cuöịi cuđng phaêi hoađn traê laơi cho ngín hađng cuêa mònh bùìng caâch
thanh toaân lúơi nhuíơn Sûơ chuýín traâi quýìn tñn duơng cho vay
nhùìm ăïí chuýín ăöíi hònh thûâc cíịp vöịn cöí ăiïín nađy thöng qua
viïơc liïn ăúâi hađnh vi cho vay tiïìn vúâi hoaơt ăöơng phaât hađnh caâc
chûâng khoaân coâ giaâ Do ăoâ, chûâng khoaân nađy seô dïî dađng coâ thïí
thûúng lûúơng trïn möơt thõ trûúđng goơi lađ “thõ trûúđng thûâ cíịp”
ăöịi líơp vúâi thõ trûúđng “sú cíịp” (lađ thõ trûúđng mua baân caâc loaơi
chûâng khoaân coâ giaâ ặúơc phaât hađnh múâi) Tûđ ăoâ ngûúđi ta ăaô
Trang 11chûâng kiïịn möơt sûơ múê röơng trong caâch cíịp vöịn thöng qua thõ
trûúđng caâc loaơi chûâng khoaân, phuơ thuöơc vađo sûơ cíịp vöịn bùìng
tñn duơng Bùìng caâch baân laơi chûâng khoaân liïn ăúâi vúâi ngûúđi
cho vay, ngûúđi phaât hađnh tñn duơng coâ thïí tûơ gaơt boê traâi quýìn
cuêa mònh mađ dûúđng nhû ăöịi vúâi anh ta khöng chùưc chùưn
Sûơ gia tùng cuêa caâc cöng cuơ tađi chñnh, vađ khaê nùng thûúng
lûúơng trïn caâc thõ trûúđng ăùơc thuđ ăaô ăùơt caâc taâc nhín kinh tïị
trûúâc nhûông cú höơi voô ăoaân múâi hađm chûâa trong ăoâ caâc nguy
cú vađ nhûông chi phñ liïn ăúâi vúâi sûơ lûơa choơn möơt caâch cíịp vöịn
trûơc tiïịp hay giaân tiïịp Hiïơn tûúơng nađy ăöi khi ặúơc biïíu
hiïơn bùìng möơt sûơ giaêm suât hoaơt ăöơng cuêa caâc ngín hađng
trong caâc giao dõch nađy (kinh nghiïơm cuêa Mô trong nhûông
nùm 60) Noâ cuông coâ thïí ặúơc böơc löơ bùìng möơt sûơ thay ăöíi vai
trođ cuêa caâc ngín hađng (nhû tònh caênh hiïơn nay cuêa caâc ngín
hađng Phaâp), vai trođ nađy thïí hiïơn trong cú cíịu cuêa baên kï
khai tađi saên cuêa caâc ngín hađng, cho thíịy caâc chûâng khoaân
khöng thïí thûúng thuýịt trïn thõ trûúđng thûâ cíịp díìn díìn bõ
thay thïị búêi caâc chûâng khoaân coâ thïí thûúng tthuýịt trïn
nhûông thõ trûúđng nađy Trong caâc trûúđng húơp nađy ngûúđi ta noâi
ăïịn “sûơ huyê boê trung gian tađi chñnh”
Nhûông ăöíi múâi nađy khöng xuíịt hiïơn möơt caâch ăöơc líơp, vađ
ngûúđi ta cuông coâ thïí nhíơn ra hònh thûâc chñnh cuêa sûơ huyê boê
trung gian trong hònh thûâc chuýín traâi quýìn tñn duơng
Möơt tađi saên kinh tïị múâi: sûơ ruêi ro
Ăïí xem xeât ruêi ro nhû möơt tađi saên kinh tïị, cíìn phaêi saâng
taơo ra caâc thõ trûúđng múâi
Trong hoaơt ăöơng tađi chñnh cuêa caâc taâc nhín kinh tïị coâ ríịt
nhiïìu ruêi ro: ruêi ro höịi ăoaâi, ruêi do tó suíịt lúơi nhuíơn, ruêi ro thõ
trûúđng, ruêi ro khaê nùng tiïìn mùơt Do ăoâ, viïơc caâc taâc nhín
nađy tòm caâch ăïí phođng giûô ruêi ro lađ möơt ăiïìu ríịt tûơ nhiïn
Chñnh vò víơy mađ nhûông traâi phiïịu coâ tyê suíịt thay ăöíi vúâi
möơt mûâc lúơi nhuíơn coâ thïí ăiïìu chónh so vúâi tyê giaâ cú baên, cho
pheâp baêo vïơ thu traâi chöịng laơi sûơ giaêm suât cuêa “tiïìn laôi cho vay
tiïìn”, trong khi traâi quýìn ặúơc baêo vïơ chöịng laơi sûơ gia tùng
cuêa khoaên tiïìn nađy Möơt saên phíîm kiïíu nađy, nïịu tñnh ăïịn sûơ
Trang 12töìn taơi cuêa möơt ruêi ro ăùơc biïơt (úê ăíy lađ ruêi ro giaâ), ặúng nhiïn
khöng taâch biïơt noâ vúâi hađnh vi phaât hađnh traâi phiïịu Do ăoâ möơt
giai ăoaơn khaâc cuêa quaâ trònh ăöíi múâi tađi chñnh cùn cûâ ñt vađo sûơ
liïn ăúâi ruêi ro vúâi saên phíím hún lađ thûúng lûúơng ruêi ro ăïí
chuýín hoaâ noâ
Ăíy chñnh lađ vai trođ cuêa caâc thõ trûúđng chõu traê theo kyđ haơn
cuêa caâc cöng cuơ tađi chñnh (taơi Phaâp), bùìng caâch thûúng lûúơng
mûâc tùng cuêa caâc tyê giaâ, caâc thõ trûúđng nađy cho pheâp íịn ắnh
möơt mûâc giaâ tûúng lai cuêa möơt tađi saên cuơ thïí (ăïịn kyđ haơn-ăaâo
haơn, tûâc vađo thúđi ăiïím cuöịi cuđng cuêa möơt thúđi haơn ặúơc xaâc
ắnh trong húơp ăöìng, vñ duơ möơt thaâng) Nhûông thõ trûúđng nađy
lađ nhûông thõ trûúđng ăíìu cú, tûâc phíìn lúân nhûông ngûúđi tham
gia thõ trûúđng nađy ăïìu tòm caâch kiïịm nhanh lúơi nhuíơn Möơt
taâc nhín can thiïơp vađo thõ trûúđng nađy coâ thïí mua caâc chûâng
khoaân mađ khöng cíìn coâ toađn böơ giaâ trõ cuêa thõ trûúđng (ngûúđi
ta noâi anh ta “khöng coâ gò baêo ăaêm”) Vađo thúđi ăiïím taâc nhín
nađy kyâ kïịt, giaâ mua ặúơc íịn ắnh Toâm laơi, nïịu cöí phiïịu ặúơc
baân úê möơt mûâc giaâ cao hún, anh ta coâ thïí mua noâ vúâi mûâc gña
xaâc ắnh trong húơp ăöìng vađ baân laơi cöí phiïịu líịy tiïìn mùơt röìi
boê tuâi phíìn chïnh lïơch Ngûúơc laơi nïịu khöng coâ sûơ tùng giaâ thò
taâc nhín nađy coâ thïí hoùơc duy trò võ thïị cuêa mònh cho thúđi haơn
sau ăoâ, hoùơc thay ăöíi võ thïị bùìng caâch mua caâc chûâng khoaân
vúâi mûâc giaâ ắnh trûúâc trong húơp ăöìng (thûúđng lađ ăùưt hún) ăïí
baân laơi cöí phiïịu líịy tiïìn mùơt nhùìm haơn chïị thua löî Trïn
danh nghôa lađ ngûúđi mua trïn thõ trûúđng traê theo kyđ haơn vađ lađ
ngûúđi baân líịy tiïìn mùơt (hay ngûúơc laơi, nhûúđi ta coâ thïí hy voơng
töịi thiïíu hoaâ phíìn thua löî cuêa mònh) Song cuông cíìn phaêi coâ
möơt taâc nhín khaâc chíịp nhíơn giao dõch ăùơt ra Sûơ trao ăöíi ruêi
ro chó coâ khaê nùng lađ tíìm quan troơng cuêa lúơi nhuíơn mong
muöịn
Möơt caâch ắnh giaâ khaê nùng tiïìn mùơt múâi
Nhûông saên phíím tađi chñnh múâi thuâc ăííy viïơc taơo ra möơt thõ
trûúđng duy nhíịt
Quan niïơm vïì tñnh sûê duơng ngay ặúơc cuêa tiïìn theo thoâi
quen ặúơc sûê duơng ăïí sùưp xïịp nhûông tađi saên tađi chñnh tûđ coâ
khaê nùng sûê duơng ngay ặúơc nhiïìu nhíịt ăïịn ñt nhíịt Möơt tađi
Trang 13saên coâ seô lađ hoađn toađn coâ tñnh tiïìn mùơt nïịu nhû ngûúđi ta coâ
thïí sûê duơng noâ ăïí trûơc tiïịp thanh toaân möơt khoaên núơ níìn hay
mua sùưm Trïn nguýn tùưc, ngûúđi ta coâ thïí phín biïơt möơt caâch
roô rađng caâc tađi saên coâ tñnh sûê duơng ngay, chuâng coâ thïí sûê
duơng ăïí mua sùưm caâc loaơi hađng hoaâ vađ dõch vuơ búêi vò chuâng coâ
thïí trûơc tiïịp sûê duơng ặúơc ngay nhû möơt phûúng tiïơn chi traê
(vñ duơ nhû caâc túđ giíịy baơc) hay dïí dađng chuýín thađnh tiïìn
(nhû tiïìn kyâ gûêi vađo quyô tiïịt kiïơm), vúâi caâc tađi saên khöng coâ
ăùơc tñnh nađy Bïn caơnh ăoâ quan niïơm vïì tñnh coâ thïí sûê duơng
ngay ặúơc cuông ặúơc duđng ăïí phín biïơt möơt nïìn kinh tïị: möơt
nïìn kinh tïị cađng coâ khaê nùng tiïìn mùơt thò lûúơng dûơ trûô tiïìn
nùìm trong tay caâc höơ gia ằnh vađ caâc doanh nghiïơp cađng lúân
Ngûúđi ta ăo lûúđng tñnh tiïìn mùơt cuêa nïìn kinh tïị thöng qua
quan hïơ giûôa möơt khöịi lûúơng tiïìn tïơ vađ töíng thu nhíơp quöịc nöơi
(P I B) mađ ăöơng thaâi ăöíi múâi tađi chñnh liïn ăúâi vúâi ăöơng thaâi
phaâ boê quy chïị ăaô lađm ăaêo löơn nhûông caâch phín biïơt truýìn
thöịng Cuông chñnh vò thïị mađ sûơ phín chia giûôa tiïìn tïơ vađ caâc
tađi saên tađi chñnh phi tiïìn tïơ (ríịt quan troơng trong caâch xaâc
ắnh tñnh tiïìn mùơt cuêa möơt nïìn kinh tïị), ăaô trúê nïn keâm roô
rađng hún vò caâc khoaên tiïìn mùơt töìn quyô trïn nguýn tùưc giao
dõch coâ thïí ặúơc tñnh theo caâc tyê lïơ gíìn vúâi caâc tyê giaâ cuêa thõ
trûúđng Cuông tûúng tûơ nhû víơy, ngûúđi ta ăaô chûâng kiïịn sûơ gia
ăúđi cuêa caâc cöng cuơ tađi chñnh: túđ cöí phiïịu (cho pheâp thu cöí tûâc)
vađ traâi phiïịu (khöng cho pheâp quýìn bíìu cûê) Viïơc phín ắnh
giûôa vöịn riïng vađ caâc khoaên núơ trong doanh nghiïơp ăaô trúê nïn
khoâ khùn hún
Trïn thûơc tïị, möơt continum tađi saên tađi chñnh ăaô xaâc ắnh
möơt giúâi haơn ríịt voô ăoaân giúâi vađ goâp phíìn vađo caâi goơi lađ “sûơ
toađn cíìu hoaâ caâc thõ trûúđng vöịn” tûâc sûơ thađnh líơp nïn möơt thõ
trûúđng duy nhíịt
Sûơ toađn cíìu hoaâ caâc thõ trûúđng vöịn nađy ăaô díîn ăïịn sûơ xoaâ
boê moơi hađng rađo ngùn caâch hoaơt ăöơng tađi chñnh Sûơ ra ăúđi cuêa
caâc taâc nhín kinh tïị múâi (ngín hađng thûúng phiïịu, nhûông
ngûúđi möi giúâi ), sûơ biïịn míịt cuêa lúâp ngùn caâch giûôa ngín
hađng thûúng maơi vađ ngín hađng ăíìu tû, sûơ lïn ngöi cuêa caâc
cöng ty baêo hiïím, caâc cûêa hađng phín phöịi lúân lađ nhûông díịu
hiïơu cuêa sûơ taâi cú cíịu cuêa caâc sú ăöì bïn trong hïơ thöịng tađi
Trang 14chñnh quöịc tïị
Möơt cöng cuơ ăiïìu tiïịt kinh tïị múâi
Caâc phûúng tiïơn quan thuöơc trong chñnh saâch tiïìn tïơ ăaô trúê
nïn vö hiïơu trûúâc nhûông ăöơt biïịn cuêa hïơ thöịng tađi chñnh
Sûơ thay ăöíi cuêa möi trûúđng tađi chñnh quöịc tïị thöng qua quaâ
trònh toađn cíìu hoaâ caâc thõ trûúđng vöịn, ăaô lađm cho ắnh hûúâng
cuêa möơt chñnh saâch tiïìn tïơ quöịc gia trúê nïn khoâ khùn vađ noâ
buöơc phaêi xem xeât laơi caâc phûúng tiïơn ăiïìu tiïịt truýìn thöịng
Trïn thûơc tïị, sûơ phuơ thuöơc qua laơi giûôa caâc nïìn kinh tïị
hiïơn nay ăaô ặúơc khaâi quaât hoaâ vađ tñnh coâ thïí thûúng thuýịt
luön luön lúân hún möơt söị lûúơng ngađy cađng gia tùng caâc tađi saên
tađi chñnh, ăaô khöng che chúê cho bíịt cûâ möơt nïìn kinh tïị nađo
trûúâc nhûông taâc ăöơng tûđ bïn ngoađi Vñ duơ, khi nhûông ngûúđi
ngoaơi quöịc coâ thïí chiïịm möơt phíìn núơ cöng cöơng cuêa möơt quöịc
gia (nhû vöịn cuêa ngûúi Nhíơt baên khi hoơ ăíìu tû vađo Ngín khöị
Mô), thò viïơc kiïím soaât quöịc gia vïì viïơc phaât hađnh dađi hađn seô
trúê nïn khoâ khùn
Hoaơt ăöơng quen thuöơc cuêa chñnh saâch tiïìn tïơ lađ viïơc kiïím
soaât lûúơng tñn duơng ăaô trúê nïn vö hiïơu, viïơc kiïím soaât caâc tyê
suíịt lúơi nhuíơn dađi haơn ngađy cađng trúê nïn cíịp thiïịt do sûơ kiïím
soaât caâc tyê suíịt ngùưn haơn khöng cođn ăuê ăïí ăaêm baêo ăiïìu tiïịt
töíng thïí tyê suíịt
Mùơt khaâc, vò ríịt khoâ xaâc ắnh möơt caâch öín ắnh caâc khöịi
tiïìn tïơ, nïn vai trođ cuêa viïơc kiïím soaât tyê suíịt lúơi nhuíơn íịn
ắnh trong caâc thöng baâo cuêa caâc nhađ chûâc traâch tiïìn tïơ liïn
quan ăïịn viïơc kiïím soaât khöịi lûúơng tiïìn tïơ cíìn phaêi ặúơc xem
xeât laơi Do víơy cađng keâm sûơ tin tûúêng, caâc caâch kiïím soaât nađy
cađng trúê nïn keâm hiïơu quaê
Vai trođ cuêa Nhađ nûúâc
Ăöịi vúâi möơt nhađ kinh tïị hoơc thò Nhađ nûúâc lađ gò? Theo quan
ăiïím thûâ nhíịt thò Nhađ nûúâc coâ thïí quy vïì möơt caâ nhín, hoùơc
möơt xaô höơi Möơt mùơt, nhûông ngûúđi theo trûúđng phaâi tûơ do “hiïơn
ăaơi” (göìm nhûông nhađ kinh tïị hoơc troơng cung, trûúđng phaâi “sûơ
lûơa choơn ăaơi chuâng”, caâc nhađ kinh tïị hoơc múâi) cho rùìng Nhađ
Trang 15nûúâc khöng coâ sûơ töìn taơi thûơc tïị bïn ngoađi yâ chñ cuêa caâc caâ
nhín Noâ lađ möơt tíịm mađn ngùn caâch mađ cíìn phaêi xoaâ boê ăi
giûôa nhûông ngûúđi tiïu duđng-cöng dín khi hoơ tòm caâch ăïí töịi ăa
hoaâ sûơ thoaê maôn caâ nhín cuêa hoơ Mùơt khaâc, nhûông ngûúđi theo
quan ăiïím Maâc xñt laơi quy Nhađ nûúâc vïì möơt giai cíịp xaô höơi
thöịng trõ, hoơ gúơi ra nhađ nûúâc tû saên, nhađ nûúâc tû baên hay chuô
nghôa tû baên ăöơc quýìn nhađ nûúâc Nhađ nûúâc ăoâng vai trođ lađ
“chöî dûơa vïì vöịn” trong viïơc can thiïơp vađo ăúđi söịng kinh tïị ăïí
khöi phuơc laơi lúơi nhuíơn cuêa caâc nguöìn vöịn tû nhín
Theo quan ăiïím thûâ hai thò Nhađ nûúâc lađ möơt sûơ ăöơc quýìn
úê ăíy coâ hai baân cûơc phín biïơt, ăoâ lađ tû nhín vađ cöng cöơng,
ăíy chñnh lađ quan ăiïím vïì töí chûâc nhađ nûúâc Nhađ nûúâc trïn
danh nghôa lađ möơt thûơc thïí riïng biïơt bïn ngoađi caâc caâ nhín
vađ coâ möơt tñnh chíịt duy lyâ ăùơc thuđ, ăíy chñnh lađ möơt trung
tím chûâc nùng ra quýịt ắnh taâc ăöơng ăïịn quýìn lúơi cuêa moơi
ngûúđi Trong quan niïơm nađy, vai trođ cuêa Nhađ nûúâc phaêi ặúơc
giúâi haơn túâi mûâc töịi thiïíu: Nhađ nûúâc hiïịn binh, lađ nhađ nûúâc
chó thûơc hiïơn caâc chûâc nùng ăiïìu hađnh quín ăöơi, cöng lyâ vađ
caênh saât, nhùìm khöi phuơc traơng thaâi töịi ûu khi thõ trûúđng bõ
khuêng hoaêng, thöng qua viïơc thûơc hiïơn ba chûâc nùng cú baên:
trúơ cíịp caâc nguöìn lûơc, taâi phín phöịi vađ ăiïìu tiïịt Vò thïị, khi
xaâc nhíơn sûơ can thiïơp cuêa nhađ nûúâc vađo ăúđi söịng kinh tïị,
ngûúđi ta phaêi xaâc ắnh ranh giúâi cho noâ Nhûng, thûơc tïị ăíu lađ
giúâi haơn cuêa Nhađ nûúâc?
Nhađ nûúâc ăiïìu tiïịt
Möơt chûâc nùng cú baên cuêa Nhađ nûúâc ăoâ lađ baêo ăaêm trong
thúđi kyđ ngùưn haơn nhûông bûúâc cín bùìng lúân cuêa nïìn kinh tïị,
tiïìn tïơ vađ tađi chñnh, cho pheâp duy trò möơt mûâc ăöơ tùng
trûúêng cín ăöịi
Sûơ cín bùìng ngín saâch ăaô tûđng lađ möơt sûơ giaâo ăiïìu trong
tađi chñnh cöng cöơng chûđng nađo mađ Nhađ nûúâc víîn coâ möơt tham
voơng líịp ăíìy caâc khoaên chi tiïu riïng cuêa mònh (víơn hađnh
hoaơt ăöơng, ăíìu tû), bùìng caâc nguöìn thu khaâc nhau (nhû
thúị) Nhûng ngay tûđ thúđi Keynes, ngín saâch ăaô ặúơc xem
nhû möơt phûúng tiïơn ăïí chuýín hûúâng cíìu trong thúđi kyđ
ngùưn haơn vađ trung haơn Trong quan niïơm “chûâc nùng” tađi
Trang 16chñnh cöng nađy, sûơ cín bùìng ngín saâch ăaô míịt ăi tñnh duy lyâ
kinh tïị vađ giúâi haơn thím huơt chó cho pheâp úê tyê lïơ phíìn trùm
cuêa töíng thu nhíơp quöịc nöơi (P I B) Ngoađi ra, nhađ kinh tïị
hoơc ngûúđi Thuyơ Ăiïín Haavelmo ăaô cho rùìng möơt ngín saâch
cín bùìng coâ möơt hiïơu ûâng cíịp söị nhín vïì khöịi lûúơng cuêa noâ
Ngađy nay, moơi sûơ chuâ yâ ăïìu döìn vïì 3 ăiïím khaâc: caâc hiïơu ûâng
cuêa chñnh saâch ngín saâch (taâch biïơt vúâi caâc hiïơu ûâng tûơ ăöơng
{cuêa Haavelmo} vađ caâc hiïơu ûâng tuyđ yâ quy ắnh {thím huơt}),
vađ thím huơt ngín saâch (phín biïơt thím huơt thûơc tïị {hay
thím huơt chu kyđ} vađ thím huơt ngín saâch cuêa tònh traơng moơi
ngûúđi ăïìu coâ viïơc lađm {hay thím huơt cú cíịu} vađ vi sai {thíịt
thu ngín saâch}), caâc caâch thûâc ăïí giaêi quýịt thím huơt (vay núơ
hay phaât hađnh tiïìn, vúâi caâc ruêi ro mađ caâc biïơn phaâp nađy taơo
ra: tùng núơ cöng cöơng vađ laơm phaât)
Chñnh saâch tiïìn tïơ nhùìm kiïím soaât töíng thïí caâc phûúng
tiïơn chi traê Trïn phûúng diïơn lyâ thuýịt, noâ ặúơc thûơc hiïơn
bùìng caâc mûâc giaâ (caâc tyê suíịt) vađ bùìng khöịi lûúơng (lûúơng caâc
khoaên tñn duơng) Trong lônh vûơc nađy, ngín hađng Trung ûúng
thûơc hiïơn hai chûâc nùng ăùơc thuđ: möơt mùơt, noâ taâc ăöơng lïn
lûúơng tiïìn mùơt cuêa caâc ngín hađng bùìng caâch ăiïìu tiïịt lûúơng
tiïìn “Trung ûúng” mađ noâ cho pheâp caâc ngín hađng khaâc lûu
giûô, ăöìng thúđi aâp ăùơt cho caâc ngín hađng nađy caâc mûâc “dûơ trûô
bùưt buöơc” hay bùìng caâch thûơc thi möơt “thõ trûúđng múê” (tûơ do
mua traâi quýìn cuêa caâc ngín hađng)
Mùt khaâc, Ngín hađng Trung ûúng thay ăöíi tyê giaâ tiïìn tïơ
Trung ûúng bùìng viïơc quy ắnh tyê giaâ chiïịt khíịu, tíịt caê caâc
traâi quýìn nùìm trong tay caâc ngín hađng thûâ haơng ăïịu khöng
ặúơc chíịp nhíơn taâi chiïịt khíịu Nhađ nûúâc sûê duơng caâc cöng cuơ
hađnh chñnh ăïí giúâi haơn sûơ phaât triïín cuêa hoaơt ăöơng ngín
hađng, trong ăoâ sûơ khöịng chïị tñn duơng lađ möơt phûúng thûâc
nghiïơt ngaô nhíịt
Cuöịi cuđng Nhađ nûúâc phaêi baêo vïơ tñnh ăöìng giaâ tiïìn tïơ, hoùơc
búêi caâc cam kïịt quöịc tïị cuêa Nhađ nûúâc hoùơc vò Nhađ nûúâc mong
muöịn tñnh ăöìng giaâ nađy ăaêm baêo sûơ cín bùìng theo xu hûúâng
chi traê cuêa Nhađ nûúâc Sûơ can thiïơp cuêa giúâi chûâc tiïìn tïơ vađo
caâc thõ trûúđng höịi ăoaâi (tyê suíịt lúơi nhuíơn, sûê duơng caâc nguöìn
lûu trûô höịi ăoaâi) ăöi khi nhûúđng chöî cho sûơ kiïím soaât höịi ăoaâi
Trang 17chöịng laơi caâc nguöìn ăíìu vađo vađ ăíìu ra cuêa vöịn) vađ cuöịi cuđng
lađ nhûúđng chöî cho sûơ ăiïìu chónh caâc mûâc ăöìng giaâ (phaâ giaâ
hay taâi ắnh giaâ laơi ăöìng tiïìn)
Nhađ nûúâc baêo höơ
Trong suöịt thïị kyê 19, caâc nhađ kinh tïị hoơc tûơ do ăaô baêo vïơ
cho yâ tûúêng vïì möơt sûơ hađi hoađ ăöìng thúđi cuêa xaô höơi vađ kinh tïị,
cöng lyâ vađ tñnh hiïơu quaê Song Caâc-maâc vađ nhûông ngûúđi theo
quan ăiïím chuê nghôa xaô höơi laơi phaên ăöịi kõch liïơt, cho ăoâ chó
lađ sûơ boâc löơt cuêa möơt giai cíịp nađy ăöịi vúâi möơt giai cíịp khaâc,
quan niïơm nađy díìn díìn ăaô bõ thay thïị trong thïị kyê 20 dûúâi
aênh hûúêng cuêa caâc nhađ kinh tïị theo quan ăiïím vïì “sûơ thoaô
maôn”(Welfa State), vađ quan ăiïím vïì möơt sûơ hađi hoađ cíìn thiïịt
cuêa kinh tïị vađ xaô höơi Caâc kinh tïị gia ngûúđi Anh: Alfred
Marshall vađ Cecil Pigou xem tònh traơng töịi ûu trong kinh tïị seô
khöng ăaơt ặúơc chûđng nađo “nhûông ngûúđi giađu” víîn böị thñ cho
“nhûông ngûúđi ngheđo” mađ khöng búât ngeđo ăi “Quy luíơt khíịu
trûđ” nađy chñnh lađ cú súê cuêa caâc chñnh saâch chuýín giao xaô höơi,
ặúơc xem xeât nhû möơt nhín töị cuêa tùng trûúêng kinh tïị Ăöịi
vúâi Keynes, öng nhíịn maơnh ăïịn vai trođ cuêa cíìu trong tùng
trûúêng kinh tïị, ăöìng thúđi vúâi sûơ thay ăöíi ăöịi tûúơng ăiïìu chónh
caâc chñnh saâch nađy ăaô khùỉng ắnh ặúơc tñnh ăuâng ăùưn cuêa
chuâng: chuâng taâc ăöơng khöng chó ăïịn caâc kïịt quaê cuêa caâc hoaơt
ăöơng kinh tïị mađ ăïịn caê caâc cú chïị cuêa caâc kïịt quaê nađy, vađ tûđ
ăoâ taâc ăöơng caê ăïịn thaâi ăöơ cuêa caâc taâc nhín kinh tïị
Hai chûâc nùng chñnh cuêa nhađ nûúâc baêo höơ ăoâ lađ quýịt ắnh
caâc chñnh saâch taâi phín phöịi thu nhíơp vađ baêo trúơ xaô höơi
Chñnh saâch vïì thu nhíơp nhùìm taâc ăöơng túâi caâc khoaên thu
ăaô ặúơc hònh thađnh chûâ khöng taâc ăöơng túâi caâch thûâc hònh
thađnh caâc khoaên thu nhíơp ăoâ, vò nïịu taâc ăöơng túâi sûơ hònh
thađnh cuêa caâc khoaên thu nhíơp, seô taâc ăöơng túâi sûơ tûơ do cuêa
giúâi chuê vađ nhûông ngûúđi lađm cöng ùn lûúng seô vin vađo ăoâ ăođi
tùng lûúng Chñnh saâch nađy coâ thïí coâ nhiïìu hònh thûâc: thöng
qua ăaânh thúị thu nhíơp, thoaê thuíơn tíơp thïí, húơp ăöìng tùng
trûúêng, bùưt buöơc tön troơng mûâc lûúng töịi thiïíu vađ luön luön
nhùìm vađo hai muơc tiïu: giaêm bíịt cöng bùìng xaô höơi vađ ăaêm baêo
tùng thu nhíơp Biïơn phaâp chó söị hoaâ caâc khoaên tiïìn lûúng trïn
Trang 18mûâc gia, bõ xem lađ laơm phaât, dûúđng nhû ăaô nhûúđng chöî cho sûơ
chó söị hoaâ khöịi nhín cöng trïn mûâc gia tùng coâ thïí chíịp nhíơn
ặúơc cuêa caâc mûâc giaâ
Sûơ baêo trúơ xaô höơi, lađ möơt phûúng thûâc khaâc cuêa Nhađ nûúâc
baêo höơ, ăaô phaât triïín theo hai hònh míîu Mö hònh Anh cuêa
Beveridge (nhađ kinh tïị hoơc quaên lyâAnh) coâ xu hûúâng thiïn vïì
möơt sûơ baêo trúơ töịi thiïíu ăöìng nhíịt cho töíng thïí dín söị Mö
hònh cuêa Ăûâc cuêa Bismarck (ngûúđi saâng líơp ra nhûông theê baêo
hiïím xaô höơi ăíìu tiïn) thò hûúâng ăïịn giúâi haơn sûơ baêo trúơ xaô höơi
dađnh cho ngûúđi lađm cöng ùn lûúng, nhûông ngûúđi lađm cöng ùn
lûúng nhíơn ặúơc caâc khoaên trúơ cíịp tyê lïơ vúâi phíìn ăoâng goâp
cuêa hoơ, mađ baên thín nhûông phíìn ăoâng goâp nađy laơi tyê lïơ vúâi
thu nhíơp cuêa hoơ Ngađy nay, caê hai mö hònh nađy ăïìu ặúơc aâp
duơng röơng raôi vađ sûơ baêo trúơ xaô höơi coâ xu hûúâng baêo ăaêm möơt
söị töịi thiïíu caâc nguöìn lûơc cho tíịt caê dín söị thöng qua möơt söị
ñt tíìng lúâp (ngûúđi giađ, ngûúđi tađn tíơt)
Nhađ nûúâc baêo höơ ăaô coâ thïí phaât triïín nhúđ vađo tùng trûúêng
kinh tïị trong thúđi kyđ “30 nùm vinh quang” (tûâc 30 nùm sau
ăaơi chiïịn thïị giúâi II, thúđi kyđ tùng trûúêng nhaêy voơt taơi caâc nûúâc
phûúng Tíy) Kiïíu nhađ nûúâc nađy ăaô ăoâng goâp möơt vai trođ hûôu
ñch trong khuêng hoaêng Tuy nhiïn, ngađy nay noâ thûúđng xuýn
böơc löơ nhûông bíịt cíơp trûúâc nhûông ăiïìu kiïơn phaêi xaâc ắnh caâc
khoaên tiïìn lûúng múâi (tiïìn lûúng hiïơu suíịt, húơp ăöìng ngíìm)
vađ búêi vò nhûông hiïơu ûâng cuêa noâ ăöi khi chöịng laơi taâi phín
phöịi Nhûông ngûúđi ngeđo nhíịt laơi khöng phaêi lađ nhûông ngûúđi
ặúơc hûúêng phuâc lúơi xaô höơi, vađ caâc doanh nghiïơp thú ngûúđi
lađm cöng ùn lûúng laơi toê roô gaânh nùơng traâch nhiïơm xaô höơi
Nhađ nûúâc chuê thíìu
Nhađ nûúâc ăaô trúê thađnh ngûúđi chuê söị möơt, nhađ ăíìu tû söị
möơt, ngûúđi mua chiïịm võ trñ söị möơt Caâc thõ trûúđng cöng cöơng,
caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, caâc tađi saên nhađ nûúâc taơo nïn möơt
nïìn kinh tïị cöng cöơng, töìn taơi song song ñt nhiïìu caơnh tranh
vúâi lônh vûơc kinh tïị tû nhín
Cho ăïịn tíơn Ăaơi chiïịn thïị giúâi II, vai trođ kinh tïị cuêa nhađ
nûúâc víîn cođn haơn chïị, song ăöi khi noâ víîn mang tñnh quýị
Trang 19ắnh: nhû úê thúđi kyđ caâch maơng cöng nghiïơp Nhíơt (thúđi Minh
Trõ) vađ taơi chíu Íu thïị kyê 19, vađo thúđi kyđ hoađ bònh (nhûông
cöng trònh lúân cuêa Haussmann) hay trong kyê nguýn cuêa
chuâng ta, thúđi kyđ dûơ baâo chiïịn tranh (xíy dûơng caâc tuýịn
ặúđng cao töịc úê Ăûâc) Tûđ 1945, sûơ can thiïơp cuêa Nhađ nûúâc
ngađy cađng trúê nïn síu sùưc vađ ăa daơng hún, taơo ra sûơ ăùng
quang cuêa möơt nïìn kinh tïị höîn húơp
Nhađ nûúâc vúâi tû caâch chuê thíìu thïí hiïơn trïn nhiïìu phûúng
diïơn: nhađ cung cíịp hađng hoaâ vađ dõch vuơ khöng mang tñnh chíịt
buön baân (miïîn phñ), caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc (trong cöng
nghiïơp), liïn doanh vöịn cöng ty, thíơm chñ lađ quöịc hûôu hoaâ
(trong lônh vûơc cöng nghiïơp vađ ngín hađng) Vai trođ cuêa Nhađ
nûúâc ngađy cađng gia tùng lađ do sûơ suy ýịu cuêa thõ trûúđng vađ sûơ
xuíịt hiïơn cuêa hïơ tû tûúêng quýìn lúơi chung
Theo “lyâ thuýịt míơu dõch tònh nguýơn” thò thõ trûúđng lađ
caâch thûâc thöng thûúđng ăïí thoaê maôn nhu cíìu caâ nhín Nhađ
nûúâc thay thïị thõ trûúđng trong hai trûúđng húơp: khi caâc hađng
hoaâ vađ dich vuơ lađ “khöng thïí phín chia”, coâ nghôa lađ chuâng
khöng thïí ặúơc tiïu duđng möơt caâch caâ nhín (caâc tađi saên nađy
nhû quöịc phođng, caênh saât, quaên lyâ hađnh chñnh, ặúơc goơi lađ caâc
“tađi saên tíơp thïí”), vađ khi caâc hađng hoaâ vađ dõch vuơ mađ khu vûơc
tû nhín saên xuíịt coâ “nhûông taâc ăöơng nöơi taơi chung” tûâc coâ
nhûông thïị maơnh (kinh tïị) hay nhûông bíịt lúơi (phi kinh tïị, giaâ
caê) ăöịi vúâi möi trûúđng (doanh nghiïơp, caâc höơ gia ằnh) Nhûông
cú súê haơ tíìng úê cíịp ăöơ thíịp nhíịt, giaâo duơc, y tïị, nhađ úê cuông lađ
nhûông saên phíîm chuê ýịu mang tñnh cöng cöơng
Tuy nhiïn, caâc tađi saên nhû gaâo duơc, y tïị, coâ thïí coâ möơt caâch
phín tñch khaâc, líịy caêm hûâng tûđ “lyâ thuýịt vïì sûơ boâ buöơc”,
theo ăoâ Nhađ nûúâc xaâc ắnh tađi saên chung nhúđ vađo lúơi ñch cuêa
nhiïìu ngûúđi vađ aâp ăùơt noâ cho ngûúđi tiïu duđng Trong quan
niïơm nađy caâc tađi saên cöng cöơng lađ nhûông “tađi saên coâ phíîm
tûúâc” qua ăoâ caâc caâ nhín ặúơc hûúâng díîn bùìng möơt quan niïơm
lïơch laơc vïì quýìn lúơi cuêa hoơ, khöng ặúơc pheâp xím phaơm ăïịn
caâc tađi saên cíìn thiïịt (nhû caâc baêo hiïím xaô höơi hay giaâo duơc)
Trïn phûúng diïơn kinh nghiïơm, caâch lyâ giaêi phaât triïín vađo
nùm 1981 vïì sûơ quöịc thïí hoaâ taơi Phaâp, ăaô dûơa cuđng möơt luâc