Vúâi ăùơc tñnh cú ăöơng mïìm deêo, giao thöng ặúđng böơ ăaô chinh phuơc ặúơc möơt võ trñ ríịt quan troơng trong viïơc víơn chuýín hađng hoâa vađ gíy thiïơt haơi khöng nhoê cho ngađnh ặúđ
Trang 1ăa daơng vađ caâc mùưt xñch quan troơng trïn toađn laônh thöí, tûđ ăoâ
taơo ra nhûông truơc giao thöng liïn laơc lúân Sú ăöì vïì caâc maơng
lûúâi nađy phaên aânh caâch töí chûâc khöng gian cuêa möơt quöịc gia
cuông nhû thïí hiïơn sûơ lûu thöng coâ tríơt tûơ cuêa cú cíịu ăö thõ
Nhû víơy, sûơ höơi tuơ caâc truơc giao thöng vïì thuê ăö Paris ặúơc
giaêi thñch búêi chïị ăöơ tíơp trung kinh tïị chñnh trõ cuêa nûúâc
Phaâp Ăöịi vúâi sûơ quy tuơ vïì Paris cuêa Phaâp (ăang coâ xu hûúâng
giaêm díìn nhûng vúâi chïị döơ ríịt chíơm) lađ thuýịt nhiïìu trung
tím cuêa Ăûâc, Italia - cuông lađ kïịt quaê cuêa lõch sûê
Giao thöng ặúđng böơ
ñt nhiïìu bõ lu múđ ăi búêi ngađnh ặúđng sùưt trong nhûông nùm
ăíìu cuêa thïị kyê 20, ăïịn nùm 1950, giao thöng ặúđng böơ ăaô thûơc
sûơ vûún lïn phaât triïín khöng ngûđng Ûu thïị lúân nhíịt cuêa
ngađnh nađy lađ chuýn chúê hađnh khaâch Noâ ăaêm baêo nhûông sûơ
ăi laơi lađm viïơc lađm viïơc vađ giaêi trñ Caâc phûúng tiïơn víơn
chuýín hađng hoâa cuông ăoâng möơt vai trođ ríịt quan troơng Do
tñnh cú ăöơng mïìm deêo hún giao thöng ặúđng sùưt, caâc phûúng
tiïơn nađy ăaô böí sung cho ngađnh ặúđng sùưt vađ thíơm chñ trúê
thađnh möơt ăöịi thuê caơnh tranh Ăùơc biïơt lađ caâc phûúng tiïơn víơn
chuýín hađng ặúđng böơ toê ra tröơi hún trong viïơc ăaêm baêo giao
hađng trïn khoaêng caâch ngùưn vađ trung bònh hoùơc chuýín
nhanh caâc thûơc phíím dïî hoêng
Míơt ăöơ vađ hiïơu quaê cuêa maơng lûúâi ặúđng xaâ phuơ thuöơc ríịt
nhiïìu vađo mûâc ăöơ phaât triïín kinh tïị vađ chñnh saâch chñnh trõ
cuêa caâc quöịc gia Kïí tûđ nùm 1960, caâc nûúâc phaât triïín vúâi nïìn
kinh tïị tûơ do ăaô ûu tiïn phûúng tiïơn ö tö caâ nhín Nhû víơy, sûơ
hiïơn ăaơi hoaâ maơng lûúâi ặúđng xaâ vađ sûơ saâng taơo ra ö tö ăaô
thuâc ăííy nhanh choâng viïơc múê röơng caâc baôi ăíơu xe Caâc
phûúng tiïơn giao thöng ặúđng böơ phöí biïịn úê caâc nûúâc thuöơc
thïị giúâi thûâ ba búêi vò chuâng thñch húơp vúâi tûđng cú súê haơ tíìng
sú ăùỉng Trong khi ăoâ caâc nûúâc xaô höơi chuê nghôa laơi ûu tiïn
giao thöng ặúđng sùưt trong viïơc víơn chuýín hađnh khaâch vađ
hađng hoâa Caâc truơc ặúđng xaâ cođn xaâc ắnh caâch töí chûâc khöng
gian, taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho quaâ trònh ăö thõ hoaâ diïîn ra
nhanh choâng Caâc truơc ặúđng nađy ăaô phaâ vúô thïị cö líơp cuêa caâc
vuđng heêo laânh, goâp phíìn phín phöị caâc hoaơt ăöơngcn vađ ắnh
Trang 2hûúâng cho sûơ phaât triïín du lõch úê caâc nûúâc phaât triïín cuông
nhû sûơ di dín nöng thön trong caâc khu vûơc ăang phaât triïín
Ötö- möơt biïíu tûúơng cuêa nïìn vùn minh hiïơn ăaơi
Ö tö lađ tiïu chñ ăïí ăaânh giaâ mûâc söịng cuêa ngûúđi dín Ăoâ lađ
mùơt hađng ặúơc tiïu thuơ maơnh úê caâc nûúâc giađu, lađ ăöịi tûúơng
nghiïn cûâu trong caâc quöịc gia úê phûúng Ăöng vađ trïn thïị giúâi
thûâ ba
Vúâi ăùơc tñnh cú ăöơng mïìm deêo, giao thöng ặúđng böơ ăaô chinh
phuơc ặúơc möơt võ trñ ríịt quan troơng trong viïơc víơn chuýín hađng
hoâa vađ gíy thiïơt haơi khöng nhoê cho ngađnh ặúđng sùưt Loaơi hònh
giao thöng nađy coâ thïí thñch nghi dïî dađng vúâi nhu cíìu caâ nhín
vađ ăaêm baêo ặúơc sûơ rao hađng ăïịn tíơn nhađ Hún nûôa, ngađnh
khöng phaêi bíơn tím ăïịn gaânh nùơng vïì cú súê haơ tíìng (do Nhađ
nûúâc ăíìu tû) Sûơ ăún giaên cuêa caâc thiïịt bõ nhíịt ắnh, giaâ caê cho
phñ cho víơt liïơu tûúng ăöịi reê cöơng vúâi khíịu hao nhanh choâng lađ
tiïìn ăïì cho sûơ phaât triïín nhiïìu xñ nghiïơp thuê cöng Thïị nhûng
chñnh saâch caâc xñ nghiïơp cöng nghiïơp nađy laơi ăaêm baêo phíìn lúân
nhûông sûơ trao ăöíi quöịc tïị Sûơ sûê duơng ặúđng xaâ chuê ýịu trïn
caâc tuýịn ặúđng ngùưn laơi hoùơc trung bònh ăïí víơn chuýín nhanh
caâc thûơc phíím dïî bõ hû hoêng Ngađnh ặúđng sùưt ăaô phaêi tûđ boê
caâc tuýịn ặúđng thím huơt cuêa mònh ăïí nhûúđng chöî cho giao
thöng ặúđng xaâ Ûu thïị cuêa dûúđng xaâ cuông ặúơc khùỉng ắnh
trong viïơc víơn chuýín hađnh khaâch trïn caâc tuýịn ngùưn hay
hoùơc trung bònh Caâc phûúng tiïơn giao thöng ặúđng böơ cuông
ặúơc ngûúđi dín sûê duơng röơng raôi ăïí ăi lađm hađng ngađy hay trong
caâc chuýịn du lõch, giaêi trñ Sûơ phaât triïín nhanh choâng khöng
ngûđng cuêa caâc baôi ăíơu xe caâ nhín úê caâc nûúâc phaât triïín giao
thöng cöng cöơng Trïn thûơc tïị, nhûông chiïịc xe caâ nhín ăùơc biïơt
cho pheâp möơt sûơ tûơ do vïì hađnh trònh vađ lõch trònh cho ngûúđi sûê
duơng Xe húi thûơc sûơ trúê thađnh möơt ýịu töị xaâc ắnh mûâc söịng
ăùơ biïơt lađ trong caâc nûúâc ngheđo Sûơ hûôu xe ö tö caâ nhín lađ ặúơc
khuýịn khñch búđi Nhađ nûúâc vò cöng nghiïơp ö tö lađ möơt sûâc
maơnh kinh tïị cuêa caâc nûúâc cöng nghiïơp Ngađnh cöng nghiïơp
nađy taơo ra nhiïìu cöng ùn viïơc lađm, tiïu thuơ möơt phíìn lúân saên
lûúơng theâp cuêa caâc nûúâc phaât triïín vađ kñch thñch caâc ngađnh
cöng nghiïơp khaâc thuöơc khu vûơc A (cöng nghiïơp cao du vađ cöng
nghiïơp lađm thuyê tinh) cuông nhû caâc ngađnh khu vûơc thûâ ba
Trang 3(phín phöịi baêo quaên) Ta nhíơn thíịy ngađnh cöng nghiïơp ö tö bõ
chi phöịi búêi möơt söị nhađ saên xuíịt lúân chuê ýịu lađ Nhíơt Baên, Myô
vađ caâc nûúâc phûúng Tíy
Mùơc duđ nhiïìu thuíơn lúơi song giao thöng ặúđng böơ víîn böơc
löơ möơt vađi haơn chïị: tiïu thuơ nhiïìu nùng lûúơng, khaê nùng víơn
chuýín hađng nùơng vađ ặúđng dađi khöng cao Chñnh vò víơy, noâ
khöng thïí caơnh tranh ặúơc vúâi ngađnh ặúđng sùưt trong viïơc
víơn chuýín nhiïìu hađng hoâa, khöng thïí ắch ặúơc vúâi ngađnh
hađnh khöng trong viïơc chuýn chúê khaâch du lõch trïn tuýịn
ặúđng dađi
Sûơ thñch nghi cuêa caâc maơng lûúâi giao thöng
Viïơc böị trñ maơng lûúâi ăođi hoêi ríịt nhiïìu kinh phñ nhûng laơi
goâp phíìn caêi thiïơn caâc ăiïìu kiïơn víơn chuýín
Sûơ tùng nhanh cuêa caâc baôi ăíơu xe, sûơ phöí biïịn cuêa xe húi
phaêi hiïơn ăaõ hoaâ giao thöng ặúđng böơ nhùìm taơo ra thuíơn lúơi
cho lûu thöng ặúơc dïî dađng hún Ăûúđng xaâ ặúơc múê röơng ăaô
cho pheâp giao thöng víơn taêi phaât triïín, nhiïìu phûúng tiïơn giao
thöng coâ thïí ăi laơi trïn möơt tuýịn ặúđng Viïơc sûôa chûôa caâc
chöî ngoùơt, caâc ăoaơn döịc, sûơ ăöíi hûúâng cuêa caâc vuđng thađnh phöị
giuâp caâc xe coâ thïí chaơy vúâi víơn töịc lúân Nhûông nûúâc phaât triïín
ăaô ăíìu tû xíy dûơng nhûông tuýịn ặúđng cao töịc liïn kïịt caâc
cöng ty ăöơc quýìn chñnh Nhúđ coâ maơng lûúâi giao thöng ăoâ mađ
nhûông chiïịc xe víơn taêi coâ troơng lûúơng lúân cuêa Myô coâ thïí víơn
chuýín ặúơc hún 3,5 tíịn hađng cho pheâp giao hađng trïn phaơm
vi ngoađi quöịc gia Hiïơn nay, Phaâp ăaô xíy dûơng ặúơc möơt hïơ
thöịng ặúđng xa löơ dađi khoaêng 7000km (so vúâi nùm 1950 chó lađ
100km) ặâng thûâ hai trong cöơng ăöìng chíu Íu, sau Ăûâc (10
000km) vađ vûúơt Italia möơt chuât Sûơ xíy dûơng vađ baêo dûúông cho
caâc truơc ặúđng nađy ăaô phaâ huyê nhiïìu khöng gian nöng nghiïơp
röơng lúân Caâc truơc giao thöng nađy chaơy qua hoùơc ăi vođng
quanh caâc khu ăö thõ vúâi nhiïìu cöng trònh ăođi hoêi nhûông sûơ
ăíìu tû lúân (thûúđng lađ Nhađ nûúâc boê kinh phñ) Tuy nhiïn, úê möơt
söị quöịc gia nhû Phaâp möơt phíìn lúân caâc tuýịn ặúđng cao töịc coâ
thu thúị cíìu ặúđng ăaô ặúơc chuýín nhûúơng cho caâc cöng ty tû
nhín tûđ nhûông nùm 1970
Trang 4Nhûng sûơ hiïơn ăaơi hoaâ maơng lûúâi giao thöng, sûơ xíy dûơng
cuông nhû viïơc múê röơng caâc xa löơ khöng traânh khoêi sûơ baôo hoađ
cuêa caâc cöng ty ăöơc quýìn Caâc haông nađy cođn ăoâng goâp vađo viïơc
baêo dûúông caâc cú súê haơ tíìng ăoâ Thíơt víơy, phíìn lúân giao thöng
víơn taêi ặúơc thïí hiïơn trïn möơt söị hađnh trònh giúâi haơn úê Phaâp
1/5 tuýịn ặúđng xa löơ phaêi ăaêm baêo gíìn 2/3 sûơ víơn chuýín lûu
thöng Nhûông truơc ặúđng quaâ taêi thûúđng xuýn bõ aâch tùưc trong
nhûông giúđ vađ giai ăoaơn cao ăiïím Hún nûôa, viïơc chaơy vúâi víơn
töịc lúân cuông nhû sûơ gia tùng söị ngûúđi sûê duơng loaơi hònh giao
thöng nađy ăang ăùơt ra víịn ăïì an toađn ngađy cađng nghiïm troơng
Ăùơc trûng cuêa maơng lûúâi giao thöng ặúđng böơ
Míơt ăöơ cuêa caâc hïơ thöịng ặúđng saâ coâ quan hïơ chùơt cheô vúâi
trònh ăöơ phaât triïín cuêa kinh tïị cuêa caâc quöịc gia
úê caâc ăang phaât triïín, giao thöng ặúđng böơ chiïịm ûu thïị
ngay caê khi nhûông chiïịc xe taêi- sûơ ăíìu tû húơp lyâ trong caâc
ngheđo phaêi cođn thñch ûâng vúâi caâc tuýịn ặúđng thö sú pphuơ
thuöơc nhiïìu vađo ăiïìu kiïơn tûơ nhiïn (mùơt ặúđng líịy löơi, caâc döịc
lúân) Nhûông phûúng tiïơn giao thöng ặúđng böơ cho pheâp traânh
ặúơc nhûông sûơ ăíìu tû töịn keâm cho cú súê haơ tíìng nhû úê ngađnh
ặúđng sùưt (nhíịt lađ ăíìu tû cho viïơc ăaêm baêo giao thöng úê caâc
vuđng heêo laânh) Nhûông tuýịn ặúđng hiïơn ăaơi ặúơc xíy dûơng
tûđ caâc saên phíím nöng nghiïơp hoùơc saên phíím ngađnh moê Caâc
nûúâc cöng nghiïơp ăaô hònh thađnh ặúơc nhûông maơng lûúâi giao
thöng ăan cheâo dađy ăùơc coâ khaê nùng ăaêm baêo lûu thöng lúân
Trong caâc lônh vûơc nađy, Myô lađ quöịc gia ặâng hađng ăíìu vúâi
nhûông con söị kyê luơc: Khoaêng 190 triïơu phûúng tiïơn giao thöng
(trong ăoâ hún 75% lađ xe du lõch); hïơ thöịng tuýịn ặúđng xa löơ
dađi khoaêng 70 000km Tuy thïị, ngađnh giao thöng ặúđng böơ
cuêa Myô cuông ăang caơnh tranh gay gùưt vúâi ngađnh hađng khöng
vađ ặúđng sùt Trong caâc nûúâc phaât triïín coâ nïìn kinh tïị tûơ do,
caâc töí chûâc Nhađ nûúâc ăaô tađi trúơ cho viïơc xíy dûơng ặúđng saâ vađ
goâp phíìn ăííy maơnh giao thöng trïn ặúđng xa löơ úê Trung Íu
vađ Ăöng Íu, chïị ăöơ xaô höơi chuê nghôa ûu tiïn ăùơc biïơt cho
ngađnh ặúđng sùưt cođn viïơc phöí biïịn xe húi víîn ăang lađ mú ûúâc
trong tûúng lai úê nûúâc Nga, diïơn tñch quöịc gia röơng lúân vađ caâc
ăiïìu kiïơn khñ híơu
Trang 5 Ăûúđng saâ vađ sûơ töí chûâc khöng gian
Trong caâc nûúâc phaât triïín thuöơc nïìn kinh tïị tûơ do, sûơ phaât
triïín ăö thõ hoaâ vađ sûơ sûê duơng xe húi lađ khöng thïí taâch rúđi
Vađo nhûông nùm 1960, ngûúđi ta nhíơn thíịy sûơ suy thoaâi cuêa caâc
phûúng tiïơn giao thöng cöng cöơng úê ăaơi ăa söị caâc thađnh phöị
lúân trong khi sûơ lûu thöng bùìng xe ö tö hay trïn caâc tuýịn
ặúđng nhanh laơi ăùơc biïơt phaât triïín Nhûông ngûúđi dín thađnh
thõ ngađy cađng úê xa caâc khu trung tím trong nhûông vuđng ngoaơi
ö röơng lúân vađ hoơ coâ xu hûúâng lûơa choơn xe caâc caâ nhín Hún
40% ngûúđi Myô söịng úê vuđng ngoaơi ö do víơy xe húi trúê thađnh
möơt nhu cíìu thiïịt ýịu cuêa hoơ Thađnh phöị Los Angeles ặúơc
bao quanh búêi möơt maơng lûúâi xa löơ, phín chia caâc khu phöị cuêa
mònh trïn hún 100km tûđ Ăöng sang Tíy 7 triïơu ö tö lûu thöng
ăïìu ăùơn trïn caâc tuýịn ặúđng nađy vađ 2/3 khöng gian ăö thõ bõ
chi phöịi búêi xe húi (hïơ thöịng giao thöng traơm dûđng xe) Khöng
thïí phuê nhíơn rùìng loaơi hònh giao thöng nađy lađ nguýn nhín
gíy chñnh gíy ö nhiïîm möi trûúđng Cođn caâc nûúâc phûúng Tíy,
sûơ ăö thõ hoaâ caâc vuđng nöng thön búêi sûơ caâc ngöi lađng múâi, sûơ
tùng nhanh cuêa caâc khu nhađ nghó cuêa dín thađnh thõ ăang diïîn
ra vúâi töịc ăöơ choâng mùơt Caâc khu trung tím phaêi chõu nhûông
sûơ aâch tùưc giao thöng liïn tuơc Möîi ngađy úê ăíy lûúơng tiïịp nhíơn
möơt lûúơng ríịt lúân ngûúđi lao ăöơng vađ khaâch hađng möơt caâch ăïìu
ăùơn Nhû víơy, caâc khu trung tím nađy (thûúđng ăaô quaâ cuô)
khöng thïí ăaâp ûâng ặúơc sûơ lûu thöng quaâ taêi nhû thïị Nhûông
sûơ tùưc ặúđng vađ ö nhiïîm ăaô lađm ngaơt thúê caâc trung tím ăö thõ
nađy mađ nguýn nhín chñnh khöng thïí chöịi caôi ặúơc lađ sûơ gia
tùng mûâc söị xe húi trong thađnh phöị
Giao thöng ặúđng böơ cuông thu huât caâc ngađnh cöng nghiïơp
nheơ búêi caâc ngađnh nađy chó thñch húơp vúâi sûơ ăaêm baêo giao thöng
víơn chuýín bùìng xe taêi Mùơt khaâc, caâc nhađ maây cöng nghiïơp
laơi dûđng ặúơc xíy dûơng xa caâc tuýịn ặúđng sùưt Do víy, giao
thöng ặúđng böơ ăoâng vai trođ ăùơc biïơ quan troơng trong viïơc
phín böị cöng nghiïơp Caâc tuýịn ặúđng xa löơ xaâc ắnh nhûông
vuđng cöng nghiïơp múâi Tuýịn ặúđng 128 (Boston) ăaô ăaêm baêo
giao thöng cho nhiïìu ngađnh cöng nghiïơp muôi nhoơn coâ sûơ húơp
taâc vúâi kyô thuíơt Massachusetts hay caâc cöng ty nghiïn cûâu
cuêa Harvard Nhûông trung tím thûúng maơi lúân, nhûông tíơp
Trang 6ăoađn múâi cuông ặúơc chuýín ăïịn gíìn caâc ăíìu möịi giao thöng
liïn laơc Sûơ sûê duơng röơng raôi ö tö cuêa caâc tíìng lúâp dín cû taơo
ăađ cho sûơ phaât triïín du lõch úê vuđng nuâi hoùơc trïn caâc búđ biïín
ặúơcnöịi liïìn vúâi caâc thađnh phöị lúân Möơt ăiïím cuöîi cuđng cíìn
chuâ yâ khi ăaânh giaâ vai trođ cuêa giao thöng ặúđng böơ Ăoâ lađ caâc
phûúng tiïơn giao thöng nađy lađ möơt cöng cuơ tuýơt vúđi ăïí phaâ
thïị cö líơp Viïơc múê röơng nhûông tuýịn ặúđng trong vuđng
Amazön ăaô keâo theo möơt sûơ phaât triïín ríịt nhanh cuêa caâc khu
vûơc nöng nghiïơp heêo laânh nhûng ăöìng thúđi cuông khai phaâ öì aơt
caâc khu rûđng lúân
Giao thöng ặúđng sùưt
Ăûúơc xíy dûơng trong nhûông nùm cuöịi cuêa thïị kyê 19 nhùìm
ăaêm baêo viïơc cíịp cho caâc vuđng cöng nghiïơp vađ khai thaâc caâc
quöịc gia "treê", hïơ thöịng ặúđng sùưt trïn thïị giúâi ăaô phaât triïín
maơnh ăïịn nùm 1939 vađ ngađy nay maơng lûúâi nađy ăaô vûúơt quaâ
1 500 000km Tuy nhiïn, ngađnh ặúđng sùưt ăang bõ canh
tranh gay gùưt búêi giao thöng ặúđng böơ, ặúđng thuyê cuông nhû
caâc hïơ thöịng öịng díîn Thïm vađo ăoâ lađ nhûông phñ töín lúân ăíìu
tû cho cú súê haơ tíìng Caâc cöng ty ặúđng sùưt tû nhín lúân luön
phaêi ăöịi ăíìu vúâi nhûông khoâ khùn nghiïm troơng vïì tađi chñnh
ăaô ặúơc chuýín cho Nhađ nûúâc quaên lyâ úê chíu Íu coâ caâc cöng
ty thuöơc quöịc gia (nhû SNCF cuêa Phaâp hay Bundesbahn cuêa
Ăûâc) ăem laơi nhûông dõch vuơ cöng cöơng
Cuđng vúâi sûơ phaât triïín cuêa kinh tïị, khoa hoơc, ngađnh ặúđng
sùưt cuông ăang tûđng bûúâc chuýín mònh Sûơ hiïơn ăaơi hoâa caâc
ặúđng ray vađ caâc thiïịt bõ (trang bõ maây ăiïzen, ăiïơn khñ hoâa)
goâp phíìn lađm tùng khaê nùng víơn chuýín vađ víơn töịc cuêa tađu
Ngoađi ra, viïơc giaêm cöng nhín vađ haơ giaâ víơn chuýín Nhúđ tñnh
ăïìu ăùơn cuêa lõch trònh vađ khaê nùng vađo trûơc tiïịp trong caâc
trung tím thađnh phöị (nhûông tuýịn ặúđng xuýn ăö thõ vađ ăùơc
biïơt lađ hïơ thöịng tađu ăiïơn ngíìm cho pheâp ăaêm baêo giao thöng
trong lođng thađnh phöị vađ nöịi vúâi caâc vuđng ngoaơi ö), ngađnh ặúđng
sùưt víîn coâ möơt söị lûúơng khaâch hađng khöng nhoê Bïn caơnh ăoâ,
ngađnh cođn coâ nhûông chuýịn tađu ăùơc biïơt chuýn chúê hađng nùơng
- ăíy lađ möơt ûu thïị roô rïơt cuêa giao thöng ặúđng sùưt Tuy víy, sûơ
phaât triïín cuêa ngađnh ặúđng sùưt cođn phuơ thuöơc vađo mûâc ăöơ phaât
Trang 7triïín cuêa möîi quöịc gia cuông nhû nhûông sûơ lûơa choơn chñnh saâch
giao thöng víơn taêi lađ theo ăuöíi sûơ ăíìu tû trang bõ cho ặúđng sùưt
cođn trong caâc nûúâc phaât triïín giao thöng tíơp trung trïn nhûông
tuýịn sinh lúơi lúân nhíịt (hađng khöng, giao thöng ặúđng böơ)
Nhûông víịn ăïì cuêa giao thöng ặúđng sùưt
Tûđ nùm 1850 ăïịn 1914, giao thöng ặúđng sùưt víîn tiïịp tuơc
phaât triïín nhanh Nhûng kïí tûđ khi nùm 1945, ngađnh ặúđng sùưt
liïn tuơc phaât triïín phaêi ăöịi ăíìu vúâi nhûông sûơ caơnh tranh gay
gùưt cuêa caâc ngađnh giao thöng ặúđng böơ, ặúđng khöng vađ caâc hïơ
thöịng öịng díîn
Viïơc xíy dûơng ặúđng sùưt ăaô taơo ra cún söịt thûơc sûơ úê Chíu
Íu vađo thïị kyê 19 vađ nhûông nùm ăíìu thïị kyê 20 Ăiïìu nađy ặúơc
giaêi thñch búêi tñnh ûu viïơt cuêa giao thöng ặúđng sùưt trong viïơc
víơn chuýín hađng nùơng ríịt cíìn thiïịt cho cuöơc caâch maơng cöng
nghiïơp Viïơc tuýịn ặúđng nađy ăaêm baêo cung cíịp khoaâng saên vađ
than cöịc cho caâc khu cöng nghiïơp maơnh vađ múê ra cho hoơ nhûông
thõ trûúđng röơng lúân Do coâ tíìm quan troơng nhû víơy nïn ngađnh
ặúđng sùưt liïn tuơc ặúơc ăíìu tû vađ phaât triïín cho ăïịn Ăaơi chiïịn
thïị giúâi líìn thûâ nhíịt (1914) Trong caâc quöịc gia "treê", (ăiïín
hònh lađ Myô) nhûông tuýịn ặúđng xuýn luơc ắa ăaô cho pheâp
chinh phuơc vađ caêi taơo nhûông vuđng ăíịt thuöơc laônh thöí Cođn úê
Chíu Íu, (chíu luơc giađ nhíịt) sûơ lûu thöng trong trong caâc vuđng
nöng thön ặúơc ăaêm baêo búêi nhûông tuýịn ặúđng phuơ Ngađy
nay, sûơ xuíịt hiïơn cuêa caâc phûúng tiïơn giao thöng ăùơc biïơt
(nhûông ặúđng öịng díîn díìu hay khñ ăöịt thiïn nhiïn) ăaô lađm
míịt ûu thïị cuêa ngađnh ặúđng sùưt Nhûông phûúng tiïơn giao
thöng ặúđng böơ ríịt cú ăöơng laơi khöng bíơn tím ăïịn chi phñ vïì cú
súê haơ tíìng ăaô phaât triïín ríịt nhanh ăöìng thúđi gíy thiïơt haơi
khöng nhoê cho ngađnh ặúđng sùưt Trïn thûơc tïị thò caâc cöng ty
ặúđng sùưt phaêi baêo dûúông nhûông ặúđng ray mađ hoơ sûê duơng töịi
ăa trong khi Nhađ nûúâc laơi tham gia vađo xíy dûơng vađ tu böí hïơ
thöịng ặúđng böơ Do nhûông bíịt lúơi trong viïơcvíơn chuýín trïn
nhûông hađnh trònh ngùưn nïn ngađnh ặúđng sùưt ăaô tòm caâch haơn
chïị nhûông tuýịn ặúđng phuơ khöng sinh lúơi (ặúơc xíy dûơng
trûúâc khi ö tö ra ăúđi) Chñnh saâch ăoâng cûêa nađy xuíịt hiïơn ăíìu
tiïn úê Myô vađ phaêi khoâ khùn hún múâi ặúơc aâp duơng úê chíu Íu doâ
nhûông quan niïơm vïì dõch vuơ cöng cöơng ăaô ùn síu vađo tiïìm thûâc
Trang 8moơi ngûúđi Giao thöng ặúđng sùưt nay tíơp trung chuê ýịu trïn
caâc tuýịn ặúđng lúân (úê chíu Íu vađ Myô, ăa söị hađng hoâa ặúơc
víơn chuýín trïn 20 ăïịn 25% hïơ thöịng ặúđng sùưt)
Caâc cöng ty ặúđng sùưt lúân thuöơc tû nhín ăaô nhíơn thíịy sûơ
quaên lyâ ýịu keâm cuêa mònh cuông nhû khöng thïí caơnh tranh
ặúơc ăaô nhanh choâng ặúơc chuýín sang cho Nhađ nûúâc Caâc xñ
nghiïơp nađy ặúơc saât nhíơp laơi vađ ặúơc quöịc hûôu hoaâ úê Phaâp vađo
nùm 1938 Nhûng ngay tûđ thïị kyê19, caâc cöng ty tû nhín ăaô
ặúơc Nhađ nûúâc giuâp ăúô ríịt nhiïìu trong viïơc xíy dûơng cú súê haơ
tíìng úê Myô, caâc cöng ty nađy víîn cođn phöí biïịn song ặúơc nhíơn
trúơ cíịp cuêa liïn bang búêi caâc cöng ty nađy gùơp khoâ khùn lúân vïì
tađi chñnh hoùơc bõ phaâ saên seô keâo theo sûơ ằnh trïơ giao thöng
ặúđng sùưt gíy thiïơt haơi túâi möơt nûúâc cöng nghiïơp nhû Myô
Trong nhûông nùm gíìn ăíy, nhúđ coâ sûơ hiïơn ăaơi hoaâ caâc thiïịt
bõ vađ ặúđng ray, ăùơc biïơt lađ sûơ ra ăúđi cuêa tađu töịc hađnh, ngađnh
ặúđng sùưt ăaô khöi phuơc laơi quýìn lúơi cuêa mònh trong viïơc
chuýn chúê hađnh khaâch Viïơc giaêm nhín cöng do sûơ ăöơng hoaâ
cuđng vúâi sûơ gia tùng khaê nùng víơn chuýín ăaô lađm giaêm búât chi
phñ ăíìu tû vađ gña caê Thïm vađo ăoâ, nhûông con tađu ăùơc biïơt ăíìy
ăuê caâc trang thiïịt bõ cho pheâp haơn chïị caâc thao taâc tíơp húơp
kiïơn hađng vađ chuýín taêi hađng hoaâ Búêi thïị, mùơc duđ coâ tuơt híơu
ăöi chuât so vúâi caâc loaơi hònh giao thöng hiïơn ăaơi khaâc song
ặúđng sùưt víîn cođn lađ möơt phûúng tiïơn phöí biïịn trong caâc vuđng
coâ maơng lûúâi giao thöng dađy ăùơc nhû chíu Íu úê Phaâp, ặúđng
sùưt luön ăoâng möơt vai trođ chuê ăaơo trong víơn chuýín hađng hoâa
(hún 50 tyê tíịn/km/nùm), söị hađnh khaâch giûô úê mûâc öín ắnh xíịp
xó 800 triïơu ngûúđi
Sûơ chuýn mön hoaâ trong giao thöng
Caơnh tranh cuêa giao thöng ặúđng böơ ăaô ăùơt ra caâc ýu cíìu
chuýn mön hoaâ giao thöng ặúđng sùưt trong viïơc víơn chuýín
hađng nùơng
Mùơc duđ sûơ canh tranh gay gùưt cuêa giao thöng ặúđng böơ vađ
ngađnh hađng khöng song ngađnh ặúđng sùưt víîn luön giûô ặúơc
möơt phíìn chuê ýịu trong chuýn chúê hađnh khaâch nhúđ caâc ûu
ăiïím vïì ăöơ an toađn, víơn töịc cao, tònh ăïìu ăùơn cuêa lõch trònh,
khaê nùng víơn chuýín cao vađ sûơ öín ắnh trong caâc ăiïìu kiïơn
Trang 9thúđi tiïịt xíịu Chó coâ giao thöng ặúđng sùưt lađ coâ thïí víơn chuýín
ặúơc hađng nghòn ngûúđi trong vađi giúđ túâi tíơn trung tím caâc
thađnh phöị lúân, ăaâp ûâng dûúơc ăođi hoêi cuêa thúđi ăaơi cöng nghiïơp
hoaâ Chñnh vò ăiïím nađy mađ ặúđng sùưt ặúơc coi lađ möơt loaơi dõch
vuơ cöng cöơng Trong viïơc lûu thöng trïn khoaêng caâch trung
bònh thò giao thöng ặúđng sùưt ăang phaêi ăöịi ăíìu vúâi cuöơc caơnh
tranh caâc phûúng tiïơn caâ nhín thuöơc giao thöng ặúđng böơ
cuông nhû sûơ phaât triïín cuêa nghađnh hađng khöng Tuy víơy caâc
cöng ty ặúđng sùưt ăaô cöị gùưng ríịt nhiïìu ăïí giûô ặúơc khaâch
hađng Vúâi viïơc trang bõ tiïơn nghi cho caâc toa tađu, caâc loaơi hònh
dõch vuơ phuơc vuơ hađnh khaâch phong phuâ vađ chíịt lûúơng cao, ăùơc
biïơt lađ cho sûê duơng tađu cao töịc coâ thïí ăua töịc ăöơ cuđng maây bay
(tađu cao töịc TGV cuêa Phaâp hay hïơ thöịng Shinkansen cuêa
Nhíơt), ngađnh ặúđng sùưt ăaô coâ nhûông bûúâc tiïịn quan troơng
trong viïơc chinh phuơc caâc thûúơng ăïị cuêa mònh
Ăöịi vúâi caâc lûu thöng hađng hoaâ, nhûông chuýịn tađu ăaêm
baêo víơn chuýín chuê ýịu lađ hađng nùơng túâi caâc khu cöng nghiïơp
hoùơc caâc bïịn caêng xuíịt khííu Nhûông con tađu chúê hađng ăùơc
biïơt thûúđng xuýn víơn chuýín möơt lûúơng hađng hoaâ ríịt lúân, coâ
troơng taêi hún 2000 tíịn (chíu Íu) vađ hún 10 000 tíịn (Myô vađ
Nga), thíơm chñ nhûông tađu moê cuêa uâc cođn ăaơt túâi tyê troơng taêi
24 000 tíịn Ngoađi ra, ngađnh cođn trang bõ nhûông chuýịn tađu
nhanh chúê hađng hoaâ caâc loaơi vúâi khöịi lûúơng nhoê hoùơc trung
bònh trong caâc thađnh phöị lúân
Sûơ phaât triïín cuêa kyô thuíơt trong giao thöng
Trong caâc nûúâc phaât triïín sûơ trang bõ maây ăiïzen vađ nhíịt
lađ sûơ ăiïơn khñ hoaâ ăaô ăííy luđi caâc ăíìu maây chaơy bùìng xe húi
nûúâc
Nïịu nhû úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, ăíìu maây xe lûêa chaơy
bùìng húi nûúâc víîn cođn ặúơc sûê duơng thò chíu Íu, viïơc ăiïơn khñ
hoaâ ăa söị caâc tuýịn ặúđng sùưt vađ trang bõ ăíìu maây ăiïzen cho
caâc tuýịn ặúđng cođn laơi ăaô cho pheâp xe lûêa chaơy vúâi víơn töịc cao
hún nhiïìu Nhûông con tađu cao töịc (hún 200-300km/h) ra ăúđi ăíìu
tiïn úê Nhíơt Baên (tuýịn ặúđng Tokaido tûđ Tokyo ăïịn Osaka) vađ
ăang ríịt phöí biïịn úê chíu Íu (TGV-Phaâp) Viïơc sûê duơng tađu cao
töịc ăaô keâo theo sûơ xíy dûơng nhûông cú súê haơ tíìng múâi hay sûơ múê
Trang 10röơng caâc tuýịn ặúđng Sûơ töìn taơi nhûông ặúđng ray duy nhíịt ăaô
lađm tï liïơt sûơ trao ăöíi thûúng maơi trong nhiïìu quöịc gia
Khoaêng caâch cuêa ặúđng ray coâ thïí lađm haơn chïị nhûông sûơ
chuýín taêi hađng hoâa ăùưt ăoê úê chíu Íu vađ Myô, híìu hïịt caâc
ặúđng ray caâch nhau 1,435m cho pheâp tùng khaê nùng víơn
chuýín cuêa xe lûêa Cođn nhûông tuýịn ặúđng heơp thûúđng ặúơc sûê
duơng trong ngađnh du lõch - giaêi trñ
Nhûông tuýịn ặúđng sùưt phaêi traânh nhûông chöî döịc lúân hún
hoùơc nhûông chöî ngoùơt gíịp Ríịt nhiïìu cöng trònh ăaô ặúơc xíy
dûơng uöịn laơi nhûông ặúđng cong nhùìm ăaêm baêo giao thöng úê caâc
vuđng thung luông vađ miïìn nuâi (vñ duơ nhû nhûông híìm xe lûêa
xuýn daôy Anpú (Simplon, Sairt -Gothard) hay ặúđng híìm
xuýn biïín Manche)
Ăûúđng sùưt vađ sûơ töí chûâc khöng gian
Nhûông tuýịn ặúđng sùưt ăoâng möơt vai trođ quan troơng trong
töí chûâc khöng gian ăöìng thúđi lađm biïịn ăöíi sûơ ắnh dín vađ caâc
hoaơt ăöơng cuêa khu vûơc mađ noâ ăi qua Nhûông tuýịn ặúđng nađy
thûúđng cho pheâp phaât hiïơn ra caâc vuđng ăíịt nguýn sú ăïí tiïịn
hađnh tröìng troơt vađ keâo theo viïơc sûê duơng caâc phûúng tiïơn giao
thöng cíìn thiïịt cho viïơc víơn chuýín caâc saên phíím nöng
nghiïơp Ngûúđi ta nhíơn thíịy sûơ phaât triïín cuêa chíu Myô
Ùnglöxùưcxöng cuđng vúâi sûơ phaât triïín cuêa giao thöng ặúđng
sùưt, sûơ dõch chuýín biïn giúâi vïì phña Tíy vúâi nhûông tuýịn
ặúđng sùưt xuýn luơc ắa Giao thöng ặúđng sùưt úê Liïn Xö ăaô
ăaêm baêo liïn laơc giûôa caâc trung tím moê vađ goâp phíìn múê röơng
caâc vuđng ăíịt tröìng troơt trïn caâc khu vûơc heêo laânh cuêa Sibïri
Trong nhûông vuđng nöng thön cuêa chíu Íu, caâc cöng ty ặúđng
sùưt ăaô ra sûâc kñch thñch sûơ biïịn ăöíi cuêa ngađnh tröìng troơt vađ
caâc phûúng phaâp saên xuíịt Nhûông lõch trònh ăïìu ăùơn cho
pheâp tiïịn hađnh thu lûúơm hađng ngađy caâc nöng saên thûơc phíím
dïî hû hoêng Nhû víơy, caâc vuđng nöng nghiïơp vađ thûúng maơi
phaât triïín ăaô ặúơc hònh thađnh, nhíịt lađ trong khu vûơc phña
Nam cuêa chíu Íu Taơi ăíy, caâc saên phíím hoa quaê seô ặúơc
chuýín ăïịn cung cíịp cho caâc thõ trûúđng phña Bùưc
Sûơ múê röơng cuêa hïơ thöịng ặúđng sùưt cođn taơo ăiïìu kiïơn
thuíơn lúơi cho nhûông cuöơc di dín, ăùơc biïơt lađ di dín nöng thön
Trang 11Ngoađi ra, giao thöng ặúđng sùưt cuông ăaêm baêo cho sûơ phaât
triïín cuêa ngađnh du lõch trïn nhûông vuđng búđ biïín Ăõa Trung
Haêi, nhíịt lađ úê Cöte d’Azur Nhûông truơc ặúđng sùưt lúân ăaô ắnh
hûúâng cho sûơ phaât triïín ăö thõ Viïơc mú röơng caâc nhađ ga, sûơ
tùng lõch trònh cöơng thïm sûơ ắnh giaâ húơp lyâ cho pheâp ngûúđi
dín coâ thïí lađm viïơc trong thađnh phöị vađ söịng úê vuđng ngoaơi ö xa
hún Nhûông ngoaơi ö ăíìu tiïn ăaô ặúơc múê röơng ra doơc theo
nhûông ặúđng xe lûêa Trong caâc trung tím ăö thõ, löịi kiïịn truâc
xíy dûơng nhađ ga chuê ýịu vúâi theâp vađ thuyê tinh ăaô thuâc ăííy
maơnh meô cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp Caâc dõch vuơ thûúng
maơi vađ caâc cöng ty moơc lïn san saât ú caâc trung tím nađy núi
möîi ngađy phaêi tiïịp ăoân hađng nghòn ngûúđi tûđ caâc ắa ăiïím khaâc
ăïịn lao ăöơng hoùơc giaêi trñ Cođn nhûông thađnh phöị khöng coâ giao
thöng ặúđng sùưt thò ngađy cađng bõ tuơt híơu trong hïơ thöịng caâc
ăö thõ
Cuông phaêi noâi thïm rùìng caâc maơng lûúâi ặúđng sùưt ặúơc
phín böị khöng ăïìu trong caâc khu vûơc ắa lyâ úê caâc quöịc gia coâ
hïơ thöịng dađy ăùơc nhû Tíy Íu, caâc tuýịn ặúđng sùưt víîn ăaêm
baêo chuê ýịu lûu thöng hađng hoâa vađ caê hađnh khaâch Giao thöng
ặúđng sùưt ăùơc biïơt phaât triïín úê Nga do caâc ăùơc ăiïím vïì dõch
tñch röơng lúân vađ ăiïìu kiïơn khñ híơu khùưc nghiïơt nhíịt lađ trong
vuđng Sibïri núi nhûông dođng söng chaêy vïì phña Bùưc laơi bõ ăoâng
bùng túâi 6 thaâng/nùm vađ giao thöng ặúđng böơ khöng thïí phaât
huy ặúơc vađo thúđi ăiïím bùng tan Sûơ ắnh cû ăođi hoêi viïơc múê
röơng gíịp ăöi tuýịn ặúđng xuýn Sibïri trïn 3000 km trong caâc
cuđng Baikal - Magistral Traâi laơi úê Myô, cuơc caơnh tranh gay gùưt
giûôa caâc loaơi hònh giao thöng ăaô lađm tï liïơt ngađnh ặúđng sùưt
nhíịt lađ trong víơn chuýín ngûúđi Trong caâc nûúâc ăang phaât
triïín ăaô khöng ặúơc trang bõ vađo giai ăoaơn cún söịt cuêa ặúđng
sùưt (trûđ Trung Quöịc, ÍỊn Ăöơ lađ coâ hïơ thöịng ặúđng ray cuô), caâc
phûúng tiïơn giao thöng ặúđng böơ vađ ặúđng khöng lađ phöí biïịn
vò khöng ăođi hoêi quaâ nhiïìu sûơ ăíìu tû vađo cú súê haơ tíìng Chó coâ
möơt vađi ăoaơn ặúđng sùưt chñnh ăïí víơn chuýín caâc khoaâng saên
moê hay nöng saên túâi caâc caêng xuíịt khííu (vñ duơ: Tíy vađ Trung
Phi vúâi caâc tuýịn ặúđng moê úê Mauritanie, Guiritanie, Ghinï
vađ Zaire)
Trang 12 Ngađnh hađng khöng
Xuíịt phaât nhû möơt hònh thûâc thïí thao vađo ăíìu thïị kyê 20,
nhûông chuýịn bay trïn khöng ăaô trúê thađnh möơt phûúng tiïơn
giao thöng vađ ăùơc biïơt phaât triïín tûđ sau Ăaơi chiïịn thïị giúâi thûâ
hai Nhûông tiïịn böơ cuêa ngađnh hađng khöng ặúơc giaêi thñch
bùìng nhûông kyđ tñch vïì kyô thuíơt cöng nghïơ ăaô cho pheâp tùng
khaê nùng víơn chuýín, kñch thûúâc cuông nhû tíìm hoaơt ăöơng cuêa
maây bay Trong nhûông nùm 1970, nhûông chiïịc maây bay 200
ăïịn 500 chöî ngöìi ra ăúđi ăaô cho pheâp ăaêm baêo giao thöng lúân
vúâi giaâ caê haơ hún trûúâc ăaâng kïí Thïm vađo ăoâ sûơ khaâm phaâ ra
soâng raăa cuđng vúâi nhûông tiïịn böơ cuêa ngađnh viïîn thöng cađng
cuêng cöị thïm ăöơ an toađn vađ tñnh ăïìu ăùơn cuêa nhûông chuýịn
bay Nhúđ nhûông ûu thïị ăùơc biïơt cuêa mònh, maây bay quaê thíơt
lađ khöng coâ ăöịi thuê caơnh tranh trong viïơc chuýn chúê nhanh
hađnh khaâch trïn khoaêng caâch dađi Hún nûôa mùơc duđ nhûông
ặúđng bay úê Bùưc Ăaơi Tíy Dûúng ăoâng vai trođ chuê ăaơo trong
lûu thöng quöịc tïị song giao thöng hađng khöng phaêi lađ möơt ăùơc
quýìn cuêa caâc nûúâc giađu Thíơt víơy, söị lûúơng 33 000 sín bay
trïn thïị giúâi ăaô chûâng minh sûơ sûê duơng phöí biïịn cuêa maây bay
trïn phaơm vi toađn cíìu Nhûông tiïịn böơ cuêa nghađnh hađng khöng
ăaânh díịu möơt sûơ phaât triïín cuêa loaơi hònh giao thöng nađy Tuy
nhiïn tûđ nhûông nùm 1980, ngađnh hađng khöng ăaô phaêi ặúng
ăíìu vúâi nhûông khoâ khùn lúân Sûơ suy giaêm cuêa viïơc lûu thöng
vađ nhûông sûơ phaâ saên nöíi tiïịng lađ nhûông díịu hiïơu cuêa nhûông
bíịt lúõ cuêa ngađnh hađng khöng Trïn thûơc tïị, cuöơc chiïịn tranh
vïì thúị khoaâ ăang ăe doaơ sûơ öín ắnh tađi chñnh cuêa caâc haông
hađng khöng nhûông gaânh nùơng nađy cađng lúân Chi phñ quaâ lúân
cho viïơc xíy dûơng möơt haơm ăöơi hađng khöng ăaô khiïịn caâc cöng
ty coâ xu hûúâng tíơp chung laơi ăïí phaât huy sûcs maơnh töíng lûơc
vađ cuông ăoòi hoêi sûơ can thiïơp cuar nhađ nûúâc Nhađ nûúâc ăaô tađi
trúơi cho phíìn lúân caâc cöng ty nađy bùìng caâch nhíơn xíy dûơng
caâc cú súê haơ tíìng trïn maơt ăíịt vađ kiïím soaât caâc vuđng trúđi cuêa
quöịc gia
May bay ăaô trúê thađnh phûúng tiïơn giao thöng chuýn chúê
hađnh khaâch trïn nhûông khoaêng caâch lúân, gíy thiïơt haơi khöng
nhúê cho caâcc tađu trrúê khaâch Sûơ giaêm giaâ vađ caê töịc ăöơ nhanh ăaô
giuâp maây bay chinh phuơc ngađy cađng nhiïu ngûúđi sûê duơng Hún
Trang 13nûôa, tñnh cú ăöơng mïìm deêo cuêa maây bay cođn ch phïịp töí chûâc
nhûông dõch vuơ víơn chuýín theo ýu cíìu (nhûông maây bay cho
thú riïng) Loaơi nhònh gia thöng nađy chuê ýịu phuơc vuơ cho caâc
khaâch hađng muöịn ăi du lõch quöịc tïị hoùơc thûơc hiïơn caâc chuýịn
cöng taâc Sûơ tùng söị chuýịn bay vïì cöng viïơc ăaô múê ra sûơ phaât
triïín hađng khöng tû nhín, nhíịt lađ úê Myô nhûông chiïịc thuyê phi
cú ăaêm baê giao thöng trong nhûông vuđng khoâ xím nhíơp vađ ăöi
khi cođn ăaêm baêo giao hađng trong caâc ăö thõ Nhûông chuýịn bay
chúê caâc hađng hoaâ coâ giaâ trõ cao cuông ngađy cađng phaât triïín
Hïơ thöịng hađng khöng göìm nhiïìu ặúđng bay khaâc nhau
nhùìm ăaâp ûâng nhûông nhu cíìu cuêa khaâch hađng Nhûông ặúđng
bay trïn khoaêng caâch lúân ặúơc goơi lađ nhûông chuýịn bay ặúđng
dađi,ặúơc ăaêm baêo búêi hïơ thöịng maây hiïơn ăaơi coâ tíìm hoaơt ăöơng
trïn phaơm vi töịi ăa 6000 km do ăaêm baêo giao thöng xuýn
quöịc gia -xuýn luơc ắa Nhûông cöng ty Boeing EF Mc Donnell
-Douglas cuêa Myô chi phöịi saên lûúơng vađ thõ trûúđng maây bay
trïn thïị giúâi Maơng lûúâi ặúđng bay ặúđng trûúđng nöịi liïìn tíịt
caê caâc thuê ăö trïn thïị giúâi Trong caâc nûúâc cöng nghiïơp hoaâ,
caâc tuýịn ặúđng bay dađy ăùơc vađ tuýịn bay Bùưc Ăaơi Tíy Dûúng
chõu traâch nhiïơm ăaêm baêo phíìn lúân nhûông sûơ trao ăöíi thûúng
mai Hïơ thöịng ặúđng bay Bíịc Thaâi Bònh Dûúng (keâm thûúđng
xuýn hún) ngađy cađng phaât triïín cuđng vúâi nhhûông bûúâc nhaêy
voơt vïì kinh tïị cuêa caâc vuđng ven biïín Tuy nhiïn úê ăíy, nhûông
vaân ăïì vïì khoaêng caâch cuông ăođi hoêi phaêi coâ traơm tiïịp nhiïn
liïơu Caâc chuýịn bay ặúđng dađi ặúơc thûơc hiïơn trïn möơt phaơm
vi luơc ắa röơng lúân Ngađy nay, nhûông sín bay lúân Anchorage (úê
Alaska) ăaêm baêo caâc cùn cûâ tiïịp nhiïn liïơu kyô thíơt cho nhûông
ặúđng bay xuýn cûơc ruât ngùưn (tûđ 700 ăïịn 3500 km) sûê duơng
möơt ăoađn maây bay phong phuâ hún möơt phíìn ặúơc cung cíịp búêi
caâc nhađ síín xuíịt Chíu Íu nhû cöng ty hađng khöng vuô truơ
quöịc gia SNIAS, British Aircraft hay Airbus Industue Maơng
lûúâi caâc tuýịn bay trung bònh vađ khoaêng caâch ngùưn ặúơc phín
böị khöng ăöng ăïìu trïn thïị giúâi Trûúâc tiïn lađ phuơ thuöơc vađo
ăùơc ăiïím ắa lyâ cuêa caâc quöịc gia: caâc nûúâc röơng nhíịt coâ hïơ
thöịng ặúđng bay dađy ăùơc Nhûông chuýịn lûu thöng hađng
khöng trong phaơm vi dûúâi 700 km (úê Myô ăaô chiïịm túâi 40% giao
thöng thïị giúâi) Maây bay coâ xu thïị chiïịm ăöơc quýìn trong
chuýn chúê khaâch du lõch Tuy nhiïn, sûơ thûúđng xuýn cuêa
Trang 14nhûông chuýịn bay cuông keâo theo sûơ tùưc ngheôn vuđng trúđi vađ
ăùơt ra nhûông víịn ăïì an toađn Cöng ty Aerofloy cuêa Nga lađ
cöng ty hađng khöng ăíìu tiïn trïn thïị giúâi hiïơn ăang díîn ăíìu
vïì hïơ thöịng ặúđng bay ngùưn úê Trung Quöịc vađ Braxin vađ trong
caâc quöịc gia treê nhû Austríylia, maây bay lađ phûúng tiïơn ăaêm
baêo giao thöng cho caâc vuđng thiïịu caâc cú súê haơ tíìng giao thöng
khaâc Thõ trûúđng hađng khöng úê caâc quöịc gia nhoê thuöơc Tíy Íu
bõ haơn chïị do phaêi chõu sûơ caơnh tranh cuêa caâc tađu cao töịc vađ
caâc phûúng tiïơn giao thöng ặúđng böơ Ăiïín hònh nhû úê Phaâp,
caâc chuýịn Paris-Lyon, Paris-Strasbourg hay Paris-Bordeaux
ặúơc thûơc hiïơn rïî rađng hún nhiïìu bùìng ötö, xe lûêa hoùơc xe
ăiïơn ngíìm Noâi chung úê caâc nûúâc ăang phaât triïín thûúđng chó
coâ möơt sín bay quöịc tïị duy nhíịt Mûâc söịng chûa cao ăaô haơn
chïị sûơ phaât triïín cuêa hađng khöng tuýịn bay ngùưn úê caâc quöịc
gia nađy
Nhûông kyđ tñch kyô thuíơt trong ngađnh hađng khöng
Ăöơng cú phaên lûơc, phaơm vi hoaơt ăöơng tùng vađ sûơ ăiïơn khñ
hoaâ ăaô lađm biïịn ăöíi ngađnh hađnh khöng
Giûôa nhûông nùm 1945 vađ 1970, hiïơu nùng cuêa giao thöng
hađng khöng ăaô ặúơc níng lïn nhúđ sûơ tùng khaê nùng víơn
chuýín cuêa maây bay goâp phíìn haơ cûúâc chi phñ víơn chuýín Tûđ
nùm 1942 ăïịn nùm 1969, víơn töịc chuýịn bay ăaô tùng ríịt
nhanh Thíơt víơy, möơt chiïịc Douglas DC-4 ra ăúđi nùm 1942 vúâi
42 chöî ngöìi coâ thïí bay vúâi víơn töịc 333 km/h trong khi ăoâ möơt
chiïịc maây bay Boeing 747 (1969) vúâi 490 chöî ngöìi ăaô ăaơt túâi
víơn töịc 935km / h Sûơ tùng phaơm võ hoaơt ăöơng cho pheâp giaêm
nhûông traơm tiïịp tïị nhiïn liïơu trung gian (trong nhûông nùm
50, tuýịn ặúđng bay qua Ăaơi Tíy Dûúng phaêi cíìn 2 traơm tiïịp
nhiïn liïơu) Chñnh sûơ ra ăúđi cuêa ăöơng cú phaên lûơc trong nhûông
nùm 1960 taơo ăiïìu kiïơn cho maây bay coâ sûâc chûâa 500 hađnh
khaâch vađ ăaơt víơn töịc ngađy cađng cao Ngoađi ra, cođn phaêi kïí ăïịn
nhûông caêi tiïịn thiïịt bõ, sûơ giaêm tiïịng ăöơng, khñ ăöơng lûơc hoơc,
nhûông sûơ tiïịt kiïơm nhiïn liïơu vađ sûơ ăiïơn khñ hoaâ Tuy nhiïn,
nhûông tiïịn böơ nađy laơi lađm cho giaâ maây bay tùng cao
Viïơc lûu thöng hađng khöng vúâi cûúđng ăöơ lúân keâo theo sûơ aâch
tùưc caâc vuđng trúđi gíìn caâc sín bay lúân Mùơt khaâc, sûơ cíìn thiïịt
Trang 15phaêi ăiïìu khiïín maây bay trong suöịt chuýịn bay díîn ăïịn phaêi
ăíìu tû thïm vađo cú súê haơ tíìng trïn mùơt ăíịt nhû caâc maây phaât
tñn hiïơu ăïí ăiïìu khiïín phi cú vađ caâc dõch vuơ kiïím soaât Thíơt
víơy, nhûông chiïịc maây bay phaêi lûû thöng doơc theo caâc hađnh
lang hađng khöng ăïí traânh sûơ va chaơm Nhûông trang thiïịt bõ
hiïơn ăaơi seô lađ ríịt cíìn thiïịt giuâp maây bay tiïịp ăíịt an toađn nhíịt
lađ trong ăiïìu kiïơn thúđi tiïịt xíịu
Nhûông cöng ty lúân, cuöơc chiïịn tranh vïì giaâ veâ vađ vai trođ
cuêa Nhađ nûúâc
Ngađnh hađng khöng ăođi hoêi nhûông khoaên ăíìu tû khöíng löì Do
ăoâ, sûơ liïn kïịt caâc haông khöng vađ sûơ can thiïơp cuêa Nhađ nûúâc lađ
ríịt cíìn thiïịt
Nhađ nûúâc lađ ngûúđi coâ quýìn duy nhíịt ặúơc pheâp kiïím soaât
caâc vuđng trúđi quöịc gia Viïơc sûê duơng caâc khöng gian nhíịt thiïịt
phaêi ặúơc sûơ cho pheâp cuêa Nhađ nûúâc Chñnh Nhađ nûúâc cho
pheâp thûơc hiïơn caâc chuýịn bay, xíy dûơng caâc traơm tiïịp nhiïn
liïơu kyô thuíơt hoùơc thûúng maơi Kïí tûđ nùm 1970, khaê nùng bay
qua vuđng Sibïri heêo laânh ăaô ăaêm baêo cho chuýịn bay tûđ Pari
ăïịn Tokyo dađi 3000 km trong khoaêng thúđi gian 4 tiïịng ăöìng
höì Noâi chung, Nhađ nûúâc luön taơo ăiïìu kiïơn cho caâc haông hađng
khöng liïn kïịt vúâi nhau trong quaâ trònh hònh thađnh ngađnh
hađng khöng dín sûơ Ngađy nay, chñnh Nhađ nûúâc lađ nhađ tađi trúơ
cho caâc caâc cöng ty nađy ăïí coâ thïí duy trò ặúơc giaâ veâ thíịp vađ
baêo vïơ cúđ hiïơu quöịc gia trïn caâc tuýịn ặúđng bõ caơnh tranh
gay gùưt Ăaơi ăa söị caâc nûúâc thuöơc thïị giúâi thûâ ba ăïìu coâ caâc
cöng ty liïn hiïơp ặúơc sûơ giuâp ăúô vïì kyô thuíơt cuêa caâc nûúâc
phaât triïín
Chi phñ khai thaâc cuêa möơt haơm ăöơi hađng khöng giaêi thñch
cho sûơ tíơp trung cuêa caâc cöng ty nađy Chó coâ möơt vađi haông hađng
khöng lúân cuêa caâc nûúâc cöng nghiïơp maơnh múâi sûê duơng ặúơc
caâc tuýịn bay quöịc tïị Caâc haông nađy tûđ líu ăaô ặúơc hûúêng
nhûông sûơ ăíìu tû cuêa Nhađ nûúâc hoùơc tû nhín do víơy coâ khaê
nùng ăiïìu hoađ caơnh tranh Tuy nhiïn, caâc cöng ty hađng khöng
nöíi tiïịng nađy hiïơn cuông ăang phaêi ặúng ăíìu vúâi möơt cuöơc
chiïịn thûơc sûơ vïì giaâ caê nhùìm thu huât khaâch hađng Chuâng ta
biïịt rùìng ngađnh hađng khöng trûúâc kia chuê ýịu phuơc vuơ caâc nhađ
Trang 16kinh doanh thò nay ăaô ngađy cađng ặúơc sûê duơng phöí biïịn cuđng
vúâi sûơ phaât triïín cuêa du lõch quöịc tïị Caâc töí chûâc du lõch ăaô
thú nhûông chiïịc maây bay chuýn chúê hađng khaâch túâi moơi miïìn
ăíịt trïn thïị giúâi Ăïí chiïịm ặúơc thõ trûúđng beâo búê nađy, caâc
haông hađng khöng buöơc phaêi chaơy ăua trong viïơc giaêm cûúâc phñ
Hún nûôa, caâc cöng ty thađnh viïn cuêa Liïn hiïơp hađng khöng
quöịc tïị IAIA ăaô tûđ chöịi viïơc thoaê thuíơn vïì giaâ caê Nhû víơy, sûơ
röịi loaơn vađ tûơ do cuêa giaâ veâ hay cûúâc phñ víơn chuýín ăaô thuâc
ăííy cuöơc caơnh tranh trong ngađnh hađng khöng Nhûng kïí tûđ cún
söịt díìu lûêa líìn thûâ hai thò mûâc doanh thu cuêa caâc haông hađng
khöng cođn ăuê ăaêm baêo cho caâc chi phñ ăùưt ăoê Phíìn lúân caâc cöng
ty ăïìu bõ böơi chi vađ nùm 1991, haông Pan Am ăaô phaêi chíịp nhíơn
phaâ saên Trïn thûơc tïị, ngađnh hađng khöng phaêi boê ra nhûông
khoaên ăíìu tû kïịch suđ trong viïơc trang bõ maây moâc, thú nhín
cöng kyô thuíơt vúâi giaâ cao Thïm vađo ăoâ, caâc haông hađng khöng
nađy cođn phaêi trñch ra möơt söị lúân tiïìn hoa höìng cho caâc trung
gian baân veâ cho hoơ - caâc cöng ty du lõch Cuöơc canh tranh cuông
diïîn ra gay gùưt trïn caâc tuýịn bay ngùưn Ăiïín hònh nhû úê Myô,
möơt söị cöng ty múâi bùìng viïơc mua caâc thiïịt bõ haơ giaâ vađ giaêm
chíịt lûúơng dõch vuơ ăaô ặa ra nhûông giaâ veâ ăùơc biïơt híịp díîn ăöịi
vúâi khaâch hađng Cođn trïn nhûông chuýịn bay trung bònh, hađng
khöng thûúng maơi laơi phaêi caơnh tranh vúâi ngađnh viïîn thöng
Loaơi hònh giao thöng nađy chuê ýịu phuơc vuơ caâc khaâch du lõch
(chiïịm 2/3 töíng söị hađnh khaâch cuêa tuýịn bay trung bònh)
Caâc sín bay
Möơt sín bay lúân lađ möơt cú cíịu phûâc taơp Ăoâ coâ thïí coi lađ möơt
böơ phíơn phaât sinh caâc hoaơt ăöơng caêm ûâng nhûng ăöìng thúđi
cuông chiïịm ríịt nhiïìu khöng gian vađ lađ nguöìn gíy haơi ăöịi vúâi
caâc khu ăö thõ gíìn ăoâ
Möơt sín bay göìm nhiïìu ặúđng bùng vađ möơt khöng gian quyô
ăaơo cuêa maây bay Chiïìu dađi cuêa caâc ặúđng bùng phuơ thuöơc vađo
caâc ăiïìu kiïơn tûơ nhiïn, khöng chó lađ ăùơc ăiïím ắa hònh mađ cođn
lađ nhiïơt ăöơ vađ ăöơ cao Hûúâng cuêa ặúđng bùng phaêi phuđ húơp vúâi
hûúâng gioâ chñnh búêi vò möơt cún gioâ maơnh thöíi ngang seô khöng
cho pheâp sûơ víơn hađnh maây bay Ríịt nhiïìu böơ phíơn kiïím tra
ăïí ăaêm baêo an toađn cho caâc chuýịn bay Sûơ phaât triïín cuêa
giao thöng hađng khöng ăaô keâo theo sûơ biïịn ăöíi caâc nhađ khaâch
Trang 17sín bay Viïơc baêo dûúông vađ cung cíịp nhiïn liïơu cho maây bay
phaêi ặúơc tiïịn hađnh nhanh choâng Ngûúđi ta cođn phaêi giaêm
thúđi gian chúđ ăúơi cuêa hađnh khaâch cuông nhû haơn chïị sûơ ăi laơi
cuêa hoơ trïn sín bay Do víơy, sûơ lïn maây bay cíìn thûơc hiïơn
trûơc tiïịp tûđ nhađ ga sín bay ăïịn maây bay nhúđ nhûông löịi ăi ăùơc
biïơt Nhûông nhađ khaâch sín bay vúâi nhûông toađ nhađ nöịi liïìn
thađnh hađng cuêa nhûông nùm 60 ặúơc thay thïị búêi caâc nhađ ga coâ
hònh vođng trođn nhùìm ăaâp ûâng töịt hún nhûông ăođi hoêi múâi
Ngoađi ra, sín bay cođn coâ caâc böơ phíơn ăùơc biïơt khaâc dađnh cho
lûu thöng hađng hoâa vúâi nhûông phođng tröịng röơng ăaêm baêo möơt
sûơ thay ăöíi trûơc tiïịp cuêa nhûông maây bay chúê hađng vađ sûơ dõch
chuýín trïn mùơt ăíịt
Nhûông sín bay nađy cuông thûúđng xuýn gíy aênh hûúêng túâi
caâc vuđng lín cíơn laơi lađ möơt ýịu töị thuâc ăííy sûơ phaât triïín cuêa
cöng nghiïơp vađ dõch vuơ Viïơc múê röơng caâc sín bay gùơp nhiïìu
khoâ khùn do caâc sín bay nađy chiïịm quaâ nhiïìu diïơn tñch vađ laơi
khöng thïí xíy dûơng quaâ xa caâc trung tím ăö thõ ặúơc ăaêm baêo
giao thöng töịt
Giao thöng ặúđng söng
Giao thöng ặúđng söng taơo ra möơt trong nhûông loaơi hònh
giao thöng líu ăúđi nhíịt Tûđ thïị kyê 19, caâc dođng söng nûúâc lúân
mađ tađu beđ coâ thïí qua laơi ặúơc ăaô giuâp con ngûúđi ríịt nhiïìu
trong viïơc giao thöng ăi laơi vađ víơn chuýín hađng hoâa Ngûúđi ta
ăaô phaêi tiïịn hađnh caêi taơo caâc dođng söng nhùìm khai thaâc triïơt
ăïí thïị maơnh thiïn nhiïn nađy: lađm thuíơn lúơi giao thöng ặúđng
thuyê ăöìng thúđi ăiïìu tiïịt lûúơng nûúâc saên xuíịt thuyê ăiïơn vađ
tûúâi nûúâc cho caâc vuđng nöng nghiïơp Nhûông con kïnh ăađo liïìn
hay raâp nöịi ăaô ặúơc xíy dûơng ăïí ăaêm baêo thiïịt líơp nhûông hïơ
thöịng giao thöng ặúđng thuyê liïn tuơc trong phaơm vi quöịc gia
Tuy víơy, víîn cođn nhiïìu dođng nûúâc tađu beđ coâ thïí ăi laơi ặúơc úê
trong thïị bõ cö líơp vađ chó díîn ăïịn ngoô cuơt Song viïơc hiïơn ăaơi
hoaâ möơt maơng lûúâi cuô thađnh hïơ thöịng coâ kñch thûúâc tûúng ăöịi
ăöìng nhíịt vúâi nhiïìu cûêa ăíơp ăođi hoêi nhûông sûơ ăíìu tû kinh
phñ ríịt lúân Do víơy, mùơc duđ ăem laơi kinh tïị thiïịt thûơc nhûng
loaơi hònh giao thöng naôy víîn phaêi chõu thiïơt thođi do sûơ caơnh
tranh cuêa ngađnh ặúđng sùưt vađ hïơ thöịng öịng díîn Thíơt víơy,
Trang 18nhûông tuýịn ặúđng thuyê chuýn chúê hađng hoâa coâ giaâ trõ gia
tùng thíịp Giao thöng ặúđng söng khöng cho pheâp lûu thöng
vúâi víơn töịc lúân nhûng laơi buđ laơi ngûúđi sûê duơng ặúơc hûúêng
möơt cûúâc phñ víơn chuýín reê hún Cuđng vúâi viïơc hiïơn ăaơi hoaâ
maơng lûúâi giao thöng ặúđng thuyê, cíìn thiïịt tiïịn hađnh ăöíi múâi
ăöơi nguô tađu thuýìn Sûơ phaât triïín cuêa nhûông con tađu coâ gùưn
ăöơng cú hay nhûông ăoađn thuýìn ăaây bùìng sađ lan ặúơc keâo
bùìng thuýìn maây ăaô lađm tùng khaê nùng víơn chuýín cuêa giao
thöng ặúđng söng Nhûông ăöơi tađu nhoê nađy thuöơc vïì caâc cöng
ty lúân ăang ra sûâc caơnh tranh aâp ăaêo nhûông chiïịc thuýìn thuê
cöng
Nhûông hïơ thöịng ặúđng söng lúân nùìm úê khu vûơc caâc dođng
söng lúân hoùơc caâc höì nhû söng Rhin, söng Mississippi vađ möơt söị
söng khaâc cuêa Nga, vuđng höì lúân Bùưc Myô Ngoađi ra cođn coâ caâc
truơc riïng biïơt nhû con söng cuêa Trung Quöịc, úê Nam Myô vađ
chíu Phi thûúđng chó lađ nhûông ặúđng thuyê ăaêm baêo giao thöng
trong luơc ắa
Sûơ lûu thöng ặúđng söng
Lađ möơt loaơi hònh giao thöng kinh tïị ăöịi vúâi nhûông hađng hoâa
khöng bõ hû hoêng, giao thöng ặúđng söng ngađy cađng bõ caơnh
tranh búêi ặúđng sùưt, ặúđng böơ vađ hïơ thöịng caâc öịng díîn
Ăûúđng thuyê thiïịt líơp nïn möơt loaơi hònh giao thöng ñt töịn
keâm nhíịt trong viïơc víơn chuýín hađng khöng ăoâng goâi (than,
khoaâng saên, nguô cöịc) vađ caâc thiïịt bõ nùơng (ö tö, xe taêi, thuđng
container) Giao thöng ặúđng thuyê cho pheâp giaâ caê reê hún gíịp
böịn líìn giao thöng ặúđng böơ (tñnh theo tíịn / km víơn chuýín)
búêi vò thiïịt bõ múâi hoaơt ăöơng trïn ặúđng thuyê coâ kñch thûúâc
tûúng ûâng vúâi khoaêng 100 xe troơng taêi lúân Tuy nhiïn, caâc
cöng ăoaơn böịc dúô hađng thûúđng líu hún vađ ăođi hoêi nhûông cú súê
haơ tíìng cuêa caêng Hiïơu suíịt cuêa ặúđng thuyê cuông tûúng
ặúng vúâi ặúđng sùưt vò noâ tiïu thuơ ñt nùng lûúơng vađ nhín
cöng Vađo thúđi ăiïím mađ giao thöng ặúđng böơ bõ baôo hoađ thò
ặúđng thuyê trúê thađnh möơt phûúng tiïơn giao thöng híịp díîn ăïí
víơn chuýín caâc hađng coâ giaâ trõ gia tùng thíịp khi ýịu töị thúđi
gian lađ khöng quan troơng Noâ cuông ăoâng möơt vai trođ khöng
nhoê ăöịi vúâi caâc nûúâc cöng nghiïơp coâ nhûông con söng lúân nùìm